رای هیات عمومی در خصوص تصویب آیین‌نامه هیأت وزیران درباره عوارض

رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری درباره ابطال آیین نامه شماره 72052/ت432ه- 26/11/1373 و تصویب نامه شماره 44391/ت23321ه-4/10/1379 هیأت وزیران و تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه-9/11/1384 هیأت وزیران و تصویب نامه شماره 158794/ت35794ک-17/8/1385 کارگروه موضوع تصویب نامه 72884/ت34452ه-9/11/1384 و اعلام اثر نقض آیین نامه از زمان تصویب

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری گردش کار: آقای جمال ابراهیمی به موجب دادخواستی، ابطال آیین نامه شماره 72052/ت432ه- 26/11/1373 و تصویب نامه شماره 44391/ت23321ه-4/10/1379 هیأت وزیران و تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه-9/11/1384 هیأت وزیران و تصویب نامه شماره 158794/ت35794ک-17/8/1385 کارگروه موضوع تصویب نامه 72884/ت34452ه-9/11/1384 و اعلام اثر ابطال از زمان تصویب را خواستار شده و درجهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

" با سلام احتراما، با عرض مطالب ذیل الذکر در اجرای ماده 19 قانون دیوان عدالت اداری و اصول 170 و 173 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با تقدیم درخواست فوق تقاضای طرح موضوع در هیأت عمومی دیوان عدالت اداری جهت نقض مصوبات مورد شکایت مورد استدعاست

مختصرا این که هیأت وزیران بدون در نظر گرفتن شرایط قانونی در جلسه مورخ 26/11/1373 بنا به پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی، اقدام به تصویب آیین نامه شماره 72052/ت432ه دایر بر مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار می نماید و در جلسه مورخ 4/10/1379 بنا به پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی اعتبار آیین نامه فوق را برای مدت 5 سال طی تصویب نامه شماره 44391/ت23321ه تمدید می نماید و در تاریخ 17/8/1385 طی تصویب نامه شماره 158794/ت35794ک وزاری عضو کارگروه موضوع تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه- 9/11/1384 بدون در نظر گرفتن شرایط قانونی رأسا اقدام به تمدید اعتبار آیین نامه مذکور کرده اند در حالی که همانطور که قضات هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مستحضر هستند طبق متن صریح قسمت اخیر ماده 191 قانون کار مصوب 1369 مجمع تشخیص مصلحت نظام، موارد استثناء کارگاههای کمتر از ده نفر از شمول بعضی از مقررات کار می باید با پیشنهاد شورای عالی کار و سپس تصویب هیأت وزیران صورت می پذیرفت اما دولت بدون این که پیشنهادی از سوی شورای عالی کار با ترکیب مشخص قانونی طرح شده باشد تنها به استناد پیشنهاد وزارت کار و امور اجتماعی اقدام به تصویب آیین نامه شماره 72052/ت432ه- 26/11/1373 و تمدید آن برای مدت 5 سال طی تصویب نامه شماره 44391/ت23321ه- 4/10/1379 کرده است و دولت در تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه- 9/11/1384 دایر بر تفویض اختیار به کارگروه موضوع تصویب نامه مذکور به قید پاراگراف دوم اصل 138 قانون اساسی و متن صریح ماده 191 قانون کار مصوب 1369 توجهی نکرده است چرا که همان طور که گفته شد طبق ماده 191 قانون کار تشخیص مصلحت و موارد استثناء می باید با پیشنهاد شورای عالی کار و به تصویب هیأت وزیران برسد یعنی قانونگذار اراده کرده موضوع مزبور ابتدا توسط شورای عالی کار با ترکیب مورد نظر خود مندرج در قانون بررسی سپس در هیأت وزیران با حضور وزیران مختلف پس از کسب حد نصاب لازم به تصویب برسد و قانونگذار در پاراگراف دوم اصل 138 قانون اساسی آورده است: دولت می تواند تصویب برخی از امور مربوط به وظایف خود را به کمیسیونهای متشکل از چند وزیر واگذار نماید

