معرفی شهرستان طبس | استان خراسان جنوبی

مقدمه

آیا می‌دانستید بزرگ‌ترین شهرستان ایران — پهناورتر از کشورهایی مثل بلژیک و هلند — در دل کویر پنهان شده است؟ یا که در همین شهرستان، شالیزارهای برنج درست در سایه درختان خرما سبز می‌شوند؟

طبس، «عروس کویرهای ایران»، همیشه از آنچه تصور می‌کنید بیشتر است. اگر اسمش را شنیده‌اید، شاید اولین چیزی که به ذهنتان می‌رسد، گرما، کویر و آن زلزله تاریخی باشد — اما این تنها گوشه‌ای کوچک از واقعیت طبس است.

این شهرستان ۵۵ هزار کیلومترمربعی، روایتی سه‌هزار ساله دارد؛ از دامدارانی که در غارهای کنار چشمه‌سارها می‌زیستند تا سربازان هخامنشی که این راه را می‌پیمودند؛ از اسماعیلیانی که اینجا را پایتخت خود کردند تا معادن زغال‌سنگی که ۷۶ درصد ذخایر کشور را در خود نگه می‌دارند.

در این مقاله، با تمام ابعاد شهرستان طبس آشنا می‌شوید: موقعیت جغرافیایی و تقسیمات اداری، تاریخ و پیشینه تمدنی، ویژگی‌های اقلیمی منحصربه‌فرد، جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، و اقتصادی که این شهر کویری را به پرنفوذترین شهرستان استان تبدیل کرده است. اگر می‌خواهید طبس را بشناسید — چه برای سفر، چه برای تحقیق، چه از سر کنجکاوی — تا پایان با ما باشید.

اطلاعات پایه و پیشینه تاریخی شهرستان طبس

مرکز شهرستان طبس و تقسیمات تابعه

شهر طبس مرکز این شهرستان کویری است و در غرب استان خراسان جنوبی قرار دارد. سرنوشت اداری این شهرستان، داستانی پرفراز و نشیب دارد. طبس تا تیرماه ۱۳۳۹ یکی از بخش‌های سه‌گانه شهرستان فردوس بود که در آن تاریخ استقلال یافت. پیش از سال ۱۳۸۰ بخشی از استان خراسان بزرگ به شمار می‌رفت، سپس در سال ۱۳۸۱ به استان یزد ملحق شد، و سرانجام در زمستان ۱۳۹۱ طبق مصوبه هیئت وزیران از استان یزد جدا شد و به استان خراسان جنوبی پیوست. همزمان با این انتقال، طبس به سطح فرمانداری ویژه ارتقا یافت.

در حال حاضر شهرستان طبس از سه بخش تشکیل شده است: بخش مرکزی، بخش دستگردان و بخش دیهوک. این سه بخش با وجود فاصله‌های طولانی از یکدیگر، زیر یک فرمانداری اداره می‌شوند — واقعیتی که با در نظر گرفتن وسعت شهرستان، یک چالش مدیریتی جدی محسوب می‌شود.

پیشینه سکونت، تمدن و شکل‌گیری شهرستان طبس

ردپای انسان در طبس دست‌کم به سه هزار سال پیش می‌رسد. نخستین ساکنان این سرزمین، دامدارانی بودند که در غارهای مجاور چشمه‌سارها خانه کرده بودند و آثاری از زندگی آن‌ها هنوز برجاست.

در دوره هخامنشیان، طبس نقش مرزبان‌نشینی داشت و تابع ایالت پارت (خراسان بزرگ) بود. با آمدن اشکانیان، این شهر به یک پادگان نظامی مهم در مرزهای غربی آن‌ها تبدیل شد. در اواخر دوره ساسانی، یزدگرد سوم — آخرین پادشاه این سلسله — در مسیر فرار به سمت مرو، مدتی در طبس اردو زد. گویی این شهر همیشه در دل تاریخ قرار داشته، نه در حاشیه آن.

پس از ورود اسلام، در سال ۲۹ هجری قمری، سپاه اعراب به فرماندهی عبدالله بن بدیل خزاعی وارد این منطقه شد. مردم طبس با سپاه مصالحه کردند و این شهر از آن پس «مطلع‌الفجر» و «دروازه خراسان» نامیده شد — دو لقب که هر دو از اهمیت راهبردی این نقطه حکایت دارند.

