آیین نامه داخلی مجلس سنا با رعایت اصلاحات بعدی تا تاریخ ۱۳۳۵/۰۳/۲۷
قانون مصوب ۱۳۳۰/۰۳/۲۹ نخست وزیر
آئین نامه داخلی مجلس سنا
مصوب ۱۳۳۰,۰۳,۲۹
با اصلاحات و الحاقات بعدی
فصل اول
هیأت رئیسه سنی – مراسم تحلیف – اقتراع شعب – رسیدگی باعتبارنامه ها – هیأت رئیسه دائمی – استعفاء یا فوت رئیس هیأت رئیسه سنی ماده ۱ - در نخستین جلسه که پس از افتتاح مجلس سنا منعقد میشود از بین سه نفر از مسن ترین نمایندگان آنکه سابقه نمایندگیش در مجلس سنا بیشتر است و اگر هیچیک از سه نفر مزبور سابقه نمایندگی مجلس سنا را نداشته باشند آنکه سابقه نمایندگیش در مجلس شورای ملی بیشتر است عهده دار ریاست سنی مجلس خواهد شد.
هرگاه سه نفر مذکور از حیث سابقه نمایندگی مساوی باشند و یا آنکه سابقه نمایندگی هیچیک از مجلسین را نداشته باشند اسم آنان مجلس را اداره خواهد کرد.
در همین جلسه چهار نفر از جوانترین نمایندگان بعنوان منشی تعیین خواهند شد. ماده ۲ - تشخیص هیأت رئیسة سنّی طبق شرایط فوق با ادارة قوانین مجلس سنا است. ماده ۳ - هیأت رئیسة سنّی تا انتخاب هیأت رئیسة دائمی (که پس از تصویب اعتبارنامة سه ربع از اعضاء انتخاب خواهد شد) کلیّة وظائف هیأت رئیسة دائمی را بعهده خواهد داشت. تبصره - حکم سه مادة فوق در مواردی که طبق مادة ۲۹ قانون انتخابات مجلس سنا نصف از اعضاء آن تجدید میشوند جاری خواهد بود. مراسم تحلیف ماده ۴ - پس از تشکیل اولین جلسه و جلوس رئیس سنّی مراسم تحلیف بطریق ذیل بعمل خواهد آمد:
رئیس سنّی سوگندنامة ذیل را که برورقة مخصوص نوشته شده قرائت میکند و سایرین جمعاً عین آنرا تکرار مینمایند:
«ما امضاءِ کنندگان ذیل خداوند را بشهادت میطلبیم و بقرآن قسم یاد میکنیم مادام که قوانین اساسی مملکت مجری و حقوق مجلس سنا و اعضاءِ آن طبق قانون اساسی محفوظ است تکالیفی را که بما رجوع شده مهما امکن با کمال راستی و درستی و جد و جهد انجام بدهیم و نسبت باعلیحضرت شاهنشاه متبوع عادل و مفخم خودمان صدیق و راستگو باشیم و باساس سلطنت و حقوق ملت خیانت ننمائیم و هیچ منظوری نداشته باشیم جز فوائد و مصالح دولت و ملت ایران».
مراسم سوگند باید در حال قیام و خضوع در مقابل قرآن مجید و توجه مخصوص جریان یابد پس از قرائت قسمنامه نمایندگان مکلّفند ذیل آنرا امضاء نمایند. ماده ۵ - هریک از اعضاء مجلس که در این جلسه حاضر نبوده یا بعداً انتخاب یا تعیین شود قبل از حضور در جلسة علنی مکلّف است در حضور هیأت رئیسه قسم یاد کرده ذیل سوگندنامه را امضاء نماید و نتیجة آنرا در اولین جلسة علنی رئیس مجلس باطلاع نمایندگان میرساند عدم انجام سوگند مانع از حضور در جلسات مجلس سنا و شعب و کمیسیونها و تصویب اعتبارنامه خواهد بود. اقتراع شعب ماده ۶ - پس از اجراءِ مراسم تحلیف نمایندگان حاضر در مرکز بحکم قرعه متساویاً به پنج شعبه تقسیم میشوند و پس از تقسیم هر چندنفری که باقی بمانند یا بعداً برسند مرتباً از شعبة اول یک یک بشعب افزوده میشوند. مقصود عمده از تشکیل این شعب رسیدگی باعتبارنامه ها و انتخاب کمیسیونهای مخصوص و فوقالعاده است درصورتی که مجلس انتخاب آن کمیسیونها را بوسیلة شعب لازم بداند.
رئیس و نایب رئیس و مخبر و منشی هر شعبه مطابق ترتیبی که در مادة ۱۳۰ مقرّر است با رأی مخفی انتخاب میشوند سپس بلافاصله هر شعبه سه نفر با رأی مخفی برای کمیسیون تحقیق انتخابات انتخاب میکند و نتیجه آن در جلسه بعد بعرض مجلس خواهد رسید. رسیدگی باعتبارنامه ها در شعب ماده ۷ - شعب بدون فوت وقت و طبق صورتی که از اسامی حوزههای انتخابیه بترتیب حروف تهجی تنظیم شده شروع برسیدگی باعتبارنامه ها و تشخیص صحّت و سقم آنها بر طبق شرائط مندرجه در قانون انتخاب میکند و گزارش آنرا تقدیم مجلس میدارد.
هر شعبه برای تسهیل امر و سرعت عمل میتواند از میان اعضاء خود بحکم قرعه یک یا چند شعبة فرعی که هر یک مرکب از سه نفر باشد معین کند ولی رسیدگی نهائی در خود شعبة اصلی بعمل میآید و گزارش آن توسط مخبر شعبه بمجلس سنا داده میشود.
در مواردی که مخبر شعبه یا کمیسیون تحقیق با رأی اکثریت موافق نباشد برای آن مورد بخصوص یکی از موافقین بعنوان مخبری انتخاب خواهد شد. ماده ۸ - هیچ شعبه یا کمیسیون تحقیق نمیتواند تقدیم گزارش را بمجلس بیش از دهروز بتعویق بیندازد در صورتی که تأخیر بحکم ضرورت بعمل آمده باشد رئیس شعبه یا کمیسیون تحقیق مکلّف است هیأت رئیسة مجلس سنا را مطلع سازد. هرگاه هیأت رئیسه علت را موجه دانست موضوع را دوباره بهمان شعبه و درغیر این مورد بشعبة دیگر با کمیسیون مخصوصی منتخب از شعب ارجاع مینماید. مدت ده روز مذکور در این موارد نیز در شعب و کمیسیون تحقیق باید رعایت شود. ماده ۹ - هر شعبه باید در هر جلسه صورتمجلس خود را بوسیلة منشی تنظیم کرده با قید اسامی حاضرین و غائبین بوسیلة ادارة قوانین تقدیم مقام ریاست مجلس نماید. رسیدگی باعتبارنامه ها در مجلس ماده ۱۰ - گزارش شعبه اعم از قبول یا رد در مجلس قرائت و درصورتی که نسبت بآن مخالفتی نباشد تصویب شده تلقی میشود و اگر مخالفتی شد موضوع بکمیسیون تحقیق ارجاع میگردد. این کمیسیون بدلائل و توضیحات نمایندة مخالف و مدافعات طرف رسیدگی کرده رأی میدهد. رأی کمیسیون که باید مدلّل و موجّه باشد در مجلس قرائت میشود و در صورتی که مبنی بر تصویب نمایندگی باشد قطعی خواهد بود.
گزارش کمیسیون تحقیق که تهیّه و تقدیم آن نباید بیش از ده روز طول بکشد طبع و ۲۴ ساعت قبل از طرح در مجلس بین نمایندگان توزیع میگردد. این گزارش در مجلس قرائت میشود و فقط در موردی که رأی کمیسیون بر رد اعتبارنامه باشد بتقاضای صاحب اعتبارنامه موضوع در مجلس سنا مورد رسیدگی واقع میشود. در این صورت صاحب اعتبارنامه اعتراضات خود را نسبت برأی کمیسیون باطلاع مجلس رسانده مخبر هم اگر توضیحی دارد میدهد و پس از شنیدن مدافعات صاحب اعتبارنامه مجلس اعتبارنامه را قبول یا رد مینماید و اخذ رای نسبت باعتبارنامة مورد اعتراض در مجلس باید باورقه و علنی باشد. ماده ۱۱ - پس از آماده شدن مجلس بکار کسانیکه اعتبارنامه آنها تصویب نشده حق نطق و رأی را در جلسة رسمی ندارند و همچنین در موقع رسیدگی باعتبارنامه خودشان در شعبه یا کمیسیون تحقیق نیز حق رأی ندارند ولی هرگاه عضو شعبه یا کمیسیون نباشند و بنظر شعبه یا کمیسیون و با بتقاضای خودشان حضور آنها برای توضیح لازم باشد دعوت خواهند شد. و پس از ادای توضیحات در موقع گرفتن رأی از شعبه خارج میشوند و در موقع طرح گزارش در جلسة علنی نیز حق دفاع و توضیح راجع باعتبار نامة خود خواهند داشت. انتخاب هیأت رئیسۀ دائمی ماده ۱۲ - هیأت رئیسة دائمی در ۲۱ فروردین هرسال برای مدت یکسال انتخاب خواهد شد. ماده ۱۳ - هیأت رئیسه دائمی مرکب است از یک رئیس و دو نایب رئیس و شش منشی و سه کارپرداز.
انتخاب رئیس فردی و باکثریت تام و انتخاب سایر اعضاءِ هیأت رئیسه جمعی و باکثریت نسبی و جملگی برأی مخفی خواهد بود. درصورتی که در انتخاب رئیس دفعة اول اکثریت تام حاصل نشود دفعة دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود. تبصره - از شش نفر منشی چهار نفر که دارای رأی بیشتر باشند وظائف منشی گری را انجام میدهند و در صورت غیبت بعضی از آنان در جلسة علنی رئیس بجای آنان از دونفر دیگر تا آخر آن جصلسه استفاده میکند. استعفا یا فوت رئیس ماده ۱۴ - اگر رئیس مجلس سنا پیش از انقضاء مدت ریاست استعفاء داده یا فوت نمود یا یکی از نواب رئیس بترتیب تقدم سن و در صورت غیبت آنان مسنّترین اعضاءِ حاضر مجلس جلسه را منعقد میسازد و استعفاءنامه را قرائت یا فوت اعلام میدارد و در مورد فوت احتراماً جلسه را ختم میکند و در جلسة بعد یکی از نواب رئیس و در صورت غیبت آنان عضو اسنّ جلسه را تشکیل میدهد و رئیس دائمی جدید انتخاب میشود. در مورد استعفاء بعد از اعلام قرائت آن در مجلس بلافاصله انتخاب رئیس جدید برای بقیة مدت در جلسة بعد بعمل خواهد آمد. تشکیل شعب و انتخابات آن ماده ۱۵ - شعبی که بر طبق مادة ۶ تشکیل مییابد هر سال مقارن انتخاب هیأت رئیسه بطور اقتراع تجدید میشود. رئیس و نائب رئیس و مخبر و منشی هر شعبه مطابق ترتیبی که برای انتخاب هیأت رئیسة مجلس مذکور در مادة ۱۳ مقرر است انتخاب میشوند. فصل دوّم
حد نصاب تشکیل شعب و انتخاب کمیسیونها
گزارش کمیسیونها و وظائف آنها حد نصاب تشکیل شعب و کمیسیونها ماده ۱۶ - مناط اعتبار برای تشکیل هر یک از شعب و کمیسیونها حضور بیش از نصف از مجموع عدة اعضاءِ حاضر در مرکز است و برای حصول اکثریت جهت اتخاذ تصمیم رأی بیش از نصف حاضرین در جلسه لازم است و در هر حال عدة حاضر در کمیسیون های ۹ نفری یا بیشتر کمتر از ثلث نباشد و در کمیسیونهای کمتر از ۹ نفر کمتر از سه نفر نباشد. ماده ۱۷ - برای عضویت هریک از کمیسیونها در موقع انتخابات سالانه نمایندگانی مطابق حداقل مذکور در ماده ۱۸ انتخاب خواهند شد و در عرض سال بعدة اعضاءِ کمیسیونها در صورت لزوم تا میزان حداکثر افزوده خواهد شد.
