مقدمه
آیا میدانستید در دل کویر ایران، شهری وجود دارد که هم بادگیرهای بلند دارد، هم تپههای شنی طلایی، هم آسیابهای آبی ۵۰۰ ساله؟ شاید نام بشرویه را کمتر شنیده باشید، اما این شهرستان کوچک در شمال غربی خراسان جنوبی، یکی از پنهانترین گنجهای تاریخی و طبیعی ایران است.
اگر به دنبال مقصدی هستید که هم روح را آرام کند، هم ذهن را درگیر تاریخ، هم چشم را با کویر و کوه سیراب کند، چند سوال مهم دارید:
بشرویه دقیقاً کجاست و چه جاذبههایی دارد؟ آیا واقعاً ارزش سفر دارد؟
در این مقاله، همه چیز درباره شهرستان بشرویه را با شما در میان میگذاریم؛ از پیشینه تاریخی چندهزارسالهاش گرفته تا آبوهوا، اقتصاد، جاذبههای گردشگری و زندگی روزمره مردمش. اگر قصد سفر دارید، میخواهید این منطقه را بشناسید، یا صرفاً کنجکاوید که چرا بشرویه را «موزه خشت و گل خراسان جنوبی» مینامند، تا پایان این مطلب همراه ما بمانید.
اطلاعات پایه و پیشینه تاریخی شهرستان بشرویه
مرکز شهرستان بشرویه و تقسیمات تابعه
بشرویه مرکز شهرستانی به همین نام است که در شمال غربی استان خراسان جنوبی واقع شده است. این شهرستان از شمال با بجستان، از غرب با طبس، از جنوب با بخش دیهوک و از شرق با شهرستان فردوس همسایه است.
در گذشته، بشرویه از توابع شهرستان طبس به شمار میرفت و مدتی نیز بخشی از شهرستان فردوس محسوب میشد. این شهرستان در حال حاضر دارای دو بخش ارسک و مرکزی و سه دهستان به نامهای ارسک، رقه و علیجمال است.
از نظر جغرافیایی، بشرویه در مختصات ۳۳ درجه و ۳۱ دقیقه تا ۳۴ درجه و ۵۴ دقیقه عرض شمالی و ۵۷ درجه تا ۵۷ درجه و ۵۹ دقیقه طول شرقی قرار گرفته و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۸۸۰ متر است.
پیشینه سکونت، تمدن و شکلگیری شهرستان بشرویه
ریشههای سکونت در منطقه بشرویه به دورانهای بسیار کهن باز میگردد. شواهد باستانشناسی نشان میدهد که این منطقه پیش از اسلام نیز مسکون بوده است؛ محوطه باستانی کرند با قدمت اشکانی، کهنترین اثر تاریخی شناساییشده در این ناحیه به شمار میرود.
بناهایی چون قلعه دختر رقه و پل ترناو گواه آبادانی این منطقه در دوره ساسانی هستند. نخستین اشارات مکتوب به بشرویه را میتوان در متون تاریخی قرون چهارم و پنجم هجری قمری، در نوشتههای جغرافینویسانی همچون مقدسی و ناصرخسرو یافت.
بافت شهری کنونی بشرویه نشان میدهد که این شهر از دوره تیموری رشدی شتابان داشته و در دورههای صفویه و افشاریه نیز به گسترش خود ادامه داده است. قرار گرفتن در مسیر کاروانرو یزد به مشهد، همواره اهمیت ارتباطی و تجاری ویژهای به این منطقه بخشیده و آن را به مقصد و گذرگاهی پررونق برای زوار حرم امام رضا (ع) تبدیل کرده است.
تاریخچه نام شهرستان بشرویه و تغییرات آن در گذر زمان
بر اساس منابع تاریخی، عمر بافت شهری کنونی بشرویه حدود ۴۰۰ سال است. در اواخر قرن دوازدهم هجری قمری، میر محمدخان عرب حاکم طبس به همراه برادرش میرحسنخان، حصاری استوار بر گرد بشرویه کشیدند تا جان و مال ساکنان را در برابر هجوم غارتگران حفظ کنند.
