آئین نامه ایمنی انبارهای کالا

آئین نامه ایمنی انبارهای کالا ‌

مصوب ۱۳۵۲,۰۶,۳۱

با اصلاحات و الحاقات بعدی

فصل اول - تعاریف و طبقه‌بندی انبارها:

ماده ۱ - انبار کالا به محلی اطلاق میگردد که یک یا چند نوع کالای بازرگانی - یا محصولات صنعتی و یا مواد اولیه و یا فرآورده‌های دامی و‌کشاورزی در آنجا نگهداری میشود.

‌کلیه انبارهای عمومی - و انبارهای اختصاصی واحدهای صنعتی و بازرگانی و تولیدی اعم از بخش خصوصی و دولتی مشمول مقررات این آئین نامه‌خواهند بود.

‌مکانی که دارای شرایط مندرج در این آئین نامه نباشد انبار محسوب نمیشود.

ماده ۲ - انبارها بر حسب نوع کالائی که در آنها نگاهداری میشود به چهار طبقه بشرح زیر تقسیم میگردد: ‌انبارهای ردیف ۱ - برای نگاهداری مواد و اجسامی که نمی‌سوزند مانند آهن آلات صنعتی و ساختمانی - انواع پروفیلهای فلزی - مس و برنج - حلبی‌و آهن ورق - قطعات فلزی - ماشین آلات، موتور آلات بدون لاستیک و سوخت، انواع پیچ و مهره و میخ و سیمان و امثال آنها.

‌انبارهای ردیف ۲ - برای نگاهداری مواد خشک و ذغالی از قبیل چوب و تخته - انواع فیبر و سه‌لائی - کاغذ و مقوا - پنبه و پشم - غلات و حبوبات- و سایر فرآورده‌های کشاورزی و پارچه‌های نخی و پشمی فرش، چتائی و کنف - اجناس خرازی و لوازم فلزی و وسائل الکتریکی و کالاهای‌ مشابهی که در صندوقهای چوبی یا کارتن‌های مقوائی یا لفاف بسته‌بندی شده باشند.

‌انبارهای ردیف ۳ - برای نگاهداری مواد شیمیائی و داروئی و مایعات قابل اشتعال:

‌از قبیل نفت و مشتقات آن - الکل - رنگ، اسکاتیف، تربانتین، - روغنهای حیوانی و نباتی و خوراکی و صنعتی - پارافین مایع و جامد – داروهای ‌شیمیائی و صنعتی - پیه و نظایر آن.

‌انبارهای ردیف ۴ - برای نگاهداری مواد لاستیکی و پلاستیکی از قبیل لاستیک روئی و توئی وسائل نقلیه - لاستیک و پلاستیک ورق - اشیاء‌ ساخته شده از لاستیک - مواد خام لاستیک و پلاستیک و ظروف پلاستیکی و سایر اشیاء ساخته شده از آنها.

تبصره ۱ - نگهداری و انبار کردن مواد محترقه و منفجره از قبیل باروت - باروت بی دود - نیتروگلیسرین - دینامیت - فولمینات و امثال آنها که ‌فهرست آن از طرف سازمان دفاع غیر نظامی کشور اعلام خواهد شد در انبارهای کالا بکلی ممنوع است و برای مواد منفجره باید انبارهای جداگانه با ‌رعایت جمیع مقررات و شرایط ایمنی در خارج از محدوده شهر و دور از محل مسکونی و تأسیسات احداث شود.

تبصره ۲ - شرایط ایمنی انبارهای سوخت بوسیله سازمان دفاع غیر نظامی کشور تهیه و اعلام خواهد شد.

