مصوب ۱۳۸۷,۰۵,۰۷
با اصلاحات و الحاقات بعدی
در راستای تحقق وظایف محوله بر اساس بندهای الف و ب از ماده ۱۰۷ قانون برنامه چهارم توسـعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگـی و بنـا بـه پیشـنهاد معاونـت شهرسـازی و معمـاری وزارت مسـکن وشهرسازی، شورایعالی شهرسازی و معماری در جلسه مورخ ۷ /۵ /۱۳۸۷ ضـوابط و م قـررات مکـان یـابی مساجد در طرح های توسعه شهری را به شرح زیر تصویب نمود:
۱. مکان یابی مساجد در بخش های توسعه شهری :
با توجه به اینکه توسعه شهری دارای ساختار محله، کلان محله، (ناحیه شهری) و منطقه شهری می باشند دستگاه تهیه کننده طرح های توسعه شهری مکلـف اسـت در سـاختار هـر یـک از مراکـزمحلات یک مسجد محله ای در کنار سایر کاربریها و خدمات محلهای پیش بینی شده، مکان یـابی و منظور نمایند.
بدیهی است در چنین ساختاری مرکز محله ارتباط مستقیم با ساختار کلان محله (ناحیه شهری) خواهد داشت.
- برای مراکز کلان محله ها (ناحیه های شهری) و مراکز مناطق نیز دسـتگاه تهیـه کننـده طـرح توسعه شهری مکلف به پیش بینی مکان احداث مساجد کلان محلـه ای (ناحیـه شـهری) و منطقـه ای متناسب با ساختار سلسله مراتبی شهری خواهند بود. تبصره ۱ - در شهرهایی که مساحت مسجد جـامع شـهر موجـود پاسـخگوی نیـاز نمـازگزاران جمعه، اعیاد و مناسبتها نیستند، احداث مسجد جامع جدید (مصلای) شـهر در ارتبـاط بـا سـاختارشهر در تکالیف دستگاه تهیه کننده در هنگام تهیه طرح های توسعه شهری می باشد. تبصره ۲ - اولویت در مکان یابی مساجد احداثی در اراضی دارای مالکیت دولتی و یـا موقوفـات مردمی جهت احداث مسجد، است. در صورتی که اراضی دارای مالکیت دولتی یا موقوفـات مردمـی در محل مورد نظر موجود نباشد، پیش بینی محدودهای از بافت توسعه شهری که در صـورت تملـک بخشی از اراضی آن امکان احداث مسجد را داشته باشد، ضروری خواهد بود. تبصره ۳ - مساحت اراضی مساجد محلهای حدود ۵۰۰ متـر مربـع و مسـاحت اراضـی مسـاجدکلان محلهای حدود ۱۰۰۰ مترمربع پیشنهاد می گردد. تبصره ۴ - از این پس پیش بینی و مکان یابی مساجد در طرح های توسـعه شـهری الزامـاً متمـایز ازکاربری های فرهنگی خواهد بود.
۲. مکان یابی مساجد در شهرهای جدید :
دستگاه تهیه کننده طرح های جامع و تفصیلی شهرهای جدید مکلف به مکان یابی مسـجد جـامع شهر در اراضی با مالکیت دولتی و یا موقوفات مسجد و متناسب با سـرانه مـورد نیـاز جمعیـت افـق طرح و در مرکز ساختار اصلی شهر است. ضمن آنکه مکـان یـابی مسـجد محلـهای، کـلان محلـهای (ناحیه شهری) نیز تکلیف دستگاه تهیه کننده طرح جامع و تفصیلی شهر جدید همانند موارد مـذکوردر بند یک این مصوبه (مکان یابی مسجد در بخش های توسعه شهری) می باشد.
۳. مکان یابی مساجد در شهرک های مسکونی :
در تهیه طرح های مربوط به شهرک های مسکونی، نهاد، دستگاه و یا سازمان تهیـه کننـده طـرح مکلف است متناسب با جمعیت پذیری شهرک در سال افق طرح و مطابقت طرح بـا سـطوح شـهری (محله، «ناحیه»، کلان محله، شهرک) حداقل یک مسجد در مرکـز شـهرک و مـرتبط بـا سـاختاراصلی در مجاورت سایر خدمات عمومی پیش بینی نمایند. بدیهی است که چنانچـه جمعیـت پـذیری شهرک پیش از سه محله شهری باشد، نیاز به پیش بینی یک مسجد برای کل شهرک و نیز پیش بینی مساجد محلهای برای هر یک از محلات جز تکلیف طراحان و مجریان شهرک خواهد بود.
۴. محوریت مسجد درتهیه طرح های جامع و تفصیلی :
در بخش های موجود شهرها و به هنگام تهیه طرح های جامع و تفصـیلی دسـتگاه تهیـه کننـده، مکلف است ساختار فضایی شهر مورد نظر را به گونه ای تنظیم نمایند تـا مسـاجد موجـود و جدیـدالاحداث با توجه به موقعیت و ایفای نقش شهری، مساحت و بعد مکان به عنوان مسـاجد محـلات، مساجد کلان محله (ناحیه های شهری) و شهری منظور شوند. بدیهی است در صورتی کـه مطالعـات طرح نشانگر کمبود سطح سرانه مساجد در هر یک از تقسیمات شهری (محله، کلان محله، ناحیـه) باشد، دستگاه تهیه کننده طرح جامع و تفصیلی مکلف به مکان یابی مسـاجد در اراضـی بـا مالکیـت دولتی و یا موقوفات مسجد متناسب با نیاز ساکنین و با اولویـت توسـعه فضـاهای موجـود در آینـده است. تبصره ۱ - در تهیه طرح های جامع و تفصیلی و مادی توجه به محوریت مسـاجد از نظـرکالبدی و ساختاری ضروری است. تبصره ۲ - در مساجد جدیدالاحداث پیش فضا به عنوان تجمع افراد (جدا از مساحت مفید مسجد) و توسعه آتی پیش بینی شود. تبصره ۳ - در مناطقی که از حسینیه ها زیاد استفاده می کنند، توصیه می شود کـه مسـاجد به صورت ترکیبی از مسجد و حسینیه پیش بینی شود.
