تصویب ضوابط احداث پناهگاه و ایمن سازی نسبی سازه ها (مصوب ۵ /۵ /۱۳۶۶)

تصویب ضوابط احداث پناهگاه و ایمن سازی نسبی سازه ها (مصوب ۵ /۵ /۱۳۶۶)

مصوب ۱۳۶۶,۰۵,۰۵

با اصلاحات و الحاقات بعدی

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ۵/ ۵ /۱۳۶۶ ضوابط احداث پناهگاه و ایمن سازی نسبی سازه ها را به شرح زیر به تصویب رساند: این ضوابط برای ایمن سازی نسبی تمام و یا قسمتی از ساختمان ها و به منظور حفظ جان اشخاص در مقابل اثرات ناشی از انواع حملات دشمن تدوین گشته است.

استفاده از این دستورالعمل برای احـداث پناهگـاه هـای خـاص (نظیـر بیمارسـتان هـای شـهری و صحرائی، مراکز پزشکی، مراکز صدا و تصویر، مراکـز اسـتراتژیک، مراکـز اسـناد و مـدارک و...) مستلزم به کارگیری ضوابط خاص محاسباتی و تأسیساتی است.

حملات دشمن به مناطق مسکونی و صنعتی با توجه به فاصله محل تا خطـوط درگیـر بـا انـواع سلاح های زیر صورت می گیرد:

- پرتابه۱: انواع سلاح هائی نظیر توپ، خمپاره، تانک و...

- پرانه ها۲: نظیر موشک زمین به زمین، موشک های هوا به زمین، آر.پی، جی و...

- بمباران هوائی

اثرات پرتابه ها و پرانه های فوق شامل موارد زیر می باشد:

۱- ترکش های حاصل از انفجار سلاح.

۲ - ترکش های حاصل از برخورد سلاح به مصالح سازه.

۳ - ترکش های حاصل از انفجار مصالح زمینی.

۴- حرارت.

۵ - موج انفجار ناشی از ترکانش سلاح.

۶ - نفوذ و تخریب.

هر یک از موارد فوق دارای تأثیرات خاصی اسـت. رعایـت ضـوابط ایـن دسـتورالعمل متضـمن حفاظت کامل از اثرات بندهای ۱ تا ۴ و قسمتی از اثرات بنـد ۵ و ۶ مـی باشـد. حفاظـت کامـل دربرابر اثرات بندهای ۵ و ۶ به کارگیری تمهیدات خاصی را الزام آور می سازد. ۱- به گلوله هایی که توسط ایجاد فشار گاز منبسط شده در مخزن سلاح ها از لوله آنها پرتاب می شود پرتابـه اطـلاق می گردد.

۲- به کلیه سلاح هایی که بر اثر نیروی عکس العمل حاصل از سـوخت مـایع و جامـد بـه حرکـت درآمـده و پرتـاب می شوند پرانه اطلاق می گردد. ۱ - محل احداث سازه امن (پناهگاه)

- محل احداث با توجه به فاصله مناسب برای پناه گیرندگان انتخاب می گردد، این فاصـله تـابعی ازنوع خطرات احتمالی و مسافت از منطقه حمله دشمن می باشد. (کـه حـداکثر آن ۳۰۰ متـر خواهـد بود).

- برای ساختمان هائی مانند خانه سالمندان، مهد کودک و کودکستان ها پناهگاه حتماً باید در داخـل محدوده ساختمان احداث شود.

- پناهگاه باید حتی الامکان در زیر ساختمان های بلند و بتن مسلح قرار گرفته و تحتـانی تـرین طبقـه ساختمان باشد.

- در صورتی که آب زیرزمینی و تحت الارضی اجازه دهد، پناهگاه در سطحی پائین تـر از سـطح زمین طبیعی قرار گیرد.

- در صورتی که پناهگاه در زیر سـاختمانی قـرار نگرفتـه و در فضـای بـاز طراحـی مـی گـردد پوشاندن آن با خاک مناسب (با حداقل ارتفاع ۲ متر) و استفاده از سپر انفجاری۱ و یا سپر حفـاظتی۲ مناسب الزامی است.

