مقدمه
طرح آشیان برنامهای دولتی برای تأمین مسکن استیجاری زوجهای جوان فاقد مسکن است. این طرح از طریق مصوبات شورای عالی مسکن راهاندازی شده و در بیش از ۵۰ شهر کشور اجرا میشود. اگر تازه ازدواج کردهاید و توان خرید یا اجاره مسکن در بازار آزاد را ندارید، این راهنما به شما کمک میکند بدانید واجد شرایط هستید یا نه.
اگر هدف شما بهجای اجاره، ورود تدریجی به بازار ملک با سرمایهای محدود است، میتوانید طرح خانهریز را نیز بررسی کنید؛ سازوکاری متفاوت که امکان مشارکت خرد در پروژههای ساختمانی را فراهم میکند.
طرح آشیان چیست؟
طرح آشیان، برنامهای دولتی است که وزارت راه و شهرسازی برای حمایت از زوجهای جوان اجرا میکند. در این طرح، دولت بهجای واگذاری مسکن، واحدهای آماده را با اجارهبهایی بسیار پایینتر از نرخ بازار در اختیار خانوارهای واجد شرایط قرار میدهد. به این ترتیب، زوجهای جوانی که توانایی خرید یا اجاره مسکن به قیمت آزاد را ندارند، میتوانند با پرداخت اجاره یارانهای، مسکن مناسبی اجاره کنند.
خانههای طرح آشیان از چه طریقی تأمین میشوند؟
تأمین واحدهای این طرح از سه مسیر توسط دولت انجام میشود:
تهاتر با داراییهای دولتی: زمین و املاک دولتی با واحدهای آماده بخش خصوصی تهاتر میشود؛ یعنی دولت از داراییهای موجود برای تأمین خانههای قابل واگذاری استفاده میکند.
حمایت از سازندههای خصوصی: دولت زمین در اختیار سازنده قرار میدهد و برای ساخت واحدهای استیجاری تسهیلات ارائه میکند. واحدها پس از ساخت، در چارچوب ضوابط طرح به متقاضیان واجد شرایط اجاره داده میشوند.
اجاره از مالکان خصوصی: دولت واحدهای آماده را از مالکان خصوصی اجاره میکند و سپس همان واحدها را با نرخ حمایتی به متقاضیان تحویل میدهد.
شش شرط اصلی طرح آشیان
شرط اول: مدت ازدواج حداکثر پنج سال
از تاریخ ثبت رسمی ازدواج نباید بیش از پنج سال گذشته باشد. این شرط بر اساس سند ازدواج رسمی بررسی میشود. ازدواجهای عرفی بدون ثبت رسمی پذیرفته نمیشوند.
شرط دوم: نداشتن ملک یا زمین مسکونی
متقاضی، همسر، و تمام افراد تحت تکفل نباید در پنج سال اخیر ملک مسکونی یا زمین با کاربری مسکونی داشته باشند. اگر فرزند شما هم به نامش ملکی باشد، طرح به شما تعلق نمیگیرد.
شرط سوم: دهک درآمدی ۱ تا ۶
متقاضیان باید بر اساس استعلام پایگاه رفاه ایرانیان در دهکهای درآمدی ۱ تا ۶ قرار داشته باشند و همچنین از طریق سامانه استحقاقسنجی سازمان برنامه و بودجه نیز واجد شرایط شناخته شوند. احراز این شرط بهصورت خودکار انجام میشود و نیازی به ارائه مدرک درآمدی مستقیم نیست.
شرط چهارم: پنج سال سابقه سکونت در شهر محل تقاضا
حداقل یکی از زوجین باید پنج سال سابقه سکونت در شهری که برای آن ثبتنام میکند داشته باشد. برای ثبتنام در شهرهای جدید، سابقه سکونت در کل مجموعه شهری مربوط نیز قابل قبول است.
شرط پنجم: فرم ج سبز برای هر دو نفر
فرم ج سبز نشان میدهد که متقاضی از فروردین ۱۳۸۴ ملکی نداشته و از تاریخ ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ از امکانات مسکن نهادهای عمومی غیردولتی استفاده نکرده است.
نکته مهم استعلام فرم ج هم برای متقاضی انجام میشود و هم برای همسر. اگر همسر شما پیش از این وام مسکن جوانان گرفته، مسکن مهر دریافت کرده، یا از هر طرح دولتی مسکن استفاده کرده باشد، فرم ج شما قرمز میشود.