سیاحان و جغرافیانویسانی مانند مکگرگور در سده سیزدهم هجری قمری، طرحی از بافت قدیم بشرویه با دروازهها، برجهای متعدد و ارگ آن ترسیم کردهاند. این نقشهها از هویت تاریخی دیرین این شهر حکایت دارند.
بشرویه در طول تاریخ زیر سلطه مراکز مختلفی چون تون (فردوس) و طبس قرار داشته، اما همواره به عنوان منطقهای با ساکنانی بافرهنگ و ثروتمند در حاشیه کویر شناخته شده است. امروزه این شهر با عناوینی چون «سرزمین بادگیرهای بلند»، «دیار چهارصفهها» و «موزه خشت و گل خراسان جنوبی» شناخته میشود و یکی از وسیعترین و سالمترین بافتهای تاریخی ایران را در خود جای داده است.
موقعیت جغرافیایی و مشخصات کلی شهرستان بشرویه
موقعیت جغرافیایی و مجاورتها
شهرستان بشرویه در شرق کشور و شمال غربی استان خراسان جنوبی واقع شده و در لبه کویر، در ارتفاع ۸۸۰ تا ۸۹۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این شهرستان دارای ویژگیهای زمینشناسی خاصی است؛ گسل نایبند با طول حدود ۶۰۰ کیلومتر از این منطقه تا بم امتداد دارد و احتمالاً در شکلگیری فرورفتگیهای کویری اطراف نقش داشته است.
از نظر جغرافیای طبیعی، شمال و جنوب شهرستان را کویر نمک و کویر لوت، شرق آن را تپههای شنی و ریگ روان، و غرب آن را کوهستانهای شتری احاطه کردهاند. مهمترین ارتفاعات این منطقه کوه نیزار و کوه جمات هستند.
مجاورتهای شهرستان بشرویه به شرح زیر است:
شمال: بخش دستگردان شهرستان طبس (استان یزد)، بخش بجستان و شهرستان بردسکن در خراسان رضوی
جنوب: بخش دیهوک شهرستان طبس
شرق: بخش مرکزی شهرستان فردوس و بخش بجستان
غرب: شهرستان طبس و بخشهای مرکزی و دستگردان آن
این شهرستان در گذشته مسیر کاروانهایی بود که یزد و اصفهان را به هرات و مشهد مقدس متصل میکردند و از همین رو جایگاه ارتباطی و تجاری برجستهای داشت.
مساحت و جمعیت شهرستان بشرویه
مساحت شهرستان بشرویه حدود ۷۹۹۴ کیلومتر مربع است، هرچند برخی منابع مساحت بخش بشرویه را حدود ۵۹۳۹ کیلومتر مربع برآورد کردهاند.
بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۷۵، جمعیت شهر بشرویه بالغ بر ۱۱٬۴۲۰ نفر در قالب ۲٬۵۷۹ خانوار بوده است. جمعیت بخش بشرویه در همان سال ۹٬۰۲۷ نفر معادل ۲٬۱۱۸ خانوار ثبت شده که در مقایسه با ۹٬۵۶۹ نفر در سال ۱۳۲۹ اندکی کاهش داشته است.
اهالی این منطقه به زبان فارسی و با گویش محلی سخن میگویند و پیرو مذهب تشیع هستند. مردم این دیار به سختکوشی شهرت دارند و اقتصادشان به طور سنتی بر کشاورزی، دامداری و قالیبافی استوار بوده است.
طبیعت، گردشگری و جذابیتهای محیطی شهرستان بشرویه
طبیعت و تفرجگاهها
شهرستان بشرویه به دلیل قرارگیری در لبه کویر، طبیعتی بکر و منحصربهفرد دارد که همزیستی کویر و مناطق سرسبز کوهپایهای را به نمایش میگذارد. ریگزار بشرویه در شرق این شهرستان با وسعتی حدود ۲۴ در ۳۰ کیلومتر یکی از زیباترین کویرهای ایران به شمار میرود؛ تپههای شنی این کویر در بخش جنوبی به ارتفاع تا ۷۰ متر میرسند.