کسانیکه بعد از انتخاب اعضاءِ کمیسیونها بعضویت مجلس تعیین شوند یا بعداً حاضر شوند و در موقع انتخاباتی که در عرض سال میشود در هیچ کمیسیونی عضویت نداشته باشند در این انتخابات حق تقدم خواهند داشت. کمیسیونها و طرز انتخاب آنها ماده ۱۸ - در هر سال مقارن انتخاب هیأت رئیسه کمیسیونهای ذیل بارأی مخفی و اکثریت نسبی انتخاب میشوند
کمیسیون شمارة ۱- مربوط بامور وزارتخانه های خارجه – کشور شامل ۵ تا ۷ عضو.
کمیسیون شمارة ۲- مربوط بامور وزارت جنگ شامل ۵ عضو.
کمیسیون شمارة ۳- مربوط بامور وزارت دادگستری و قوانین استخدامی و پیشنهادهای اصلاحی راجع بآئین نامة داخلی مجلس سنا طبق مادة ۱۸۵ شامل ۵ تا ۹ عضو.
کمیسیون شمارة ۴- مربوط بامور وزارت دارائی بودجة کل کشور شامل ۵ تا ۹ عضو.
کمیسیون شمارة ۵- مربوط بامور وزارت خانهای بازرگانی و صنایع و معادن و کار و سازمان برنامه شامل ۱۸ عضو.
کمیسیون شمارة ۶- مربوط بامور وزارت کشاورزی شامل ۵ عضو.
کمیسیون شمارة ۷- مربوط بامور وزارت فرهنگ و بهداری شامل ۵ تا ۷ عضو.
کمیسیون شمارة ۸- مربوط بامور وزارت پست و تلگراف و تلفن – وزارت راه شامل ۵ عضو.
کمیسیون شمارة ۹- مربوط بعرایض و مرخصی ها و محاسبات مجلس سنا شامل ۵ عضو. تبصره ۱ - در مواردی که مقرّر شود که یک یا چند کمیسیون مجلس سنا با کمیسیونهای مشابه مجلس شورای ملّی با هم تشکیل گردد باید عدة اعضاء کمیسیونها بمیزان عدة کمیسیونهای مشابه مجلس شورایملّی افزایش یابد و انتخاب کسری اعضاء کمیسیونهای مزبور از اعضاء مجلس سنا بوسیلة هیأت رئیسه بعمل میآید. تبصره ۲ - کمیسیون شمارة ۹ آئین نامه مربوط برسیدگی نسبت بعرایض و مرخصی ها و محاسبات مجلس سنا را نوشته و پس از تصویب هیأت رئیسه بموقع اجراء خواهد گذاشت. تبصره ۳ - نسبت بگزارش هائی که از کمیسیون ها تقدیم مجلس میشود با انقضاء مدت کمیسیون و انتخاب کمیسیون جدید تغییری در جریان آن داده نخواهد شد مگر اینکه کمیسیون جدید عودت آنرا بکمیسیون برای تجدید نظر درخواست نماید. تبصره ۴ - هیأت رئیسة مجلس اختیار دارند در مواقعی که مقتضی بدانند عده اعضاء بعضی از کمیسیونها را زیاد کنند ولی انتخاب عدة مزبور در مجلس بعمل خواهد آمد. تبصره ۵ - هر گاه شکایتی از اعضاء کمیسیون عرایض برسد رسیدگی بشکایت مزبور باهیأت رئیسة مجلس است. ماده ۱۹ - انتخاب کمیسیونها در جلسة علنی بعمل آمده و برای نظارت در انتخابات مزبور و استخراج آراء سه نفر از نمایندگان در مجلس باقرعه تعیین و دونفر از منشیان بانتخاب رئیس بآنان ملحق میشوند که استخراج آراء با حضور آنان در خارج از مجلس بعمل آید و نباید بیش از سه روز بطول انجامد. ماده ۲۰ - هر نماینده ملزم است که لااقل عضویت یکی از کمیسیونهای دائمی را که انتخاب شده قبول نماید و هیچ یک از نمایندگان حق عضویت بیش از دو کمیسیون دائمی را نخواهد داشت و در صورتی که اتفاقاً برای عضویت بیشتر از دو کمیسیون دائمی انتخاب شد هیأت نظارت انتخاب کمیسیونها نام اورا از کمیسیون یا کمیسیونهای اضافی بانتخاب او حذف نموده و نمایندهای را که بعد از او اکثریت دارد بجای وی معین میکند. ماده ۲۱ - برای تعیین نامزدهای کمیسیونهای دائمی هر سال در موعد مقرّر از هر شعبه دو نفر تعیین میشوند که با رعایت تناسب و تمایل نمایندگان عده ای را برای هر یک از کمیسیونها نامزد و صورتی از اسامی آنانرا تهیّه و پیشنهاد و اسامی اشخاصی را که در هر شعبه خودشان داوطلب شده اند نیز در ذیل آن اضافه کنند. این صورت طبع و بین نمایندگان توزیع میگردد. در موقع انتخاب هریک از نمایندگان اسامی را که موافق نباشد خط میکشد و بقیه باضافة اشخاصی که ممکن است اضافه کند منتخبین او محسوب میشوند. هرگاه کسی از عضویت یکی از دو کمیسیونی که عضو آنها است استعفاءِ کند یا فوت نماید تا موقعی که عدة کسری بیش از ثلث اعضاء کمیسیون نشده انتخاب جانشین آنان الزامی نخواهد بود. هیأت رئیسۀ کمیسیونها ماده ۲۲ - هریک از کمیسیونها پس از انتخاب بیدرنگ بریاست مسنترین عضو خود منعقد میگردد و یک رئیس و یک نائب رئیس و یک مخبر و دو منشی با رأی مخفی و اکثریت نسبی انتخاب میکند. ماده ۲۳ - کمیسیون در غیاب رئیس و نائب رئیس بریاست مخبر و هرگاه مخبر هم غائب بود بریاست مسنّ ترین اعضاءِ حاضر تشکیل میشود. ماده ۲۴ - تهیّه صورتمجلسهای کمیسیونها و ثبت اسامی غائبین و گزارش عملیات ماهانه با منشیان کمیسیون است. هریک از کمیسیونها یک عضو دفتری باختیار خود خواهد داشت که در امور دفتری با منشی کمک نمایند. ارجاع لوایح و طرحها بکمیسیونها ماده ۲۵ - رئیس مجلس مکلّف است نسبت به لوایح و طرحها بطریق ذیل رفتار کند:
الف – لوایح عادی و یک شوری و همچنین لوایحی را که یک فوریت آن تصویب شده بلافاصله در مجلس علنی بکمیسیون صلاحیتدار ارجاع نماید.
ب – حکم مذکور در بند الف شامل طرحها نیز میشود مگر نسبت بطرحهائی که کمتر از ۱۵ امضاء داشته باشد که صرفاً برای قابل توجه بودن بکمیسیون مربوط ارجاع خواهد شد. مدت تقدیم گزارش بمجلس ماده ۲۶ - هر طرح یا لایحه ای که بکمیسیون ارجاع میشود باید گزارش آن منتهی در ظرف یکماه از تاریخ وصول بدفتر کمیسیون بمجلس داده شود وگرنه هریک از نمایندگان یا دولت حق دارد از مجلس تقاضا نماید که آنرا جزءِ دستور قرار دهد و در صورت تصویب تقاضای مزبور حق تقدم طبق مادة ۴۵ تعیین خواهد شد ولی در مورد لوایح مفصل هرگاه کمیسیون نتوانست رسیدگی بآنرا در اینمدت تمام کند باید برئیس مجلس گزارش دهد و برای اتمام مطالعات و اتخاذ تصمیم تقاضای تمدید نماید ولی بهرحال این تمدید نباید بیش از یک مرتبه باشد و در هر صورت درخواست تمدید باعث وقفة کار کمیسیون نخواهد شد و اگر کمیسیون پس از انقضاءِ مهلت باز هم نتیجه نگرفته باشد رئیس مجلس مکلّف است لایحه را در مجلس مطرح سازد. ماده ۲۷ - گزارش کمیسیونها بمجلس در باب لوایح و طرحها باید طبع و لااقل ۴۸ ساعت قبل از موقع طرح در مجلس توزیع شده باشد. ماده ۲۸ - گزارش جلسات کمیسیون ها بمقام ریاست داده میشود و بعلاوه کمیسیون باید ماه بماه گزارش مبسوطی از عملیات خود چاپ و بین نمایندگان توزیع نماید. ماده ۲۹ - در کلیّة کمیسیونها نمایندگانی که عضویت ندارند میتوانند حاضر گردند و مذاکرات را استماع نمایند ولی حق دادن رأی ندارند و همچنین در مذاکرات کمیسیون نمیتوانند شرکت کنند مگر آنکه از طرف کمیسیون برای این منظور دعوت شده باشند. هرگاه رئیس کمیسیون مصلحت و مقتضی نداند هیچکس غیر از اعضاءِ کمیسیون حق حضور در کمیسیون نخواهد داشت. اسناد و اوراق کمیسیونها ماده ۳۰ - تمام اسناد و اوراق مربوط باموری که باید در کمیسیونها مباحثه شود بتوسط ریاست مجلس بآن کمیسیون ارجاع میشود.
نمایندگان میتوانند آن اسناد را با اجازة ریاست کمیسیون ملاحظه کنند لیکن اسناد مزبور بهیچوجه نباید از کمیسیون خارج شود. ماده ۳۱ - پس از آنکه مجلس در باب طرح یا لایحه رأی نهائی داد اسناد و اوراق و صورت جلسات مربوط بآن در مجلس ضبط میشود. کمیسیونهای خاص ماده ۳۲ - مجلس بملاحظة اهمیت هر طرح یا لایحة قانونی و همچنین در مورد لوایح و طرحهائی که ارتباط اساسی آن بکمیسیون خاصی روشن نبوده و جنبه های مختلفی داشته باشد میتواند بجای ارجاع بکمیسیون دائمی مربوطه با درخواست رئیسمجلس و یا به پیشنهاد پنج نفر از نمایندگان رأی بدهد که از هر شعبه یا کمیسیون دو یا سه نفر برای عضویت کمیسیون مخصوصی جهت رسیدگی بآن طرح یا لایحه انتخاب شود و هرگاه طرح یا لوایح جدید مشابهی پیشنهاد شود توسط رئیس بهمان کمیسیون ارجاع میگردد. مجلس چنانچه مقتضی دانست میتواند اعضاءِ کمیسیون مورد نظر را مستقیماً انتخاب نماید.