- دور بودن پناهگاه از مخازن سوخت (نظیر بنزین، گاز، نفت و ...) و مخازن تحـت فشـار آب، چاههای آب و فاضلاب، انبارهای مواد شیمیائی و... الزامی است.

- در صورت عدم امکان رعایت مورد فوق و اجبار به احداث سـازه امـن در مجـاورت مخـازن سوخت و آتشزا، لازم است دیوار باربر خارجی توسط یک دیـوار بتنـی جداگانـه یکپارچـه ای بـه ضخامت ۴۰ سانتی متر و به ارتفاع مناسب، از منابع فوق الذکر جدا گشته و پیش بینی های لازم بـرای زمان انهدام احتمالی منابع مذکور و بوجود آمدن خطر آتش سوزی و جلوگیری از سرایت آن ها بـه پناهگاه صورت گیرد.

- تعیین محل پناهگاه باید با طرح ورودی ها و خروجـی هـا هماهنـگ گـردد تـا آوار ناشـی ازساختمان های مجاور آنها را مسدود نکند. ۱ - سپر انفجاری به صفحه بتن مسلح اطلاق می گردد که علاوه بر کاراندازی ماسوره پرتابه یا پرانه، مقداری از نیـروی جنبشی سلاح را مستهلک و نیرو را توزیع می نماید. میزان این اسـتهلاک و توزیـع نیـرو بسـتگی بـه مبـانی طراحـی و مشخصات سپر انفجاری (ضخامت و نوع بتن و وضعیت میلگرد گذاری) دارد.

۲- سپر حفاظتی ترکیبی از سپر انفجاری، سنگ چینی و صفحه بتنی توزیع نیرو (به ترتیب از بالا به پایین) می باشد کـه سازه ها را تا حد مطلوب می تواند در مقابل اصابت مستقیم پرانه ها و پرتابه ها حفاظت نماید. ۱ -۱ پناهگاه خانگی

- پناهگاه خانگی در هنگام طراحی و احداث بنا و به صورت مرکب با سازه ساختمان اصلی در نظر گرفته شود.

- لازم است پناهگاه در زیر ساختمان اصلی و در تحتانی ترین طبقه قرار گیرد.

- در زیر پناهگاه هیچگونه فضای خالی (نظیر اطاق تأسیسات، مخازن سوخت کـوره چـاه هـای فاضلاب و...) وجود نداشته باشد.

- پناهگاه باید دور از مخازن سوخت و اطاق تأسیسات باشد.

- محل پناهگاه در نقطه ای انتخاب شود که بیشترین تعداد سقف بالای آن بوده و بیشترین فاصـله ممکن را از وجه آزاد ساختمان دارا باشد. ۲ -۱ - علاوه بر در نظر گرفتن شـرایط خـاص فـوق مـوارد زیـر نیـز بایـد در تعیـین محـل پناهگاه ها، مطمح نظر قرار گیرد:

- احداث سازه پناهگاه در آبهای تحت الارضی مجاز نمی باشد.

- سطح زیرین شالوده پناهگاه می باید حداقل ۵۰ سانتی متر از بالاترین سطح آب زیرزمینی۱ فاصله داشته و در سطح فوقانی آن قرار گیرد.

- مدفون بودن سازه در زیر زمین الزامی بوده و در صورت عدم امکان (به علت بالا بـودن سـطح آب زیرزمینی یا وجود آبهای تحت الارضی) به صورت نیمه مدفون یا سطحی احداث خواهد شد.

- در مواردی که سازه به صورت نیمه مـدفون و یـا در سـطح زمـین احـداث مـی گـردد خـاک مناسب۲ به ارتفاع ۲متر برای پوشش و استتار سازه در نظر گرفته می شود.

- بر حسب اهمیت سازه و درجه حفاظت مورد نیاز، از سپرهای انفجـاری و حفـاظتی اسـتفاده می گردد. این سپرها در سطوح مایل خاکریز روی سازه نیز اجرا می گردد.