مصوبات این کمیسیونها در محدوده قوانین پس از تایید رئیس جمهور لازم الاجراست

بنابراین با توجه به متن ماده 191 قانون کار و قید در محدوده قوانین مندرج در اصل 138 قانون اساسی دولت مجاز به تفویض اختیار به کارگروه جهت تصویب آیین نامه موضوع ماده 191 قانون کار نبوده است و وزرای عضو کارگروه مزبور در تمدید اعتبار آیین نامه فوق الاشعار برای مدت 5 سال طی تصویب نامه شماره 158794/ت35794ک بدون این که پیشنهادی حتی از سوی وزارت کار و امور اجتماعی در این خصوص شده باشد نه تنها صلاحیت تمدید آیین نامه مذکور را نداشته اند بلکه پیشنهادی از سوی شورای عالی کار جهت تصویب به آنها ارجاع نشده است تا مجاز به صدور تصویب نامه فوق باشند

چرا که همان طور که در بدو صدور آیین نامه می بایست شرایط قانونی مد نظر قرار گیرد برای تمدید اعتبار آن نیز لازم است موضوع از مجاری مورد نظر قانونگذار عبور کرده و به تصویب برسد

علی رغم این که همیشه سخاوت وابستگان به اهل بیت عصمت و طهارت جهان شمول بوده است نزدیکترین خدام به آنها از حقی که قانون برای آنها در نظر گرفته است محروم مانده اند بدون این که مصلحتی بر این امر مترتب باشد و این در حالی است که اکثریت مشمولان آیین نامه مورد شکایت برای رفاه عزاداران اهل بیت عصمت و طهارت و طلاب علوم دینی و رعایت حال مسلمین و دفن اموات آنها خالصانه سخت ترین کارها را به جان می خرند و بعید به نظر می رسد صاحبان حقیقی کارگاههای مشمول آیین نامه معترض عنه از بی مهری ای که به خدمتگزاران کم توقع آنها شده است رضایتی داشته باشند

بنا بر مطالب مورد اشاره نظر به این که از ابتدای تصویب آیین نامه موضوع شکایت شرایط مورد نظر قانونگذار رعایت نشده است و در تمدید اعتبار موقت آیین نامه مذکور نیز حکم صریح قانون زیرپا گذاشته شده است نقض آیین نامه و مصوبات معترض عنه و مستندا به ماده 20 قانون دیوان عدالت اداری جهت جلوگیری از تضییع حقوق نزدیکترین خدام وابستگان به اهل بیت عصمت و طهارت و خدمتگزاران به زائران و عزاداران آنها، اعلام اثر نقض مصوبه مورد شکایت از زمان تصویب آن مورد استدعاست

"

متن مقرره های مورد اعتراض به قرار زیر است

" 1- آیین نامه شماره 72052/ت432ه- 26/11/1373

آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار

هیأت وزیران در جلسه مورخ 26/11/1373 بنا به پیشنهاد شماره 61543- 26/5/1373 وزارت کار و امور اجتماعی، به استناد ماده 191 قانون کار جمهوری اسلامی ایران مصوب 1369 آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از مشمول موادی از قانون کار را به شرح زیر تصویب نمود:

آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار

ماده 1- موارد استثناء مواد 25، 26، 27، 31، 32، 41، 51 و 58 قانون کار تعیین می شود

ماده 2- مدت معافیت از شمول مواد یاد شده در ماده 1 برای مدت 5 سال تعیین می شود

ماده 3- معافیت یاد شده فقط اماکن مذهبی را که سه نفر یا کمتر خادم دارند شامل می شود

ماده 4- روابط کار بین طرفین در زمینه مواد مستثنی شده بر اساس دستورالعملی است که سازمان اوقاف و امور خیریه تهیه می کند و به تصویب نماینده ولی فقیه در سازمان می رسد

