مصوب ۱۳۶۸,۰۴,۱۹
با اصلاحات و الحاقات بعدی
جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در تاریخ ۱۹ /۴ /۱۳۶۸ تشکیل و طرح جامع جدید آبادان به شرح زیر مورد تصویب قرار گرفت:
رئوس اصلی و خطوط کلی طرح جامع آبادان
آبادان و خرمشهر تا پیش از شروع جنگ بطور توأمان بزرگترین ثقل جمعیتـی خوزسـتان و بـه لحاظ اقتصادی نیرومند در شرایطی بود که تکیه و تأکید بـر محورهـای شـاخص اقتصـادی آن هـا - پالایشگاه در آبادان و بندرگان در خرمشهر- نه تن ها این دو شهر بلکه تمـام منطقـه جنـوب غربـی خوزستان را از بهره برداری نسبی از پتانسیل های واقعـاً موجـود آن نیـز محـروم سـاخته بـود. دوران بازسازی که به تجدید حیات واقعی این دو شهر و منطقه اطـراف منتهـی مـی شـود، در شـرایطی کـه تجدید حیات محورهای اقتصادی پیشین آن را در دستور کار دارد، برای بهـره گیـری از اسـتعدادهای واقعی آن ناچار است که مطالعاتی در مقیاس منطقه ای وسیع تر از دو شهر را نیز در دستور کار قـراردهد تا در قالب آن تجدید حیات واقعی شهر و روسـتاهای منطقـه و بهـره گیـری صـحیح از تمـامی امکانات فراهم شود. برنامه مذکور برنامه ای بلند مدت و مطالعات آن نیز نسبتاً طولانی خواهد بـود. در کنار این موضوع و به منظور پاسخ گوئی به نیازهای جریان بازسازی که هـم اکنـون آغـاز شـده است، طرح جامع آبادان با نیم نگاهی به مسائل وسیع تر از خود شهر و در راستای قابلیتهای منطقـه خطوط کلی و اصلی بازسازی کالبدی شهر را بطریقی مطرح می سازد که ضمن پاسخگوئی به مسـائل جاری با مسائل آتی شهر و منطقه نیز در تعارض قرار نگیرد. خطـوط کلـی طـرح جـامع آبـادان دربخش های مختلف به شرح زیر می باشد:
۱ - جمعیت:
به دلیل عدم امکان پیش بینی جمعیت شهر در مقاطع زمانی مختلف بخصوص کوتاه مدت و میان مدت که خود تابع شتاب و شدت بازگشت، امکانات اجرائی و میزان سرعت بازسـازی اسـت و بـه دلیل ضرورت تعیین سقف جمعیت برای برنامه ریزی هـای کالبـدی، بازیـابی جمعیـت شـهر در حـد جمعیت مقطع شروع جنگ به علاوه پنجاه هزار نفر برای مسائل پـیش بینـی نشـده، جمعیـت نهـائی برنامه ریزی طرح است. بر این اساس طرح جامع آبادان برای سـقف جمعیتـی برابـر ۰۰۰ /۴۰۰ نفـر برنامه ریزی کالبدی می نماید. مادامی که میزان بازگشت جمعیت به حدی نرسد که بررسی وضعیت و شاخص های آن قابلیت مبنا قرار گرفتن را داشته باشد، همان شاخص های اصـلی جمعیـت شـهر درسال ۱۳۵۵ (آخرین سرشماری رسمی در آبادان) ملاک عمل خواهد بود.
۲ - اقتصاد:
بهره برداری هر چه بیشتر و کامل تر از امکانات موجود شامل فعالیت های اقتصـادی کـه قبـل ازجنگ جریان داشت و فعالیت های اقتصادی متکی بر پتانسیل های شهر و منطقـه کـه قبـل از جنـگ بهره برداری نمی گردید اصلی ترین و بنیادی ترین برنامه تجدید حیات اقتصادی شهر و منطقه مـی باشـد.