فصل دوم - مقررات عمومی:

ماده ۳ - مالکین - موجرین و مستأجرین انبارهای موجود و قائم‌مقام قانونی آنها موظفند از تاریخ اجرای این آئین نامه ظرف مدت یکسال وضع ‌ساختمان انبارهای خود را با توجه بضوابط مقرر در این آئین نامه و دستورالعملهای مربوطه تطبیق و تکمیل نمایند و در پایان این مهلت در صورت‌عدم رعایت مقررات مزبور بر حسب مورد توسط اتاق اصناف - اتاق بازرگانی - وزارتخانه‌ها و سازمان‌های دولتی مربوط نسبت به جلوگیری از ادامه‌کار متخلف مادام که رفع نقص بعمل نیامده است اقدام خواهند نمود.

‌تبصره (الحاقی ۲۸ˏ۰۳ˏ۱۳۵۶) - در صورتیکه مراجع مذکور در این ماده ظرف یک هفته پس از اعلام کتبی سازمان دفاع غیر نظامی کشور از ادامه تخلف جلوگیری ننمایند‌سازمان مزبور مکلف است در محدوده شهر بشهربانی مربوط و در خارج آن به ژاندارمری محل وقوع انبار ابلاغ نماید که از ادامه تخلف جلوگیری بعمل آورند.

‌مأمورین انتظامی مذکور در بالا موظفند ظرف ۴۸ ساعت مفاد ابلاغیه سازمان دفاع غیر نظامی کشور را بمورد اجراء گذارده و نتیجه را به سازمان مزبور‌گزارش نمایند.

ماده ۴ - شهرداریها موظفند با رعایت ضوابط نقشه جامع در مورد تغییر و تکمیل انبارهای موجود در جهت تطبیق با مندرجات این آئین نامه ‌تسهیلات لازم را فراهم نمایند.

ماده ۵ - صاحب کالا یا نماینده او در موقع تحویل کالا بانبار مکلف است مشخصات کامل کالای خود را از نظر آتش‌سوزی - انفجار و حوادث‌مشابه که ایجاد خسارتهای مالی یا صدمات جانی میکنند کتبا باطلاع مسئول انبار برساند و همچنین مسئول انبار مکلف است بمنظور حصول‌اطمینان کنترل لازم را در موقع تحویل گرفتن کالا معمول دارد.

تبصره - دستورالعمل‌های اجرائی این ماده بوسیله سازمان دفاع غیر نظامی تهیه و اعلام خواهد شد.

ماده ۶ - انبارها باید در نقاطی احداث شوند که وسیله نقلیه مورد لزوم بتواند بسهولت بمحوطه انبار وارد شود.

ماده ۷ - دیوارها و سقف و سرپناه تمام انبارها بدون استثناء باید از مصالح غیر قابل اشتعال ساخته شود. بکار بردن چوب و تخته و پلاستیک و‌خرپاهای چوبی و تخته‌ای در ساختمان انبارها بکلی ممنوع است. اجزاء مقاوم با مصالح غیر قابل اشتعال نظیر خرپاها و تیرآهن و یا حمال‌های بتون‌آرمه باید ‌بطریقی عایق‌ کاری شوند که در برابر آتش‌سوزی برای مدت حداقل دو ساعت و ستونها برای مدت سه ساعت مقاومت نمایند.

ماده ۸ - موقعیت ساختمانهای انبار اعم از قسمت باز و سرپوشیده باید طوری باشد که وسائل نقلیه موتوری و غیر موتوری مورد لزوم بتوانند بدون‌ برخورد با مانع تا جلوی در ورودی انبار پیش بروند.

ماده ۹ - کف تمام انبارها باید بتون یا اسفالت یا سنگ‌ فرش شود و شیب و آبروی کف محوطه طوری باشد که آب در زیر کالاها جمع نشود.

ماده ۱۰ - میزان و مقدار ذخیره آب مورد لزوم آتش‌نشانی و همچنین سیم ‌کشی برق - و تناسب قطر سیمهای برق یا بار الکتریکی لازم در کلیه‌ انبارها بر حسب دستورالعملهای سازمان دفاع غیر نظامی کشور تعیین خواهد شد.

ماده ۱۱ - در داخل انبارها باید به نسبت وسعت آن بر حسب مورد دستگاههای هواکش نصب شود تا هوای انبار مرتبا تعویض گردد.