این کویر زیستگاه گونههای جانوری نادری همچون گربه شنی، روباه شنی، سارگپه بیابانی، شاهین و انواع خزندگان مانند افعی شاخدار است. پوشش گیاهی آن نیز شامل گیاهان ماسهپسندی چون تاغ، اسکمبیل و نسی است، در حالی که در حاشیه کویر گیاهان دارویی نظیر زیره سیاه، انغوزه، کتیرا و بارهنگ میرویند.
در کنار جذابیتهای کویری مانند آفرودسواری، رصد ستارگان و شترسواری، بشرویه دارای مناطق ییلاقی سرسبز نیز هست. روستای کرند در ۳۵ کیلومتری شهر با کوچه باغهای فراوان و چشمههای کوهستانی، پناهگاهی آرامبخش برای طبیعتدوستان است. پوشش جنگلی پراکندهای از درختان بنه، بادام کوهی، انجیر و پسته کوهی نیز در ارتفاعات کوههای شتری دیده میشود.
میراث تاریخی و آثار کهن شهرستان بشرویه
بشرویه به «موزه خشت و گل خراسان جنوبی» معروف است، عنوانی که از حفظ گسترده بافت سنتی و استفاده ماهرانه از مصالح بومی در معماری این شهر حکایت دارد. بافت تاریخی شهر با مساحت ۲۲ هکتار، یادگاری از دورههای تیموری، صفوی و قاجار است که با کوچههای کمعرض و بادگیرهای بلند شناخته میشود.
برخی از مهمترین آثار تاریخی این شهرستان عبارتند از:
قلعه دختر بشرویه: این دژ تاریخی بر فراز کوهی به ارتفاع ۴۰۰ متر در ۱۲ کیلومتری غرب بشرویه واقع شده است. قدمت آن به دوران ساسانی باز میگردد و بعدها مورد استفاده اسماعیلیان نیز قرار گرفته است.
آسیابهای هفتگانه: در مسیر قنات قدیمی بشرویه، هفت آسیاب آبی با قدمتی حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ سال وجود دارد. در حال حاضر سه آسیاب از آنها فعال بوده و همچنان گندم را به شیوه سنتی آرد میکنند.
خانههای تاریخی: خانه مستوفی با سه بادگیر عظیم و تزیینات گچبری از آثار دوره قاجار است. خانه استاد بدیعالزمان فروزانفر با قدمت بیش از ۲۰۰ سال و باغ خان با معماری قاجاری و فضاهای شاهنشین و حوضخانه از دیگر بناهای ارزشمند شهر هستند.
سازههای آبی و دفاعی: پل آببر (ترناو)، شاهکاری از مهندسی دوره ساسانی برای انتقال آب از میان رودخانه، در کنار بقایای دیوار تاریخی شهربند و حصار اولیه شهر از نمادهای تمدن کهن این منطقه به شمار میروند.
موزه خصوصی بشرویه: این موزه در خانه قدیمی ملاعبدالله تونی متعلق به دوره صفوی دایر شده و بیش از ۲۰۰۰ شیء قدیمی شامل لوازم زندگی، سکهها و ادوات جنگی را در خود جای داده است.
مکانهای مذهبی و آیینهای محلی
اعتقادات مذهبی و آیینهای کهن در بشرویه پیوندی ناگسستنی با زندگی مردم دارد. آستان مبارک امامزاده محمد بن اصغر (ع) در روستای هوگند، که با ده واسطه به امام حسن مجتبی (ع) منسوب است، مهمترین مرکز زیارتی شهرستان محسوب میشود. این مکان مقدس که در دامنه کوه واقع شده، افزون بر جنبه زیارتی، به دلیل طبیعت سرسبز و چشمههای اطراف سالانه پذیرای هزاران زائر و گردشگر است. از دیگر اماکن متبرکه میتوان به امامزاده بیبی نجمه خاتون در روستای مجد اشاره کرد.
آیینهای محلی بشرویه نیز از شکوه و تنوع خاصی برخوردارند:
مراسم محرم: عزاداریهای ایام محرم در بشرویه با حزن فراوان و در تجمعات انبوه برگزار میشود. حسینیههایی مانند حاج علی اشرف کانون اصلی این مراسم به شمار میروند.