در دوره سلجوقیان، طبس به پایتخت اسماعیلیان قهستان و مرکز آموزش فدائیان بدل شد. در دوران افشاریه، نادرشاه حکومتی از اعراب شیبانی را در طبس مستقر کرد که اقتدارشان تا دوره پهلوی ادامه یافت. اما سنگین‌ترین ضربه تاریخ معاصر طبس، زلزله ۲۵ شهریور ۱۳۵۷ بود که بافت تاریخی شهر را کاملاً ویران کرد و جان هزاران نفر را گرفت. چند سال بعد، در پنجم اردیبهشت ۱۳۵۹، واقعه شکست عملیات نظامی آمریکا در صحرای طبس این نام را بر صفحه اول روزنامه‌های جهانی نشاند.

تاریخچه نام شهرستان طبس و تغییرات آن در گذر زمان

نام این شهر در منابع کهن به شکل‌های گوناگونی ثبت شده است: «طبس»، «تبس»، «طبسین»، «طبسان»، «طبس تمر»، «طبس خرما»، «طبس گیلکی» و «طبس گلشن» از جمله این نام‌ها هستند. عنوان «طبسین» یا «تبسین» را اعراب صدر اسلام به کار می‌بردند.

درباره ریشه این نام، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. برخی معتقدند که چون طبس در محل دریای باستانی «تتیس» واقع شده، نام شهر از نام این دریا اثر پذیرفته است. گروهی دیگر ریشه آن را با واژه «تب» (به معنای حرارت و گرما) مشترک می‌دانند و ارتباطش را با جغرافیای آیین مهر توضیح می‌دهند. از دیدگاه زبان‌شناسی، نگارش نام این شهر با حرف «ط» بیشتر به دوران پس از اسلام تعلق دارد و پیش از آن «تبس» با «ت» نوشته می‌شد.

پسوند «گیلکی» که گاهی به انتهای نام طبس افزوده می‌شود، اشاره‌ای است به ابوالحسن گیلک بن محمد، حاکمی که در زمان سفر ناصرخسرو بر این شهر فرمانروایی می‌کرد و ناصرخسرو نیز در سفرنامه‌اش از او نام برده است.

موقعیت جغرافیایی و مشخصات کلی شهرستان طبس

موقعیت جغرافیایی و مجاورت‌ها

شهرستان طبس در مدار ۳۳ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و نصف‌النهار ۵۶ درجه و ۵۵ دقیقه شرقی قرار دارد و ارتفاعش از سطح دریا حدود ۶۹۰ متر است. در ضلع شرقی این شهرستان، رشته‌کوه بلند شتری سربرافراشته که مرز طبیعی شرقی چاله بزرگ طبس را شکل می‌دهد.

به دلیل وسعت استثنایی این شهرستان، مرزهایش با چندین استان مختلف مشترک است:

از شمال با شهرستان‌های بردسکن در خراسان رضوی و شاهرود در سمنان همسایه است. از شرق با شهرستان‌های فردوس، بشرویه، سرایان، خوسف و بیرجند در استان خراسان جنوبی هم‌مرز می‌شود. از جنوب به استان کرمان و شهرستان‌های راور و کرمان محدود است. از غرب و جنوب غربی نیز با شهرستان‌های نایین، خور و بیابانک در اصفهان و اردکان، بافق، بهاباد و زارچ در یزد همسایه است.

این موقعیت، طبس را به یک گذرگاه استراتژیک برای اتصال شرق و شمال‌شرق ایران به مناطق مرکزی و جنوبی تبدیل کرده است. از نظر فاصله جاده‌ای، طبس تا بیرجند ۲۷۰ کیلومتر، تا مشهد حدود ۵۴۰ کیلومتر، تا یزد ۳۶۵ کیلومتر و تا اصفهان ۶۰۰ کیلومتر فاصله دارد.

مساحت و جمعیت شهرستان طبس

طبس با مساحتی بین ۵۵٬۴۶۰ تا ۵۶٬۴۶۰ کیلومتر مربع (بسته به منبع)، پهناورترین شهرستان ایران است — وسعتی که از چندین کشور مستقل جهان بیشتر است. برای درک این عدد، کافی است بدانید که فاصله بین دورترین روستاهای شمالی و جنوبی این شهرستان به بیش از ۴۰۰ کیلومتر می‌رسد. بیش از ۶۰ درصد این مساحت — معادل حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار — را بیابان‌ها تشکیل می‌دهند که برابر با ۱۰ درصد کل بیابان‌های ایران است.