ماده ۱۲ - محوطه داخل انبارها باید از پوشال و خاشاک خرده‌ چوب و کاغذ و سایر مواد زائد قابل اشتعال پاک شوند.

ماده ۱۳ - شهرداریها موقع صدور پروانه ساختمان انبارها - وزارت اقتصاد و اتاق بازرگانی و اتاق اصناف هر محل هنگام صدور پروانه مورد لزوم‌ برای انبارهای کالا باید مقررات مندرج در این آئین نامه و دستورالعملهای سازمان دفاع غیر نظامی کشور را در مورد اجرای آئین نامه رعایت نمایند.

فصل سوم - مقررات اختصاصی

ماده ۱۴ - انبارهائیکه عرض آنها کمتر از ۲۰ متر است، عرض راهرو و داخل انبار نباید از یک متر و نیم کمتر باشد. انبارهائیکه عرض آنها‌بیشتر از ۲۰ متر باشد عرض راهرو کمتر از دو متر نخواهد بود و چنانچه انبار بوسائل مکانیکی یا موتوری حمل و نقل مجهز باشد راهروهای ‌متناسب با عبور وسائل مزبور منظور خواهد گردید. راهروی طولی باید تا انتهای انبار خالی از کالا بوده و با رنگ سفید از دو طرف خط ‌کشی و مشخص‌شده باشد.

ماده ۱۵ - انبارها باید بشرحی که در مورد هر ردیف ذکر خواهد شد وسائل ضروری آتش‌نشانی داشته باشند.

ماده ۱۶ - کلیه کارکنان انبارها باید تعلیمات مربوط به حفاظت و ایمنی و طرز کار با وسائل اولیه آتش‌نشانی را فرا گیرند، سازمان دفاع غیر نظامی‌ مکلف است ترتیب آموزش کارکنان انبارها را بدهد.

ماده ۱۷ - نکات زیر باید در مورد انبارهای کالا رعایت گردد: الف - انبار کالا باید در نقاطی احداث شود که در معرض خطر سیل یا جذر و مد دریا و کانونهای خطر حریق نباشد. ب - انبارها با توجه به امکانات محل مجهز بوسائل ارتباطی کافی باشند. مقامات مربوط هم باید در برقراری وسائل ارتباطی انبارها تسریع نموده‌و تسهیلات لازم فراهم آورند. ج - وسائل موتوری مخصوص رفت و آمد در داخل انبارها باید هر کدام مجهز به یکدستگاه کپسول آتش‌نشانی نوع مناسب باشد. د - کپسول‌های آتش‌نشانی باید در نقاطی قرار داده شوند که از حرارت و نور آفتاب و برف و باران مصون باشند. ه ـ- در هر انبار باید حداقل یکدستگاه جعبه کمکهای اولیه بهداشتی تعبیه و برای مواقع ضروری آماده و نگاهداری شود

و - شماره تلفنهای آتش ‌نشانی و مقامات انتظامی محل و بیمارستانهای سوانح با خط درشت و خوانا در کنار کلیه تلفنهای داخل انبار نصب گردد. ز - در اطراف باراندازها و انبارها باید روشنائی مناسبی پیش‌بینی شود. ماده ۱۸ - بین سقف انبار و مرتفع‌ترین نقطه کالای چیده شده فاصله بشرح زیر باید موجود باشد. اگر ارتفاع کالای چیده شده ۵ر۴ متر بیشتر باشد‌ فاصله تا سقف یک متر و نیم - اگر ارتفاع کالای چیده شده بین ۶۰ر۲ تا ۵۰ر۴ متر باشد فاصله تا سقف یک متر، اگر ارتفاع کالای چیده شده کمتر از ۶۰ر۲‌متر باشد فاصله تا سقف ۴۰ سانتیمتر خواهد بود.