قافله شهریورماه: هر ساله در شهریورماه، کاروانی چند هزار نفری از مردم منطقه در کنار امامزاده هوگند اتراق کرده و به برگزاری مراسم تعزیهخوانی و ادعیه میپردازند.
سرای سرکه: این بنای وقفی به محلی برای روضهخوانی دهه عاشورا تبدیل شده و آیینهای مذهبی هفتگی نیز در آن برگزار میگردد.
مشاغل سنتی و فرهنگ عامه: کوچه «پی جلد» یکی از قدیمیترین معابر شهر است که نامش از سکوهای نشستن (پی) و وسایل ریسندگی (جلد) گرفته شده؛ یادگار روزگاری که زنان در کوچه به ریسندگی پشم شتر مشغول بودند. صنایع دستی همچون برکبافی با قدمت ۵۰۰ ساله و جاجیمبافی نیز همچنان در این دیار زنده هستند.
شرایط اقلیمی و آبوهوای شهرستان بشرویه
ویژگیهای اقلیمی شهرستان بشرویه
شهرستان بشرویه به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، نبود تودههای هوای مرطوب و مجاورت با دو کویر بزرگ مرکزی و نمک، دارای آبوهوایی صحرایی، خشک و کمباران است. این شهرستان از نظر اقلیمی به دو ناحیه متفاوت تقسیم میشود:
مناطق کوهپایهای شمالی و غربی مانند رشتهکوه شتری و قله جمال، به دلیل ارتفاع بیشتر، زمستانهایی بسیار سرد و تابستانهایی معتدلتر دارند.
مناطق روستایی داخل کویر در تابستان فوقالعاده گرم و خشک هستند.
حضور گسترده بادگیرها در بافت سنتی بشرویه که به «شهر بادگیرها» معروفش کرده، راهکاری هوشمندانه از سوی معماران بومی برای مقابله با این اقلیم گرم و کویری بوده است. کویر نمک با وسعتی بیش از ۲۵۰ هزار هکتار در شمال این منطقه بر ویژگیهای آبوهوایی آن تأثیر چشمگیری میگذارد.
تغییرات دمای فصلی و روزانه
یکی از مشخصههای بارز اقلیمی بشرویه، اختلاف زیاد دمای روز و شب است که در مناطق کویری گاهی به ۲۳ درجه سانتیگراد میرسد. بر اساس دادههای ایستگاه هواشناسی، حداکثر مطلق دما ۴۸ درجه و حداقل مطلق آن ۲۱ درجه زیر صفر سانتیگراد ثبت شده است.
در فصل تابستان، دمای هوا در بخشهای کویری غالباً از ۴۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود. در اواخر فصل بهار نیز دمای بیشینه بین ۳۱ تا ۴۰ درجه و دمای کمینه بین ۲۰ تا ۲۹ درجه سانتیگراد نوسان دارد. شاخص ماوراء بنفش در روزهای آفتابی این شهرستان بسیار بالا (اعداد ۱۰ و ۱۱) گزارش شده که نشاندهنده شدت تابش خورشید در این اقلیم است.
میزان بارش و الگوهای بارندگی
بشرویه در ردیف مناطق کمباران ایران قرار دارد و میزان بارش سالانه آن بر اساس منابع مختلف بین ۹۶ تا ۱۵۵ میلیمتر متغیر است. در مناطق کویریتر شهرستان، این رقم به حدود ۱۰۰ میلیمتر در سال کاهش مییابد.
الگوی بارندگی در این منطقه به گونهای است که بارشها عمدتاً از اوایل آبان آغاز شده و حداکثر تا نیمه اردیبهشت ادامه مییابد و در سایر ماههای سال به ندرت باران میبارد. به دلیل کمبود بارش، این شهرستان فاقد رودخانه دائمی است و تنها رودهای فصلی مانند رودخانه قلعه واقی، ریسو و کالشور فردوس در زمان بارندگی سیلاب را به سمت کویر نمک هدایت میکنند.