- ضرورت دارد کلیه پناهگاه های عمومی الزاماً چند منظور طرح گردند.

- منظور ثانویه از احداث پناهگاه می باید در طرح، مکان یـابی پناهگـاه، و موقعیـت آن مـدنظر قرار گیرد.

- در حالتی که بنابر ضرورت استفاده ثانویه، قسـمت ا ز پناهگـاه توسـط اجنـاس و لـوازم غیـرپناهگاهی اشغال گردد لازم است این اجناس قابلیت جابجائی سریع و تخلیه را (حداکثر به مدت ۲۴ ساعت) داشته باشد.

- استفاده های ثانویه نمی تواند شامل طرح هایی باشد که باعث وجود مواد آتشزا، شـیمیائی، انبـارمواد خطرناک و یا سمی و... در پناهگاه گردد.

- استتار پناهگاه های مدفون، نیمه مدفون و سطحی با همگون نمودن خـاکریز روی پناهگـاه بـا محیط اطراف و یا به کار گیری تمهید مناسب الزامی است. ۱- بالاترین سطح آب زیرزمینی سطحی از آب زیرزمینی است که در طول فصول سال نزدیک ترین فاصـله را بـه سـطح زمین دارا باشد.

۲- خاک مناسب خاکی است که اثرات فشاری انفجار را به میزان حداکثر قبل از رسیدن به سازه مستهلک نماید. ۲ - مشخصات و ابعاد در سازه امن (پناهگاه) ۲ -۱ - ابعاد

- مشخصات و ابعاد مطروحه در این بخش مربوط به پناهگـاه هـای خـانگی و عمـومی (اعـم ازاماکن عمومی، ادارات و...) بوده و برای پناهگاه هـای خـاص، مـی بایـد از دسـتورالعمل هـا و ضـوابط مربوطه استفاده گردد.

- در نقشه، پلان پناهگاه باید ساده بوده و از ایجاد زوایا و پیش آمـدگی هـای اضـافی خـودداری گردد.

- در نقشه پلان پناهگاه، نسبت طول به عرض نباید از ۲ تجاوز نماید.

- حداقل ظرفیت پناهگاههای خانگی ۷ نفر می باشد.

- در پناهگاه های عمومی باید فضای پناهگاه را توسط دیوارهای مقاوم به مساحت هـای حـداقل ۲۵ نفره و حداکثر ۵۰ نفره تقسیم نمود.

- احداث چند پناهگاه کوچک به یک پناهگاه بزرگ ارجحیت دارد و در صورت امکان باید پناهگاه ها را دور از یکدیگر بنا نمود.

- قسمت نشیمن پناهگاه برای کمتر از ۸ نفر، باید حـداقل دارای ۶ متـر مربـع زیربنـا، ۱۴ متـرمکعب فضا و هر نفراضافی تا ۲۵ نفر، ۲m ۵ /۰ زیر بنا، و ۱۵ /۱ متر مکعب فضا و برای بیش از ۲۵ نفر، ۶ /۰ متر مربع زیر بنا و ۴۰ /۱ متر مکعب فضا منظور گردد.

- قسمت نشیمن باید به نحوی طراحی شود که جای کافی برای نشستن و خوابیدن و تردد داشـته و برای اقامت طولانی مجهز باشد، بدین منظور باید برای حداقل ۳ /۱ افراد جای خواب و برای بقیـه جای نشستن پیش بینی نمود.

- حداقل ارتفاع مفید در پناهگاه خانگی ۲۰ /۲ متر و در پناهگاه عمومی ۴۰ /۲ متر می باشد.

- حداقل عرض مفید قسمت های نشیمن در پناهگـا ه هـای عمـومی ۰ /۳ متـر و در پناهگـاه هـای خانگی ۱۰ /۲ متر می باشد.

- حداقل عرض راهروهای ارتباطی ۲۰ /۱ متر می باشد.