ماده 5- تصویب نامه شماره 57808ت313ه- 18/11/1372 لغو می شود

- معاون اول رئیس جمهور "

2- تصویب نامه شماره 44391/ت23321ه-4/10/1379 هیأت وزیران:

" تمدید مدت آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار

هیأت وزیران در جلسه مورخ 4/10/1379 بنا به پیشنهاد شماره 56173- 15/5/1379 وزارت کار و امور اجتماعی و به استناد ماده (191) قانون کار مصوب 1369 تصویب کرد:

آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار ( موضوع تصویب نامه شماره 72052/ت432ه- 30/11/1373) به مدت 5 سال تمدید می شود

- معاون اول رئیس جمهور "

3- تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه- 9/11/1384 هیأت وزیران

" تفویض اختیارات هیأت وزیران در خصوص وضع و اصلاح آیین نامه های پیش بینی شده در قانون کار مصوب 1369 به کارگروهی مرکب از وزیران کار و امور اجتماعی (رئیس)، صنایع و معادن، دادگستری، وزارت کشور و جهاد کشاورزی و عنداللزوم وزیر ذی ربط

هیأت وزیران در جلسه مورخ 9/11/1384 بنا به پیشنهاد شماره 102864-28/10/1384 وزارت کار و امور اجتماعی و به استناد اصل 138 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب کرد:

اختیارات هیأت وزیران در خصوص وضع و اصلاح آیین نامه های پیش بینی شده در قانون کار مصوب 1369 به کارگروهی مرکب از وزیران کار و امور اجتماعی (رئیس)، صنایع و معادن، دادگستری، وزارت کشور و جهاد کشاورزی و عنداللزوم وزیر ذی ربط تفویض می شود

ملاک تصمیم گیری در خصوص اختیارات یاد شده موافقت اکثریت وزیران عضو کارگروه مذکور است و مصوبات کارگروه در صورت تأیید رئیس جمهور با رعایت ماده (191) آیین نامه داخلی هیأت دولت قابل صدور خواهد بود

- معاون اول رئیس جمهور "

4- تصویب نامه شماره 158794/ت35794ک- 17/8/1385:

" تصویب نامه راجع به مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار

وزرای عضو کارگروه موضوع تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه- 9/11/1384 در جلسه مورخ 17/8/1385 به استناد ماده (191) قانون کار مصوب 1369 و با رعایت تصویب نامه یاد شده تصویب کردند:

آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار، موضوع تصویب نامه شماره 44391/ت23321ه- 4/10/1379 به مدت 5 سال دیگر از تاریخ انقضای اعتبار تمدید می شود

این تصویب نامه در تاریخ 30/11/1385 به تایید مقام ریاست جمهوری رسیده است

– معاون اول رئیس جمهور"

در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست امور تنظیم لوایح و تصویب نامه ها و دفاع از مصوبات دولت (حوزه معاونت حقوقی رئیس جمهور) به موجب لایحه شماره 170089/10420- 29/8/1390 توضیح داده است که:

" با احترام، عطف به نامه شماره ه

ع88/1023- 18/12/1388 منضم به دادخواست آقای جمال ابراهیمی ضمن ارسال تصویر نامه شماره 45312- 12/5/1389 وزارت کار و امور اجتماعی اعلام می دارد:

الف- موضوع شکایت

شاکی با استناد به ماده (191) قانون کار مصوب 1369 مبنی بر تشخیص مصلحت و تعیین موارد مستثنی از شمول قانون کار بنا بر پیشنهاد شورای عالی کار و تصویب آن توسط هیأت وزیران ابطال تصویب نامه شماره 72052/ت432ه- 30/11/1373 (راجع به مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار) و مصوبه های مربوط به تمدید مدت آن را ( موضوع تصویب نامه های شماره 44391/ت23321ه-4/10/1379، شماره 72884/ت34452ه-9/11/1384 و شماره 158794/ت35794ک-1/12/1385) از جهت عدم رعایت حکم قانون تقاضا کرده است

