نظر مشورتی ۷/۶۴۷۰ مورخ ۱۳۸۴/۰۹/۱۲ اداره کل حقوقی قوه قضائیه

سؤال: در مواردی که دادسرا پرونده را مختومه نموده اما معتقد به ضبط اموال باشد می تواند نسبت به ضبط آن اقدام نماید یا دادگاه باید اتخاذ تصمیم نماید؟

نظریه اداره کل حقوقی قوه قضاییه

با عنایت به ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی و ماده ۱۱۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امرکیفری(*) مصوب ۱۳۷۸، در مواردی که پرونده در دادسرا با قرار منع تعقیب کیفری یا قرار موقوفی تعقیب کیفری مختومه می شود حسب مورد، دادستان یا بازپرس باید تکلیف اشیاء اموال کشف شده را تعیین کند که مسترد یا ضبط و یا معدوم شود لکن در مواردی که دادسرا معتقد به ضبط باشد اولاً دادگاه تکلیف اموال و اشیاء را تعیین خواهد کرد ثانیاً در صورتی ضبط اموال و اشیاء مقدور خواهد بود که نص قانونی وجود داشته باشد مانند موارد مذکور درمواد ۵۲۲ و ۵۶۱ و۵۶۲ و۵۵۹ و تبصره ذیل ماده ۵۶۸ قانون مجازات اسلامی (*) به هرحال گرچه مفاد ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی مؤید لزوم اظهارنظر دادسرا نسبت به اموال و اشیاء کشف شده است مع ذلک اتخاذ تصمیم نهایی در مورد ضبط آن با دادگاه خواهد بود.

* ـ ماده ۱۱۱ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب۱۳۷۸: اموال مسرو قه یا اشیایی که به و اسطه ارتکاب جرم تحصیل شده و یا هرنوع مالی که در جریان تحقیقات توقیف شده، باید به دستور قاضی، به کسی که مال از او سرقت رفته و یا اخذ شده مسترد شود. مگر اینکه و جود تمام یا قسمتی از آنها در موقع تحقیق یا دادرسی لازم باشد که دراین صورت پس از رفع احتیاج به دستورقاضی مسترد می شود. اشیایی که برابر قانون باید ضبط یا معدو م شود از حکم این ماده مستثنی است.

* ـ از قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵:

ماده ۵۲۲ ـ علاو ه بر مجازات های مقرر در مواد (۵۱۸) و (۵۱۹) و (۵۲۰) کلیه اموال تحصیلی از طریق موارد مذکور نیز به عنوان تعزیر به نفع دو لت ضبط می شود.

ماده ۵۵۹ ـ هرکس اشیاء و لوازم و همچنین مصالح و قطعات آثار فرهنگی ـ تاریخی را از موزه ها و نمایشگاه ها، اماکن تاریخی و مذهبی و سایر اماکن که تحت حفاظت یا نظارت دو لت است سرقت کند یا با علم به مسرو قه بودن اشیای مذکور را بخرد یا پنهان دارد در صورتی که مشمول مجازات حدّسرقت نگردد علاو ه بر استرداد آن به حبس از یک تا پنج سال محکوم می شود.

ماده ۵۶۱ ـ هرگونه اقدام به خارج کردن اموال تاریخی ـ فرهنگی از کشور هرچند به خارج کردن آن نیانجامد قاچاق محسوب و مرتکب علاو ه بر استرداد اموال به حبس از یک تا سه سال و پرداخت جریمه معادل دو برابر قیمت اموال موضوع قاچاق محکوم می گردد.

تبصره ـ تشخیص ماهیت تاریخی ـ فرهنگی به عهده سازمان میراث فرهنگی کشور می باشد.

ماده ۵۶۲ ـ هرگونه حفاری و کاو ش به قصد به دست آو ردن اموال تاریخی ـ فرهنگی ممنوع بوده و مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال و ضبط اشیاء مکشوفه به نفع سازمان میراث فرهنگی کشور و آلات و اَدَو ات حفاری به نفع دو لت محکوم می شود. چنانچه حفاری در اماکن و محوطه های تاریخی که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، یا در بقاع متبرّکه و اماکن مذهبی صورت گیرد علاو ه بر ضبط اشیاء مکشوفه و آلات و اَدَو ات حفاری مرتکب به حداکثر مجازات مقرر محکوم می شود.

تبصره ۱ ـ هرکس اموال تاریخی ـ فرهنگی موضوع این ماده را حسب تصادف به دست آو رد و طبق مقررات سازمان میراث فرهنگی کشور نسبت به تحویل آن اقدام ننماید به ضبط اموال مکشوفه محکوم می گردد.

تبصره ۲ ـ خرید و فرو ش اموال تاریخی ـ فرهنگی حاصله از حفاری غیرمجاز ممنوع است و خریدار و فرو شنده علاو ه بر ضبط اموال فرهنگی مذکور، به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم می شوند. هرگاه فرو ش اموال مذکور تحت هر عنوان از عناو ین به طور مستقیم یا غیرمستقیم به اتباع خارجی صورت گیرد، مرتکب به حداکثر مجازات مقرر محکوم می شود.

ماده ۵۶۸ ـ در مورد جرایم مذکور دراین فصل که به و سیله اشخاص حقوقی انجام شود هریک از مدیران و مسؤو لان که دستوردهنده باشند، برحسب مورد به مجازات های مقرر محکوم می شوند.

تبصره ـ اموال فرهنگی ـ تاریخی حاصله از جرایم مذکور دراین فصل تحت نظر سازمان میراث فرهنگی کشور توقیف و در کلیه مواردی که حکم به ضبط و استرداد اموال، و سایل، تجهیزات و خسارات داده می شود به نفع سازمان میراث فرهنگی کشور موردحکم قرار خواهدگرفت.