در همین راستا توصیه اصلی بر این پایه استوار اسـت کـه شـهر از تکیـه بـر یـک فعالیـت محـوری اقتصادی رها شده و جنبه های گوناگون امکانات به درستی دیده و مورد بهره برداری قرار گیرد. طرح جامع آبادان بر زمینه های مختلف حیات اقتصادی آینده شهر و منطقه به شرح زیر تأکید می نماید: ۱ - تأکید بر بازسازی پالایشگاه با جنبه های ویژهای که از نقطه نظر اهمیت یابی دوباره شهر، هم به عنوان یکی از پایه های اصلی حیات اقتصادی شهر و هم ملاحظات روانشناسی اجتمـاعی دارد. ایـن امر به مثابه تضمین اصولی و کافی از طرف دولت برای احیا شهر تلقی می شود. ۲ - تأکید بر اهمیت نقش کشاورزی (نخلداری و ماهیگیری) در حیات اقتصادی منطقـه (شـهر و روستا) با استفاده از آب فراوان، اراضی مستعد و اقلیم مناسب. ۳ - تأکید بر خدمات بازرگانی و تجاری که قادر بـه هـدایت و مـدیریت بازرگـانی در مقیـاس وسیع و در حد مبادلات منطقه ای خلیج فارس است. ۴ - تأکید بر ایجاد و توسعه واحدهای صنعتی مرتبط با منطقه به منظور افزایش قدرت اقتصادی، فارغ از پالایشگاه و ایجاد و توسعه صنایع کوچک ساختمانی در ارتباط با دوران طـولانی بازسـازی.
در ارتباط با توسعه صنایع ساختمانی، کنترل این بخش که در دوران بازسـازی قابلیـت تـورم فـراوان دارد مطرح است تا از انتقال مشکلات آن به دوران حیات عادی شهر احتراز گردد. ۵ - تأکید بر توسعه فعالیت های حمل و نقل و انبارداری که قابلیت بالقوه بسیار دارد. ۳ - کالبدی:
به منظور هدایت برنامه های بازسـازی و درارتبـاط قـرار دادن برنامـه احیـاء کالبـدی شـهر بـا برنامه های بلند مدت کالبدی، خطوط کلی طرح ضمن تعیین تکلیف مسائل درونـی شـهر بـه مسـائل ارتباط متقابل آبادان و خرمشهر نیز توجه نموده و به شرح زیر می باشد: ۱ - تعیین جهت توسعه کالبدی شهر با تثبیت توسعه به سمت شـمال غربـی، حدفاصـل آبـادان و خرمشهر. ۲ - انتخاب اراضی مناسب در سمت توسعه و اولویت بندی استفاده از آنها. ۳ - آماده سازی زمین معـروف بـه امیـر آبـاد بـه عنـوان اولویـت اول توسـعه بـه منظـور رفـع نیازمندی های فوری در جریان بازسازی شامل اسکان جمعیتی که قبل از جنگ مالک خانه نبوده انـد و یا کسانی که به شهر و در خدمت بازسازی مهاجرت می کنند، ارائه زمین معوض بـه کسـانی کـه خانه و یا مغازه آن ها در طرح قرار می گیرد و ارائه زمین به کسانی که بنا به مصلحت خانه هایشـان قابلیت دوباره سازی ندارد. ۴ - تنظیم تعریض خیابانها با استفاده از تخریـب هـا بـه شـکلی کـه سـمت تعـریض بـه طـرف خرابی های بیشتر متمایل باشد. ۵ - احداث ساختمان های اداری برای ادارات فاقد مالکیت در دو مرکز اداری کـه بـا توجـه بـه گستردگی طولی شهر در بخش قدیمی و جدید انتخاب شده اند. ایـن دو مرکـز در زمـین هـا ی دولتـی، اراضی مربوط به آماده سازی اولویت اول توسعه و اراضی مجاور استادیوم ورزشی موجود واقعند. ۶ - کاهش تراکم محلات شهری پر تراکم. ۷ - رفع کمبودهای خدماتی، بخصوص در محلات پرتراکم و با استفاده از سطوح تخریب شـده و قطعات زیر استاندارد. ۸ - عدم بازسازی قطعات زیر استاندارد (کمتر از ۱۲۰ متر مربع) واگذاری زمین معوض مناسـب از زمین های آماده سازی اولویت اول توسعه. ۹ - اولویت دادن به نوسازی واحدهای بهداشتی- درمانی و آموزشی با تثبیت محل توسعه مراکز موجود با استفاده از اراضی ساخته نشده مجاور و ساختمان های تخریب شده اطراف. ۱۰ - نوسازی و تغییر سیمای شهر از طریق طراحی یکپارچه لبه خیابانها در طـرح تفصـیلی. در این رابطه بازسازی پلاک اول مجاور خیابان های شریانی درجه یک موکول به تهیه ضوابط اجرائـی و طراحی الگوهای لازم در طرح تفصیلی است. ۱۱ - تأکید بر ضرورت ارائه الگوهای مناسب معماری بـرای نوسـازی و تغییـر سـیمای شـهر ازطریق طراحی ساختمان های دولتی. ۱۲ - تقویت محورهای ارتباطی داخل و خارج از جزیره آبادان با تثبیت بازسازی پلهای قـدیمی و تعیین موقعیت پلهای جدید. ۱۳ - طراحی یکپارچه حاشیه بهمنشیر برای استفاده های تفریحی و جلوگیری از فرسایش خـاک در طرح تفصیلی. ۱۵ - نوسازی بخشی از خانه های شرکت نفت به عنوان خانه های سازمانی. ۱۶ - انتخاب عناصر اصلی یادمان های جنگ و بازسازی و ایجاد ارتباط مناسب بین تمامی آن هـا به صورتی که ضمن دارا بودن عملکردهای متنوع و متفاوت، مضمون یکپارچه ای را نیز داشته باشند.