- به منظور استفاده از پناهگاه به عنوان پناهگاه «هسته ای، شیمیایی و میکربی» لازم اسـت کـه بین ورودی و فضای اصلی پناهگاه، هوابند۱ به مساحت حداقل پنج متر مربع در نظر گرفته شود.

- برای تأسیسات تهویه حداقل ۳ /۱ متر مربع در پناهگاه تا ۲۵ نفر و بیش از آن ۷ /۱ متـر مربـعلازم می باشد، ضمناً برای تأسیسات تهویه (و تصفیه هوا) ساختن اتاقک فیلتر ضروری است.

- پناهگاه باید حداقل یک توالت داشته باشد.

- برای پناهگاه های با ظرفیت بیش از ۲۵ نفر، حداقل دو دستگاه توالت ضروری است.

- حداقل ابعاد توالت ۹۰ /۰ × ۰ /۱ می باشد.

- ابعاد و تعداد دوش های پاکسازی ش.م ه بنا بر طرح و مدنظر قرار گرفتن نوع حملات احتمالی تعیین خواهد شد.

- در پناهگاه های بزرگ پیش بینی امکانات پاکسازی ش.م.ه و تصفیه هوای آلوده الزامی است.

- پیش بینی و تعبیه دربهای ضدفشار و ضدگاز برای پناهگاه های عمومی الزامی می باشد. ۲ -۲ - ورودی

- تعداد ورودی های پناهگاه بنـابر موقعیـت پناهگـاه و نحـوه دسـترس پنـاه گیرنـدگان تعیـین می گردد.

- حداقل عرض راهروهای ورودی به مدخل پناهگاه در پناهگاه های عمومی ۵ /۱ متر می باشد.

- کلیه ورودی ها باید دارای حداقل دو خم ۹۰ درجه و تله های انفجاری به عمـق نصـف عـرض ورودی باشد.

مبادی ورودی پناهگاه غیرمستقر در زیر ساختمان ها باید خارج از محدوده آوار ساختمان های اطراف واقع گردد.

- محدوده آوار به سطحی اطلاق می گردد که آوار ناشی از تخریب ساختمان آن را مـی پوشـاند . این محدوده برای ساختمان های اسکلت فلزی و بتنی معادل ربع ارتفاع ساختمان و برای ساختمان های با دیوار باربر معادل نصف ارتفاع ساختمان خواهد بود.

- ابتدا ورودی ها حداقل ۲۰ سانتیمتر بالاتر از سـطح زمـین طبیعـی قـرار مـی گیـرد تـا از ورود آب های سطحی به داخل جلوگیری شود.

- پله ها (اجرا شده) در قسمت ورودی به ارتفاع حداکثر ۲۰ سـانتیمتر و کـف پلـه حـداقل ۳۰ سانتی متر اجرا می شود.

- استفاده از سطح شیب دار برای رفاه حال معلولین بلامانع است.

- در انتهای شیب یا پله های ورودی، اجرای کف شوی و پوشاندن روی آن با شـبکه هـای آهنـی محکم به منظور هدایت آبهای سطحی و یا سیلاب های وارد به ورودی ها ضروری است.

- مدخل اصلی پناهگاه نباید مستقیماً به فضای اصلی و یا روبروی کریدور پناهگاه باز شود.

- ورودی ها باید سرپوشیده باشند.

۱- فضای مابین پناهگاه و راهروی ورودی را کـه بـه وسـیله یـک درب ضدفشـار (در طـرف ورودی ) و یـک درب ضدگاز (در طرف پناهگاه) محدود می گردد هوابند گویند. ۳ -۲ - خروج اضطراری

- تعبیه خروج اضطراری در کلیه سازه های امن الزامی است.

- پیش بینی یک خروج اضطراری به ازای هر ۵۰ نفر (یا کسری از آن) الزامی است.

- چنانچه خروجی های اضطراری متعدد باشند باید آن ها را در جهات مختلف پناهگـاه و حتـی الامکان دور از یکدیگر قرار داد.