بر اساس آمار نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت شهرستان طبس ۷۲٬۶۱۷ نفر بوده که برآوردهای کنونی آن را بین ۷۲ تا ۷۵ هزار نفر تخمین می‌زنند. این جمعیت در چنین وسعتی پراکنده شده که تراکم جمعیتی را به حدود ۱.۲ نفر در هر کیلومتر مربع رسانده — کمترین میزان تراکم در منطقه. در سال ۱۳۸۵ حدود ۵۹.۷ درصد جمعیت در نقاط شهری و ۴۰.۳ درصد در روستاها زندگی می‌کردند. بخش اعظم جمعیت شهری در خود شهر طبس متمرکز است.

طبیعت، گردشگری و جذابیت‌های محیطی شهرستان طبس

طبیعت و تفرجگاه‌ها

چشم‌انداز طبیعی طبس تلفیقی شگفت‌انگیز از دره‌های رمزآلود، تپه‌های ماسه‌ای بلند و چشمه‌های آب‌معدنی است.

کال جنی (دره جنیان) در روستای ازمیغان، با دیواره‌های فرسایش‌یافته و حفره‌های تاریخی، از اسرارآمیزترین نقاط این منطقه است و بخشی از ژئوپارک جهانی طبس محسوب می‌شود.

چشمه مرتضی علی پدیده‌ای نادر در کویر است؛ دو جریان آب گرم و سرد که کنار هم جاری‌اند و اختلاف دمایشان گاه به بیش از ۱۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

کویر حلوان با تپه‌های ماسه‌ای مرتفع، مقصدی محبوب برای کویرنوردان، شتورسواران و دوستداران آفرود است.

روستای نایبند که «ماسوله کویر» لقب گرفته، با معماری پلکانی بر دامنه کوهستان و نخلستان‌های اطرافش، همچون جزیره‌ای سبز در میان شن‌های بی‌انتها جلوه می‌کند.

روستای ازمیغان با کشت برنج در دل کویر و جاذبه «تخت عروس»، تضادی خیره‌کننده میان نخلستان و شالیزار پدید آورده است.

سایر جاذبه‌های طبیعی شامل آبگرم دیگ رستم با خواص درمانی، رودخانه نمک (کال نمک) با بلورهای تخم‌مرغی‌شکل، جنگل سنو با گونه‌های گیاهی شورپسند و سرزمین سیاه — حاصل فعالیت‌های آتشفشانی کهن — نیز از دیدنی‌های این شهرستان‌اند.

میراث تاریخی و آثار کهن شهرستان طبس

کاوش‌های باستان‌شناسی بیش از ۲۲۴ اثر تاریخی در طبس شناسایی کرده‌اند که برخی از آن‌ها قدمتی پیش از تاریخ دارند. این میراث در چند دسته مهم خلاصه می‌شود:

باغ گلشن نماد طبس است؛ یکی از زیباترین باغ‌های ایرانی که در دوره زندیه و قاجار به سبک چهارباغ ساخته شده. حضور پلیکان‌های مهاجر در میان درختان انار و نارنج، این باغ را کاملاً منحصربه‌فرد کرده است.

ارگ قدیم طبس (کهن‌دژ) با قدمتی هزارساله، علی‌رغم آسیب‌های سنگین زلزله ۱۳۵۷، همچنان به عنوان نماد مقاومت و تاریخ این سرزمین پابرجاست.

در حوزه مهندسی کهن، سد شاه عباسی (طاق عباسی) در روستای خرو با القابی چون نازک‌ترین و قدیمی‌ترین سد قوسی جهان، شاهکاری از دوره صفوی است. سد کریت نیز تا اوایل قرن بیستم بلندترین سد قوسی جهان بود.

روستای جهانی اصفهک با بافت خشتی مرمت‌شده، جایزه بهترین روستای گردشگری سازمان ملل را از آن خود کرده است. کاروانسرای خان در مسیر قدیم طبس به یزد با معماری چهارگوش و بادگیرهای زیبا نیز از دیگر یادگارهای تاریخی این مسیر است.