نسبت بلزوم انتخاب کمیسیون بعد از توضیح مختصررئیس یا یکی از امضاءِ کنندگان و نطق مختصر یک مخالف رأی گرفته میشود. ماده ۳۳ - برای اجراءِ اصل ۳۳ متمّم قانون اساسی مجلس میتواند در هر مورد کمیسیونی طبق مادة فوق انتخاب نماید. ماده ۳۴ - در صورتی که لایحه یا طرحی متضمن مطالب مختلف باشد رئیس مجلس آنرا به کمیسیون اصلی که تشخیص میدهد رجوع مینماید و آن کمیسیون با کمیسیونهائی که مرجع رسیدگی لایحه یا طرح از طرف رئیس مجلس قرار داده شدهاند از هرکمیسیون حداقل اعضاء لازم جهت تشکیل کمیسیون طبق مادة ۱۶ متفقاً تشکیل جلسه واحدی داده و بلایحه یا طرح رسیدگی مینمایند ولی گزارش مربوطه را مخبر کمیسیون اصلی تقدیم مجلس مینماید. فصل سوّم
حفظ نظم و ترتیب جلسات مجلس و کمیسیونها – جریمة غیبت و تأخیر حضور – تشخیص عدة حضار – اخطار نظامنامه ای – خلاصة مذاکرات و تصمیمات مجلس – دستور مجلس – حد نصاب برای مذاکره و رأی – ترتیب اجازة نطق – اجازة نطق وزراء و مخبرین – خروج از موضوع و آثار آن – اجازة نطق برای رد تهمت – کفایت مذاکرات – دستور جلسه بعد. حفظ نظم و ترتیب جلسات مجلس و کمیسیون ها ماده ۳۵ - افتتاح و اختتام جلسات و حفظ نظم آن و ترتیب مذاکرات و اجرای آئیننامه بعهدة رئیس مجلس است. ماده ۳۶ - نمایندگان باید در روزی که قبلاً برای تشکیل جلسه معین شده منتهی تا پانزده دقیقه بعد از ساعت معین در تالار جلسه حاضر شوند. غائبین بیاجازه معادل حقوق تمام روز جریمه میشوند و اسامی آنان در جلسة علنی بعد جداگانه اعلام میشود. دیر آمدگان هر پانزده دقیقه معادل نیم عشر حقوق روزانه جریمه میشوند. اگر اشخاصی که در جلسه حاضر بوده در موقع رأی غائب شوند که غیبت آنان مؤثر در اخذ رأی باشد معادل نصف حقوق روزانه جریمه میشوند و نام آنان در جلسة بعد اعلام شده و برای نشر بجراید یومیه نیز داده خواهد شد. ماده ۳۷ - حداقل مدت هر جلسه سه ساعت است مگر اینکه هیچ مطلبی چه برای مذاکره و چه برای رأی موجود نباشد و اگر جلسة علنی در وسط کار بعنوان تنفس تعطیل شود مدت تنفس نباید از نیم ساعت تجاوز کند و رئیس مکلّف است جلسه را ثانیاً تشکیل دهد و غائبین مشمول جرائم مقرّر خواهند بود. تشکیل جلسۀ خصوصی ماده ۳۸ - بتقاضای رئیس مجلس یا دولت پنج نفر از نمایندگان جلسة خصوصی تشکیل خواهد شد غیبت در جلسة خصوصی مشمول مادة ۳۶ خواهد بود. جریمۀ غیبت و تأخیر حضور در کمیسیون و شعب هیأت رئیسه ماده ۳۹ - نمایندگان باید در جلسات کمیسیونها و شعب و هیأت رئیسه در ساعتی که قبلاً تعیین میشود و باطلاع آنها میرسد حاضر شوند. در صورت عدم حضور بدون اجازه هرگاه غیبت آنها مانع تشکیل جلسه نباشد برای هر ساعت یکششم حقوق روز آنها کسر خواهد شد و در این مورد مجموع جرائم یک روز بیش از مقرّری یک روز نخواهد بود ولی نسبت بغائبین کمیسیونها که غیبت آنها موجب عدم تشکیل یا تعطیل جلسه باشد جریمة فوق معادل حقوق یکروز خواهد بود. ماده ۴۰ - وجوه حاصل از جرائم جهت خرید کتاب برای کتابخانة مجلس سنا و همچنین مخارج دیگر مربوط بکتابخانه تخصیص داده خواهد شد. رئیس حق دارد در هر سال برای مساعدت بامور خیریه در مواقع ضروری مبلغی از محل جرائم را که بیش از نیم عشر مجموع جرائم همان سال نباشد در اختیار خود داشته باشد. تشخیص عدۀ حضار ماده ۴۱ - تشخیص عدة حضار بعهدة منشیان و اعلام آن با رئیس مجلس است. اخطار نظامنامهای ماده ۴۲ - هر یک از نمایندگان در صورتی که تخلفی در اجرای آئیننامة مجلس مشاهده نماید حق دارد مورد تخلف را با استناد بمادة مربوطه در همان جلسه بودجه اختصار و بدون خروج از موضوع اظهار کند و درصورتی که از موضوع خارج شود مورد اخطار واقع میشود. خلاصۀ مذاکرات و تصمیمات مجلس ماده ۴۳ - صورت کامل مذاکرات هر جلسه با مصوّبات و اسامی غائبین و دیرآمدگان آن جلسه بلافاصله طبع و لااقل یک ساعت قبل از انعقاد جلسة بعد بین نمایندگان توزیع میشود و در اول جلسة بعد از آن هرگاه نمایندگان نسبت بآن اصلاحی داشته باشند تذکر میدهند و بعد از آن صورت مذاکرات بتصویب میرسد و اگر نمایندهای بعنوان اعتراض بصورت مجلس مطالبی اظهار دارد که مربوط بموضوع نباشد نطق او قطع و در صورت تمرّد مورد اخطار رئیس واقع میگردد. تبصره - هر گاه یکی از جرائد و مجلات اظهارات یکی از نمایندگان را در جلسة علنی مخالف حقیقت نقل کند یا بطور فاحشی در آن تحریفی وارد سازد مخبر آن جریده یا مجله از یک تا سه ماه از حضور در جلسات محروم خواهد شد. ماده ۴۴ - در ابتدای هر جلسه قبل از ورود در دستور رئیس مجلس مطالب مهمی را که آگاهی مجلس از آنها ضروری باشد باطلاع نمایندگان میرساند ولی این مطالب مورد بحث واقع نخواهد شد مگر با اجازه و رأی مجلس. دستور مجلس ماده ۴۵ - دستور مجلس بطور مرتب و با تعیین تقدم و تأخر قبلاً برای هر دو هفته از طرف هیأتی مرکب از رئیس و نواب رئیس و رؤسای کمیسیونهائی که گزارش لوایح ارجاع شده را بمجلس داده باشند با حضور یکی از وزیران بتعیین نخستوزیر تهیّه و بیست و چهار ساعت قبل از انعقاد اولین جلسه طبع و بین نمایندگان توزیع و بر لوحة دستور نیز نصب میشود. این دستور قابل تغییر نیست و فقط با پیشنهاد ده نفر از نمایندگان و تصویب مجلس طرح موضوعی ممکن است در دستور پانزده روزه مقدم یا مؤخر واقع شود. در مواردی که از طرف دولت یا ده نفر از نمایندگان کتباً تقاضا شود که مطالبی بحکم ضرورت فوراً طرح شود در این صورت با تصویب مجلس جلسه فوقالعاده برای موضوع فوری تعیین خواهد شد. حد نصاب برای مذاکره و رأی ماده ۴۶ - مجلس سنا میتواند با هر عده که موقع افتتاح جلسه حضور دارند شروع بمذاکره نماید ولی گرفتن رأی وقتی ممکن خواهد بود که بیش از نصف اعضاءحاضر در مرکز حضور داشته باشند.
تصمیمات باکثریت آراءِ اعضاءِ حاضر در جلسه گرفته خواهد شد. تبصره - در تالار جلسة علنی لوحهای که عدة اعضاءِ حاضر در مرکز و همچنین عدة اعضاءِ حاضر در جلسه را تعیین نماید نصب خواهد گردید. ترتیب اجازه نطق ماده ۴۷ - هر یک از نمایندگان برای نطق باید قبلاً از رئیس مجلس تحصیل اجازه کند و بنوبت خود در کرسی خطابه مطالب خود را اظهار نماید. مطالب مختصر را ممکن است نمایندگان در محل خود ایراد نماید مگر اینکه رئیس اجازة نطق در غیر از کرسی خطابه را ندهد. ماده ۴۸ - هریک از نمایندگان که مطلب مهمی داشته باشد و بخواهد باستحضار مجلس برساند قبل از شروع بدستور و یا آخر جلسه با اجازة رئیس و رعایت نوبت میتواند بعنوان نطق قبل از دستور یا بعد از دستور مطالب خود را اظهار نماید و مجموع این قبیل نطقها در یک جلسه به طور کلی نباید از یک ساعت تجاوز کند و بهرحال در هر جلسه بیش از چهار نفر نمیتوانند صحبت نمایند و هر کدام از دارندگان اجازة نطق میتواند حق خود را بناطق دیگر واگذار نماید. ماده ۴۹ - هرگاه رئیس مطالبی داشته باشد که مربوط بوظیفة ریاست و امور مجلس نباشد اداره کردن مجلس را بعهدة یکی از نواب رئیس گذارده و در کرسی نطق مطالب خود را اظهار خواهد کرد. ماده ۵۰ - موضوعهائی که طبق دستور در مجلس مطرح میشود باید یکساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقة مخصوصی که خارج از جلسه نصب میشود ثبت شود. مخالف و موافق یا کسانی که توضیحی بخواهند یا تذکری بدهند در آن ورقه در ستون مخصوص شخصاً ثبت اسم مینمانید و همچنین برای نطقهای قبل از دستور بهمین نحو عمل خواهد شد.
