مستثنیات دین و توقیف اموال در اجرای احکام مدنی

این سند شامل خلاصه‌ای است که توسط مدل‌های زبانی (LLM) تولید شده است.

نظریه شماره 2914/95/7 مورخ 1395/11/16 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره بررسی مستثنیات دین در خصوص اموال محکوم‌علیه و مطالبه مهریه: اداره کل حقوقی قوه قضاییه در پاسخ به استعلامات مربوط به توقیف اموال برای مطالبه مهریه و اجرای محکومیت‌های مالی، نظریه‌ای ارائه کرده که بر اساس آن، اموالی که عرفاً محل سکونت یا مورد استفاده ضروری و روزانه محکوم‌علیه یا ابزار کار وی محسوب می‌شوند، مشمول مستثنیات دین می‌باشند. خانه‌ای که برای سکونت محکوم‌علیه در نظر گرفته شده و عرفاً در شأن اوست، از توقیف مصون است، اما املاک یا دارایی‌هایی که بیش از نیاز عرفی و در حالت عدم استطاعت محکوم‌علیه باشند، یا مبلغ پرداختی بابت خرید مسکن تکمیل نشده و در حال ساخت باشد، جزء مستثنیات دین نیستند و قابل توقیف می‌باشند. همچنین، مغازه و سرقفلی به عنوان وسایل کار تلقی نشده و باید به‌عنوان بخشی از مستثنیات دین محدود و مضیق تفسیر شوند.

استعلام

1-محکوم علیه دارای یک واحد منزل مسکونی است و اقدام به ازدواج نموده ولی در دوران نامزدی با همسرش اختلاف پیدا کرده و زوجه از بابت مطالبه مهریه تقاضای توقیف آن منزل را نموده است نظر به اینکه زوج فعلا با پدر و مادرش زندگی می نماید و سکونت او در منزل به علت عدم شروع زندگی مشترک بالفعل نیست ولی منزل در شان و منزلت اوست با لحاظ بند الف از ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 93 آیا مسکن یاد شده مشمول مستثنیات دین است یا خیر؟

2-زوجه اقدام به توقیف سهم الارث زوج از باب مطالبه مهریه خود نموده است نظر به اینکه ملک توقیفی آپارتمان 2 طبقه بوده و دریک طبقه زوج و مادرش زندگی می نمایند و در طبقه دیگر 2 خواهرش زندگی می نماید و حسب ارزیابی کارشناس سهم الارث زوج تقریبا 000/00/500/1 ریال می باشد آیا سهم الارث مذکور قابل توقیف است یا مشمول مستثنیات دین می باشد؟

3- زوجه اقدام به توقیف امتیاز پیش خرید مسکن زوج از باب مطالبه مهریه خود نموده است نظر به اینکه زوج فعلا مبلغ کمتر از 000/000/000/1 ریال تاکنون بابت قرارداد مذکور پرداخت نموده و در شرایط فعلی امکان سکونت در آن وجود نداشته و مدتی طول می کشد که آپارتمان مذکور تکمیل شود و ضمنا اقساطی نیز از آن آپارتمان باقی مانده آیا مشمول مستثنیات دین است یا خیر؟

4-محکوم علیه دارای یک باب مغازه است (اعم از مالکیت یا سرقفلی) و محکوم له از باب طلبش اقدام به توقیف مغازه مذکور می نماید نظر به اینکه تنها منبع درآمد محکوم علیه همان مغازه توقیفی است و در بند ه ماده 24 از قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 93 به وسایل و ابزارکار کسبه و ..

اشاره شده است آیامغازه مذکور مشمول مستثنیات دین می باشد یا خیر؟ 5-زوجه اقدام به توقیف منزل مسکونی نموده که سه دانگ از آن متعلق به خود زوجه بوده و سه دانگ دیگر متعلق به زوج می باشد خواهشمنداست سه حالت مقرر را جواب دهید. الف-زوج در آن ملک سکونت دارد ولی زوجه ساکن نیست آیا مشمول مستثنیات دین است یاخیر؟ ب-زوجه در آن ملک سکونت دارد ولی زوج درآن ساکن نیست آیا زوج میتواند از باب طلبش آن را توقیف و به فروش برساند.

ج-هیچ کدام از طرفین در آن ساکن نیستند و خالی از سکنه بوده ولی مهیا برای سکونت است آیا زوجه می تواند از باب طلبش آن را توقیف و به فروش برساند./

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

1-مقصود از منزل مسکونی مذکور در بند الف ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی 1394، منزلی است که عرفا محل سکونت محکوم علیه تلقی شود و تشخیص مصداق به عهده مرجع قضایی مربوط است.

2-با عنایت به اینکه منزلی که عرفا محل سکونت محکوم علیه یاشد، از مستثنیات دین می باشد، بنابراین در فرض سؤال، چنانچه سهم الارث محکوم علیه عرفا در شأن او باشد، جزء مستثنیات دین است، اما اگر سهم الارث وی عرفا بیش از نیاز و شأن او در حالت اعسار وی باشد، مازاد بر قیمت منزل مناسب عرفی خارج از مستثنیات می باشد و محکوم به از آن قابل مطالبه است و تشخیص مصداق بر عهده مرجع قضایی مربوط است.

3-مطابق بند الف ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 1394، منزل مسکونی در شأن محکوم علیه درحالت اعسار، جزء مستثنیات دین است و منظور از منزل مسکونی، محلی است که قابلیت سکونت محکوم علیه و افراد تحت تکفل او را داشته باشد؛ همچنین، اموال مشمول مستثنیات دین همانطور که درصدرماده 24 این قانون تأکید شده، حصری و استثنایی بوده و قابل تسری به سایر اموال محکوم علیه نیست و با عنایت به اصل لزوم ادای دین، مستثنیات دین را باید محدود و مضیق تفسیر نمود. بنابراین، امتیاز مسکن یا مبلغ متعلق به محکوم علیه در شرکت تعاونی مسکن، جزء مستثنیات دین محسوب نمی گردد.

4-بند ه ماده 24 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 1394، وسایل و ابزار کار کسبه، پیشه وران، کشاورزان و سایر اشخاص را که برای امرار معاش ضروری آنها و افراد تحت تکفل شان لازم است، در ردیف مستثنیات دین قرار داده است، با عنایت به اینکه مغازه و سرقفلی جزء وسایل و ابزار کار تلقی نمی شود و با توجه به اصل وجوب ادای دین، در فرض سوال، مغازه و سرقفلی جزء مستثنیات دین تلقی نمی گردد.

5-با عنایت به اینکه منزل مسکونی که عرفا محل سکونت محکوم علیه تلقی شود، مستثنیات دین می باشد بنابراین در فرض سؤال، چنانچه منزل مسکونی محکوم علیه عرفا در شأن وی و محل سکونت او باشد، جزو مستثنیان دین است گرچه وی فقط مالک سه دانگ آن باشد./