این کمآبی باعث شده تا کشاورزی منطقه به شدت به منابع آب زیرزمینی، چاههای عمیق و قناتها وابسته باشد. در حال حاضر ۱۳۳ رشته قنات فعال در این شهرستان وجود دارد که نقش حیاتی در تأمین آب مورد نیاز کشاورزان و ساکنان ایفا میکنند.
ویژگیهای اقتصادی و زیرساختی شهرستان بشرویه
بخش کشاورزی و محصولات باغی
بیش از ۱۲ هزار و ۷۹۰ هکتار از اراضی این شهرستان زیر کشت محصولات باغی قرار دارد. پسته استراتژیکترین محصول منطقه است؛ بشرویه با بیش از ۷ هزار و ۶۰۰ هکتار باغات پسته و تولید سالانه بیش از ۴ هزار تن محصول خشک، مقام نخست خراسان جنوبی را در این حوزه داراست. مقاومت پسته در برابر شوری خاک و کمآبی، کشاورزان را به تغییر الگوی کشت به سمت این محصول ترغیب کرده است.
انار از دیگر محصولات مهم باغی است که در سطحی بالغ بر ۵۹۰ هکتار کشت میشود. ارقام «شیشهکپ»، «شهوار» و «میخوش» از بهترین و شناختهشدهترین انواع انار این منطقه به شمار میروند که برای هزاران نفر اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ایجاد کردهاند.
در بخش زراعت، محصولاتی نظیر پنبه، زعفران، گندم و جو در سطح وسیعی تولید میشوند. بشرویه در تولید محصولات جالیزی مانند خربزه و هندوانه نیز به دلیل کیفیت بالا شهرت دارد. ظرفیت کشت گیاهان دارویی مقاوم مانند آنغوزه، آویشن، زیره و کلپوره از دیگر مزیتهای کشاورزی این منطقه است.
بخش دامداری و دامپروری
دامداری یکی از مشاغل اصلی مردم بشرویه است و حدود ۱۴ هزار نفر از جمعیت شهرستان در این بخش فعالیت میکنند. پرورش دام سبک (گوسفند و بز) و دام سنگین (گاو) هم به صورت سنتی و هم در قالب مجتمعهای صنعتی انجام میشود.
پرورش شتر به دلیل شرایط بیابانی منطقه از مزیتهای ویژه این شهرستان به شمار میرود و واحدهای صنعتی با ظرفیتهای قابل توجه در این حوزه فعال شدهاند. در حوزه طیور، بشرویه رتبه اول استان را در پرورش بوقلمون داراست و واحدهای صنعتی پرورش مرغ گوشتی، تخمگذار و شترمرغ نیز رونق چشمگیری دارند.
با وجود این ظرفیتها، خشکسالی و افزایش قیمت نهادهها فشار سنگینی بر درآمد دامداران وارد کرده است. برای مقابله با این بحران، اقداماتی نظیر توزیع ۷۰۰ تن کاه و سایر نهادههای حمایتی توسط صندوق حمایت از توسعه بخش کشاورزی برای کنترل قیمتها و جلوگیری از فروش اجباری دام صورت گرفته است.
صنایع و واحدهای تولیدی
بخش صنعت در بشرویه در حال گذار از مراحل اولیه توسعه است. در حال حاضر ۳ واحد کارخانه پنبهپاککنی فعال هستند که مواد اولیه خود را از مزارع شهرستان تأمین میکنند. در حوزه صنایع ساختمانی نیز کارخانه سنگبری و کورههای آجرپزی سنتی در حال فعالیت هستند.
یکی از ظرفیتهای بزرگ صنعتی در دست پیگیری، احداث کارخانه فرآوری نمک با سرمایهگذاری ۲۰۰ میلیارد تومانی است که انتظار میرود برای ۸۰ نفر اشتغال مستقیم ایجاد کرده و از معادن غنی نمک منطقه استفاده بهینه کند. بشرویه همچنین دارای معادن فعال سدیم سولفات، کلسیت و کائولن است که پتانسیل بالایی برای ایجاد صنایع فرآوری و جلوگیری از خامفروشی منابع دارند.