اگر فرم ج قرمز باشد چه باید کرد؟
اگر نتیجه استعلام قرمز بود، باید از طریق سامانه طرحهای حمایتی مسکن به نشانی Saman.mrud.ir نسبت به درج اعتراض اینترنتی اقدام کنید. در صورت تأیید اعتراض، فرم ثبتنام سبز نمایش داده میشود.
شرط ششم: خوداظهاری در سامانه ملی املاک و اسکان
پیش از ورود به سامانه ثبتنام، باید محل اقامت خود را در سامانه ملی املاک و اسکان ثبت کرده باشید. این اقدام پیشنیاز ورود به فرآیند ثبتنام است و در صورت انجام نشدن، امکان تکمیل درخواست وجود نخواهد داشت.
نحوه ثبت نام در طرح آشیان
ثبت درخواست از طریق سامانه جامع طرحهای حمایتی مسکن به نشانی Saman.mrud.ir انجام میشود و فرآیند کاملاً غیرحضوری است. ثبتنام باید توسط سرپرست خانوار انجام شود و سایر اعضا نمیتوانند بهجای او اقدام کنند.
ثبتنام به صورت مرحلهای و استان به استان انجام میشود. فاز اول از ۱۸ خردادماه ۱۴۰۵ در سه استان مازندران، قزوین و مرکزی (۱۰ شهر) آغاز شد و از آن زمان تاکنون، ثبتنام بهترتیب به استانهای دیگر کشور تسری یافته است:
مرحله | استانهای اصلی |
|---|---|
مرحله اول | مازندران، قزوین، مرکزی |
مرحله دوم | البرز، گیلان، خراسان جنوبی |
مرحله سوم | گلستان، ایلام، کرمانشاه |
مرحله چهارم | فارس، اردبیل، زنجان |
مرحله پنجم | قم، سیستان و بلوچستان |
مرحله ششم | تهران و خراسان رضوی |
ثبتنام استانهای باقیمانده بر اساس برنامه زمانبندی که در اطلاعیههای بعدی سامانه Saman.mrud.ir اعلام میشود، به صورت تدریجی ادامه خواهد یافت.
مرحله ششم: ثبتنام تهران و خراسان رضوی
ششمین مرحله ثبتنام طرح آشیان از ۳ شهریور ۱۴۰۵ برای متقاضیان استانهای تهران و خراسان رضوی آغاز شد. مهلت اولیه این مرحله پایان روز چهارشنبه ۴ شهریور اعلام شده بود، اما وزارت راه و شهرسازی این مهلت را تا پایان پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵ تمدید کرد.
متقاضیان این مرحله میتوانند در مجموع از میان ۱۲ شهر یکی را برای ثبتنام انتخاب کنند:
استان | شهرهای مشمول |
|---|---|
تهران | تهران، اندیشه، قرچک، پرند |
خراسان رضوی | مشهد، گلبهار، بینالود، نیشابور، سرخس، کاخک، سبزوار، خلیلآباد |
چند نکته درباره انتخاب شهر در این مرحله:
متقاضیان کلانشهر تهران، علاوه بر شهر تهران، میتوانند در شهرهای پرند، قرچک و اندیشه نیز ثبتنام کنند.
متقاضیان کلانشهر مشهد، علاوه بر شهر مشهد، امکان ثبتنام در شهرهای بینالود و گلبهار را نیز دارند.
سایر متقاضیان فقط میتوانند برای شهر بومی محل سکونت خود درخواست ثبت کنند؛ برای نمونه، متقاضیان شهر چناران امکان ثبتنام برای گلبهار و متقاضیان ملکآباد امکان ثبتنام برای بینالود را دارند.
مراحل چهارگانه ثبتنام در سامانه
سامانه به گونهای طراحی شده که شرایط متقاضی مرحله به مرحله بررسی میشود. اگر هر یک از شروط احراز نشده باشد، سیستم به صورت خودکار اجازه ورود به مرحله بعد را نمیدهد.
مشاهده و قبول ضوابط و مقررات طرح
استعلامهای خودکار شامل بررسی وضعیت فرم ج، مالکیت، تاریخ ازدواج، وضعیت تأهل و روابط سببی و نسبی
انتخاب شهر از فهرست شهرهای مجاز بر اساس شرایط سکونتی
پیشنمایش اطلاعات، تأیید و ثبت نهایی درخواست
نکته مهم: ثبت درخواست به معنای تضمین دریافت واحد نیست. متقاضیان پس از پالایش، تأیید شرایط و اولویتبندی، مجاز به انتخاب واحدهای ارائهشده خواهند بود. انعقاد قرارداد اجاره نیز از طریق کارگزاران واجد شرایط انجام میشود، نه مستقیماً توسط متقاضی.