ماده ۱۹ - در انبارهائیکه عرض آن کمتر از ۳۵ متر باشد حداکثر سطح اشغال شده هر قسمت (‌پارتی) کالا ۲۵۰ متر مربع و فاصله آن با قسمت دیگر ‌یک متر و چنانچه عرض انبار ۳۵ متر و بیشتر باشد حداکثر سطح اشغال شده هر قسمت کالا ۱۰۰۰ متر مربع و فاصله آن با قسمت دیگر حداقل ۲ متر‌خواهد بود.

ماده ۲۰ - فاصله بین کالا تا دیوار انبار حداقل ۶۰ سانتیمتر خواهد بود مگر در مواردی که بعلت وضع مخصوص بسته‌بندی کالا رعایت فاصله ‌مزبور مقدور نباشد.

ماده ۲۱ - آتش زدن چوب و تخته و کاغذهای باطله و نظایر آن در داخل انبارها مطلقا ممنوع است و در صورت لزوم برای انجام این کار باید با نظر‌ سازمان دفاع غیر نظامی کشور از کوره‌های مخصوص استفاده شود.

ماده ۲۲ - همه روزه مقارن با تعطیل انبار باید تمام محوطه انبارها از نظر ایمنی بوسیله مسئول انبار دقیقا بازدید و نتیجه در دفتر مخصوص ثبت‌ شود.

ماده ۲۳ - استعمال دخانیات در محوطه داخل و خارج انبار مطلقاً ممنوع و به تعداد کافی علائم استعمال دخانیات ممنوع است باید نصب شود.

ماده ۲۴ - در صورتیکه کف انبار فاقد شیب و آبرو باشد باید کالا حداقل ۵ سانتیمتر با سطح زمین فاصله داشته باشد.

ماده ۲۵ - فاصله بین انبارهای محصور و مسقف با دیوارهای مجاور از هر چهار طرف نباید از شش متر کمتر باشد و این فاصله باید از هر نوع کالا ‌خالی نگهداری شود بنحوی که اتومبیلهای آتش‌نشانی بتوانند هر انبار را بسهولت دور بزنند.

فصل چهارم - مقررات اختصاصی انبارهای ردیف ۱ و ۲

ماده ۲۶ - در موقع چیدن آهن آلات در انبارهای ردیف ۱ باید دقت و مراقبت کامل بعمل آید که بهیچوجه خطر غلطیدن و افتادن قطعات در بین ‌نباشد و به نسبت هر صد متر مربع از یکدستگاه کپسول آب و گاز ده لیتری جهت آتشهای خشک و جهت هر تابلوی برق یکدستگاه کپسول گاز ‌انیدرید کربنیک ۶ کیلوئی برای خاموش کردن آتش ناشی از برق نصب گردد.

ماده ۲۷ - انبارهای ردیف ۲ علاوه بر رعایت مقررات عمومی انبارها باید مجهز به لوله ‌کشی آب بقطر یکدوم اینچ (۶۴ر۳ سانتیمتر) با فشار‌کافی و شیر اصلی و قرقره و شلنگ مخصوص آتش‌نشانی با جعبه قرقره و لوله از نوع برزنتی تولاستیکی باشند.

ماده ۲۸ - سازمانها و شرکتهای آب در تهران و شهرستانها و همچنین شهرداریها در نقاطی که امر آبرسانی بعهده شهرداری است موظفند بدرخواست انشعاب آب مورد نیاز انبارهای کالا اعم از انبارهای موجود یا انبارهائیکه بعدا دایر میشود خارج از نوبت رسیدگی نموده برای برقراری‌انشعاب آنها حداکثر تسهیلات ممکنه را فراهم سازند.

ماده ۲۹ - لوله‌ها و قرقره‌های آتش‌نشانی باید حتی‌المقدور در کنار درها یا نقاطی نصب شوند که در صورت بروز حریق در دسترس باشد و بطور ‌کلی از قرار دادن عدلها و صندوقهای کالا در جلو و جوار شیرهای اصلی خودداری شود.

ماده ۳۰ - نصب دستگاههای اعلام خبر و اطفاء حریق در انبارهای کالا اجباری است.