- خروج اضطراری به صورت یک گذرگاه افقی که در انتهـای آن گـذرگاه عمـودی قـرار داردمی باشد.

- گذرگاه افقی دارای حداقل ارتفاع ۱۰۰ سانتی متر و حداقل عرض ۹۰ سانتیمتر می باشـد حـداقل ابعاد گذرگاه قائم ۹۰×۸۰ می باشد.

- در صورتی که مقطع گذرگاه های افقی و قائم دایر باشد حداقل قطر آن ۱۰۰ سـانتیمتر در نظـرگرفته می شود.

- طول گذرگاه افقی متغیر بوده و بنا به نیاز طرح تعیین می گردد.

- کف گذرگاه عمودی حدود ۵۰ سانتی متر پائین تر از کـف در قسـمت افقـی خواهـد بـود ایـن قسمت که چالاب نامیده می شود به عنوان تله انفجاری، محل جمع آوری و دفع آب های زائد و محـل ریختن آوار احتمالی می باشد.

- کف چالاب دارای کف شوی برای دفع آبهای زائد می باشد.

- ارتباط بین گذرگاه افقی و پناهگاه با یک دریچه ضد فشار فلزی یا بتنی مسلح کـه بـه طـرف داخل پناهگاه باز می گردد تأمین می شود.

کف گذرگاه افقی باید دارای شیب ۵ /۱ درصد به سمت چالاب باشد.

- حداقل ابعاد دهانه دریچه ضد فشار ۶۲×۶۲ (سانتی متر) می باشد.

- دریچه فوق ۹۰ سانتیمتر بالاتر از کف پناهگاه در نظر گرفته می شـود و توسـط نردبـان فلـزی تعبیه شده در داخل دیوار پناهگاه ارتباط برقرار می گردد.

- گذرگاه عمودی توسط دریچه فلزی، مشبک و مقاوم برای تأمین هوارسانی نیازهای زمان صلح پوشانده می شوند. این دریچه باید از داخل و خارج گذرگاه قابل باز و بسته شـدن بـوده و بـه طـرف داخل گذرگاه قائم باز شود.

- حداقل ابعاد دریچه خروج از گذرگاه عمودی ۸۵×۶۵ سانتیمتر می باشد.

- پیش بینی نردبان فلزی ثابت و تعبیه شده در داخل دیوار گـذرگاه عمـودی ضـروری مـی باشـد، حداکثر فاصله پله های از هم ۳۰ سانتی متر در نظر گرفته می شود.

- گذرگاه های عمودی حداقل ۵۰ سانتیمتر بالاتر از سطح تمام شده اطـراف ادامـه مـی یابـد تـا از ورود آبهای سطحی، فزونی آوار وارده به آن جلوگیری به عمل آید.

- دهانه خروج گذرگاه عمودی می باید خارج از محدوده آوار ساختمان یا ساختمان های مجـاور قرار گیرد.

- سطوح داخلی گذرگاه افقی و عمودی باید کاملاً صاف و فاقد هر گونه زائده و برآمدگی باشد. ۴ -۲ - ظرفیت پناهگاه

بر اساس نوع بهره برداری از ساختمان فوقانی پناهگاه حداقل گنجایش انواع پناهگاه ها بـه شـرح زیر تعیین می گردد:

- ساختمان های مسکونی به میزان افراد ساکن.

- ساختمان های اداری به میزان دو ثلث کارکنان دائم.

- اماکن عمومی و تفریحی به میزان دو ثلث ظرفیت.

- مراکز آموزشی به تعداد دانش آموزان و دو ثلث کارکنان.

- مراکز مذهبی به میزان نصف ظرفیت کامل.

- مهمان پذیرها (هتل ها و نظائر) به میزان ظرفیت کامل و دو ثلث کارکنان.

۳ - بارگذاری ساده

- سازه پناهگاه از بتن مسلح می باشد.

- میزان بارگذاری برای طراحی اعضاء در پناهگاه های عمومی ۳۰ تن بـر متـر مربـع (۳جـو) در نظر گرفته می شود.

