رسیدگی به شکایات از احکام صادره از محاضر شرعیه
مصوب کمیسیون قوانین عدلیه مورخ ۲۷ اسد ایت ئیل ۱۳۰۱ شمسی
مصوب ۱۳۰۱,۰۵,۲۷
با اصلاحات و الحاقات بعدی
فصل اول
در طریقه تقدیم عرضحال و مقدمات رسیدگی بشکایات
از احکام محاضر شرعیه
ماده ۱ - عرضحال اعتراض بر احکام محاضر شرعیه باید بمحکمة داده شود که دعوی را بمحضر شرع ارجاع کرده. ماده ۲ - مدت اعتراض بر حکم صادره از محضر شرع بیست روز پس از اعلام آن است و قبل از گذشتن این مدت محکمه از صدور حکم بر طبق آن باید خودداری نماید و کلیه محاکم مکلفند پس از وصول حکم شرعی بدون تفویت وقت نهایت در ظرف سه روز آن را برؤیت متداعیین برسانند مگر اینکه یکی از متداعیین در خارج باشد که باید بنحویکه برای ابلاغ کلیه احکام مقرر گردیده باو ابلاغ شود. ماده ۳ - عرضحال اعتراض باید حاوی تمام اعتراضاتی باشد که شاکی بر حکم شرعی وارد میداند و بعلاوه شاکی باید کلیه اسناد و مدارک خود را بعرضحال مزبور ضمیمه نماید و پس از تقدیم آن دیگر اعتراضی جدیداً پذیرفته نخواهد شد. ماده ۴ - پس از وصول عرضحال محکمه مکلف است از اصدار حکم بر طبق حکم شرعی خودداری کند و شرحی بمأمور اجرا بنویسد که محکومبه غیر منقول را در تحت نظر گرفته از مداخلات متداعیین اصلا و منفعة ً جلوگیری کند و محکوم به منقول را از محکومعلیه دریافت و در توقیف نگاهدارد. ماده ۵ - محکمه باید بلا تأخیر سوادی از اعتراضات شاکی برای مجتهدی که حکم را داده است ارسال دارد که اگر مدافعاتی داشته باشد در مدتیک هفته بمحکمه بفرستد و نیز محکمه فوراً سواد اعتراضات معترض را برای محکومله ارسال خواهد نمود و مشارالیه هم مکلف است که در ظرف یک هفته مدافعات خود را بمحکمه تقدیم دارد و پس از مضی مدت مزبور دیگر مدافعاتی پذیرفته نخواهد شد. ماده ۶ - پس از وصول عرضحال و اعتراضات محکمه بلافاصله طرفین را برای تعیین مجتهدین احضار مینماید و فاصله این حضور برای زیادتر از یک هفته نخواهد بود بعلاوه برای هر چهار فرسخ یک روز بنحوی که در اصول محاکمات حقوقی مقرر است منظور میشود. ماده ۷ - هر گاه شاکی و یا وکیل او در موعد مقرر در محکمه حاضر نشد محکمه شکایت او را لغو دانسته الغای آنرا اعلام خواهد کرد. ماده ۸ - اگر طرف شاکی و یا وکیل او در موعد مقرر حضور بهم نرسانند محکمه در غیاب او هر سه نفر مجتهد را بقرعه از اشخاصی که دارایشرایط مقرره باشند انتخاب مینماید. فصل دوم
در رسیدگی بشکایات از احکام محاضر شرعیه
ماده ۹ - رسیدگی بشکایات و اعتراضات به احکامی که بر طبق ارجاع محاکم صلحیه یا ابتدائی یا استیناف از محاضر شرعیه صادر شده باشد بسه نفر از مجتهدین عظام رجوع میشود و شرایط مجتهدین معزیالیهم همانست که در مادة ۴ کتاب دوم اصول تشکیلات عدلیه مقرر گردیده. ماده ۱۰ - طریق انتخاب آقایان مجتهدین به این ترتیب است که یک نفر را محکومله و یکنفر محکومعلیه و سیم را بتراضی طرفین انتخاب مینمایند. ماده ۱۱ - هر گاه در انتخاب مجتهد ثالث تراضی حاصل نشد محکمه با حضور طرفین یا وکلای آنان (در صورتیکه موکل حق حضور خود را بوکیل مفوض کرده باشد) یکنفر را از میان سه نفر از مجتهدین محل که غالباً طرف رجوع هستند بقرعه انتخاب خواهد کرد. ماده ۱۲ - سه نفر مجتهدین مزبور باید از ساکنین حوزة محکمة که حکم شرعی در آن حوزه صادر شده است باشند و در صورت نبودن این عده درآن حوزه از ساکنین حوزه محکمه مافوق ضمیمه و یا منتخب خواهد شد. ماده ۱۳ - پس از تعیین آقایان مجتهدین محکمه مراتب را بلافاصله بمعزیالیهم اطلاع و سواد عرضحال و اعتراضات را بضمیمه سواد مدافعاتحاکم قضیه (اگر بمحکمه فرستاده باشد) ارسال میدارد و معزیالیهم مخیر خواهند بود که بالاتفاق رسیدگی و انشاء حکم کنند و یا منفرداً هر کدام رأیخود را نوشته بمحکمه ارسال دارند ولی در هر صورت باید رأی آقایان کتبی و مفاد آن واضح بوده و در دوسیه محاکمه وارد شود. ماده ۱۴ - رأی اکثریت آقایان ثلاث قاطع است به اینطریق که اگر اعتراضی بر حکم وارد ندانستند حکم محکمه بر طبق حکم شرعی صادر و اجراخواهد شد و هر گاه اعتراض را وارد و مؤثر در حکم دانستند محکمة که مرجع امر است مجدداً طرفین را بمحضر شرعی دیگر رجوع مینماید. ماده ۱۵ - آقایان مجتهدین باید در ظرف پانزده روز عقیدة خود را کتباً بمحکمه بفرستند یا استعفا دهند و هر گاه این مدت منقضی شد محکمه بنحو مقرر در ماده ۱۰ و ۱۱ تجدید انتخاب خواهند نمود. ماده ۱۶ - هر گاه بعضی از مجتهدین عقیده خود را نوشته و بعضی مسامحه و یا توقف کنند بجای مجتهد مزبور دیگری بنحو مقرر انتخاب خواهد شد. ماده ۱۷ - مدلول این قانون شامل اعتراضات و شکایات از احکام شرعیه نیز خواهد بود که قبل از اعلان و نشر این مواد بوزارت عدلیه رسیده و هنوز احکام مزبور مجری نشده است. ماده ۱۸ - این قانون در هر یک از حوزههای قضائی تا موقعی لازمالاجراء است که محاضر شرعیه و مجلس فوقالعاده مطابق کتاب دوم قانوناصول تشکیلات عدلیه در آن حوزه تشکیل نگشته است.