دادگاه صالح در رسیدگی به دعوای اشخاص نسبت به آرای صادره از هیأت
تحقیق اوقاف و امور خیریه
احتراماً؛ آقای رییس شعبه دوم محاکم عمومی تویسرکان طی شرحی به پیوست تصویر آراء صادره از شعب ۱۹ و ۳۰ دیوانعالی کشور اعلام داشته در مورد اعتراض به آراء صادره از اداره تحقیق اوقات و امور خیریه کرمانشاه و درخصوص صلاحیت رسیدگی به دعوی مذکور از طرف شعب دیوانعالی کشور آراء متهافت صادر گردیده است به دین جهت تقاضای طرح موضوع در هیأت عمومی دیوانعالی کشور به منظور ایجاد رویه واحد شده است بنابه مراتب به شرح آتی با ملاحظه پروندههای مربوطه جریان موارد مذکور معروض میشود.
۱ـ طبق محتویات پرونده کلاسه ۷۴/۸۲۷ مدنی شعبه ششم دادگاه عمومی کرمانشاه آقای علی مؤمنی دادخواستی بطرفیت اداره اوقاف استان کرمانشاه بخواسته اعتراض و تقاضای حل اختلاف نسبت به رأی شماره ۱۲۳ مورخ ۹/۵/۱۳۷۳ صادره از اداره تحقیق اوقاف کرمانشاه در پرونده ۴۱۱ـ۷۳ درخصوص موقوفه حاجی حسنعلی بیک به دادگاه عمومی کرمانشاه تقدیم و خواستار صدور حکم به نفع خود گردیده است و شعبه مذکور به شرح قرار شماره ۱۲۳۱ مورخ۲۷/۷/ ۱۳۷۳مستنداً به ماده۲۳ قانون آییندادرسی مدنی و اینکه رقبات موقوفه در شهرستان تویسرکان واقع شده قرار عدم صلاحیت خود را به اعتبار صلاحیت دادگاه عمومی تویسرکان صادر و پرونده را به مرجع مذکور ارسال داشته که به شعبه دوم ارجاع و این دادگاه نیز به موجب قرار شماره ۴۴۲ـ۷۳ و با این استدلال که چون موضوع دادخواست اعتراض به نظریه واحد تحقیق سازمان اوقاف کرمانشاه بوده نه دعوی درخصوص مال غیرمنقول موضوع از مصادیق ماده۲۳ قانون آییندادرسی مدنی نیست رسیدگی به اعتراض را در صلاحیت دادگاه عمومی کرمانشاه دانسته است که با تحقق اختلاف پرونده جهت حل اختلاف به دیوانعالی کشور ارسال و به شعبه ۱۹ ارجاع و شعبه مذکور به موجب دادنامه شماره ۵۵/۷۴/۱۹ـ ۲۵/۲/۷۴ چنین رأی داده است.
بسمهتعالی: با توجه به محتویات پرونده و خواسته که حق ارتزاق و قرار گرفتن خواهان در عداد موقوف علیهم است قرار ۴۴۲ـ۷۲ صادره از ناحیه دادگاه تویسرکان تأیید و با اعلام صلاحیت دادگاه عمومی کرمانشاه حل اختلاف میشود.
۲ـ طبق محتویات پرونده ۲۷۸ـ۷۴ شعبه دوم دادگاه عمومی تویسرکان، آقای متولی موقوفه مرحوم حسنعلی بیک با تعیین وکیل دادخواستی بطرفیت بانو مؤمنی به خواسته اعتراض به نظریه ۱۷۹ مورخ ۱۱/۶/۱۳۷۲ صادره از اداره تحقیق اوقاف و امور خیریه استان کرمانشاه تقدیم دادگاه عمومی کرمانشاه نموده و تقاضای صدور حکم بر ابطال نظریه فوق را نموده است و بالاخره دادگاه مذکور مستنداً به ماده۲۳ قانون آییندادرسی مدنی قرار عدم صلاحیت خود را به اعتبار صلاحیت دادگاه مدنی خاص شهرستان تویسرکان صادر و پرونده را به مرجع مذکور ارسال و دادگاه عمومی تویسرکان نیز به موجب قرار شماره ۱۷۴ مورخ ۱۲/۱۰/۱۳۷۳ با این استدلال که دعوی مطروحه مربوط به عین موقوفه و حقوق مربوط به آن نبوده و رسیدگی به نظریههای هیأت تحقیق اوقاف و امور خیریه کرمانشاه در صلاحیت محاکم عمومی همان شهرستان میباشد قرار عدم صلاحیت خود را به اعتبار صلاحیت رسیدگی محاکم عمومی کرمانشاه صادر و با تحقق اختلاف پرونده به دیوانعالی کشور جهت حل اختلاف ارسال گردیده است و شعبه ۳۰ دیوان کشور نیز به موجب دادنامه شماره ۱۰۰۲/۳۰ مورخ ۱۳/۱۲/۱۳۷۳ چنین رأی داده است. قطعنظر از صلاحیت اداره تحقیق اوقاف کرمانشاه در رسیدگی به موضوع اصولا چون دعوی مربوط به موقوفه است که درحوزه قضایی شهرستان تویسرکان قرار دارد علیهذا با تأیید نظریه دادگاه عمومی کرمانشاه ادامه رسیدگی به دادگاه مدنی خاص تویسرکان محول میشود و بدین وسیله حل اختلاف میگردد. بنا به مراتب به شرح ذیل اظهار نظر میشود.
