رای هیات تخصصی درباره ابطال نامه طرح طبیعت‌گردی و اراضی ملی آشوراده

هیأت تخصصی اراضی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست * شماره پرونده: هـ ت/ ۰۳۰۰۰۷۵   * شماره دادنامه سیلور:   ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۰۵۳۶۸۵۲      تاریخ: ۱۴۰۴/۰۳/۰۳ * شاکی: آقای یعقوب محمدی * طرف شکایت: سازمان حفاظت محیط زیست * موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه معاون وقت رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به شماره ۹۵۲۷۳۰ مورخ ۱۳۹۵/۶/۱۶ * شاکی دادخواستی به طرفیت سازمان حفاظت محیط زیست به خواسته ابطال نامه معاون وقت رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به شماره ۹۵۲۷۳۰ مورخ ۱۳۹۵/۶/۱۶ به دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیأت عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می باشد: جناب آقای دکتر صادقلو استاندار محترم استان گلستان موضوع: طرح طبیعت گردی جزیره آشوراده با سلام و احترام بازگشت به نامه شماره ۹۵ /۳ /۱۵۳۰۹ مورخ ۱۳۹۵/۶/۱ معاون محترم امور عمرانی استانداری و پیرو نشست اخیر و بازدید صورت گرفته از جزیره آشوراده در راستای اجرایی شدن مصوبه کاروان تدبیر و امید در استان گلستان، ضمن بررسی آخرین نسخه طرح پیشنهادی،استانداری به اطلاع می رساند پیاده سازی طرح گردشگری فوق با ملحوظ نمودن شرایط و توصیه های زیر و رعایت ضوابط و مقررات متعارف مورد تایید می باشد؛ همچنین انتخاب مجری و سرمایه گذار برای انجام فعالیتهای طبیعت گردی در جزیره آشوراده، طبق ابلاغیه شماره ۱۵۸۳۶۶ مورخ ۱۳۹۲/۱۰/۹ دفتر معاون اول محترم رئیس جمهور پس از نهایی شدن و تصویب مشترک طرح مزبور در سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری صورت خواهد گرفت از این رو با توجه به این که اجرای طرح مذکور نیازمند بهره گیری از اراضی منابع ملی است طبعاً موضوع مستلزم طرح در کمیته ملی طبیعت گردی بر اساس ماده ۵ آیین نامه طبیعت گردی می باشد. شایان ذکر است طرح گردشگری جزیره آشوراده مطابق قوانین و مقررات جاری، مشمول ارزیابی اثرات زیست محیطی و تأیید در کمیته ماده ۲ جهت صدور مجوز برای آغاز فعالیت می باشد علی ایحال ضوابط مد نظر این سازمان که باید در طرح پیشنهادی رعایت شود عبارتند از: تأییدات: ۱ـ احداث یک مرکز بازدیدکنندگان و اقامتگاههای بوم گردی (اکولاژ) بر اساس ظرفیت برد گردشگری پهنه طبیعت گردی جزیره آشوراده ۲ـ احداث موزه و نمایشگاه پرورش خاویار در محدوده تأسیسات،شیلات، با توجه به امکانات موجود و برنامه های اداره شیلات در این خصوص ۳ـ احداث سفره خانه سنتی با ضوابط معین و در حد ظرفیت برد گردشگری پهنه طبیعت گردی جزیره آشوراده ضوابط ۴ـ کلیه فعالیت ها و اقدامات مورد تأیید قابل انجام در جزیره آشوراده صرفاً در محدوده طبیعت گردی تعیین شده در نقشه پیوست امکان پذیر می باشد. ۵ ـ ضروری است جانمایی کاربری ها در پهنه و مسیر طبیعت گردی تعیین شده در نقشه پیوست متعاقباً توسط مشاور مربوطه همراه با نقشه سایت پلان و نقشه جزئیات تهیه و ارائه گردد. ۶ ـ احداث باغ موزه حیات وحش مشروط بر عدم ایجاد باغ وحش و نگهداری نمونه های زنده (به دلیل احتمال شیوع بیماریهای حیات وحش در پناهگاه میانکاله و تداخل گونه ها و...)