در جلسه حق تقدم با کسانی است که در ورقة مزبور بترتیب ثبت اسم کرده باشند که بترتیب مخالف و موافق یا کسانی که توضیح خواستهاند صحبت کنند و بعد از آنان کسانی که در جلسه اجازه خواستهاند بهمان ترتیب صحبت خواهند کرد اسامی نمایندگان را که در جلسه اجازه میخواهند منشیان ثبت میکنند و برئیس میدهند. ماده ۵۱ - در صورتی که در مقابل مخالفین موافقی نباشد مخالفین میتوانند متوالیاً صحبت کنند و بالعَکس اگر در موضوعی مخالفی نبود موافقین میتوانند متوالیاً صحبت کنند و اگر در ضمن بحث کسی خواست بر خلاف عقیدة ناطق سابق صحبت کند و اجازه خواست بلافاصله بعد از ناطق مزبور باو اجازه داده خواهد شد که اظهارات خود را بیان کند. اجازۀ نطق وزراء و مخبرین ماده ۵۲ - دربارة وزراء و معاونین و مخبرین کمیسیونها و شعب ثبت اسامی لازم نیست و هر وقت اجازة نطق بخواهند داده خواهد شد. خروج از موضوع و آثار آن ماده ۵۳ - ناطق نباید از موضوع مباحثه خارج شود و در صورتی که از موضوع خارج شود رئیس او را متذکر میسازد و اگر بخواهد توضیحاتی بدهد که از موضوع خارج نشده است و یا آنکه خروج او از موضوع دلائلی داشته است اجازه داده نخواهد شد. ماده ۵۴ - هرگاه رئیس در ضمن یک نطق دو نوبت بناطق اخطار انحراف از موضوع را نماید و باز ناطق ادامه دهد در دفعة سوم رئیس ناطق را از تکلم در آن موضوع در تمام جلسه منع مینماید. ماده ۵۵ - قطع کلام و استعمال الفاظ زشت و توهین و هرگونه حرکات و تظاهراتی که موجب بی نظمی مجلس باشد ممنوع است و مرتکب مشمول یکی از مجازاتهای مندرج در مواد ۶۵ الی ۷۲ خواهد گردید. ماده ۵۶ - حداکثر مدت نطق یک ناطق در جلسة علنی بقرار ذیل خواهد بود.
الف- موارد عادی:
۱- برای استیضاح سه ساعت.
۲- برای اظهارات مخالف و موافق نمایندگان در موقع تقاضای رأی اعتماد از طرف دولت که بلافاصله بعد از تشکیل کابینه بعمل خواهد آمد یکساعت.
۳- برای اظهارات مخالف و موافق نسبت بلوایح و طرحها و توجیه طرح قانونی یا توضیحات مخبری که از لایحه دفاع مینماید نیم ساعت.
۴- برای دفاع از توهین یا تحریف نطق و توجیه پیشنهاد کفایت مذاکرات و یا مخالفت با آن و پیشنهاد فوریت یا عدم فوریت یا سؤال فیالمجلس طبق جملة آخر ماده ۱۳۵ و توضیح در باب پیشنهاد اصلاحی پانزده دقیقه.
۵- برای اظهارات متمّم سؤال پس از جواب وزیر بسؤال ده دقیقه.
ب – در موارد استثنائی ممکن است مدت نطق برای هریک از فقرات مذکور در این ماده به پیشنهاد یکی از نمایندگان با رأی مجلس اضافه شود ولی اخذ رأی بدون مذاکره بعمل میآید.
ج – برای مذاکره در باب لایحة بودجة سالانة کشور و عهدنامه ها و مقاولهنامه ها و امتیازات مدت نطق غیر محدود خواهد بود. اجازۀ نطق برای رد تهمت و رفع سوء تفاهم ماده ۵۷ - اگر در ضمن مذاکرات صریحاً یا تلویحاً نسبت سوئی بیکی از نمایندگان داده شود یا عقیده و اظهار او را بر خلاف واقع جلوه دهند و نمایندة مزبور برای ردّ آن نسبت یا رفع اشتباه اجازة نطق بخواهد بدون رعایت نوبت اجازه داده میشود. کفایت مذاکرات ماده ۵۸ - بعد از آنکه در موضوعی رئیس مذاکرات را کافی بداند میتواند با عدم مخالفت مجلس مذاکرات را ختم نماید و هر یک از نمایندگان نیز میتواند کفایت مذاکرات را پیشنهاد نماید در این صورت پیشنهاد دهنده باختصار دلائل خود را اظهار و اگر مخالفی باشد فقط یکنفر باختصار علل مخالفت خود را بیان میکند و رأی گرفته میشود.
درصورتی که نسبت به مطلبی پیشنهاد کفایت مذاکرات تصویب نشد و بعداً دوباره پیشنهاد کفایت مذاکرات داده شد در باب آن بدون توضیح و مباحثه رأی گرفته میشود. ماده ۵۹ - پس از رأی بکفایت مذاکرات دیگر در آن موضوع بکسی اجازة نطق داده نمیشود. دستور جلسۀ بعد ماده ۶۰ - رئیس قبل از اینکه جلسه را ختم کند روز و ساعت تشکیل جلسة آینده و دستور آنرا طبق مادة ۴۵ اعلام و بعد باطلاع وزارتخانة مربوطه میرساند. فصل چهارم
انتظام مجلس و مؤاخذه از نمایندگان ماده ۶۱ - درصورتی که در مجلس همهمه و غوغائی برپا شود بقسمی که رئیس نتواند از آن جلوگیری نماید از جای خود قیام مینماید. هرگاه برخواستن رئیس موجب اسکات نشود اعلام میکند که جلسه را تعطیل خواهد کرد و با وجود این اگر سکوت و نظم حاصل نشود جلسه را یکربع ساعت تعطیل میکند و نمایندگان از اطاق جلسه خارج میشوند و پس از انقضاء یکربع مجدداً جلسه تشکیل میشود. هرگاه اغتشاش و غوغا عود کند رئیس جلسه را ختم و آنرا بروز دیگر موکول میکند. ماده ۶۲ - مؤاخذاتی که از لحاظ حفظ نظم نسبت بنمایندگان میتوان مجری داشت از این قرار است.
۱- تذکر
۲- اخطار
۳- توبیخ ماده ۶۳ - رئیس نسبت بنمایندگانی که از موضوع مذاکره و از حدود نظم خارج میشوند و یا بدون اجازه صحبت میکنند و همچنین نسبت بنمایندگانی که بواسطة عدم رعایت مادة ۵۵ یا باقسام دیگر باعث بینظمی میشوند تذکر میدهد. ماده ۶۴ - درصورتی که یکی از نمایندگان برای دفعه سوّم در یک جلسه مستحق تذکر شود و همچنین نمایندهای که در مجلس باعث همهمه و غوغا شود یادیگران را باین عملیات و یا خروج از جلسه تحریک کند رئیس باو اخطار میکند و عشر حقوق یکماهه از او کسر میشود. ماده ۶۵ - توبیخ بر سه قسم است:
توبیخ عادی – توبیخ مؤکد – توبیخ با منع حضور. ماده ۶۶ - توبیخ عادی در موارد ذیل اجراء میشود:
۱- درصورتی که نمایندهای پس از اخطار در همان جلسه مجدداً از حدود نظم خارج شود.
۲- در صورتی که نمایندهای در ظرف مدت یک ماه سه مرتبه مورد اخطار واقع شده باشد.
۳- در صورتی که نمایندهای یکنفر از نمایندگان را تهدید یا نسبت باو اهانت نماید. ماده ۶۷ - توبیخ مؤکد در موردی بعمل خواهد آمد که نمایندهای پس از توبیخ عادی در همان جلسه مجدداً از دائرة نظم خارج شود. ماده ۶۸ - توبیخ با منع حضور موقت در موارد ذیل مقرّر میشود:
۱- اگر نماینده ای در مدت ششماه برای مرتبة دوم مورد توبیخ مؤکد واقع شده باشد.
۲- اگر نماینده ای در مجلس علنی مردم را باعمال قوه قهریه و زدو خورد و یا نزاع داخلی و یا بضدیت با قوانین اساسی و تخلف از آن دعوت و ترغیب نماید.
۳- اگر نمایندهای نسبت بمجلس یا عدهای از نمایندگان یا رئیس مجلس توهین کند. ماده ۶۹ - در مورد توبیخ با منع حضور دربارة نماینده باید رئیس از مجلس رأی بخواهد و در صورت تصویب نمایندة مزبور در آن جلسه و جلسة بعد حق ورود باطاق جلسة علنی و همچنین جلسات شعب و کمیسیونها و شرکت در امور مجلس را ندارد. همین که مجازات تصویب شد رئیس مجلس نمایندة مزبور را دعوت بخروج از جلسه میکند هرگاه اطاعت ننماید رئیس جلسه را ختم میکند و تشکیل جلسة ثانی در همان روز نیز ممکن است. ماده ۷۰ - درصورت عدم اطاعت نماینده برای خروجاز جلسه و همچنین در صورتی که بتوبیخ با منع حضور دربارة نماینده رأی داده شد و در ظرف ششماه همان مؤاخذه با تصویب مجلس مجدداً درباره او بعمل آمده باشد مجازات مقرّر مضاعف خواهد گردید. ماده ۷۱ - درصورتی که نماینده قبل از انقضاء مدت منع حضور داخل در جلسة علنی بشود رئیس حضور او را در مجلس اعلام و جلسه را تعطیل میکند و کارپردازان بامر رئیس دستور میدهند نمایندة مزبور را از محوطه مجلس خارج و از ورود او ممانعت بعمل آورند. ماده ۷۲ - توبیخ با منع حضور در جلسات باید بتقاضای رئیس مجلس باشد و اخذ رأی مجلس در این موارد در همان جلسه و بدون هیچ نوع مذاکره و توضیح از طرف سایر نمایندگان خواهد بود. مفاد این رأی درصورت مشروح مجلس درج و بادارة روزنامه رسمی فرستاده خواهد شد. ماده ۷۳ - نمایندهای که دربارة او توبیخ با منع حضور تقاضا شده است حق دارد قبل از رأی مجلس برای دفاع خود باختصار اظهاراتی بنماید یا بتوسط یکنفر از نمایندگان آن اظهارات را بمجلس عرضه بدارد ولی در موقع اخذ رأی باید از جلسه خارج شود. ماده ۷۴ - توبیخ عادی موجب کسر ثلث و توبیخ مؤکد نصف و توبیخ با منع حضور مستلزم کسر دو ثلث مقرّری یکماه نماینده است. فصل پنجم