در حوزه صنایع دستی، رشتههایی مانند خراطی، ترکهبافی، پخلبافی و قالیبافی با حمایتهای دولتی و اعطای تسهیلات مشاغل خانگی مجدداً رونق یافته و به منبع درآمدی پایدار برای بانوان و هنرمندان محلی تبدیل شدهاند.
محصولات شاخص و ظرفیت صادرات
محصولات کشاورزی و صنعتی بشرویه فراتر از مرزهای شهرستان عرضه میشوند و این منطقه در چند حوزه جایگاه صادراتی قابل توجهی دارد:
بذر پنبه: بشرویه یکی از مراکز مهم تکثیر بذر در کشور است و بذر پنبه را به سراسر ایران عرضه میکند.
پسته و انار: پسته تولیدی به دلیل کیفیت عالی بازار فروش گستردهای دارد و انار منطقه به استانهای تهران، خراسان رضوی و کرمان صادر میشود.
پنبه: محصولات فرآوریشده پنبه برای تولید پارچه به نساجیهای فردوس و مازندران ارسال میگردد. این شهرستان پیشتر سابقه صادرات پنبه به فرانسه را نیز داشته است.
محصولات معدنی: نمک و موادی مانند سولفات سدیم به استانهای اصفهان و کرمان منتقل میشوند که نشاندهنده ظرفیت بالای منطقه در این حوزه است.
خدمات عمومی و کیفیت زندگی شهری در شهرستان بشرویه
رستورانها، بازارها و فضاهای خرید
در این شهرستان مجموعههای پذیرایی متعددی در خدمت ساکنان و گردشگران هستند، از جمله آشپزخانه خادم، رستوران بومگردی شهر آفتاب، عمارت کیانیزاده، رستوران یاقوت کویر، رستوران منجی، فستفود آتنا، مطبخ ایرونی و رستوران ریحان.
در حوزه بازرگانی و خرید، بازارچه صنایع دستی بشرویه مرکز اصلی عرضه تولیدات محلی مانند پخلبافی و خراطی است. پاساژ المهدی، صنایع چوبی صادق و سوپرمارکتهایی مانند ولیعصر و دادوری از دیگر مراکز مهم تجاری شهر هستند.
مراکز درمانی و بیمارستانها
زیرساختهای درمانی این شهرستان شامل بیمارستان شفا با ۵۴ تخت فعال در بخشهای داخلی، اطفال، جراحی و دیالیز است. بیمارستان جدید ۳۲ تختخوابی بشرویه نیز در مراحل نهایی بهرهبرداری قرار دارد. مراکز دیگری چون پایگاه سلامت شهری، مجتمع پزشکی امام حسین (ع) و اداره تأمین اجتماعی شهرستان نیز به ارائه خدمات بهداشتی و درمانی میپردازند.
مراکز آموزشی: دانشگاهها، مؤسسات فنی و علمی
آموزش عالی در بشرویه از طریق دانشگاه علمی-کاربردی وابسته به شهرداری و دانشگاه پیام نور واحد بشرویه ارائه میشود. در سطوح دیگر آموزشی، هنرستان کشاورزی استاد فروزانفر نقش مهمی در تربیت نیروی متخصص برای بخش کشاورزی منطقه ایفا میکند. مدیریت آموزش و پرورش شهرستان نیز هماهنگی امور تحصیلی دانشآموزان را بر عهده دارد.
خدمات تفریحی، ورزشی، فرهنگی و اجتماعی
فضاهای سبز و تفرجگاهی شهرستان شامل پارکهای بهارستان، شهروند، گلستان، لاله، شقایق، مادر، کشاورز، بوستان قدس و پارک کودک است که در نقاط مختلف شهر توزیع شدهاند.
در بخش ورزشی، امکاناتی نظیر سالن ورزشی ۹ دی، مجموعه فوتبال ساحلی، مجموعه ورزشی آرتین، سالن والیبال و بسکتبال بهارستان، مجموعه ورزشی چمران و استخر شهید چمران در اختیار شهروندان قرار دارد.