همچنین تفویض اختیار به کارگروه موضوع تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه-9/11/1384 را مغایر با اصل 138 قانون اساسی و متن صریح ماده (191) قانون کار دانسته است

ب- پاسخ شکایت:

1- تصویب نامه شماره 72052/ت432ه- 30/11/1373 هیأت وزیران با استفاده از اختیارات حاصله از ماده (191) قانون کار تصویب شده و در چارچوب قانون است

دادنامه شماره 96- 19/3/1381 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری نیز مؤید این معناست

2- نامه شماره 56173- 15/5/1379 وزارت کار و امور اجتماعی مبین ارائه پیشنهاد توسط شورای عالی کار و تصویب و ابلاغ مصوبه شماره 44391/ت23321ه- 4/10/1379 در خصوص تمدید مدت مصوبه سال 1373 است

3- تفویض اختیارات هیأت وزیران در خصوص وضع و اصلاح آیین نامه های پیش بینی شده در قانون کار به کارگروهی مرکب از وزیران به استناد اصل 138 قانون اساسی و ماده (191) قانون کار که از مصادیق اصل مذکور است صورت گرفته و فاقد مغایرت قانونی است

بنا به مراتب فوق و انطباق مصوبات یاد شده با قانون و به دلالت ماده 39 قانون دیوان عدالت اداری رد دادخواست را خواستار است

"

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد

پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به شرح آینده به صدور رأی مبادرت میکند

رأی هیأت عمومی

اولا: با توجه به این که به موجب رأی شماره 96- 19/3/1381 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، مصوبه شماره 72052/ت432ه- 30/11/1373 هیأت وزیران ابطال نشده است، بنابراین موضوع مشمول قاعده اعتبار امر مختوم است و موجبی برای رسیدگی مجدد وجود ندارد

ثانیا: با توجه به این که طبق اصل 138 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت می تواند تصویب برخی از امور مربوط به وظایف خود را به کمیسیونهای متشکل از چند وزیر واگذار کند، مصوبه شماره 72884/ت34452ه- 9/11/1384 هیأت وزیران که متضمن تفویض اختیارات هیأت وزیران در خصوص وضع و اصلاح آیین نامه های پیش بینی شده در قانون کار به کارگروهی مرکب از وزیران کار و امور اجتماعی، صنایع و معادن، دادگستری، وزارت کشور و جهاد کشاورزی است، مغایرتی با قانون ندارد و قابل ابطال تشخیص نمی شود

ثالثا: با توجه به این که به موجب مصوبه شماره 160230/ت45502ک-16/8/1389 وزیران عضو کارگروه موضوع تصویب نامه شماره 72884/ت34452ه-9/11/1384 هیأت وزیران، آیین نامه مستثنی شدن خدام و کارکنان بقاع متبرکه، مساجد، حسینیه ها، تکایا، مدارس علوم دینی موقوفه و موقوفات عام غیر تولیدی از شمول موادی از قانون کار موضوع تصویب نامه شماره 158794/ت35794ک- 1/12/1385، به مدت پنج سال دیگر تمدید شده است، بنابراین در حال حاضر به لحاظ انقضای مدت مصوبات 44391/ت23321ه-4/10/1379 هیأت وزیران و 158794/ت35794ک- 1/12/1385 وزرای عضو کارگروه پیش گفته و منتفی شدن مصوبات مذکور و حاکمیت مصوبه شماره 160230/ت45502ک-16/8/1389، موجبی برای ابطال مصوبات شماره 44391/ت23321ه-4/10/1379 و 158794/ت35794ک-1/12/1385 وجود ندارد

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

محمدجعفر منتظری

کدمنبع: 8708