ماده ۳۱ - کالاهای انبارهای ردیف ۱ را میتوان با رعایت مقررات مربوط بکالاهای مزبور در ردیف ۲ نیز نگاهداری نمود.

ماده ۳۲ - در این قبیل انبارها به نسبت هر صد متر مربع باید از دو دستگاه کپسول آب و گاز ده لیتری استفاده شود و همچنین انبار باید مجهز به ‌شیلنگ آتش‌نشانی با قطر یک و یکدوم اینچ (۶۴ر۳ سانتیمتر و بطول ۲۰ متر (‌با فشار کافی) و سر لوله و قرقره و شیلنگ مخصوص آتش‌نشانی باشد.

ماده ۳۳ - در مورد انبارهای مخصوص پنبه و یا قسمتی از انبارهای مواد خشک و مواد ذغالی که برای نگاهداری عدلهای پنبه اختصاص داده ‌میشود علاوه بر اجرای تمام مواد این فصل مقررات زیر نیز باید مراعات شود.

‌الف - نگهداری عدلهای پنبه در انبارهای محصور و مسقف.

ب - تعبیه دریچه هواکش مناسب در بالای هر پارتی کالا که از ۳۰ متر مربع تجاوز نخواهد کرد در سقف انبار بمنظور خروج دود در صورت بروز‌حریق.

ج - نصب شیشه‌های مات یا رنگ‌ زده در دریچه‌های نورگیر انبار.

‌د - نصب تور سیمی در جلوی تمام پنجره‌ها مخصوصا آنهائیکه بخارج از انبار باز میشوند.

هـ- جمع‌آوری هر نوع پوشال و کاغذ و خرده ‌چوب و غیره از کف انبار و از زیر و اطراف عدلهای پنبه.

فصل پنجم - مقررات اختصاصی انبارهای ردیف ۳ و ۴

ماده ۳۴ - در انبارهای ردیف ۳ نگهداری سایر کالاها ممنوع است.

‌اجناسی که در این انبارها نگاهداری میشود باید طبقه‌بندی شده و هر قسمت از انبار برای یکنوع کالا اختصاص داده شود.

ماده ۳۵ - وسعت انبارهای محصور و مسقف مایعات قابل اشتعال در نقاطی که دارای وسائل آتش‌نشانی مجهز باشد از یکصد متر مربع و در‌مناطقی که فاقد وسائل آتش‌نشانی مجهز است از سی متر مربع نباید تجاوز نماید.

ماده ۳۶ - نگاهداری انواع مواد قابل اشتعال در ظروف سرباز یا قوطی و بشکه‌های نشتی ممنوع است.

ماده ۳۷ - برای نگاهداری شیشه‌ها و قوطیها و ظروف محتوی مواد روغنی و مایعات قابل اشتعال باید قفسه‌بندی فلزی مناسب فراهم گردد که از‌وارد آمدن فشار و شکستن آنها جلوگیری شود.

ماده ۳۸ - ساختمان کف انبارهای دارو و مایعات قابل اشتعال باید منحصرا سیمانی باشد و مرتبا شستشو گردد تا از آلوده شدن به مواد چربی و‌داروهای مختلف جلوگیری شود.

ماده ۳۹ - انبارهای ردیف ۳ به نسبت هر صد متر مربع باید مجهز بدو دستگاه کپسول پودر گاز ۱۲ کیلوئی و یک دستگاه کپسول پودر و گاز ۵۰‌ کیلوئی باشد و همچنین به نسبت حجم انبارها تعدادی سطل مخصوص آتش‌نشانی درباز محتوی ماسه خشک الک شده در محلهای مناسب گذاشته ‌شود.

ماده ۴۰ - شیرها و شیلنگهای آتش‌نشانی در انبار مایعات قابل اشتعال باید در خارج انبار قرار داشته و موارد استفاده از آنها بکلیه کارکنان انبار از‌طرف سازمان دفاع غیر نظامی محل آموزش داده شود.