- میزان بارگذاری پناهگاه های خانگی، ۱۰ تن بر متر مربع (۱جو) می باشد.

- ورودی پناهگاه های عمومی برای حداقل فشار اضافی ۱۰ تن بر متر مربع طراحی می گردد.

- ورودی پناهگاه های خانگی برای فشار اضافی ۵ /۳ تن بر متر مربع طراحی می گردد.

میزان بارگذاری گذرگاه های افقی و عمودی در خروج اضطراری معادل بارگذاری اعمال شـده بر سازه اصلی پناهگاه خواهد بود.

- دربها و دریچه های ضدفشار در پناهگاه های عمومی باید در برابر فشار ۹۰ تن بـر متـر مربـع مقاوم باشد.

- دربها و دریچه های ضد فشار در پناهگاه های خانگی باید در برابر فشار ۳۰ تن بر متـر مربـع مقاوم باشد.

- در بارگذاری سازه فشارهای فوق به عنوان بارهای استاتیکی معـادل فشـار دینـامیکی ناشـی ازانفجار در نظر گرفته می شود.

بدیهی است بارهای مرده نیز علاوه بر فشارهای فوق در بارگذاری سازه در نظر گرفته می شود.

- سقف پناهگاه ترجیحاً مسطح می باشد. ۴ - تأسیسات سازه ۴ -۱ - تأسیسات برقی و هوارسانی

- تأسیسات برقی و هوارسانی به صورت روکار اجرا خواهد شد.

- سیم کشی توسط کابل و به صورت روکار بر روی دیوارهای پناهگـاه و در ارتفـاع حـداقل ۲ متر اجرا و به وسیله بست های کائوچوئی بر روی دیوار نصب خواهد شد.

- پیش بینی تابلو برق و کلید ایمنی خودکار برای قطع برق هنگام بـروز خطـر در پناهگـاه هـای عمومی ضروری است.

- پیش بینی مولد برق اضطراری برای پناهگاه های بزرگ و باطری های قابل شارژ یا دستگاه هـای تولید برق دستی ۲۴ ولت مستقیم در زمان قطع برق شبکه برای تأمین روشـنائی اضـطراری، ضـروری است.

- روشنائی پناهگاه توسط چراغ های تونلی دارای حفاظ و فلوئورسنت با رویـه پلاسـتیکی قفلـی که با برق شبکه کار می کند تأمین می گردد.

- حداقل میزان روشنائی قسمت نشیمن ۸۸۰ لوکس می باشد.

- حداقل میزان روشنائی ورودیها ۵۰ لوکس می باشد.

- در پناهگاه های عمومی لازم است محلـی امـن در خـارج از پناهگـاه بـرای اسـتقرار ژنراتـور دستگاه تولید برق اضطراری پیش بینی گردد.

- تأسیسات هوارسانی بر حسب نوع پناهگاه و درجه حفاظت آن پیش بینی و استفاده می گردد.

- تجهیزات هوارسانی برای تأمین هوای مصرفی پناه گیرندگان ضرورت دارد.

- در پناهگاه های کمتر از ۲۵ نفره دستگاه تهویه بایستی در حالت عادی ۷۵ /۳ متر مکعب و در حالت اضطراری ۷۵ /۰ متر مکعب در دقیقه هوا را تهویه نماید و در پناهگاه های از ۲۶ تا ۵۰ نفـره دستگاه تهویه می بایستی در حالت عادی ۵ /۷ متر مکعب و در حالت اضطراری ۵ /۱ متـر مکعـب دردقیقه هوا را تهویه نماید.

مجاری هوارسانی و تهویه در ارتفاع حداقل ۵ /۱ متری از کف پناهگاه به فضای داخل باز شده و وجود یک خم ۹۰ درجه و یک تله انفجاری (یا چالاب) در کف آن ها الزامـی اسـت از مجـرای خروج اضطراری نیز برای هوا رسانی می توان استفاده نمود.

- پیش بینی اطاق تأسیسات هوادهی برای پناهگاه های بزرگ الزامی است.