لوایحی و طرحهای قانونی – ترتیب شور در لوایح و طرحهای قانونی و تصمیمات قانونی – پیشنهادهای اصلاحی از طرف نمایندگان ضمن شور اول – ترتیب شور عهود و مقاولات با دول خارجه – ترتیب استخدام اتباع خارجه – ترتیب اخذ رأی نسبت بلوایح و طرحها – پیشنهاد حذف و تجزیه – لوایح یک شوری لوایح و طرحهای قانونی ماده ۷۵ - لایحة قانونی پیشنهادی است که از طرف دولت تقدیم میشود و طرح قانونی پیشنهادیست که از طرف نمایندگان برای تصویب تقدیم میشود. ماده ۷۶ - علاوه بر لوایح و طرحهای قانونی که مجلس سنا تصویب میکند و پس از طی مراحل دیگر صورت قانونی پیدا میکند مجلس سنا میتواند تصمیمات قانونی نیز اتخاذ کند. ماده ۷۷ - لوایحی که در مجلس سنا مطرح میشود باید دارای موادی مناسب با اصل موضوع باشد و دلائل لزوم آن در مقدمة لایحه بطور وضوح درج و عنوان قانون نیز در آن معین شده باشد. هر گاه لاحیه دارای چند ماده یا مادة واحده مشتمل بر اجزائی باشد باید ارتباط و تناسب کامل با اصل موضوع محفوظ و عنوان لایحة قانونی داشته باشد و در غیر اینصورت باید برای هر موضوعی لایحة جداگانه تنظیم و با ذکر دلائلی تقدیم مجلس سنا شود. ماده ۷۸ - لوایح قانونی باید در جلسة علنی بتوسط یکی از وزراء یا معاونین پارلمانی آنان تقدیم گردد و همچنین در موقع مطرح بودن آن یکی از وزراء یا معاونین برای دفاع از آن حاضر باشند. ماده ۷۹ - لوایح قانونی مذکور پس از تقدیم بوسیلة رئیس مجلس بکمیسیونهای مربوطه ارجاع و بلافاصله چاپ میشود. ماده ۸۰ - وزراءِ یا معاونین پارلمانی آنان میتوانند برای ادای توضیحات در کمیسیونهای مجلس حاضر شوند. کمیسیونها نیز میتوانند وزراء یا معاونین یا اشخاص دیگری را که مقتضی بدانند برای دادن توضیحات یا اظهارنظر نسبت بمطالبی که در کمیسیون مطرح است دعوت کنند. ماده ۸۱ - اگر لایحهای مورد تصویب مجلس سنا واقع نشد تا شش ماه دیگر آنرا نمیتوان پیشنهاد نمود. ماده ۸۲ - طرحهای قانونی اگر لااقل بامضاء پانزده نفر از نمایندگان باشد نسبت بشور و تصویب آن مثل لوایح قانونی رفتار خواهد شد ولی طرحهائی که بامضاءِ کمتر از ۱۵ نفر تقدیم شدهباشد قبلاً برای قابل توجه بودن آن باید بکمیسیون مربوطه ارجاع شود و گزارش کمیسیون در این قسمت در جلسة علنی مطرح خواهد شد. ماده ۸۳ - نمایندگان و دولت نمیتوانند مطالب مختلفی را ضمن مادة واحده بعنوان طرح یا لایحه پیشنهاد نمایند. بطور کلی هر مطلبی که بعنوان طرح یا لایحه پیشنهاد میشود باید مواد و تبصرههای آن مربوط بآن طرح یا لایحه باشد. ماده ۸۴ - پیشنهادکنندگان طرح قانونی حق دارند در کمیسیون مربوطه که طرح آنها مطرح است حاضر شده توضیحات بدهند. ماده ۸۵ - پیشنهادکنندگان طرح قانونی پس از اینکه طرح در مجلس اعلام شد حق استرداد امضای خود را ندارند و غیبت امضاء کنندگان مانع اعلام طرح در مجلس و شور دربارة آن نخواهد بود. ماده ۸۶ - در مواردی که طرح قانونی مربوط بامور داخلی مجلس سنا نباشد باید بوزیر مسئول اطلاع داده شود که خود یا معاون او در کمیسیون و جلسة علنی حاضر شود تا مذاکرات در حضور او بعمل آید و اظهار عقیده نماید. در صورت عدم حضور وزیر یا معاون او از طرف مقام ریاست باو اخطار میشود که حتماً در جلسة بعد حاضر شود. ماده ۸۷ - اگر طرحی مورد تصویب مجلس سنا واقع نشد تا ۶ماه دیگر نمیتوان آنرا پیشنهاد نمود. ترتیب شور در لوایح و طرحهای قانونی ماده ۸۸ - لایحة بودجة کل کشور و دوازدهم بودجه و لوایح مربوط بتقاضای اعتبارات برای مخارج مخصوص یک شوری است و غیر آنها دوشوری خواهد بود مگر اینکه فوریت آنها تقاضا و تصویب شده باشد. لوایح دوشوری را نمیتوان تصویب نمود مگر اینکه دومرتبه و اقلاً بفاصلة ۵ روز دربارة آنها در مجلس شور شده باشد باستثنای لوایح مالی که حداقل فاصلة بین دو شور آنها سه روز خواهد بود. ماده ۸۹ - موقعی که گزارش کمیسیونهای مربوطه راجع بلایحه یا طرح عادی (جز در مورد عهود و مقاولهنامهها که طبق مواد ۹۵ تا ۹۸ ترتیبات خاصی برای آن مقرّر است) برای شور اول در جلسة علنی مجلس مطرح گردد باید قبلاً در کلیات آن از لحاظ ردّ و قبول و منافع و مضار آن (بدون ورود در مواد) مذاکره شود. پس از ختم شور در کلیات یعنی تصویب کفایت مذاکرات در آن باب رئیس نسبت بورود در شور مواد یا مادة واحده از مجلس اخذ رأی میکند و درصورتی که رأی داده نشده رئیس ردّ لایحه را اعلام مینماید و هر گاه رأی موافق داده شد شروع بمذاکره در مواد یا مادة واحده میشود و در ضمن شور پیشنهادهای واصله نسبت بهریک از مواد یا مادة واحده و همچنین مواد الحاقیه که هر دو باید کاملاً مربوط بموضوع مواد لایحه باشد جداگانه قرائت و بدون بحث بکمیسیون ارجاع و برای ورود بشور ثانی رأی گرفته میشود و بلافاصله پیشنهادها طبع و توزیع میگردد. پیشنهادهای اصلاحی از طرف نمایندگان ضمن شور اول یا بین شورین ماده ۹۰ - نمایندگان حق دارند نسبت بهریک از مواد اصلاحاتی پیشنهاد نمایند مشروط بر اینکه آن پیشنهاد کاملاً مربوط بموضوع باشد. کلیّة اصلاحاتی که از طرف یک یا چند نفر از نمایندگان پیشنهاد میشود باید کتبی باشد و مادهای را که پیشنهاد اصلاحی مربوط بآنست تصریح نماید. به پیشنهادهای اصلاحی که بتشخیص رئیس مجلس خارج از موضوع لایحه باشد ترتیب اثر داده نمیشود و بقرائت آن اکتفا میگردد. ماده ۹۱ - اصلاحاتی که در ضمن شور اول و یا بین شور اول و دوم پیشنهاد میشود باید بوسیلة رئیس مجلس بکمیسیون مربوطه ارجاع و پس از طبع لااقل ۲۴ ساعت قبل از شروع شور دوم در مجلس توزیع شده باشد. ماده ۹۲ - کلیّة پیشنهاددهندگان در ضمن شور اول و یا در فاصلة بین شور اول و دوم میتوانند در کمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازمه را دربارة پیشنهاد خود بدهند. کمیسیون نیز میتواند درصورت لزوم پیشنهاددهندگان را برای حضور در جلسات خود دعوت کند و لااقل ۲۴ ساعت قبل از طرح در کمیسیون بآنان اطلاع دهد و درصورت عدم حضور پیشنهاد دهنده پس از دعوت کمیسیون حق حضور او ساقط میشود. ماده ۹۳ - در شور ثانی لوایح و طرحهای قانونی در صورتی که اصلاحات و پیشنهادهائی در اثنای شور اول یا فاصلة بین دو شور رسیده و بکمیسیون ارجاع شده باشد گزارش کمیسیونهای مربوطه نسبت بآنها مطرح و در ضمن شور ثانی پیشنهاد تازه نمیشود داد ولی پیشنهادهائی که در شور اول یا بین دو شور بعمل آمده و مورد توجه و تصویب کمیسیون واقع نشده ممکن است از طرف پیشنهاددهنده در مجلس تجدید شود و در این صورت پیشنهاد دهنده یا یکی از پیشنهاد دهندگان (در مورد پیشنهاد جمعی) بطور اختصار تا پنج دقیقه میتواند نسبت به پیشنهاد خود توضیح بدهد و علاوه بر مخبر و یکی از اعضای کمیسیون مربوطه و وزیر یا معاون او یکی از نمایندگان دیگر نیز حق جواب دارد و اعم از اینکه مخبر یا دولت آن پیشنهاد را قبول کرده یا نکرده باشد نسبت بآن اخذ رأی بعمل میآید و در صورت تصویب ضمیمة لایحه یا طرح میشود. ماده ۹۴ - پس از خاتمة شور دوم در مواد هر یک از نمایندگان بعنوان بحث در کلیات میتواند دلائلی را که بطور کلی در رد و قبول لایحه یا طرح دارد اظهار نماید و پس از آن بلایحه یا طرح مورد شور رأی نهائی گرفته میشود لکن مجلس میتواند قبل از این رأی نهائی بمجموع لایحه یا طرح مذکور برای ترتیب و رعایت تناسب فصول و مواد آنرا بکمیسیون رجوع نماید و در آن صورت پس از وصول گزارش کمیسیون رأی قطعی نسبت بآن لایحه یا طرح اخذ میشود و در هر دو مورد در صورت تصویب رئیس آنرا اعلام و بمقامات مربوطه ابلاغ مینماید. ترتیب شور عهود و مقاولات با دول خارجه ماده ۹۵ - هرگاه دولت لایحة قانونی بمجلس تقدیم و تصویب عهدنامه یا مقاوله نامهایرا که با یکی از دول خارجه بسته شده یا میشود تقاضا نماید مواد عهدنامه یا مقاوله نامة مزبور باید بلایحهای که عبارت از مادة واحده است ضمیمه باشد. ماده ۹۶ - متن کامل عهدنامه یا مقاوله نامة مذکور در ماده فوق با کلیّة ملحقات و ضمائم آنها قبل از شور در مجلس طبع و توزیع میشود و در ضمن شور اول نسبت بکلیات بحث میشود ولی در باب مواد آن رای گرفته نمیشود. ماده ۹۷ - در صورتی که راجع ببعضی از شرایط و مواد اعتراضات یا پیشنهادهائی رسیده باشد اعتراضات و پیشنهادهای مزبور باید در مجلس قرائت و بدون مذاکره بکمیسیون ارجاع گردد. این پیشنهادها و اعتراضات باید جداگانه طبع و بیست و چهار ساعت قبل از شور ثانی توزیع شود. ماده ۹۸ - پس آنکه کمیسیون گزارش خود را راجع باعتراضات بمجلس داد آن گزارش پس از طبع و توزیع در مجلس مطرح میشود و درصورتی که یک یا چند فقره از اعتراضات مورد تصدیق مجلس واقع شود مجلس باینطریق رأی میدهد:
مجلس سنا بدولت تکلیف میکند که در باب مسائل معترضٌ علیها مجدداً با دولت متعاهد داخل مذاکره شود. در شور ثانی پیشنهاددهنده یا معترض میتواند پیشنهادها یا اعتراضاتی را که در شور اول عنوان کرده و در کمیسیون مورد توجه واقع نشده تجدید نموده و توضیحات لازمه بدهد و در صورت قبول اعتراض یا پیشنهاد بازبطریق فوق عمل میشود و تاختام این مذاکرات با دولت متعاهد لایحه در دستور مجلس میماند. ترتیب استخدام اتباع خارجه ماده ۹۹ - کلیة قراردادهائیکه (کنترات) جهت استخدام اتباع خارجی از طرف دولت تقدیم میشود به کمیسیون وزارتخانهای که تبعه خارجه برای آن استخدام میشود ارجاع میگردد که ضمناً نظر کمیسیون شمارة چهار را نسبت به اعتبار مالی آن و نظر کمیسیون شمارة یک را از لحاظ ملیت اخذ نموده و گزارش دهد و لدیالاقتضا هر سه کمیسیون طبق مادة ۱۶ متفقاً تشکیل جلسه داده به قرارداد (کنترات) رسیدگی مینمایند و گزارش را مخبر کمیسیون اصلی به مجلس سنا تقدیم خواهد داشت. ترتیب اخذ رأی نسبت بلوایح و طرحها ماده ۱۰۰ - بطور کلی در تمام طرحها و لوایح قانونی پس از خاتمة شور در کلیات نخست باید ماده بماده و بعد بکلیّة طرح یا لایحه رأی گرفته شود مگر در موارد مذکور در مادة ۹۵. پیشنهاد حذف و تجزیه ماده ۱۰۱ - به پیشنهاد حذف مادهای مستقلاً نمیتوان رأی گرفت و پیشنهاد حذف قسمتی از ماده بصورت تجزیه بایستی پیشنهاد شود. لوایح یک شوری ماده ۱۰۲ - نسبت بلایحة بودجه و لوایح مربوط بمخارج مملکتی فقط یک شور کافی است و کلیّة اصلاحاتی که در این موارد پیشنهاد میشود بطور اختصار و در حدود پیشنهاد مورد مذاکره واقع خواهد گردید و در صورت قبول مجلس ضمیمة ماده یا لایحه خواهد شد. ماده ۱۰۳ - نمایندگان نمیتوانند بهیچ عنوان چه مستقلاً و چه در ضمن لوایح و طرحها پیشنهاد خرج یا پیشنهادی که بالواسطه مستلزم خرج باشد بنمایند. ماده ۱۰۴ - در موقع شور در اطراف لایحة بودجه مجلس بلاانقطاع هر روز هفته غیر از جمعه و دو شنبه و ایام تعطیلات رسمی متوالیاً حداقل روزی پنج ساعت منعقد میگردد و تا زمانیکه شور این لایحه تمام نشده از دستور خارج نمیشود و هیچ لایحه یا طرح دیگری یا استیضاح نمیتواند در آن اثنا مطرح شود مگر لایحة دوازدهم بودجه در صورت ضرورت. هیچگونه پیشنهاد یا تبصرة یا ماده الحاقیه چه در حین تقدیم از طرف دولت و چه در موقع مذاکرات از طرف نمایندگان راجع بدوازدهم بودجه مجاز نخواهد بود. تبصره - اگر مطالب خیلی فوری و فوتی اعم از لوایح و طرحهای دوفوری و غیر آنها پیش آید که تأخیر آن موجب زیان جبران ناپذیری باشد در این صورت در آخر جلسه موضوع مطرح و در صورت تصویب فوری بودن آن از طرف مجلس موقعی برای انعقاد یک جلسة فوقالعاده جهت شور در آن مطالب معین میشود. فصل ششم
موارد فوری ماده ۱۰۵ - نسبت بلوایح و طرحهائی که یک فوریت آن تصویب شده فقط یک شور در کمیسیون و مجلس بعمل میآید. لوایح و طرحهائی که دو فوریت آن تصویب شده و لوایح مربوط به بودجه و تقاضای اعتبارات برای مخارج مخصوص که یک فوریت آن تصویب شده باشد بلافاصله بطبع و توزیع آن اقدام و پس از گذشتن بیست و چهار ساعت از موقع توزیع در مجلس مطرح تواند شد. ماده ۱۰۶ - فوریت لوایح یا طرحها باید مستند بدلائل قطعی برای لزوم سرعت تصویب باشد و دو فوری بودن لوایح و طرحها موقعی مطرح میشود که تصویب آن از لحاظ امکان خسارت و فوت فرصت در صورت تأخیر و جهات مشابه مستلزم سرعت فوقالعاده باشد.
اگر لوایح یا طرحهای مزبور به تشخیص رئیس فاقد شرایط مذکور باشد طرح نخواهد شد. ماده ۱۰۷ - در موقع شور نسبت بلوایح و طرحهائی که دوفوریت آن تصویب شده باشد بدواً در کلیات آن مباحثه شده پس از ختم مذاکرات راجع بورود در شور مادة واحده (درصورتی که لایحه مشتمل بر مادة واحده باشد) یا مواد رأی گرفته میشود و در صورت تصویب راجع بمادة واحده یا هر یک از مواد جداگانه مذاکره و اخذ رأی میشود و پس از شور آخر در کلیات رأی قطعی نسبت بکلیّة آن لایحه یا طرح گرفته خواهد شد. در اینگونه لوایح و طرحهای دو فوری هر اصلاح یا مادة الحاقی که ضمن مباحثات پیشنهاد میگردد باید دلائل آن بطور اختصار از طرف پیشنهاد دهنده بیان شود و اگر مخالفی باشد مخالف نیز نظر خود را باختصار اظهار کند و پس از اظهار نظر وزیر یا قائم مقام او نسبت بآن اصلاح یا مادة الحاقیه اخذ رأی بعمل میآید و در صورت تصویب ضمیمة لایحه یا طرح میگردد. تبصره ۱ - کلیّة مذاکرات و مباحثات مربوط به لوایح و طرحهای دوفوری مذکور در فوق در خود مجلس بعمل خواهد آمد بدون اینکه ارجاع به کمیسیون شود. تبصره ۲ - جریان کار لوایح و طرحهای یک شوری در صورتی که تقاضای فوریت در مورد آنها بعمل آمده باشد مثل لوایح و طرحهای دوفوری است. ماده ۱۰۸ - در موارد لوایح یا طرحهائی که یک فوریت آن تصویب شده باشد موضوع بکمیسیون مربوطه ارجاع میشود. پس از وصول گزارش کمیسیون یک نوبت در بارة آن شور بعمل میآید بدین ترتیب که بدواً در کلیات و پس از آن در باب مادة واحده یا مواد فرداً فرد مذاکره و اخذ رأی بعمل میآید و پس از آن باز یکبار دیگر در کلیات بحث شده و بکلیّة لایحه رأی گرفته میشود. هرگاه ورود در شور مواد تصویب نشد آن طرح یا لایحه رد شده محسوب خواهد گردید. ماده ۱۰۹ - در لوایح و طرحهای یک فوری بجز دوازدهم بودجه هر اصلاحی یا مادة الحاقیه ایکه در ضمن مباحثات پیشنهاد گردد باید دلائل آن بطور اختصار از طرف پیشنهاد دهنده بیان شود و اگر مخالفی باشد مخالف نیز نظر خود را باختصار اظهار کند و پس از اظهار نظر مخبر کمیسیون یا وزیر و یا قائممقام او نسبت بآن اصلاح یا مادة الحاقیه اخذ رأی بعمل میآید و درصورت تصویب ضمیمة لایحه میگردد. ماده ۱۱۰ - در صورتی که مجلس فوریت لایحه یا طرحی را تصویب نکند یا پس از تصویب در اثر تقاضای دولت یا یکی از نمایندگان قبل از شور در موارد سلب فوریت آنرا رأی دهد مذاکره در آن بطور عادی صورت خواهد گرفت. فصل هفتم
درباب بعضی ترتیبات راجع بمذاکرات – موارد اخطار قانونی – مسکوت ماندن موقت یا دائم طرحها و لوایح – خروج از دستور – تجزیة فقرات مختلف موارد اخطار قانونی ماده ۱۱۱ - اخطار راجع بمنافی بودن لوایح و طرحها با قوانین اساسی کشور یا تناقض آن با قوانین موضوعه یا اخطار راجع به نظامنامة داخلی مجلس مقدم باظهارات دیگر است. مسکوت ماندن موقت یا دائم لوایح و طرحها ماده ۱۱۲ - هریک از نمایندگان حق دارد در موقع شور در کلیات از مجلس کتباً تقاضا نماید که طرح یا لایحة قانونی که در مجلس مطرح است موقتاً یا دائماً مسکوت بماند. در این قبیل موارد در خصوص ردّ یا قبول این تقاضا قبل از آنکه در موضوع اصلی بحث شود پس از توضیح مختصر پیشنهاد کننده و پاسخ آن از طرف یک مخالف که باید با رعایت اختصار کامل بعمل آید و محدود به بحث در موضوع مسکوت ماندن باشد رأی گرفته میشود. خروج از دستور ماده ۱۱۳ - هر یک از نمایندگان حق دارند پیشنهاد کنند که طرح یا لایحهای که در مجلس مطرح است از دستور خارج شود (پس از توضیح مختصر پیشنهادکننده و جواب آن از طرف یک مخالف که باز باید با رعایت اختصار کامل بعمل آید ) در صورت تصویب پیشنهاد مزبور طرح یا لایحة فوقالذکر جزءِ دستور دو هفتة بعد قرار خواهد گرفت در این صورت کمیسیون مذکور در مادة ۴۵ پیشنهاد دهنده را دعوت کرده و پس از استماع بیانات او تصمیم مقتضی خواهد گرفت و در موقعی که موضوع مجدداً طرح میشود کسانیکه سابقاً اجازه خواستهاند اجازة آنها محفوظ خواهد بود. تجزیه فقراب [فقرات] مختلف ماده ۱۱۴ - در مسائل و موادی که مشتمل بر فقرات مختلف است هرگاه تجزیة آن از طرف یک نماینده خواسته شود باید آن ماده یا مطلب تقسیم و جزءِ بجزءِ بدون توضیح و بحث با قیام و قعود رأی گرفته شود و در پایان مجدداً در باب فقراتی که قبول شده است اخذ رأی موافق مادة ۱۱۷ بعمل آید. ماده ۱۱۵ - نتیجة رأی مجلس را رئیس با صدای بلند اعلام میکند از این قرار که مجلس فلان مطلب را قبول یا رد کرد. فصل هشتم
طریقة اخذ رأی – در مواردی که اخذ رأی باقیام و قود حتمی است – اخذ رأی مخفی و ترتیب آن – رأی مخفی در انتخاب اشخاص – عدم حضور در موقع رأی – اکثریت تام و نسبی – امتناع طریقه اخذ رأی ماده ۱۱۶ - رأی دادن در مجلس بر سه قسم است:
۱- با قیام و قعود.
۲- رأی علنی با ورقه (با نام نماینده ).
۳- رأی مخفی با مهره یا ورقه (بینام نماینده). ماده ۱۱۷ - بطور کلی در تمام مسائل با قیام و قعود رأی گرفته میشود مگر در موارد مذکور در مادة ۱۱۸ و مادة ۱۲۱ نسبت بمسائل ذیل رأی باورقه ممنوع است و اخذ رأی باقیام و قعود حتمی است:
۱- در صورتی که در تفسیر و توضیح یکی از مواد این آئیننامه اختلافی حاصل و منجر باخذ رأی شود.
۲- در مورد مطالبی که در مجلس عنوان و برای بحث در آن تقاضای رأی شود.
۳- در موارد کفایت مذاکرات.
۴- در موارد رأی بقسمتهائی که تجزیه شده.
۵- در مورد تقاضای خروج از دستور لایحه یاطرح.
۶- در مورد حق تقدم مگر مواقعی که تقدم آن در آئیننامه مصّرح است.
۷- در مورد توبیخ با منع حضور. ماده ۱۱۸ - در موارد ذیل اخذ رای با ورقه حتمی است:
۱- مواقعی که بوسیلة قیام و قعود نتیجة رأی مشکوک باشد.
۲- در تمام لوایح قانونی که مالیات یا عوارضی را بر قرار یا مالیات و عوارضی را که برقرار بوده ملغی میکند و اصلاح یا تغییر میدهد.