‌نوع و اندازه سرقفلهای آتش‌نشانی هر انبار باید منطبق با نوع و اندازه سرقفلهای آتش‌نشانی شهرداری محل انتخاب شود.

ماده ۴۱ - برای نگاهداری اشیاء لاستیکی و پلاستیکی باید از انبارهای محصور و مسقف استفاده شود.

ماده ۴۲ - کلیه مواد پلاستیکی و بشرح ردیف ۴ از ماده ۲ باید از سایر انواع کالا مجزا و در انبارهای مخصوص نگاهداری شود و نگاهداری‌کالاهای ردیف ۲ و ۳ در انبارهای ردیف ۴ ممنوع است ولی کالاهای ردیف یک را میتوان با رعایت مقررات مربوط بنگهداری آنها در انبارهای ردیف‌ چهار نگاهداری نمود.

ماده ۴۳ - فشار آب لوله‌های آب در انبارها نباید از شش اتمسفر کمتر باشد و در صورتیکه فشار معمولی آب از این مقدار کمتر باشد باید با نصب و‌استفاده از موتور پمپ یا الکتروپمپ فشار آب را تا حد لازم بالا برد.

ماده ۴۴ - طول و عرض انبارهای ردیف ۴ نباید از حدود ۲۰×۶۰ متر تجاوز نماید.

ماده ۴۵ - در کنار و خارج هر یک از درهای ورودی انبارهای ردیف ۴ باید شیر اصلی آب و جعبه لوله مخصوص آتش‌نشانی با حداقل سی متر لوله ‌برزنتی داخل لاستیکی و سر لوله کف ‌ساز و دستگاه مربوطه حداقل صد لیتر داروی مولد کف موجود باشد که در صورت بروز آتش‌سوزی بتوان بسهولت از آنها استفاده نمود.

ماده ۴۶ - در داخل انبارهای ردیف ۲ و ۳ و ۴ باید به نسبت وسعت آن دستگاههای هواکش نصب شود که هوای انبار مرتبا تعویض گردد.

ماده ۴۷ - انبارهای ردیف ۴ باید به نسبت هر صد متر مربع بدو دستگاه کپسول پودر و گاز ۱۲ کیلوئی مجهز باشند و چنانچه وسعت انبار بیش از‌یک صد متر باشد علاوه بر کپسول‌های مذکور وجود یک دستگاه کپسول پودر و گاز ۵۰ کیلوئیی الزامی است.

ماده ۴۸ - در مورد انبارهای ردیف ۳ اجزای ساختمان (‌دیوارها - سقف - ستون و غیره) باید طوری محاسبه شوند که در برابر انفجار داخلی که ‌فشار یکنواخت در تمام جهات وارد مینماید مقاومت نمایند و یا اینکه سطح در و پنجره باندازه کافی منظور و طوری تعبیه گردد که بلافاصله پس از‌انفجار به خارج پرتاب و موجب کاهش فشار وارده باجزاء ساختمان شوند.

ماده ۴۹ - بازدید ایمنی از انبارهای کالا و نظارت در اجرای دستورالعمل های صادره از وظایف سازمان دفاع غیر نظامی کشور میباشد و سازمانهای ‌ذیربط - شهرداریها - بیمه مرکزی ایران - اطاقهای اصناف و بازرگانی و صنایع و معادن ایران مکلفند برای انجام آن بتعداد مورد لزوم و در حدود‌ امکانات موسسات مربوط کارشناس و نماینده در اختیار آن سازمان بگذارند.

آئین نامه فوق مشتمل بر چهل و نه ماده و سه تبصره باستناد ماده ۴ قانون اصلاح قانون سازمان دفاع غیر نظامی کشور پس از تصویب کمیسیون کشور‌مجلس سنا در تاریخ روز سه‌شنبه ۱۳ر۶ر۱۳۵۲ در جلسه روز شنبه سی و یکم شهریور ماه یکهزار و سیصد و پنجاه و دو بتصویب کمیسیون کشور‌مجلس شورای ملی رسیده است.

رئیس مجلس شورای ملی - عبدالله ریاضی