قلعه‌های نظامی چون قلعه اسماعیلیان و برج هادرباش — که برای حفاظت از نخلستان‌ها ساخته شده — لایه‌های دیگری از پیشینه دفاعی و معیشتی طبس را روایت می‌کنند.

مکان‌های مذهبی و آیین‌های محلی

هویت فرهنگی طبس پیوندی عمیق با باورهای مذهبی و آیین‌های محلی دارد. مهم‌ترین کانون معنوی این شهر، آستان مقدس امامزاده حسین بن موسی الکاظم (ع)، برادر حضرت رضا (ع) است که پس از زلزله بازسازی شده و زائران مسیر مشهد را به خود فرا می‌خواند. مزار پیر حاجات نیز با قدمتی ۸۰۰ ساله، از مکان‌های محترم اهالی این دیار است.

مردم طبس به فارسی با گویشی آهنگین و نزدیک به فارسی باستانی (دری) صحبت می‌کنند. یکی از آیین‌های شاخص محلی، «صحراگردش» است که در اواخر بهمن و اوایل اسفند — همزمان با سرسبزی ناحیه — برگزار می‌شود. مردم در این روزها به دامن طبیعت می‌روند و با پختن غذاهای محلی چون انواع اشکنه و آش به شادی می‌پردازند.

در ایام سوگواری، به ویژه ظهر عاشورا، آیین‌هایی چون حمل تابوت نمادین شهدای کربلا و دسته‌های زنجیرزنی بر اساس سنت‌های قدیمی برگزار می‌شود — آیین‌هایی که عمق باورهای مذهبی در این خطه را نشان می‌دهند.

شرایط اقلیمی و آب‌وهوای شهرستان طبس

ویژگی‌های اقلیمی شهرستان طبس

طبس دارای اقلیم بیابانی گرم و خشک است. این اقلیم چند ویژگی بارز دارد: میزان تبخیر و تعرق سالیانه به مراتب از مجموع بارندگی بیشتر است؛ خشکی هوا، آفتاب سوزان و وزش باد با هم یک محیط فیزیکی سخت پدید می‌آورند. بیش از ۶۰ درصد مساحت شهرستان را بیابان‌ها تشکیل می‌دهند — برابر با ۱۰ درصد کل بیابان‌های کشور.

با این حال، همین طبیعت سخت‌کوش ثروتی پنهان دارد: معادن غنی زغال‌سنگ در این منطقه نشان می‌دهند که میلیون‌ها سال پیش، جنگل‌های انبوه و دریاچه‌های بزرگی در این سرزمین وجود داشته‌اند.

تغییرات دمای فصلی و روزانه

طبس تابستان‌هایی بسیار گرم و زمستان‌هایی نسبتاً سرد دارد. میانگین دمای سالانه ۲۱.۹ درجه سانتی‌گراد است، اما این عدد واقعیت را پنهان می‌کند: اختلاف بین حداکثر مطلق و حداقل مطلق ثبت‌شده به بیش از ۵۰ درجه می‌رسد. پایین‌ترین دمای ثبت‌شده منفی ۹ درجه سانتی‌گراد بوده است.

در اوج گرمای تابستان، دمای هوا گاه برای روزهای متوالی بیش از ۱۲ ساعت در شبانه‌روز بالای ۴۰ درجه باقی می‌ماند. نوسانات روزانه نیز چشمگیر است؛ در اواخر اردیبهشت، دمای هوا می‌تواند از ۲۲ درجه در سردترین ساعات شب به ۴۲ درجه در ظهر برسد. در بین نقاط مختلف شهرستان، دیهوک و عشق‌آباد سردترین و شهر طبس گرم‌ترین نقاط هستند.

میزان بارش و الگوهای بارندگی

بارندگی در طبس رویدادی نادر است. متوسط بارندگی سالانه حدود ۸۰ تا ۸۲.۲ میلی‌متر گزارش شده — رقمی که بیشتر ماه‌های سال را خشک و بی‌باران نگه می‌دارد. الگوی بارندگی هم پراکنده و غیرقابل پیش‌بینی است؛ ممکن است بارندگی یک ماه خاص با کل بارش یک سال دیگر برابری کند یا حتی بیشتر باشد.