، صرفاً با نمایش نمونه های تاکسیدرمی گونه های بومی منطقه و کشور و به عنوان بخشی از مرکز بازدیدکنندگان جزیره (با توجه به اهمیت مقوله آموزش در مراکز بازدیدکنندگان) قابل احداث بوده و ایجاد اکواریوم نیز با رعایت ضوابط خاص دفتر تخصصی سازمان در مرکز بازدیدکنندگان قابل انجام است. ۷ـ فعالیتهای سایت ورزشی صرفاً شامل برخی امکانات ورزشی غیرموتوری بوده و شامل احداث بوده و مؤکداً شامل مجتمع ورزشگاهی نمی شود، زون تفرجی کودکان نیز شامل فعالیت های سبک بازی کودکان احداث شهربازی نمی گردد. ۸ ـ سایت ورزشها و تفریحات آبی شامل پلاژ شنا قایقرانی غیرموتوری و ماهیگیری است که بدون احداث هر گونه نهر و دریاچه مصنوعی و منطبق با ضوابط و مقررات خاص و با هماهنگی اداره شیلات اجرا میگردد محدوده غربی این سایت حداکثر در امتداد محدوده غربی پهنه طبیعت گردی مندرج در نقشه بوده و این سایت حداکثر تا ۲۰۰ متری مجاز به پیشروی به داخل آب های خلیج گرگان می باشد. ۹ـ راه تردد بازدیدکنندگان جزیره آشوراده صرفاً از مسیر آبی تردد قایقرانی بندر ترکمن و از طریق اسکله گردشگری جزیره بوده و طراحی یک اسکله جدید به منظور ساماندهی قایق ها و ورود طبیعت گردان در منتهی الیه ضلع غربی محدوده ۴۸هکتاری جزیره در نزدیکی مرکز بازدید کنندگان و با رعایت ضوابط و ملاحظات زیست محیطی امکان پذیر خواهد بود. ۱۰ـ ورود گردشگران مطابق با ظرفیت برد پهنه طبیعت گردی جزیره آشوراده صورت خواهد گرفت. ۱۱ـ طراحی سازه ها با استفاده از روشهای نوین اکوتکنیک و متناسب با شرایط محیطی با مصالح بومی و بر اساس اصول معماری منظر و ضوابط احداث اکولاژ مورد تأیید سازمان حفاظت محیط  زیست صورت می گیرد. ۱۲ـ  ضروری است نحوه تأمین منابع آبی مورد نیاز و نحوه مدیریت پسماند و پساب به طور دقیق و مشخص اعلام گردد. ۱۳ـ در مسیر طبیعت گردی گسترده جزیره انجام فعالیتهایی نظیر پیاده روی، عکاسی، پرنده نگری نجوم اسب سواری و دوچرخه سواری امکان پذیر بوده که بدین منظور سازه های موقت قابل نصب در این زون شامل سایبان و آلاچیق های سبک سکوی، چادر سرویسهای بهداشتی سپتیکی برجک دیدبانی و رصد پرندگان و ستارگان کانکسهای کوچک ارائه دهنده خدمات اولیه گردشگری و مراکز ارائه دهنده خدمات گردشگری نظیر دوچرخه سواری و اسب سواری می باشد. توصیه ها: ۱۴ـ با توجه به وجود رستوران موجود در جزیره توصیه میگردد به جای احداث رستوران جدید از فضای رستوران موجود استفاده به عمل آید. ۱۵ـ عنوان دهکده صنایع دستی حاکی از انجام بارگزاریهای سنگین بوده و در این خصوص صرفاً ایجاد غرفه های ارائه کننده صنایع دستی و محصولات بومی و محلی به طور محدود امکان پذیر می باشد.  ۱۶ـ احداث مرکز پرورش و نمایش فوک خزری با توجه به این که در حال حاضر مرکز امداد فوک خزری جهت رفع نیازهای پژوهشی و پشتیبانی در مجاورت تأسیسات شیلات وجود دارد، نیازی به احداث آن نبوده لیکن، ساماندهی ارتقاء و پشتیبانی از مرکز فوق در قالب مشارکت در طرح های حفاظتی جزیره آشوراده جهت ارتقاء فعالیتهای حمایتی حفاظتی و تفرجی آن مرکز توصیه  می گردد. ۱۷ـ تأمین انرژی مجموعه حتی الامکان از انرژیهای پاک و با بهره گیری از روش های نوین استفاده از انرژی خورشیدی بازیافت آب، باران بازیافت مواد زائد و تهویه طبیعی صورت می گیرد.  ۱۸ـ جانمایی کلیه پاسگاهها و کیوسکهای محیط بانی و گشت و کنترل بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست می باشد. ۱۹ـ در طرح پیشنهادی نحوه همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست به جهت مشارکت در برنامه های حفاظتی جزیره آشوراده و نیز چگونگی مشارکت جوامع محلی مطلبی ارائه نشده که لازم است این بخش نیز براساس مفاد مندرج در طرح مدیریت پناهگاه حیات وحش میانکاله، به طرح پیشنهادی اضافه گردد. مغایرت ها: ۲۰ـ ایجاد بازار روسها و سایر بازارهای مشابه و نیز انجام فعالیت بالن سواری به دلیل همخوان نبودن ماهیت چنین کاربریهایی با سیستمهای مدیریت زیست بومی و ذخیره گاهی که جایگاه بین المللی نیز دارد امکان پذیر نمی باشد؛ بازار ماهی و میگو نیز به دلیل احتمال بالای آلودگی حاصله و محدودیتهای صیدگاهی در جزیره آشوراده جایگاهی ندارد. توضیحات: ـ تایید اجرای طرح به معنای موافقت با واگذاری مالکیت اراضی ملی در پناهگاه حیات وحش میانکاله تلقی نمی شود. ـ با عنایت به استعلام، اخیر مشخص گردید حدود ۱۲ هکتار از اراضی موسوم به ۴۸ هکتاری واقع در منتهی الیه شرقی جزیره آشوراده نیز در حال حاضر جزء اراضی ملی بوده که به منظور اجرای طرح گردشگری منطبق با زون تفرجی تیپ ال قابل برنامه ریزی است. ـ در خاتمه اضافه می نماید به منظور نظارت و پایش بر حسب انجام تعهدات سرمایه گذار آتی در فازهای ساخت و بهره برداری حضور نماینده تام الاختیار معرفی شده از طریق سازمان متبوع در قالب ناظر زیست محیطی ضرورت، دارد بدین منظور ناظر تعیین شده موظف به ارائه گزارش ماهانه به ادارات کل حفاظت محیط زیست گلستان مازندران و دفتر زیستگاهها و امور مناطق بوده و شاخصهای پایش و برنامه ارزیابی عملکرد طرح که متعاقباً توسط سازمان حفاظت محیط زیست اعلام می گردد مبنای نظارت بر عملکرد طرح خواهد بود. ـ معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان"  * دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت: سرکار خانم ابتکار در نامه ای به استاندار وقت گلستان موافقت غیرقانونی سازمان محیط زیست با طرح طبیعت گردی آشوراده ابلاغ کرده که تأیید اجرای طرح به معنای موافقت با واگذاری مالکیت اراضی ملی در پناهگاه حیات وحش میانکاله تلقی نمی شود و برابر استعلام مشخص شد ۱۲ هکتار از اراضی موسوم به ۴۸ هکتاری واقع در منتهی الیه شرقی جزیره آشوراده نیز در حال حاضر جزء اراضی ملی بوده است و مطابق ماده ۳ قانون ارتقاء سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب ۱۳۹۰ دستگاه های مشمول بندهای (الف) و (ب) و (ج) ماده ۲ این قانون و مدیران و مسئولان آن ها مکلفند کلیه قوانین و مراحل مختلف اخذ مجوزها در دیدارگاه های الکترونیک به اطلاع عمومی برسانند و چون نامه مزبور در دیدارگاه های الکترونیک به اطلاع عموم نرسیده فساد مسلم تلقی می گردد و جزیره آشوراده در سال ۱۳۵۴ جزء نخستین مناطق زیست کره جهان معرفی شد. *خلاصه مدافعات طرف شکایت: شکایت شاکی از دو منظر ۱ ـ عدم شفاف سازی عمومی تصمیمات و مکاتبات و مجوزهای مربوطه و ۲ـ فنی (ادعای واگذاری اراضی ملی و انجام فعالیت طبیعت گردی در پناهگاه حیات وحش و ذخیره گاه زیست کره میانکاله) بوده که ادعای واگذاری اراضی ملی پناهگاه حیات وحش میانکاله در ذیل طرح طبیعت گردی آشوراده مصداق نداشته و علاوه بر ممنوعیت های قانونی در ماده ۱۶ قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست و تبصره ۴ ماده ۳۱ قانون حفاظت و بهره برداری جنگل ها و مراتع به وضوح اولین بند بخش توضیحات نامه سازمانی فوق الذکر نیز اشاره بر این دارد که تأیید اجرای طرح مذکور به معنای موافقت با واگذاری مالکیت اراضی ملی در پناهگاه حیات وحش میانکاله تلقی نمی