۵. روستاها :
در طرح های هادی روستایی نهاد تهیه کننده طرح ها مکلف است متناسب با ویژگیهای فرهنگی، قومی و میزان جمعیت روستا، اراضی مورد نیاز برای احداث حداقل یک مسجد در اراضی دولتی در ساختار اصلی روستا را مکان یابی نماید و چنانچه جمعیت یک روستا مقیاس بـیش از جمعیـت سـه محله مسکونی به نزدیکترین شهر مرکز آن شهرستان باشد، علاوه بر مسجد اصلی روستا، مسـجد درمقیاس محله ای برای هر یک از محلات نیز پیش بینی و در طرح هادی منظور نماید.
بدیهی است در بخش های توسعه کالبدی روستا، چنانچه این بخش ها مشمول پیش بینـی جمعیـت پذیری بیش از یک محله باشد پیش بینی مسجد یا مساجد متناسب با جمعیت افق محلـه، از تکـالیف نهاد تهیه کننده طرح خواهد بود.
چنانچه در روستایی که ساکنین آن مسلمان می باشند مسجد وجود نداشـته باشـد در طـرح هـای هادی روستایی نهاد تهیه کننده طرح ها مکلف است متناسب با ویژگی های فرهنگی، قـومی و میـزان جمعیت روستا، نسبت به ارائه پیشنهاد احداث یک مسـجد در سـاختار اصـلی روسـتا اقـدام نمایـد .
پیشنهاد مذکور بایستی در اراضی دولتی و یا موقوفـات اهـالی بـرای احـداث مسـجد جانمـایی شـود.
چنانچه در محلات روستا مساجد محله ای موجـود اسـت در طـرح توسـعه روسـتا نیـز بـه تناسـب جمعیت افق محلات جدید مکان یابی مساجد محله ای در اراضی دارای مالکیت دولتی و یا موقوفـات مسجد الزامی است.
۶. الزامات عمومی : ۱ -۶ به منظور حفظ ، اشاعه و توسعه علوم و فنون مرتبط با معماری مساجد نظیـر کاشـیکاری، گره چینی، مقرنس کاری و ... استفاده از این مصالح در مساجد الزامی است. ۲ -۶ وزارت مسکن و شهرسازی موظف است ظرف مدت ۴ سال نسبت به تدوین اسـتانداردهای فضایی مساجد برای پهنه های اقلیمی پنج گانه ایران (اقلیم گرم و خشـک، گـرم و مرطـوب، گـرم و نیمه مرطوب، معتدل و سرد) اقدام و مراتب را به تصـویب شـورایعالی شهرسـازی و معمـاری ایـران برساند. ۷. الزامات شهرسازی : ۱ -۷ تقویت محورهای دید (کریدورهای بصری) به مساجد در مکان یابی آنها مورد توجه قـرارگیرد. ۲ - ۷ ارتفاع ابنیه اطراف مسجد (حداقل تا سه پلاک) بایستی کمتـر و یـا هـم ارتفـاع مسـاجد پیش بینی شده باشد. ۳ -۷ کاربری اراضی اطراف مساجد حتی الامکان از میان کاربری های هم خـانواده بـا کـاربری مساجد (فرهنگی، آموزشی و ...) انتخاب شود.
۸. الزامات معماری مساجد : ۱ - ۸ در مساجد جدید الاحداث رعایت مقررات ملی ساختمان ایران الزامی است. ۲ -۸ در طراحی مساجد جدید استفاده از الگوهای معماری تـاریخی و فرهنگـی کشـور الزامـی است. ۳ -۸ مساجد بایستی با استفاده از مصالح بومی احداث شوند. ۴ -۸ در احداث مساجد پیش بینی پارکینگ به میزان یـک پارکینـگ بـه ازای هـر ۵ نفـر از گنجایش شبستان اصلی الزامی است. ۵ -۸ چنانچه جز برگزاری نماز و مراسم مذهبی از فضای مسجد برای انجام فعالیتهـای دیگـراستفاده می شود رعایت عدم تداخل این عملکردها بـا نقـش عبـادی مسـجد و انجـام فـرایض مـذهبی ضروری بوده و پیش بینی فضاهای مورد نیاز این کاربریها الزامی است. ۶ -۸ احجام مربوط به بنای مساجد و نسبت فضای پر و خالی آنها بایستی متناسب با نمونه های مشابه آنها در بافت های فرهنگی و تاریخی شهر باشد. ۷ -۸ ریخت کلی (مرفولوژی) مساجد بایستی از ریخت مساجد موجود در بافت هـای تـاریخی وفرهنگی شهر تبعیت کند.
۹. بازنگری :
در صورت لزوم این مصوبه هر پنج سال یکبار قابل تجدید نظر، اصلاح و تکمیل خواهد بود.