۳- در لایحة بودجه و کلیّة لوایح اعتبارات اضافی و فوقالعاده و کلیّة انتقالات املاک و اموال دولتی و وامها و امتیازات.
۴- در موردی که پنج نفر از نمایندگان حاضر در مجلس اخذ رأی با ورقه را کتباً تقاضا نمایند.
۵- در مورد اخذ رأی اعتماد بدولت. تبصره - اسامی تقاضاکنندگان رأی با ورقه و همچنین اسامی رأی دهندگان اعمّ از موافق یا مخالف یا ممتنع بدون اینکه در همان جلسه قرائت شود در صورت مشروح مذاکرات مجلس ثبت و یک نسخه از صورت اسامی هم در سرسرای مجلس بر لوحة مخصوصی نصب میشود. ماده ۱۱۹ - در موقع اعلام نتیجة رأی رئیس عدة حضار در موقع اعلام رأی را اعلام مینماید. ماده ۱۲۰ - ترتیب اخذ رأی با اوراق بقرار ذیل است. هر نماینده دارای دو نوع ورقه یعنی ورقة سفید و کبود است که اسم آن نماینده روی آن چاپ شده ورقة سفید علامت قبول و ورقة کبود علامت ردّ است.
هنگام اخذ رأی باورقه که حتماً باید در محل نطق بعمل آید اسامی نمایندگان یک یک بوسیلة یکی از منشیان بترتیب حروف تهجی خوانده میشود و پس از آنکه حضور یا عدم حضور هر نماینده در مجلس معین شد مقابل اسم او علامتگذارده و از طرف هیأت منشیان ثبت میگردد و نمایندهایکه اسم او قرائت شد در محل نطق حاضر میشود و رأی موافق یا مخالف خود را بمنشی میدهد که آنرا در ظرفی که در محل نطق گذارده شده بیندازد.
اشخاصی که در جلسه حضور داشته و بمحل نطق نروند یا بروند ولی ورقه ندهند یا ورقة بیاسم بدهند ممتنع محسوب میشوند. تبصره - رئیس اگر در رأی شرکت کند بعد از سایرین باید رأی بدهد. ماده ۱۲۱ - نتیجة رأی باقیام و قعود را منشیان تشخیص میدهند و رئیس طبق آن اعلام مینماید. هرگاه نتیجه در دفعة اول مشکوک شد باورقه رأی گرفته میشود دراینصورت در فاصلة بین اخذ رأی دفعة اول و دوم کسی حق نطق ندارد مگر برای اخطار نظامنامه ای. اخذ رأی مخفی و ترتیب آن ماده ۱۲۲ - در مواردی که اخذ رأی باید با ورقه بعمل آید اگر ده نفر از نمایندگان حاضر در جلسه کتباً تقاضا نمایند رأی مخفی گرفته میشود و اسامی اشخاصی که تقاضای رأی مخفی نمودهاند در صورت مجلس ثبت خواهد شد جز در مورد رأی اعتماد بدولت که حتماً باید باورقه و علنی رأی گرفته شود. ماده ۱۲۳ - اخذ رأی مخفی بترتیبی است که در باب اخذ رأی علنی با اوراق ذکر شده منتهی دراین مورد بدواً سه نفر بقرعه تعیین میشوند که با دو نفر از منشیان بتشخیص رئیس برای نظارت در اخذ و استخراج آراءِ انجام وظیفه نمایند. در صورتی که رأی مخفی مربوط بانتخاب اشخاص باشد اوراق رأی را در ظرف مخصوصی و مهرة تفتیشیّه را در ظرف دیگر میاندازند و در صورتی که بامهره باشد مهرههای سفید و سیاه استعمال خواهد شد و مهرة سفید علامت قبول و مهرة سیاه علامت ردّ است. ماده ۱۲۴ - در مورد اخذ رأی مخفی با مهره هریک از نمایندگان که اسم او خوانده شد بترتیبی که در مادة ۱۲۰ مقرّر است در محل نطق حاضر شده و مهرة رأی خود را در داخل کیسهایکه روی آن نوشته شده «مخصوص رأی است» میاندازد و مهرة دیگر را نیز که نزد خود دارد بطور مخفی در کیسة دیگر برنگ دیگر که روی آن نوشته شده «کیسة مهرههای زائد» و در محل نطق قرارداده شده میاندازد و مهرة تفتیشیّه را که برنگ دیگر است و منشی در موقع اخذ رأی برای تعیین تعداد رأیدهندگان بآنها داده بظرف مخصوصی که روی میز منشیها گذاشته شده میاندازد و اگر رأی دهنده رأی خود را کاملاً مخفی نکند و بطریقی آنرا بنمایاند رأی آن یکنفر باطل محسوب میشود. ماده ۱۲۵ - پس از خاتمة اخذ رأی هیأت نظارت آراءِ مأخوذه را که در کیسة رأی است در همان جلسه در ظرف دیگر میریزند و آنرا بطور آشکار شماره میکنند و مهرههای سفید و سیاه را از یکدیگر جدا میسازند و با عدة اسامی ثبت شده و مهرههای تفتیشیّه تطبیق مینمایند و نتیجه را باطلاع رئیس میرسانند و رئیس فوراً نتیجه را اعلام میدارد. در جلوی اسامی غائبین و ممتنعین هیأت نظارت علامت مخصوص میگذارد. تبصره - هرگاه عدة آراءِ مأخوذه با عدة مهره های تفتیشیّه و اسامی ثبت شده اختلاف داشته باشد رأی تجدید خواهد شد. ماده ۱۲۶ - پیشنهادکنندگان اخذ رأی مخفی یا اخذ رأی باورقه مادام که پیشنهادشان در جلسة علنی خوانده نشده حق دارند آنرا جزءً یا کلاً استرداد کنند ولی پس از قرائت پیشنهاد در مجلس دیگر حق استرداد امضای خود را نخواهند داشت. رأی مخفی در انتخاب اشخاص ماده ۱۲۷ - انتخاباتی که در جلسة علنی برای تعیین هیأت رئیسه بعمل میآید و همچنین انتخاباتی که برای تعیین اعضاء کمیسیونها میشود و نیز سایر انتخابات راجع باشخاص و همینطور انتخاب هیأت رئیسة کمیسیونهای مجلس باید با رأی مخفی و با ورقه باشد. عدم حضور در موقع رأی ماده ۱۲۸ - نمایندگانی که در موقع اخذ رأی از جلسه خارج شوند یا کسانیکه در این موقع در خارج جلسه باشند و با وجود دعوت رئیس حضور بهم نرسانند و عدم حضور آنها موجب عدم حصول حدنصاب برای اخذ رأی باشد در آن روز غائب بی اجازه محسوب شده و طبق این آئین نامه جریمه میشوند و اسامی آنها در جلسة بعد قرائت میشود. ماده ۱۲۹ - تشخیص حصول اکثریت با منشیان است که بوسیلة رئیس اعلام میشود مگر در مواردیکه پنج نفر از نمایندگان بلافاصله نسبت برأی اتخاذی اظهار شک نمایند که در این صورت بر طبق مادة ۱۱۸ عمل خواهد شد. اکثریت تام و نسبی ماده ۱۳۰ - کلیّة انتخاباتی که در مجلس و کمیسیونها و شعب بعمل میآید اعمّ از اینکه فردی باشد یا جمعی (باستثنای انتخاب رئیس مجلس) باکثریت نسبی خواهد بود. در مورد رئیس مجلس اگر در دفعه اول اکثریت تام حاصل نشد در دفعه دوم اکثریت نسبی کافی خواهد بود و در صورت تساوی آراء یکی از منتخبین بحکم قرعه تعیین میشود. ماده ۱۳۱ - در انتخاباتی که باکثریت نسبی از طرف مجلس بعمل آمده است هرگاه یکی از منتخبین بلافاصله پس از اعلام نتیجه استعفا دهد جای او شخص بعدی منتخب محسوب خواهد شد. امتناع ماده ۱۳۲ - هرگاه نمایندهای در موقع اخذ آراء رأی خود را نفیاً یا اثباتاً اظهار نکند ممتنع محسوب خواهد شد. فصل نهم
تذکر – سئوال – استیضاح تذکر ماده ۱۳۳ - در صورتی که نمایدهای صلاحاندیشیهائی داشته باشد و یا در یکی از سازمانهای دولتی یا بستة بدولت یا مؤسساتی که با سرمایه یا بکمک مالی دولت و یا از وجوه عمومی بعضاً یا کلاً اداره میشود عملیاتی مخالف اصول یا بر خلاف قانون و مقررّات قانونی مشاهده نماید و یا از سوءِ اداره و سوءِ جریانی اطلاع پیدا کند حق دارد راجع بآن موضوع در ضمن نطق قبل یا بعد از دستور در مجلس یا کتباً توسط رئیس بوزیر مسئول یا نخستوزیر بطور اختصار تذکر دهد و یا از مقام ریاست تقاضا نماید که بدولت تذکر دهد. سؤال ماده ۱۳۴ - هر یک از نمایندگان میتواند راجع بمسائل مملکتی اعمّ از مسائل داخلی یا خارجی از دولت سؤال کند. سؤال باید کتبی و روشن و مختصر بوده و جنبة استفهامی داشته باشد متن سؤال برئیس مجلس تقدیم و برای وزیر مربوطه فوراً فرستاده میشود. تبصره - سؤالات در مجلس بطور کلی نباید از جنبه استفهامی خارج شود و نطقهای سؤال کننده قبل از طرح سؤال یا بعد از جواب دولت بعنوان متمّم سؤال نیز باید محدود بهمان موضوع باشد. ماده ۱۳۵ - بدستور رئیس سؤالات نمایندگان در ادارة قوانین مجلس بر حسب موضوع و وزارتخانه طبقه بندی و نمره گذاری میشود و در ورقة مخصوصی سؤالات و همچنین تاریخ ادای جواب بترتیب قید میشود. این ورقه باید بعدة لازم طبع و برای کلیّة وزراء و نمایندگان و مخبرین جرائد بیدرنگ ارسال و در روز جواب نیز بین تماشاچیان قبلاً توزیع شود و نیز ممکن است در روز و ساعتی که برای سؤالات اختصاص داده شده هر نمایندهای با اجازة رئیس و موافقت قبلی وزیر یا معاون او سؤال خود را فیالمجلس ایراد کند. ماده ۱۳۶ - بسؤال نمایندگان باید منتهی تا یک هفته و در روزی که رئیس مجلس تعیین خواهد کرد جواب داده شود وزراء بحکم اصل ۶۰ متمّم قانوناساسی در روز مزبور در جلسه حاضر خواهند شد و همینکه رئیس مجلس موضوع سؤال و نام نمایندهایرا که سؤال کردهاست ذکر نمود وزیر مسئول جواب خواهد داد.
