رأی هیئت تخصصی درباره ابطال بخشنامه و پذیره و سرقفلی موقوفات

رای هیات تخصصی دیوان عدالت اداری درباره ابطال ابلاغ نامه (بخش نامه) شماره 188321/98 مورخ 30/2/98 معاون اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان اوقاف و امور خیریه

هیأت تخصصی فرهنگی ، آموزشی و پزشکی

شاکی :معاونت حقوقی ونظارت همگانی سازمان بازرسی کل کشور

طرف شکایت :معاونت اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان اوقاف و امور خیریه

موضوع شکایت و خواسته :ابطال ابلاغ نامه (بخش نامه) شماره 188321/98 مورخ 30/2/98 معاون اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان اوقاف و امور خیریه

شاکی دادخواستی به طرفیتمعاونت اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان اوقاف و امور خیریهبه خواستهابطال ابلاغ نامه (بخش نامه) شماره 188321/98 مورخ 30/2/98 معاون اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان اوقاف و امور خیریهبه دیوان عدالت اداری تقدیم کرده که به هیأت عمومی ارجاع شده است متن مقرره مورد شکایت به قرار زیر می باشد:

بر اساس مصوبه شماره 57328/ت55385 ه -مورخ 4/5/97 هیأت وزیران ... ماده 12 به آیین نامه {نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدایی} الحاق می گردد: احکام مربوط به اخذ پذیره و سرقفلی در این آیین نامه و همچنین درصدهای مقرر در مواد 4 و 5 آن به مواردی که نظر واقف به عدم اخذ پذیره یا سرقفلی بوده یا نظر به اخذ آن به نحو خاصی داشته است و همچنین در مواردی که واقف نظری ندارد، لیکن مصلحت وقف به تشخیص متولی، بدون اخذ پذیره یا سرقفلی یا کمتر یا بیشتر از آن تعیین شده باشد. تسری نمی یابد لذا با تصویب ماده 12 الحاق به آیین نامه نحوه و ترتیب وصول و پذیره اهدایی، تأمین نظر شورای محترم نگهبان مواد 1 تا 5 آیین نامه مذکور کماکان مجری است.

دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری طی دادنامه شماره 2161-2162 مورخ 21/12/97 مستندا به نامه های شماره 884/100/96 مورخ 18/2/96 و 5935/100/97 مورخ 23/4/97 شورای نگهبان، حکم بر ابطال مواد 1 تا 5 آیین نامه نحوه ترتیب وصول پذیره و اهدایی را صادر نموده است. متعاقب صدور این دادنامه، معاونت اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان حج و اوقاف و امور خیریه کشور، بخشنامه ای به شماره 188321 مورخ 30/2/98 صادر نموده و با اشاره به این که با تصویب ماده 12 الحاقی به آیین نامه نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدایی، تأمین نظر شورای نگهبان مواد 1 تا 5 آئین نامه مذکور کماکان مجری است، مواد ابطال شده را احیاء نموده است.

خلاصه مدافعات طرف شکایت

شورای نگهبان طی نامه های شماره 100-884/96 مورخ 18/2/96 و 100-5935/97- مورخ 23/4/97 اطلاق مواد 1 تا 5 از آیین نامه نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدائی مصوب 10/2/65 را خلاف موازین شرعی قلمداد نموده است. متعاقبا هیأت وزیران تصویب نامه ای به شماره 57328/ت55385ه در تاریخ 4/5/97 در قالب 2 ماده تصویب و با اضافه نمودن ماده 12 به آیین نامه، نظر فقهای شورای نگهبان را تأمین نموده است و ایرادات شرعی آیین نامه مرتفع شده است. با فاصله 6 ماه از صدور الحاقیه، دیوان عدالت اداری، طی دادنامه 1261-1262 (صحیح 2161-2162) مورخ 21/12/97، مواد 1 تا 5 آیین نامه را ابطال نموده است. با پیگیری های سازمان، هیأت عمومی دیوان، طی دادنامه اصلاحی به شماره 9709970905822161 مورخ 26/5/98، ضمن رفع اثر از دادنامه قبلی، بر ابطال اطلاق مواد 1 تا 5 آیین نامه تصریح می نماید. و به از قلم افتادن سهوی کلیه (اطلاق) اشاره و به ابطال اطلاق مواد از تاریخ تصویب تصریح نموده است. مع هذا، در مکاتبه سازمان بازرسی کل کشور، اشاره ای به دادنامه اصلاحی دیوان نشده و از قلم افتاده است و کلیه اقدامات این سازمان منطبق با قوانین و مفاد دادنامه اصلاحی دیوان می باشد.

