۱-محکومٌ¬علیه دارای یک واحد منزل مسکونی است و اقدام به ازدواج نموده ولی در دوران نامزدی با همسرش اختلاف پیدا کرده و زوجه از بابت مطالبه مهریه تقاضای توقیف آن منزل را نموده است نظر به اینکه زوج فعلا با پدر و مادرش زندگی می¬نماید و سکونت او در منزل به علت عدم شروع زندگی مشترک بالفعل نیست ولی منزل در شان و منزلت اوست با لحاظ بند الف از ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت¬های مالی مصوب ۹۳ آیا مسکن یاد شده مشمول مستثنیات دین است یا خیر؟ ۲-زوجه اقدام به توقیف سهم الارث زوج از باب مطالبه مهریه خود نموده است نظر به اینکه ملک توقیفی آپارتمان ۲ طبقه بوده و دریک طبقه زوج و مادرش زندگی می¬نمایند و در طبقه دیگر ۲ خواهرش زندگی می¬نماید و حسب ارزیابی کارشناس سهم الارث زوج تقریباً ۰۰۰/۰۰/۵۰۰/۱ ریال می¬باشد آیا سهم الارث مذکور قابل توقیف است یا مشمول مستثنیات دین می¬باشد؟ ۳- زوجه اقدام به توقیف امتیاز پیش خرید مسکن زوج از باب مطالبه مهریه خود نموده است نظر به اینکه زوج فعلا مبلغ کمتر از ۰۰۰/۰۰۰/۰۰۰/۱ ریال تاکنون بابت قرارداد مذکور پرداخت نموده و در شرایط فعلی امکان سکونت در آن وجود نداشته و مدتی طول می کشد که آپارتمان مذکور تکمیل شود و ضمناً اقساطی نیز از آن آپارتمان باقی¬مانده آیا مشمول مستثنیات دین است یا خیر؟ ۴-محکومٌ¬علیه دارای یک باب مغازه است (اعم از مالکیت یا سرقفلی) و محکومٌ¬له از باب طلبش اقدام به توقیف مغازه مذکور می¬نماید نظر به اینکه تنها منبع درآمد محکومٌ¬علیه همان مغازه توقیفی است و در بند ه ماده ۲۴ از قانون نحوه اجرای محکومیت¬های مالی مصوب ۹۳ به وسایل و ابزارکار کسبه و .. اشاره شده است آیامغازه مذکور مشمول مستثنیات دین می باشد یا خیر؟ ۵-زوجه اقدام به توقیف منزل مسکونی نموده که سه دانگ از آن متعلق به خود زوجه بوده و سه دانگ دیگر متعلق به زوج می باشد خواهشمنداست سه حالت مقرر را جواب دهید. الف-زوج در آن ملک سکونت دارد ولی زوجه ساکن نیست آیا مشمول مستثنیات دین است یاخیر؟ ب-زوجه در آن ملک سکونت دارد ولی زوج درآن ساکن نیست آیا زوج میتواند از باب طلبش آن را توقیف و به فروش برساند. ج-هیچ کدام از طرفین در آن ساکن نیستند و خالی از سکنه بوده ولی مهیا برای سکونت است آیا زوجه می¬تواند از باب طلبش آن را توقیف و به فروش برساند./
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :
۱-مقصود از منزل مسکونی مذکور در بند الف ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی ۱۳۹۴، منزلی است که عرفا محل سکونت محکوم علیه تلقی شود و تشخیص مصداق به عهده مرجع قضایی مربوط است. ۲-با عنایت به اینکه منزلی که عرفاً محل سکونت محکوم¬علیه یاشد، از مستثنیات دین می¬باشد، بنابراین در فرض سؤال، چنانچه سهم الارث محکوم علیه عرفاً در شأن او باشد، جزء مستثنیات دین است، اما اگر سهم الارث وی عرفاً بیش از نیاز و شأن او در حالت اعسار وی باشد، مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی خارج از مستثنیات می¬باشد و محکوم¬به از آن قابل مطالبه است و تشخیص مصداق بر عهده مرجع قضایی مربوط است. ۳-مطابق بند الف ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب ۱۳۹۴، منزل مسکونی در شأن محکوم علیه درحالت اعسار، جزء مستثنیات دین است و منظور از منزل مسکونی، محلی است که قابلیت سکونت محکوم علیه و افراد تحت تکفل او را داشته باشد؛ همچنین، اموال مشمول مستثنیات دین همانطور که درصدرماده ۲۴ این قانون تأکید شده، حصری و استثنایی بوده و قابل تسری به سایر اموال محکوم علیه نیست و با عنایت به اصل لزوم ادای دین، مستثنیات دین را باید محدود و مضیق تفسیر نمود. بنابراین، امتیاز مسکن یا مبلغ متعلق به محکوم علیه در شرکت تعاونی مسکن، جزء مستثنیات دین محسوب نمی گردد. ۴-بند « ه » ماده ۲۴ قانون نحوه اجرای محکومیت¬های مالی مصوب ۱۳۹۴، وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه وران، کشاورزان و سایر اشخاص را که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفل شان لازم است، در ردیف مستثنیات دین قرار داده است، با عنایت به اینکه مغازه و سرقفلی جزء وسایل و ابزار کار تلقی نمی¬شود و با توجه به اصل وجوب ادای دین، در فرض سوال، مغازه و سرقفلی جزء مستثنیات دین تلقی نمی¬گردد. ۵-با عنایت به اینکه منزل مسکونی که عرفاً محل سکونت محکوم¬علیه تلقی شود، مستثنیات دین می¬باشد بنابراین در فرض سؤال، چنانچه منزل مسکونی محکوم¬علیه عرفاً در شأن وی و محل سکونت او باشد، جزو مستثنیان دین است گرچه وی فقط مالک سه دانگ آن باشد./