آیا برای ثبتنام باید پولی پرداخت کرد؟
متقاضیان برای ثبت درخواست اولیه نباید به هیچ فرد یا واسطهای پول پرداخت کنند. ثبتنام فقط از مسیر سامانه رسمی Saman.mrud.ir انجام میشود و پیامکها، کانالها یا سایتهایی که در ازای «تضمین واگذاری مسکن استیجاری» درخواست وجه میکنند، قابل اعتماد نیستند.
از ثبتنام تا تحویل واحد چقدر طول میکشد؟
بر اساس اطلاعیه رسمی سامانه، فرآیند کامل از ثبتنام تا تحویل واحد پنج مرحله دارد:
مرحله | زمانبندی |
|---|---|
ثبتنام | مهلت ۲ روز |
پالایش متقاضیان | ۳ هفته بعد از ثبتنام |
اولویتبندی و اعلام نتایج | ۱ هفته بعد |
ارسال دعوتنامه و معرفی به کارگزار | ۱ هفته بعد |
امور اداری، عقد قرارداد و تحویل واحد | ۲ هفته بعد |
در مجموع از پایان مهلت ثبتنام تا تحویل واحد حدود ۷ هفته زمان میبرد. البته ممکن است بسته به شرایط این زمان تغییر کند.
اولویتبندی واگذاری واحدها
سه معیار به ترتیب اولویت برای تخصیص واحدها لحاظ میشود:
دهک درآمدی
خانوارهایی که در دهکهای پایینتر قرار دارند اولویت بیشتری دارند.تعداد فرزندان
داشتن فرزند بیشتر در اولویتبندی امتیاز مثبت دارد.آسیبپذیری خانوار
خانوارهایی که عضو معلول یا سالخورده دارند امتیاز ویژه میگیرند.
صرف قرار داشتن در دهکهای ۱ تا ۶، بهتنهایی تضمینکننده دریافت واحد نیست؛ در صورتی که تعداد متقاضیان از ظرفیت واحدهای موجود بیشتر باشد، تخصیص بر اساس همین معیارها انجام میشود.
اجارهبهای واحدهای طرح آشیان چقدر است؟
واحدهای این طرح رایگان نیستند؛ اما نرخ اجاره بهصورت درصدی از نرخ روز بازار محاسبه میشود:
دهک درآمدی | درصد اجاره نسبت به نرخ بازار |
|---|---|
دهک ۱ و ۲ | ۳۵ درصد |
دهک ۳ و ۴ | ۴۵ درصد |
دهک ۵ و ۶ | ۵۵ درصد |
نرخ اجاره از متوسط قیمتهای سامانه خودنویس استخراج میشود یا به کارشناس رسمی ارجاع داده خواهد شد. این اجاره شامل رهن و اجاره است.
در مرحله اول اجرای این طرح، در مجموع ۱۰ هزار واحد مسکونی در نظر گرفته شده که سهم استان تهران حدود ۱۵۰۰ واحد است.
در تهران دو پروژه اصلی تعریف شده: یکی در خیابان قزوین در منطقه ۱۱، و دیگری در دولتآباد در منطقه ۱۵. هر دو پروژه عمدتاً شامل ساختمانهای نوساز هستند.
مثال برآوردی: اگر اجاره روز یک واحد مشابه در منطقه ۱۵ تهران ۱۵ میلیون تومان در ماه باشد، یک خانوار دهک ۱ یا ۲ تنها ۵.۲۵ میلیون تومان میپردازد.
حداکثر چند سال میتوان از طرح آشیان استفاده کرد؟
حداکثر مدت استفاده هر خانوار پنج سال است، مشروط به احراز سالیانه شرایط. هر سال وضعیت دهک درآمدی و مالکیت خانوار مجدداً بررسی میشود. اگر درآمد خانوار به دهک ۷ یا بالاتر ارتقا یابد یا ملکی به دست آورید، موظف به تخلیه واحد در پایان همان قرارداد سالانه خواهید بود. این واحدها در هیچ شرایطی به مالکیت مستأجر منتقل نمیشوند.
چک لیست پیش از ثبت نام در طرح آشیان مسکن
شرایط اصلی که باید احراز شده باشند
کمتر از ۵ سال از ازدواج رسمی گذشته باشد
هیچ ملک یا زمین مسکونی به نام هیچ عضو خانوار در ۵ سال اخیر نباشد
دهک درآمدی ۱ تا ۶ بر اساس پایگاه رفاه ایرانیان
حداقل ۵ سال سکونت در شهر محل تقاضا برای حداقل یکی از زوجین
فرم ج هر دو نفر سبز باشد
اقدامات پیش از ورود به سامانه
خوداظهاری محل اقامت در سامانه ملی املاک و اسکان را تکمیل کنید
استعلام فرم ج هر دو نفر از سامانه Saman.mrud.ir
در صورت قرمز بودن فرم ج، فوری اعتراض اینترنتی ثبت کنید
بررسی کنید همسرتان پیش از این از طرح دولتی مسکن استفاده کرده است یا نه
ثبتنام را فقط سرپرست خانوار انجام دهد
تاریخ اطلاعیه ثبتنام استان خود را از سامانه Saman.mrud.ir پیگیری کنید (ثبتنام استان به استان انجام میشود)
نتیجهگیری
طرح آشیان برای زوجهای جوان یک فرصت واقعی است، نه یک طرح تبلیغاتی. پیش از ثبتنام، استعلام فرم ج هر دو نفر را جدی بگیرید — بسیاری از متقاضیان به همین دلیل رد میشوند. ثبت اعتراض در صورت قرمز بودن فرم ج هنوز امکانپذیر است و نباید نادیده گرفته شود.
با این حال، خالی از لطف نیست بدانید که برخی رسانهها از جمله تابناک نسبت به ابهامات طرح هم هشدار دادهاند؛ از جمله نامشخص بودن دقیق تعداد واحدهای قابل واگذاری در هر مرحله، عدم شفافیت درباره وضعیت متقاضی پس از پایان سقف ۵ ساله، و وابستگی نرخ اجاره به نوسانات قیمت روز بازار. بنابراین ثبتنام در طرح را باید فرصتی برای کاهش هزینه اجاره در یک بازه زمانی مشخص دید، نه تضمینی قطعی برای دریافت مسکن.
در نهایت، طرح آشیان راهی برای کاهش هزینه اجاره است، نه مسیری برای مالکیت. اگر پس از استفاده از این طرح یا در کنار آن به فکر ورود تدریجی به بازار ملک هستید، بررسی طرح خانهریز و سازوکار مشارکت خرد در پروژههای ساختمانی میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
سوالات متداول
طرح آشیان چیست؟مسکن استیجاری دولتی برای زوجهای جوان فاقد مسکن است که بر اساس دهک درآمدی، اجاره با نرخ ۳۵ تا ۵۵ درصد نرخ بازار ارائه میدهد.
فرم ج سبز یعنی متقاضی از سال ۱۳۸۴ ملکی نداشته و از هیچ طرح دولتی مسکن استفاده نکرده است. قرمز بودن این فرم مانع ثبتنام میشود.
از طریق سامانه Saman.mrud.ir نسبت به درج اعتراض اینترنتی اقدام کنید.
فقط سرپرست خانوار میتواند ثبتنام را انجام دهد.
خیر. ثبت درخواست به معنای تأیید یا تعهد وزارت برای تخصیص واحد نیست. تخصیص بر اساس پالایش و اولویتبندی انجام میشود.
حداکثر پنج سال، مشروط به احراز سالیانه شرایط.
ثبتنام طرح آشیان بهصورت مرحلهای و استانبهاستان انجام میشود. تاکنون شش مرحله برگزار شده: مرحله اول در مازندران، قزوین و مرکزی؛ مرحله دوم در البرز، گیلان و خراسان جنوبی؛ مرحله سوم در گلستان، ایلام و کرمانشاه؛ مرحله چهارم در فارس، اردبیل و زنجان؛ مرحله پنجم در قم و سیستان و بلوچستان؛ و مرحله ششم در تهران و خراسان رضوی.
منابع
آغاز ثبت نام طرح مسکن استیجار ویژه زوج های جوان/ زمان و ضوابط ثبتنام در طرح آشیان اعلام شد - وزارت راه و شهرسازی
آغاز فاز اول ثبتنام طرح آشیان/ اجرای قانون استیجار بعد از ۲۸ سال - وزارت راه و شهرسازی
آغاز ثبتنام طرح مسکن استیجار ویژه زوجهای جوان - خبرگزاری مهر
مصاحبه با حبیبالله طاهرخانی، معاون مسکن وزیر راه - خبرگزاری تسنیم
میزان اجاره در طرح آشیان چقدر است؟ - فرارو
آغاز ثبتنام مسکن استیجاری ویژه زوجهای جوان از ۱۸ خرداد - اقتصادآنلاین
منظور از فرم جیم در ثبتنام طرح ملی مسکن چیست؟ - تابناک