گردد. و به لحاظ قانونی نیز مطابق مفاد ماده ۲۹ قانون احکام دائمی کشور و نیز بند (ط) ماده ۳۸ قانون برنامه ششم توسعه، سازمان حفاظت محیط زیست مجاز به بهره مندی از توان جامعه محلی و بخش غیردولتی در تدوین و اجرای برنامه های طرح مدیریت مناطق ۴ گانه بوده که یکی از این برنامه ها مدیریت بهینه طبیعت گردی در بخش های تفرجی مناطق می باشد و وضعیت فعلی گردشگری در جزیره آشوراده که در حال حاضر بدون برنامه ریزی مدون و ضعف در زمینه زیرساخت ها صورت می پذیرد و ادامه این روند در دراز مدت آسیب های زیست محیطی غیرقابل جبرانی به اکوسیستم حساس جزیره وارد می نماید. پرونده شماره هـ ت/۰۳۰۰۰۷۵ مبنی بر درخواست ابطال نامه شماره ۲۷۳۰۰/۹۵ مورخ ۱۳۹۵/۶/۱۶ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به لحاظ مغایرت شرعی و قانونی در جلسه هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات به اتفاق به شرح ذیل اعلام نظر نمودند: رای هیات تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست ۱ـ بر اساس بند (ط) ماده ۳۸ قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۹۵ مقرر گردیده: «دولت موظف است اقدامات زیر را جهت حفاظت از محیط زیست به عمل آورد: ... ـ تهیه، تدوین و اجرای برنامه عمل مدیریت و حفاظت از مناطق چهارگانه محیط زیست (پارک ملی ـ آثار طبیعی ملی ـ پناهگاه حیات وحش ـ منطقه حفاظت شده) و گونه های در معرض تهدید و خطر انقراض حیات وحش کشور با رویکرد بهره گیری از ظرفیت های داوطلبانه و مشارکت اشخاص حقیقی و حقوقی با اولویت جوامع محلی و سازمان های مردم نهاد توسط سازمان حفاظت محیط زیست»، لذا مدیریت و حفاظت از مناطق چهارگانه محیط زیست (پارک ملی ـ آثار طبیعی ملی ـ پناهگاه حیات وحش ـ منطقه حفاظت شده) در صلاحیت سازمان محیط زیست قرار دارد. ۲ـ به موجب نظریه فقهای محترم شورای نگهبان مندرج در نامه شماره ۴۵۷۸۶/۱۰۲ مورخ ۱۴۰۴/۱/۲۶ قائم مقام دبیر شورای نگهبان در خصوص بررسی مغایرت شرعی نامه شماره ۲۷۳۰۰/۹۵ مورخ ۱۳۹۵/۶/۱۶ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح گردیده: «نامه مورد شکایت فی نفسه خلاف موازین شرع شناخته نشد؛ اما بررسی جهات قانونی آن بر عهده مراجع صالح است.» بنابه مراتب مذکور و با تبعیت از نظریه فقهای محترم شورای نگهبان و در راستای اجرای حکم مندرج در تبصره ۲ ماده ۸۴ قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲، نامه شماره ۲۷۳۰۰/۹۵ مورخ ۱۳۹۵/۶/۱۶ رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در راستای ایفای وظایف سازمان مذکور مبنی بر مدیریت و حفاظت از منطقه آشوراده که جزء مناطق چهارگانه محیط زیستی است صورت گرفته و نامه مذکور متضمن حکمی درخصوص واگذاری اراضی ملی به سایرین نبوده و مغایرتی با قوانین و مقررات مورد استناد شاکی نداشته و مغایر شرع نیز نبوده و قابل ابطال نمی باشد. این رای به استناد بند (ب) ماده ۸۴ قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوب ۱۴۰۲ ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رئیس محترم دیوان عدالت اداری یا ۱۰ نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. همچنین این رای به استناد ماده ۹۳ قانون مذکور پس از قطعیت در رسیدگی و تصمیم گیری های آتی مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل خواهد بود. رئیس هیأت تخصصی شهرسازی، منابع طبیعی و محیط زیست دیوان عدالت اداری ـ شهریار قلعه