- تجهیز مجاری ورود و خروج هوا به سوپاپ های ضد فشار و ضد گاز و سوپاپ هـای خودکـاردر صورت امکان ضروری است.

- راه اندازی دستگاه تهویه با برق شبکه و در صورت قطع برق با نیروی دست خواهد بود.

- مجاری هوارسانی باید تا ارتفاع حـداقل ۵۰ سـانتیمتر بـالای سـطح زمـین ادامـه داشـته و بـه کلاهک پازانویی ۱۸۰ درجه مجهز گردیده و پیش بینی درپوش لازم را برای بستن آن در زمان عـدم استفاده از پناهگاه ضروری است. ۴ -۲ - تأسیسات آب و فاضلاب

- جنس کلیه لوله های آبرسانی و اتصالات به کار رفته شامل سه راهی، درپوش، زانوئی و... بایـداز آهن گالوانیزه باشد.

- عبور لوله های آب از داخل پناهگاه به شرطی که ورودی لوله بـه پناهگـاه و خروجـی آن ازپناهگاه قابل مسدود شدن باشد مجاز است. برای این کار لازم است کلیه لوله های عبـوری از داخـل سازه امن در محل ورود و خروج مجهز به شیر فلکه باشند.

- پیش بینی مخازن متحرک یا ثابت آب مصرفی در کلیه پناهگاه ها ضروری است.

- جنس لوله های فاضلاب در اولویت اول پی.وی.سی یا پلی اتیلن فشار قوی می باشد.

- در محوطه های باز استفاده از لوله های فارسیت فشار قوی به شـرط ایجـاد حفـاظ مطمـئن بـااستفاده از بتن بلامانع است.

- لوله های هواکش فاضلاب باید از جنس پی.وی.سی یا گالوانیزه و مجهز به درپوش باشد.

- کلیه ادوات بهداشتی باید دارای سیفون (شتر گلو) باشند.

- نصب کفشوی در کلیه قسمتهایی که احتیاج به شستشو دارند الزامی است.

- اجرای عایق رطوبتی در داخل سرویسها الزامی است.

۵ - متفرقه

- اجرای عایق رطوبتی به طول کامل الزامی است.

- حفاظت عایق رطوبتی در هنگام خاکریزی و پوشش پناهگاه ضرورت دارد.

- پناهگاه ها تحت هیچ شرایطی نباید پایین تر از سطح آبهای زیرزمینی احداث شوند.

- سطح زیرین شالوده پناهگاه الزاماً باید حداقل ۵۰ سانتیمتر بـالاتر از حـداکثر سـطح آب هـای زیرزمینی قرار گیرد.

آببندی نقاط ورود و خروج کلیه لوله های آب، فاضلاب و... و کابلها به پناهگاه بطور کامـل ضرورت دارد.

- لوله های گاز، شوفاژ و سایر لوله هائی که می تواند ایجاد خطر نمایـد نبایـد از داخـل پناهگـاه عبور نماید مگر در حالت استثنایی که هیچگونه امکان دیگری وجـود نداشـته باشـد. مشـروط بـراینکه ورودی و خروجی لوله ها قابل بسته شدن باشد.

- احداث هرگونه دیوار آجری، بلوکی، گچی و... در داخل سازه مجاز نمی باشند.

- انجام نازک کاری و کف سازی پوشش های اضافی (از قبیل کاشی، سرامیک، موزائیک، گچ و خاک، ملات، ماسه، سیمان و...) بر روی سطوح بتنی داخل پناهگاه مجاز نمی باشد.

- برای احداث دیوارهای جداکننده می تـوان از مصـالح سـبک ماننـد ورق، چـوب، آلومینیـوم، پلاستیک و... استفاده نمود.

- لازم است روش های مناسب زهکشی جهت دفع آب های سطحی نفوذ یافته بـه زیـر و اطـراف سازه مورد استفاده قرار گیرد.

- پیش بینی و قرار دادن وسایل خود رهایی در داخل پناهگاه الزامی است