در سال‌های اخیر، روستای کلشانه با ثبت ۵۵.۵ میلی‌متر بارندگی، رکورددار بیشترین بارش در سطح شهرستان بوده است. برف نیز در اکثر نقاط شهرستان عملاً وجود ندارد و تنها در مناطقی مثل دیهوک ممکن است مقادیر بسیار ناچیزی — کمتر از یک سانتی‌متر — گزارش شود.

ویژگی‌های اقتصادی و زیرساختی شهرستان طبس

بخش کشاورزی و محصولات باغی

طبس با امکان کشت ۵۷ نوع محصول زراعی و باغی — از گرمسیری تا نیمه‌گرمسیری و حتی سردسیری — قطب کشاورزی خراسان جنوبی محسوب می‌شود. تنوع اقلیمی در نقاط مختلف شهرستان این ظرفیت استثنایی را ممکن کرده است.

شگفت‌انگیزترین ویژگی کشاورزی طبس، کشت برنج در روستای ازمیغان است. شالیزارهای برنج در سایه درختان خرما سبز می‌شوند و محصولی با کیفیت و خوش‌عطر به نام «چمپا» تولید می‌کنند — ترکیبی که در هیچ جای دیگری از ایران نمی‌توان یافت.

محصولات باغی شاخص شامل خرما (ارقام مضافتی، پیارم و برهی)، پسته، مرکبات (نارنج، پرتقال و لیمو) و زیتون است. طبس در تولید سبزیجات برگی مقام نخست استان را دارد و با واحدهای صنعتی سبزی‌خشک‌کنی، ظرفیت فرآوری سالانه بیش از ۶ هزار تن سبزی را داراست. کشت زعفران در بخش‌های دستگردان و دیهوک نیز رونق ویژه‌ای دارد و توسعه گلخانه‌ها برای صیفی‌جات از اولویت‌های توسعه کشاورزی است.

بخش دامداری و دامپروری

دامپروری در طبس با اقلیم کویری این منطقه همخوانی کامل دارد. پرورش شتر یکی از مزیت‌های اصلی است؛ خراسان جنوبی — با نقش محوری طبس — سهم ۲۰ درصدی از جمعیت شتر کشور را داراست. فرآوری محصولات شتر، به‌ویژه شیر و روغن کوهان، از فرصت‌های اقتصادی جذاب این بخش است.

در دام سبک، طرح‌های اصلاح نژاد از جمله آمیخته‌گری بز سانن با بز محلی اجرا شده که تولید شیر را به‌طور چشمگیری افزایش داده است. پرواربندی گوسفند و گاو در کنار پرورش شترمرغ، کبک و بلدرچین از دیگر فعالیت‌های دامپروری این منطقه است. برای پشتیبانی از این چرخه، بزرگ‌ترین کارخانه تولید خوراک دام کنسانتره در طبس احداث شده است.

صنایع و واحدهای تولیدی

طبس را «پایتخت معدن ایران» می‌نامند — و این لقب بر پایه واقعیتی استوار است: این شهرستان ۷۶ درصد ذخایر زغال‌سنگ کشور را در خود جای داده است. کارخانه کک‌سازی طبس با ظرفیت تولید سالانه ۴۵۰ هزار تن کک متالوژیکی و واحدهای استخراج زغال‌سنگ با اشتغال هزاران نفر، ستون‌های صنعتی این منطقه هستند.

علاوه بر معادن، واحدهای تولیدی متنوعی در سال‌های اخیر راه‌اندازی شده‌اند: کارخانه‌های تولید هیدروکربن سبک و سنگین و روغن موتور که بخش بزرگی از تولیداتشان صادر می‌شود، واحد چینی بهداشتی (نوین سرام)، بسته‌بندی کاغذ و مقوا، پنیر و واحدهای فرآوری سبزیجات از جمله آن‌هاست. نیروگاه حرارتی زغال‌سنگ‌سوز ۱۳۰۰ مگاواتی نیز از دستاوردهای بزرگ صنعتی این منطقه است. با توجه به تابش بالای آفتاب و وجود دالان‌های بادی، طبس پتانسیل قابل توجهی برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی دارد.

محصولات شاخص و ظرفیت صادرات

طبس با بنگاه توسعه صادرات و موقعیت سوق‌الجیشی خود، ظرفیت‌های صادراتی رو به گسترشی دارد. مهم‌ترین محصولات صادراتی شامل زغال‌سنگ، کک، هیدروکربن‌ها و مشتقات نفتی است که به کشورهای همسایه و بازارهای بین‌المللی ارسال می‌شوند. سالانه ۲۰۰ هزار تن هیدروکربن از واحدهای پالایشگاهی طبس به کشورهای همسایه صادر می‌گردد.

