صورتجلسه طرح جامع ناحیه مشهد (مورخ ۱۷ /۱۲ /۱۳۸۳)

صورتجلسه طرح جامع ناحیه مشهد (مورخ ۱۷ /۱۲ /۱۳۸۳)

مصوب ۱۳۸۳,۱۲,۱۷

با اصلاحات و الحاقات بعدی

شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در بیست و یکمین جلسه سـال جـاری در تـاریخ ۱۷ /۱۲ /۱۳۸۳ پیرو مباحث جلسه قبل خود و صورتجلسه مورخ ۲۸ /۱۱ / ۱۳۸۳ ۱ کمیته فنی شورای عالی، طـرح جـامع ناحیه مشهد را مورد بررسی نهایی قرار داد و در چارچوب نظرات کمیته فنی مورد تصویب قرار داد.

ضمناً با توجه به کیفیت و عمق مطالعات انجام یافته و پیشنهاد شـورای برنامـه ریـزی و توسـعه استان خراسان رضوی، شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، جهـت تشـویق مشـاور، مقـرر نمـود میزان دوازده درصد کل حق الزحمه، به عنوان پاداش به مشاور پرداخت شود. پیوست ۱- کمیتۀ فنی شورای عالی پس از ۸ جلسه بررسی طرح ناحیه مشهد و مرحله ی اول مجموعه شهری آن ب ـا توجـه بـه جدید بودن موضوع مجموعه های شهری در کشور و نتایج حاصـل از مطالعـات مجموعـه هـای شـهری تهـران، شـیراز، اصفهان و مشهد ضمن تأکید بر ضرورت تسریع در تعریف و تعیین شاخصها و ضوابط تعیین محدوده، از یک طرف و تغییر و اصلاح قوانین و مقررات در نظام های حقوقی و اجرایی ذیربط به منظور ظرفیت سازی و استقرار ساز و کارهای ویژه جهت برنامه ریزی و مدیریت مجموعه شهری از سوی دیگر، نتایج بررسی های خود را درخصوص طرح مذکور بـهشرح ذیل به استحضار می رساند: الف - طرح جامع ناحیه مشهد ۱ - ناحیه مشهد، طبق تعاریف طرح کالبدی ملی شامل ۴ شهرستان مشهد، چناران، فریمان و کلات است که حـدود ۲۰ هزار کیلومتر مربع مساحت دارد. این ناحیه براساس طرح پیشـنهادی بـه ۱۲ منظومـه، ۲۳ مجموعـه و ۹۱ حوزه عمران روستایی تقسیم می شود. ۲ - جمعیت ناحیه از ۲۴۳۲۸۳۰ نفر در سال ۱۳۷۵ با نرخ رشد سـالانه ۷۷ /۱ درصـد بـه ۳۷۶۸۹۶۰ نفـر در سـال ۱۴۰۰ بالغ خواهد شد که ۸ /۸۶ درصد آنان (۳۲۷۰۱۸۰ نفر) ساکن نقاط شهری و ۲ /۱۳ درصد (۴۹۸۷۸۰ نفـر ) ساکن نقاط روستایی خواهند بود. ۳ - در طرح جامع مشهد ایجاد سه شهر جدید در پیرامون شهر پیشنهاد شده است که در حال حاضر دو شهر جدید گلبهار (با جمعیت تقریبی ۵۲۵۰ نفر) و بینالود (بدون جمعیت) در حـال شـکل گیـری اسـت و در مـورد شـهرجدید دیگر هنوز اقدامی صورت نگرفته است. به نظر می رسد که وضعیت دو شهر با اهداف پیش بینی شـده درطرح جامع بسیار فاصله دارد. در مطالعات طرح جامع ناحیه مشهد توصیه شده است که آینـده توسـعه ایـن دوشهر جدید در چارچوب راهبردها و سیاست های طرح ناحیه مشـهد در مرحلـه تهیـه طـرح مجموعـه شـهری مشهد با اهداف چند کارکردی مورد تکمیل و تقویت قرار گیرد. طرح ناحیه مشهد ایجاد شـهر جدیـد سـوم راغیرضروری می داند. ۴ - گزینة الگوی توسعه فضایی ناحیه مشهد از میان سه گزینه قابل تصور (توسعه متمرکز، توسعه چنـد مرکـزی و توسعه نیمه متمرکز) به صورت گزینة «توسعه نیمه متمرکز» (تمرکز غیرمتمرکز) پیشنهاد شده اسـت. از نظـرتوسعه اشتغال و فعالیت اولویت بخش ها در ناحیه به ترتیب عبارتسـت از خـدمات (۳ /۵۲ درصـد )، صـنعت ومعدن (۹ /۳۳ درصد) و کشاورزی و دامپروری (۶ /۱۱ درصد). تقسیم کار فضایی در ناحیه با توجه به ارتباطات برون مرزی و مزیت های نسبی به قرار زیر خواهد بود:

۴-۱ در شهرستان مشهد هر سه بخش واجد اهمیت است با اولویت خدمات برتر زیارتی و گردشگری، کشـت فشرده، صنایع عالی و پیشرفته، ترانزیت کالا، آموزش عالی و پزشکی تخصصی

۴-۲ در شهرستان چناران اولویت با کشاورزی نوین، صنایع تبدیلی، کشاورزی و خدمات بازرگانی است.

۴-۳ در شهرستان فریمان اولویت با توسعه صنایع اساسی و تبدیلی، کشاورزی و خدمات بازرگانی است.

۴-۴ در شهرستان کلات اولویت با دامداری، صنایع تبدیلی دامی و خدمات گردشگری است. ۵ - ناحیه مشهد جدا از جاذبه منحصر به فرد زیارتی و مرکزیـت مـذهبی و همچنـین موقعیـت مـرزی و سـابقه تاریخی از منابع بسیار غنی برای توسعه گردشـگری طبیعـی و فرهنگـی و همچنـین از کـارکرد وسـیع ملـی وفراملی برخوردار می باشد، به همین دلیل به عنـوان یکـی از قطـب هـای توسـعه گردشـگری در سـطح ملـی و بین المللی مورد تأکید قرار گرفته است. ۶ - استقرار جمعیت و فعالیت در محور مشهد- چناران (به ویژه صنایع) تقریباً به حد اشباع رسیده و باعـث بـروزعوارض نامطلوب زیست محیطی (تخریب و آلودگی منابع طبیعی)، اجتماعی (اسکان غیررسمی در حـدود ۶۵۰ هزار نفر) و اقتصادی (گرانی و سوداگری زمین) شده است. از این نظر شـهرک هـای صـنعتی مصـوب واقـع درمحور مشهد- چناران جهت ساماندهی صنایع موجود مدنظر می باشد، همچنین جهت سـاماندهی فعالیـتهـای صنعتی جدید و جلوگیری از احداث واحدهای صنعتی به صورت انفرادی بر استقرار هم مکان و سازمان یافتـه واحدهای صنعتی در قالب شهرک های صنعتی و پهنه های جدید صنعتی تأکید می گردد.

با توجه به الگوی توسعه غیرمتمرکز ناحیه مشهد و با در نظر گرفتن ضوابط آمایش سرزمین (مصـوب مـورخ ۶ /۸ /۱۳۸۳ هیأت وزیران) و قانون چهارم توسعه (مواد مختلف) مبنی بـر تقویـت توسـعه شـهرهای کوچـک واصلاح نظام تقسیمات کشوری در جهت کاهش تمرکز در طرح ناحیه مشهد ارتقاء وضع ۱۲ روسـتای مسـتعد به شهر، پیشنهاد شده است که عبارتند از: طوس، قرقی، گرجی، نریمانی، گلمکان، سیدآباد، کنوسـیت، دیزآبـادسفلی، سنگ بست، زوسفلی، جیم آباد و سفید سنگ. به منظور کاهش مشکلات اجرایی این پیشـنهاد توصیه شده است که تأسیس شهرداری ها با در نظر گرفتن اولویتها و فراهم کردن زیرسـاختهـا بـه تـدریج انجـام شود. ب - محدوده مجموعه شهری مشهد ۱ - با توجه به مجموعه مطالعات انجام شده، مجموعه شهری مشهد به صورت زیر تعریف شده است:

«مجموعه شهری مشهد، پهنه ای جغرافیایی است متشـکل از شـهر مشـهد و مراکـز جمعیتـی تولیـدی، خـدماتی وگردشگری پیرامون آن که در تعامل محیطی، اقتصادی اجتماعی و فضایی با یکدیگر قرار دارند و نظام واحـدی از سکونت، فعالیت و خدمات را در حال و آینده تشکیل می دهند. برنامـه ریـزی و مـدیریت ایـن مجموعـه درقالب یک سازمان واحد فضایی و یکپارچه انجام می گیرد.» ۲ - مجموعه شهری مشهد شامل شهرهای مشهد، چناران، فریمان، طرقبه، شاندیز، رضویه، ملک آبـاد فرهـاد گرد می باشد. نظریۀ کمیته فنی : ۱ - جایگاه و نقش دو شهر جدید بینالود و گلبهار در تعادل بخشی ناحیه مشخص نشده است. همچنین در وضـعیت موجود، شهر مشهد به عنوان مرکزیت ناحیه قریب ۹۲ درصد جمعیت ناحیه را در خود جای داده که این امـرباعث ایجاد فاصله عمیق جمعیتی بین این شهر و شهرهای دیگر شده است (به گونه ای که جمعیت شـهر مشـهد تقریباً ۵۰ برابر جمعیت شهر چناران که به عنوان دومین شهر ناحیه از حیث تعداد جمعیت است، می باشـد) و این موضوع با راهبردهای عمده توسعه ناحیه مشهد (پیشنهادی مشاور) مبنی بـر تعـادل بخشـی بـه نظـام شـبکه شهری و روستایی و کاهش نقش جمعیتی شهر مشهد در سطح ناحیه و تقویت شهرهای میانه و شـهرهای جدیـد منافات دارد. ۲ - با توجه به مغایرت های موجود در صفحه ی ۱۸ از گزارش «آینده نگری جمعیت ناحیه مشهد دربـاره جمعیـت ناحیه نسبت به اصلاح آن اقدام و کلمه ی «شهری» در بند ۵ زیرنویس جدول صفحه ی مذکور حذف شود. ضمناً جداول صفحه های ۱۴، ۱۵ و ۱۶ (جداول نرخ رشدها) از همان گزارش اصلاح شود. ۳ - در نقشة سطح بندی روستاها، محدوده منظومه های روستایی به نحوی تعیین شوند که هیچ فضای خالی در سـطح ناحیه وجود نداشته باشد. در ضمن محدودة مجموعه ها نیز در نقشه مذکور پیاده شده و با توجـه بـه تعیـین دو مرکز شاندیز و طرقبه در یک منظومه ضروری است یکی از دو مرکز فوق به مرکز مجموعه تبدیل گردد. ۴ - شهرک صنعتی مصوب گلبهار در اسناد طرح لحاظ گردد. (غرب شهر جدید گلبهار و جنـوب محـور ارتبـاطی گلبهار- چناران) ۵ - با توجه به اینکه شهر مشهد فاقد محدودة قانونی می باشد، مشاور براسـاس محـدودة طـرح جـامع از اصـطلاح محدودة قانونی استفاده نموده که می بایست اصلاح شود. ۶ - حدف «شبکه فضای باز و سبز» از اسناد طرح. ۷ - جدول مشخصات پهنه های طبیعی ناحیه براساس آخرین یافته های مشاور اصلاح و جـایگزین گـردد. (موضـوع ص ۱۳ خلاصه گزارش طرح اسفند ۸۲) ۸ - درخصوص ارتقای روستاهای اطراف توس تاریخی به شهر توس پیشنهاد می گردد با توجه به وجود شهر باستانی توس و مقبره شاعر بزرگ پارسی «حکیم ابوالقاسم فردوسی» و از طرفی بهره گیری منطقه از عواید ۲ /۱ میلیون نفر گردشگر داخلی و خارجی ضروری است هماهنگی لازم مبنی بـر تعیـین مکـان شـهر بـا سـازمان میـراث فرهنگی و گردشگری به عمل آید. ۹ - برای کلیه شهرهای واقع در ناحیه، تهیه طرح جـامع بـه جـای طـرح هـادی در برنامـه هـای اجرایـی مشـاور، جایگزینی و پیشنهاد می گردد. ۱۰ - جهات توسعه شهر ها در اسناد طرح ارائه شود. ۱۱ - وضعیت موجود استقرارهای نظامی با همکاری وزارت دفاع تعیین و از سوی مشاور در نقشه کاربری اراضی وضع موجود نمایش داده شود. ۱۲ – لازم است در جدول ضوابط و مقررات نحوه استفاده از زمین، کاربری نظامی با زیر مجموعه هـای آن (نظیـر اداری- ستادی، آموزشی، آمادگاه و ...) مشخص و درج گردد.

در خاتمه، با توجه به مطالعات دقیق، عمیق و مطلوب ارائه شده توسط مهندسین مشاور، کمیتة فنـی ضـمن قـدردانی اززحمات ایشان پیشنهاد می نماید به نحو مطلوب توسط اعضاء محترم شورا مورد تقدیر قرار گیرند.