بر تهیه طرح های معماری با نگرشی جامع و واحد برای این یادمان ها تأکید می گردد. ۱۷ - احیای جزیره ابوعبود (برای کاربرد توریستی و تفریحی) ۱۸ - تعیین محل اسـتقرار واحـدهای کارگـاهی آلـودگی زا بـرای انتقـال واحـدهای شـیمیائی وآلودگی زای موجود و ارائه امکانات برای واحدهای جدید تولیدی. ۱۹ - تثبیت موقعیت کاربری های عمده عمومی مانند آموزش عالی، ورزشـی و تفریحـی اصـلی و امثال آن در حد فاصل آبادان و خرمشهر در داخل جزیره آبادان برای استفاده مشترک دو شهر. ۲۰ - تثبیت موقعیت کاربری های عمده عمومی مانند انبارهای عمومی، سردخانه های عمده دولتی، پایانه باربری، کشتارگاه و میادین میوه و تره بار در حد فاصل آبادان و خرمشهر در خارج از جزیـره آبادان برای استفاده مشترک دو شهر. ۲۱ - تأکید بر تهیه طرح های اجرائی برای جلـوگیری از انتقـال آلـودگی فاضـلاب هـای صـنعتی بخصوص پالایشگاه و پتروشیمی به رودخانه اروند. ۲۲ - تأکید بر ضرورت ایجاد و تکمیل شبکه فاضلاب و عـدم انتقـال آلـودگیهـای مربـوط بـه رودخانه های بهمنشیر و اروند. ۲۳ - توصیه استفاده هر چه بیشتر از بهمنشیر به منظور تأمین آب آشامیدنی شهر. ۲۴ - انتقال مخازن شرکت نفت به اطراف جاده ماهشهر و به فاصله حداقل ۱۰ کیلومتر از شهر. ۲۵ - اعمال ضوابط حفاظت در شرایط اضطراری برای ساختمان هائی که توسط وزارت مسکن و شهرسازی تهیه شده است به خصوص در طرح های سـاختمان هـای عمـومی و دولتـی بـه طریقـی کـه جمعیت ساکن اطراف را بخوبی پوشش دهند. ۲۶ - تثبیت موقعیت فرودگاه بین المللی تا تعیین تکلیف آن توسط سازمان ذیربط.
در این رابطه چنانچه نقش فرودگاه به عملکرد محلی تغییر یابد و یـا محـل آن تغییـر نمایـد، ازسطوح وسیع حریم آن به عنوان توسعه بلندمدت شهر استفاده به عمـل آمـده و بـرای سـاختمان هـای موجود آن در طرح تفصیلی کاربرد مناسب پیش بینی می شود. ۲۷ - تثبیت موقعیت مجتمع پتروشیمی با توجه به مسائل مطرح شده در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران. ۲۸ - اختصاص زمین موات ۱۵۰ هکتاری واقع در غرب پتروشـیمی و محـدود بـه شـمالاً محلـه پیروز غرباً محله هلال بریم و جنوباً محله بریم به کاربری های عمومی شهری (غیر صـنعتی) کـه درطرح تفصیلی کیفیت آن مشخص خواهد شد. ۲۹ - توصیه می شود کمیسیون ماده ۵ به جهت اهمیـت ویـژه طـرح آبـادان و اتخـاذ تصـمیمات صحیح و به موقع در مسائل بازسازی جلسات خود را با فواصل کمتر و در خود آبادان تشکیل دهد و همچنین مشاور با استقرار دفتر محلی فعال در زمان تهیه طرح تفصیلی مطالعات و طـرح هـای لازم را برای تصمیم گیری های کمیسیون ماده ۵ براساس اصول طرح جامع و با بهره گیری از توصیه های سـتاد مرکزی بازسازی آماده نماید. ۳۰ - توسعه طرح و ناحیه صنعتی در منطقه حفاظت شده شادگان واقع نباشد.