نظر مشورتی ۷/۳۴۱۵ مورخ ۱۳۹۰/۰۶/۱۶ اداره کل حقوقی قوه قضائیه

سؤال: آیا اجرای حکم کیفری پرداخت دیه مستلزم درخواست محکوم له است و اگر مهلت پرداخت دیه منقضی نشده باشد، دادسرا چه اقدامی باید انجام دهد؟ آیا بایگانی کردن پرونده تا انقضاء مهلت صحیح است؟

نظریه اداره کل حقوقی قوه قضاییه

با توجه به اینکه اجرای احکام کیفری طبق بند الف ماده ۳ اصلاحی قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب(*) به عهده دادسرا محول گردیده است لذا با قطعی شدن حکم به پرداخت دیه باید پرونده جهت اجراء مفاد حکم به دادسرا ارسال شود و این امر مستلزم درخواست محکوم له نیست زیرا قبلاً از جانب وی دیه مطالبه شده که منجر به صدور حکم گردیده است، اجرای احکام نیز به محض وصول پرونده مکلف به ثبت پرونده در اجرای احکام می باشد که این امر نیز نیازی به درخواست محکوم له ندارد و چنانچه اجرای مفاد حکم (دیه) موکول به انقضای مهلت های مقرر در قانون طبق بندهای ذیل ماده ۳۰۲ قانون مجازات اسلامی (*) باشد، برای اینکه پرونده از نظر دور نماند، اجرای احکام باید وقت نظارت تعیین نموده و مراتب را به محکوم ٌعلیه اعلام نماید تا نسبت به پرداخت دیه اقدام نماید بنابراین بایگانی کردن پرونده ها مجوزی ندارد، بدیهی است پس از انقضای مهلت پرداخت دیه در صورت امتناع محکوم علیه از پرداخت، به تقاضای محکومٌ له مقررات ماده ۲ قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی اعمال می گردد.

مسؤول پرداخت دیه

* ـ بند الف ماده۳ (اصلاحی ۲۸/۷/۱۳۸۱) قانون تشکیل دادگاه های عمومی و انقلاب: دادسرا که عهده دار کشف جرم، تعقیب متهم به جرم، اقامه دعوی از جنبه حق اللهی و حفظ حقوق عمومی و حدود اسلامی، اجرای حکم و همچنین رسیدگی به امور حسبیه وفق ضوابط قانونی است به ریاست دادستان می باشد و به تعداد لازم معاون، دادیار، بازپرس و تشکیلات اداری خواهد داشت. اقدامات دادسرا در جرایمی که جنبه خصوصی دارد با شکایت شاکی خصوصی شروع می شود. در حوزه قضایی بخش، وظیفه دادستان را دادرس علی البدل برعهده دارد.

* ـ ماده ۳۰۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰: مهلت پرداخت دیه در موارد مختلف از زمان و قوع قتل به ترتیب زیر است:

الف ـ دیه قتل عمد باید در ظرف یک سال پرداخت شود.

ب ـ دیه قتل شبیه عمد در ظرف دو سال پرداخت می شود.

ج ـ دیه قتل خطای محض در ظرف سه سال پرداخت می شود.

تبصره ۱ ـ تأ خیراز این مهلت ها بدو ن تراضی طرفین جایز نیست.

تبصره ۲ ـ دیه قتل جَنین و نیز دیه نقص عضو یا جَرح به ترتیب فوق پرداخت می شود.