نظریه: همانطور که ملاحظه میفرمایید در مورد صلاحیت دادگاه رسیدگی کننده به دعوی اعتراض به نظریه صادره از اداره تحقیق اوقاف استان کرمانشاه از طرف شعب دیوانعالی کشور و در استنباط از ماده (۲۳) قانون آییندادرسی مدنی آراء متهافتی صادر گردیده بدین توضیح که شعبه ۳۰دیوانعالی کشور با توجه به اینکه دعوی مربوط به موقوفه است که در تویسرکان واقع شده است مستنداً به ماده (۲۳) قانون آییندادرسی مدنی دادگاه عمومی تویسرکان را صالح به رسیدگی دانسته در حالی که شعبه ۱۹ دیوان مزبور برعکس و با این استدلال که چون موضوع دعوی قرار گرفتن خواهان در عداد موقوف علیهم است نه درخصوص مال غیرمنقول و درواقع اقامه دعوی علیه اداره اوقاف نیز میباشد موضوع را از مصادیق ماده۲۳ قانون آییندادرسی مدنی خارج و دادگاه عمومی کرمانشاه را صالح برسیدگی تشخیص دادهاند بنابه مراتب فوق تقاضا دارد مستنداً به ماده واحده مربوط به وحدت رویه قضایی مصوب تیرماه۱۳۲۸ موضوع را در هیأت عمومی محترمدیوانعالی کشور جهت اتخاذ رویه مطرح فرمایند.
معاون اول دادستان کل کشورـ حسن فاخری
به تاریخ روز سه شنبه: ۱۸/۱۰/۱۳۷۵ جلسه هیأت عمومی دیوانعالی کشور به ریاست رییس دیوانعالی کشور و با حضور نماینده دادستان محترم کل کشور و جنابان آقایان رؤسا و مستشاران شعب کیفری و حقوقی دیوانعالی کشور تشکیل گردید.
پس از طرح موضوع و قرائت گزارش و بررسی اوراق پرونده و استماع عقیده نماینده دادستان محترم کل کشور مبنی بر:«برابر سوابق امر، در پروندههای مطروحه به نظریه اداره تحقیق اوقاف کرمانشاه اعتراض شده است ولی چون ملک موقوفه در حوزه قضایی شهرستان تویسرکان قرار دارد و ماده (۲۳) قانون آییندادرسی مدنی تصریح دارد دعاوی راجع به اموال غیرمنقول و سایر حقوق راجعه به آن بایستی در دادگاهی اقامه شود که مال غیرمنقول در حوزه آن واقع شده است ودعاوی مطروحه نیز در رابطه با حقوق مربوط به ملک مورد وقف میباشد. علیهذا دادگاه تویسرکان صالح به رسیدگی بوده و رأی شعبه سیام دیوانعالی کشور موجه به نظر میرسد و معتقد به تأیید آن میباشم.» مشاوره نموده و اکثریت بدین شرح رأی دادهاند.
رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوانعالی کشور
به موجب ماده (۱۶) آییننامه قانونی کیفیت تحقیق در شعب تحقیق سازمان حج و اوقاف() مصوب ۳۰/۹/۱۳۶۵ ادارات حج و اوقاف و امور خیریه و همچنین اشخاص ذینفع که آراء هیأت تحقیق رابه ضرر خود تشخیص میدهند میتوانند در دادگاههای دادگستری اقامه دعوی نمایند و چنین دعوایی که به طرفیت متولی موقوفه و یا ادارات اوقاف و یا اشخاص، طرح میگردد تابع قواعد عمومی راجع به دعاوی حقوقی است و ملازمه با محل استقرار شعب تحقیق صادرکننده رأی ندارد و چون موقوفات مربوط به دعاوی مطروحه در حوزه قضایی تویسرکان واقعاند رسیدگی به آن در صلاحیت محاکم همان محل است لذا رأی شعبه سیام دیوانعالی کشور که با این نظر مطابقت دارد به نظر اکثریت اعضاء هیأت عمومی دیوانعالی کشور صحیح تشخیص و مورد تأیید میباشد این رأی به استناد ماده واحده قانون مربوط به وحدت رویه قضایی مصوب تیرماه ۱۳۲۸ برای شعب دیوانعالی کشور و دادگاهها در موارد مشابه لازمالاتباع است.