از نظر فرهنگی و اجتماعی نیز شهر بشرویه دارای طیف متنوعی از مراکز است. موزه خصوصی بشرویه و موزه مردمشناسی، کانون فرهنگی تربیتی اندیشه، خانه مستوفی، قلعه دختر و مسجد جامع میدان از جمله اماکن شاخص فرهنگی این شهرستان به شمار میروند. کافههای دنج محلی نیز فضاهایی برای تعامل اجتماعی و استراحت ساکنان و گردشگران فراهم آوردهاند.
نتیجه گیری
بشرویه شهری است که در نگاه اول شاید کوچک و دور بنماید، اما هر چه بیشتر با آن آشنا شوید، عمق و تنوعش شگفتزدهتان میکند. از کویر شنی با تپههای ۷۰ متری و گربههای شنی کمیاب تا بافت تاریخی ۴۰۰ ساله با بادگیرهای بلند و آسیابهای آبی زنده؛ از باغهای پسته گسترده که رتبه اول استان را دارند تا موزهای با دو هزار شیء قدیمی در دل یک خانه صفوی.
این شهرستان نهفقط یک مقصد گردشگری، که الگویی از همزیستی انسان با طبیعت سخت است. مردمی که در لبه کویر، با ۱۳۳ قنات فعال، زمین را آباد کردند؛ معمارانی که با خشت و گل، خانههایی ساختند که هوش بادگیرشان هنوز هم مایه شگفتی مهندسان مدرن است.
اگر به دنبال سفری متفاوت، دور از شلوغیهای معمول هستید، یا میخواهید ایران واقعی را با تمام تاریخ، فرهنگ و طبیعتش بشناسید، بشرویه منتظر شماست.
سوالات متداول
بشرویه در کجا واقع شده است؟بشرویه مرکز شهرستانی به همین نام است که در شمال غربی استان خراسان جنوبی، در ارتفاع حدود ۸۸۰ متری از سطح دریا قرار دارد. این شهر در لبه کویر نمک واقع شده و از شمال با بجستان، از غرب با طبس، از جنوب با دیهوک و از شرق با فردوس همسایه است.
آبوهوای بشرویه خشک و کویری است؛ تابستانها بسیار گرم (گاهی بالای ۴۰ درجه) و زمستانها سرد است. بهترین زمان برای بازدید، فصل پاییز و اوایل بهار است که دما معتدلتر بوده و طبیعت کویری زیبایی خاصی دارد.
وجود صدها بادگیر بلند در بافت تاریخی شهر، که برای خنک کردن فضای داخلی خانهها در برابر گرمای کویری طراحی شدهاند، این لقب را به بشرویه داده است. این بادگیرها نمونهای از هوش معماری بومی ایرانی برای سازگاری با اقلیم هستند.
بشرویه جاذبههای متنوعی دارد: ریگزار (کویر شنی) با تپههای تا ۷۰ متری، قلعه دختر با قدمت ساسانی، آسیابهای آبی هفتگانه، موزه خصوصی با بیش از ۲۰۰۰ شیء تاریخی، خانه مستوفی با بادگیرهای عظیم قاجاری و امامزاده هوگند در دل کوه.
بشرویه قطب مهم کشاورزی استان خراسان جنوبی است. پسته (با بیش از ۷۶۰۰ هکتار باغ) مهمترین محصول آن است و رتبه اول استان را دارد. انار، پنبه، زعفران و دامپروری (بهویژه پرورش بوقلمون و شتر) از دیگر ستونهای اقتصادی این شهرستان هستند.
ریشههای سکونت در این منطقه به دوران اشکانی و ساسانی میرسد. نخستین اشارات مکتوب به بشرویه در متون قرن چهارم و پنجم هجری قمری دیده میشود. بافت شهری کنونی عمری حدود ۴۰۰ سال دارد و در دوران تیموری، صفوی و قاجار شکل گرفته است.
بشرویه در مسیر تاریخی یزد به مشهد قرار دارد و از طریق جادههای استانی به فردوس، طبس و بیرجند متصل است. نزدیکترین شهرهای بزرگ آن فردوس و بیرجند هستند و میتوان با اتوبوس یا خودروی شخصی به آنجا رسید.