در بخش کشاورزی، خرما، زعفران، خشکبار و سبزیجات خشک‌شده از جمله کالاهای با قابلیت صادراتی بالا هستند. صنایع دستی طبس — سینی‌های مسی، فرش دستباف و تراش سنگ‌های قیمتی — نیز ظرفیت مناسبی برای بازارهای خارجی دارند. وجود راه‌آهن شرق و فرودگاه، و پیگیری برای دریافت مجوز مرز هوایی و ایجاد بندر خشک، می‌تواند مسیر صادرات به افغانستان و پاکستان را به شدت تسهیل کند.

خدمات عمومی و کیفیت زندگی شهری در شهرستان طبس

رستوران‌ها، بازارها و فضاهای خرید

رستوران ها

• کافه رستوران ناردون

• رستوران هزار و یک شب

• رستوران میزبان

• رستوران پدیده

• سفره خانه سنتی باغچه انگوری

• سفره خانه سنتی پاسارگاد

• رستوران باغ مجنون

• رستوران و فست فود پلیکان

• رستوران ارگ

• سفره خانه بابا امین

بازار های سنتی و مراکز خرید مدرن

• مجتمع تجاری تفریحی الماس طبس

• مجتمع تجاری ستاره طبس

• مجتمع‌ تجاری طبسیا

مراکز درمانی و بیمارستان‌ها

• بیمارستان شهید سید مصطفی خمینی

• درمانگاه دارالشفا

• پلی‌کلینیک تخصصی تامین اجتماعی

• درمانگاه شبانه‌روزی طبس

• درمانگاه امام رضا

• مرکز توانبخشی شهید فولادی

مراکز آموزشی: دانشگاه‌ها، مؤسسات فنی و علمی

• دانشگاه آزاد اسلامی واحد طبس

• دانشگاه پیام نور مرکز طبس

• دانشکده پرستاری

• دانشگاه فنی و حرفه‌ای

خدمات تفریحی، ورزشی، فرهنگی و اجتماعی

خدمات تفریحی و فضای سبز شهری

• شهربازی سرزمین رنگین‌کمان

• بوستان حضرت

• پارک کودک

• باغ گلشن ۲

• پارک خندق

• بوستان بهشت

• پارک شهدا

• پارک بانوان

خدمات ورزشی و تندرستی

• زمین تنیس خاکی آفتاب

• سالن المهدی

• باشگاه اوتانا (ویژه بانوان)

• ورزشگاه ذوب آهن

• سالن‌ نشاط

• سالن کوثر

• سالن هندبال شهدای ورزشکار

خدمات فرهنگی و هنری

• انجمن نمایش طبس

• خانه فرهنگ دیجیتال

• شرکت فیلم‌سازی توران فیلم

نتیجه گیری

طبس تناقضی زیباست: بزرگ‌ترین شهرستان ایران با کمترین تراکم جمعیت؛ کویری‌ترین نقطه کشور با سرسبزترین باغ‌هایش؛ سرزمینی که هم از زلزله ویران شد و هم دوباره برپا ایستاد.

آنچه در این مقاله خواندید، تصویری کامل از این شهرستان بود: از سه هزار سال تاریخ و ردپای هخامنشیان و اسماعیلیان، تا ژئوپارک جهانی و جایزه بهترین روستای گردشگری سازمان ملل؛ از اقلیم بیابانی با دمای ۴۰ درجه تابستانی، تا شالیزارهای برنج در سایه خرما؛ از ۷۶ درصد ذخایر زغال‌سنگ کشور، تا بالاترین درآمد مالیاتی استان.

اگر قرار است یک نکته از این مقاله با خود ببرید، این باشد: طبس فراتر از کویر است ، شهری است که هر لایه‌اش داستانی دارد و هر تضادش دیدنی است.

برای برنامه‌ریزی سفر یا دریافت اطلاعات تکمیلی، سوالات خود را در بخش نظرات بنویسید. اگر این مطلب برایتان مفید بود، با دوستانی که دوست‌دارند ایران واقعی را بشناسند، به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول