موضع حقوقی: با تصویب قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳۷۶، نظام حقوقی اجاره اماکن تجاری به طور کامل تغییر کرد. در قانون جدید، نهاد «حق کسب و پیشه و تجارت» که در قانون روابط موجر و مستاجر سال ۱۳۵۶ پیش‌بینی شده بود، حذف گردید. بنابراین، اجاره‌نامه‌هایی که پس از تاریخ ۱۳۷۶/۰۶/۰۱ منعقد شده‌اند، مشمول حق کسب و پیشه نمی‌شوند. به عبارت دیگر، مستاجر پس از پایان مدت اجاره، هیچ حقی بابت سرقفلی یا حسن شهرت مغازه به صورت خودکار نخواهد داشت.

در مقابل، قانون ۱۳۷۶ نهاد «سرقفلی» را با ماهیتی متفاوت به رسمیت شناخته است. بر اساس ماده ۶ این قانون، سرقفلی تنها در صورتی به مستاجر تعلق می‌گیرد که: ۱. در قرارداد اجاره، مبلغی به عنوان سرقفلی پرداخت شده باشد. ۲. در سند اجاره به صراحت به واگذاری حق سرقفلی اشاره شده باشد. تفاوت اساسی حق کسب و پیشه با سرقفلی: - حق کسب و پیشه: حقی تدریجی، ناشی از فعالیت و شهرت کسبی مستاجر، حتی بدون پرداخت وجه اولیه. - سرقفلی: حقی قراردادی، ناشی از پرداخت مبلغ معین در ابتدای اجاره. مسیر عملی: ۱. قرارداد اجاره خود را بررسی کنید — اگر سرقفلی در آن تصریح شده باشد، در زمان تخلیه مستحق دریافت مبلغ آن هستید. ۲. در صورت عدم درج سرقفلی در قرارداد، مستاجر حقی بابت تخلیه ندارد و موجر می‌تواند بدون پرداخت سرقفلی تخلیه را مطالبه کند. ۳. اگر قرارداد قبل از ۱۳۷۶ منعقد شده و پس از آن به صورت مستمر تمدید شده، ممکن است حق کسب و پیشه محفوظ بماند. مستندات قانونی: مواد ۱، ۶ و ۱۵ قانون روابط موجر و مستاجر مصوب ۱۳۷۶. تشخیص دقیق مسیر حقوقی به مدارک، قرارداد و وضعیت ثبتی ملک بستگی دارد.