پرونده شماره ه ع/9901685 مبنی بر درخواست ابطال بخشنامه شماره 188321 مورخ 30/2/1398 معاون اوقافی، حقوقی و ثبتی سازمان اوقاف و امور خیریه در جلسه مورخ 27/2/1400 هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی مورد رسیدگی قرارگرفت و اعضای محترم هیات به اتفاق به شرح ذیل مبادرت به صدور رای نمودند:

رای هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی

اولا براساس رای شماره 2162-2161 مورخ 21/12/1397 و دادنامه اصلاحی شماره 9709970905822161 مورخ 26/5/1398 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، اطلاق مواد 1، 2، 3، 4، 5 آیین نامه نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدایی مصوب 10/2/1365 هیأت وزیران در راستای اجرای تبصره 2 ماده 84 و ماده 87 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 و براساس نظریات شماره 884/ 100/96 مورخ 18/2/ 1396 و 5935/100/97 مورخ 23/4/1397 شورای نگهبان بدین جهت که اطلاق مواد 1 و 2، در مواردی که نظر واقف بر عدم اخذ پذیره باشد یا نظر به اخذ پذیره به نحو خاص داشته باشد، خلاف موازین شرع شناخته شد. همچنین در مواردی که واقف نظری ندارد و مصلحت وقف به تشخیص متولی بدون اخذ پذیره یا به مبلغ کمتر و یا بیشتر از پذیره تعیین شده در این آیین نامه باشد اشکال دارد. و در ماده 3، اطلاق آن نسبت به موردی که واقف نظر به عدم اخذ سرقفلی یا کیفیت دیگری غیر از مرسوم داشته باشد، خلاف موازین شرع شناخته شد. و در مواد 4 و 5، انحصار به 10% بدون رضایت متولی شرعی خاصه یا عامه بر اساس مصلحت سنجی ایشان وجه شرعی نداشته، بنابراین اطلاق آن خلاف موازین شرع می باشد در جایی که اصل اخذ سرقفلی مشروع باشد. همچنین کسب موافقت اداره حج و اوقاف در موارد وجود متولی خاص، خلاف موازین شرع است. مغایر قانون و موازین شرع تشخیص و ابطال گردید.

ثانیا هیات وزیران به موجب مصوبه شماره 57328/ت55385 ه مورخ شماره 4/5/1397 با تبعیت از نظریات شماره 884/ 100/96 مورخ 18/2/ 1396 و 5935/100/97 مورخ 23/4/1397 شورای نگهبان و رای شماره 2162-2161 مورخ 21/12/1397 و دادنامه اصلاحی شماره 9709970905822161 مورخ 26/5/1398 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، ماده 12 را به آیین نامه نحوه و ترتیب وصول پذیره و اهدایی مصوب 10/2/1365 هیأت وزیران الحاق نموده است. براساس ماده 12 الحاقی احکام مربوط به اخذ پذیره و سرقفلی در این آیین نامه و همچنین درصدهای مقرر در مواد 4 و 5 آن به مواردی که نظر واقف به عدم اخذ پذیره یا سرقفلی بوده یا نظر به اخذ آن به نحو خاصی داشته است و همچنین در مواردی که واقف نظری ندارد، لیکن مصلحت وقف به تشخیص متولی، بدون اخذ پذیره یا سرقفلی یا کمتر از آن تعیین شده باشد، تسری نمی یابد. ، بدین ترتیب با الحاق این ماده از اطلاق مواد 1 الی 5 آیین نامه مذکور رفع اثر گردیده و سازمان اوقاف و امور خیریه نیز طبق بخشنامه معترض عنه، اطلاق مورد ایراد شورای نگهبان را مقید نموده و متضمن امری برخلاف نظریات مذکور شورای نگهبان و آرای مذکور هیات عمومی دیوان عدالت اداری نمی باشد.

بنابه مراتب مذکور بخشنامه معترض عنه مغایرتی با نظریات شماره 884/ 100/96 مورخ 18/2/ 1396 و 5935/100/97 مورخ 23/4/1397 شورای نگهبان و رای شماره 2162-2161 مورخ 21/12/1397 و دادنامه اصلاحی شماره 9709970905822161 مورخ 26/5/1398 هیات عمومی دیوان عدالت اداری نداشته و خارج از حدود اختیارات مقام صادرکننده آن نیز نبوده و قابل ابطال نمی باشد. این رای به استناد بند (ب) ماده 84 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1392 ظرف مهلت بیست روز از تاریخ صدور از جانب رییس محترم دیوان عدالت اداری یا 10 نفر از قضات محترم دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است.

غلامرضا مولابیگی

رئیس هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی

دیوان عدالت اداری

کدمنبع: 14337