هرگاه وزیر بدلائلی استتار موضوع را لازم بداند در جلسة سرّی مذاکره خواهد شد چنانچه وزیر یا معاون عذر موجهی برای عدم حضور در موعد معین داشته باشند باید برئیس مجلس اطلاع داده تقاضای تعویق جواب بهفتة بعد نماید ولی اگر بدون عذر موجه در وقت معین برای دادن جواب در مجلس حاضر نباشد و یا برئیس در باب عذر عدم حضور خود اطلاع نداده باشد و یا پس از تعویق بهفتة بعد باز در آنموقع حاضر نشود از طرف رئیس وقت جدید تعیین و بوزیر اخطار میشود که در صورت عدم حضور برای تخلف از اصل ۴۲ قانون اساسی مورد استیضاح مجلس واقع خواهد شد و رونوشت این اخطار برای نخست وزیر ارسال میگردد. تبصره - اگر سؤال کننده در موقع سؤال در جلسه حضور نداشته باشد در صورتی که وزیر یا معاون او در جلسه حاضر باشند سؤال او ساقط میشود مگر آنکه نمایندة دیگری همان سؤال را فیالمجلس قبول کند و اگر سؤال کنندة اصلی سؤال خود را تجدید کند مطابق ترتیب و معمول بجریان میافتد. ماده ۱۳۷ - موقعی که سؤال مطرح شد وزیر طرف سؤال جواب خواهد داد اگر جواب وزیر قانع کننده نبود سؤال کننده میتواند در پاسخ وزیر اظهاراتی بنماید اگر بیانات و توضیحاتی که وزیر مسئول در جواب سؤال کننده اظهار مینماید قانع کننده نبود رئیس مجلس بتقاضای سؤال کننده موضوع را بکمیسیون مربوط ارجاع مینماید کمیسیون نظر خودرا مبنی بر اینکه جواب وزیر قانع کننده بوده است یا خیر به مجلس گزارش میدهد و مجلس با رأی علنی گزارش کمیسیون را تأیید یا رد مینماید و نتیجة رأی مجلس به دولت ابلاغ میشود. تبصره ۱ - بیانات سؤال کننده نباید خارج از موضوع سؤال کتبی او باشد و نیز مدت اظهارات سؤال کننده نباید حداکثر از ده دقیقه تجاوز نماید. تبصره ۲ - وزراءِ یا معاونین آنها در موقع جواب سؤالات نمایندگان بیان خود را محدود برؤس مطالب و اصول موضوع خواهند نمود و اگر دادن فهرست و ارقام و اعداد و شرحهائی مقتضی باشد آنرا قبلاً به نسخههای متعدد تهیه نموده و در آخر نطق خود را برای توزیع بمقام ریاست تقدیم مینماید.
۱۳۷ مکرر- مجلس سنا میتوانند در هر موقع بر حسب تقاضای کتبی حداقل ۵ نفر از سناتورها بر طبق اصل ۶۷ متمم قانون اساسی عدم رضایت خود را از دولت یا از هیأت دولت یا وزیری اظهار نماید و درصورت عدم رضایت مجلس که با اکثریت تامة آراء معلوم خواهد شد آن وزیر و یا دولت که مورد عدم رضایت واقع شده است منعزل خواهد بود. استیضاح ماده ۱۳۸ - هر نمایندهایکه نقض قانون و یا مسامحه در اجرای آن مشاهده نماید حق دارد بر طبق اصل ۲۷ و اصل ۴۲ قانون اساسی یکی از وزراء و یا هیأت دولت را مورد استیضاح قرار دهد و نیز ممکن است استیضاح در باب سوء اداره و سوءِ سیاست داخلی و خارجی دولت با ذکر موارد آن باشد. ماده ۱۳۹ - هر نمایندهای که از وزیر یا وزیران بخواهد استیضاح نماید باید تقاضای خود را کتباً در جلسة علنی برئیس بدهد و در آن تقاضا موضوع استیضاح را صریحاً و با ذکر موارد معین نماید تقاضای مزبور در آن جلسه یا جلسة بعد قرائت و در ظرف دو روز برای وزیر یا وزیران مورد استیضاح فرستاده خواهد شد. ماده ۱۴۰ - پس از ابلاغ ورقة استیضاح بوزیر یا وزراء مورد استیضاح وزیر یا وزرای مزبور در اولین جلسه در مجلس حاضر میشوند و مجلس پس از شنیدن نظر آنان راجع بتعیین وقت بدون مذاکره در اصل موضوع روز استیضاح را که نباید بیش از سه هفته بتأخیر افتد معین مینماید و استیضاح در دستور آن روز گذاشته خواهد شد.
تعیین وقت در مدت مقرّر در این ماده حتمی است و تأخیر آن ممکن نخواهد بود مگر با موافقت استیضاح کننده و دولت. ماده ۱۴۱ - استیضاح کننده مجاز نخواهد بود در ضمن استدلال و توضیحات خود موضوعهای دیگری را غیر از موضوعی که قبلاً اعلام کرده مورد بحث قرار دهد. ماده ۱۴۲ - استیضاح کننده حق دارد پس از پاسخ وزیر یا وزیران مورد استیضاح در باب بیانات آنان نسبت باستیضاح توضیحات تکمیلی بدهد بشرطی که آن توضیحات مختصر باشد. نمایندگان دیگر نیز بترتیب موافق و مخالف میتوانند صحبت کنند. انواع رأی و تصمیمات در مورد استیضاح ماده ۱۴۳ - پس از آنکه وزیر یا وزیران در مجلس حاضر شدند و استیضاح بعمل آمده و مذاکرات خاتمه یافت هر یک از نمایندگان حق دارد کتباً نسبت بوزیر یا وزیران تقاضای رأی مثبت یا منفی نماید و برای رأی ساکت لااقل پنج نفر بایستی تقاضا کنند.
رأی مثبت آنست که مجلس توضیحات وزیر یا وزیران مورد استیضاح را تصدیق و نسبت بآنان اظهار اعتماد نماید.
رأی منفی آنست که توضیحات دولت را در موضوع استیضاح تصدیق ننماید.
رأی ساکت آنست که مجلس دربارة تصدیق یا عدم تصدیق موضوع استیضاح ساکت باشد. ماده ۱۴۴ - درصورتی که رأی ساکت از طرف پنج نفر از نمایندگان تقاضا شود طرح آن مقدم بر رأی مثبت خواهد بود. اگر رأی ساکت ردّ شد بلافاصله رأی مثبت گرفته خواهد شد و همچنین در صورتی که پیشنهادی نرسیده باشد رأی مثبت گرفته خواهد شد. ماده ۱۴۵ - در موقعی که استیضاح در دستور مجلس است تغییر دستور مجلس جایز نیست و باید جلسات مجلس تا اختتام استیضاح متوالیاً تشکیل گردد. ماده ۱۴۶ - سؤال و استیضاح نماینده از نمایندة دیگر ممنوع است. فصل دهم
موجبات تعقیب نمایندگان – رسیدگی محاکم صالحه – آزادی اظهار عقیدة نمایندگان در مجلس-
اقامة دعوی حقوقی بر نمایندگان – اعلام جرم نسبت بنمایندهایکه سابقاً وزیر بوده موجبات تعقیب نمایندگان ماده ۱۴۷ - نمایندگان سنا مصون از هرگونه تعرض و تعقیب میباشند مگر در موارد مذکور در مواد ذیل: ماده ۱۴۸ - هرگاه نماینده ای بارتکاب جنحه یا جنایتی متهم شود اعمّ از اینکه تاریخ عمل منشاء اتهام از زمان نمایندگی یا قبل از آن باشد وزیر دادگستری باید گزارشی مشتمل بر موضوع اتهام و دلائل و مدارک قانونی آن بمجلس سنا تقدیم نماید. گزارش مزبور در اولین جلسة علنی مجلس قرائت و بدون مباحثه بکمیسیون دادگستری ارجاع خواهد شد. ماده ۱۴۹ - اگر نمایندهای در حین ارتکاب جنایت در خارج از محوطة مجلس سنا دستگیر شود باید فوراً بمجلس سنا اعزام گردد و در اینمورد گزارش کار در اولین جلسه علنی مجلس قرائت و بدون مباحثه بکمیسیون دادگستری رجوع میشود.
این حکم نسبت بنمایندهایکه در محوطة مجلس سنا در حین ارتکاب جنحه و یا جنایت بامر رئیس مجلس دستگیر شود نیز جاری است. ماده ۱۵۰ - در مورد مذکور در مادة ۱۴۹ توقیف موقت متهم بحکم رئیس مجلس سنا بعمل خواهد آمد و ادامة توقیف یا استخلاص متهم منوط برأی کمیسیون دادگستری است. تبصره - درتمام موارد مذکورة در فوق اگر نمایندهایکه مورد اتهام است بخواهد در جلسة علنی مجلس توضیحات بیان نماید اجازه داده خواهد شد ولی پس از دادن توضیح بحکم رئیس از مجلس خارج شده و بمحل توقیف خواهد رفت و درصورتی که اطاعت ننماید و یا اینکه در مجلس غوغائی شود رئیس جلسه را ختم و متهم را اجباراً به توقیف گاه میفرستد. ماده ۱۵۱ - در هر یک از موارد فوق کمیسیون دادگستری پس از وصول گزارش و پروندة امر مکلّف است همه قسم تحقیقات از قبیل مراجعة باسناد و مدارک و خواستن توضیحات از شخص متهم و تحقیقات از اشخاص دیگری که لازم بداند بعمل آورد و در اسرع اوقات گزارش خود را تقدیم مجلس نماید. این گزارش خواه دائر بورود اتهام و خواه مبنی بر عدم ورود اتهام باشد در جلسة علنی مجلس طرح میشود و در این باب پس از اظهار نظر یک مخالف و یک موافق رأی گرفته میشود.
درصورتی که رأی مجلس بر عدم تعقیب باشد رئیس مجلس مراتب را اعلام مینماید و هرگاه مبنی بر تعقیب باشد از او مصونیت سلب شده و پرونده از طریق دادگستری به محکمه صلاحیت دار ارجاع میشود. ماده ۱۵۲ - اگر موضوع اتهام ارتکاب جرم بر علیه استقلال و تمامیت ارضی کشور باشد رسیدگی بگزارش کمیسیون دادگستری بتشخیص هیأت رئیسه در جلسة سری بعمل خواهد آمد. رسیدگی محاکم صالحه ماده ۱۵۳ - محاکم صالحه در اسرع اوقات بموضوع اتهام رسیدگی کرده رأی خواهند داد. ماده ۱۵۴ - وزیر دادگستری مکلّف است پس از قطعیت رأی در اولین فرصت آنرا باطلاع مجلس برساند. هرگاه رأی مزبور مبنی بر تبرئه نمایندة مورد تعقیب باشد مصونیت قانونی او اعاده میشود و در صورتی که محکومیت عضو مجلس سنا از نوع محکومیتهائی باشد که بموجب قانون انتخابات مجلس سنا مانع حق انتخاب شدن است از مقام نمایندگی منعزل میگردد و نسبت بانتخاب نمایندة دیگر از طرف ملت یا انتصاب آن از طرف مقام سلطنت بر طبق قانون انتخابات اقدام میشود. آزادی اظهار عقیدۀ نمایندگان در مجلس ماده ۱۵۵ - هیچیک از نمایندگان برای اظهاراتی که در جلسة مجلس یا کمیسیونها مینماید یا رأیی که میدهد بهیچ عنوان اعمّ از حقوقی و جزائی قابل تعقیب نخواهد بود. اقامۀ دعوی حقوقی بر نمایندگان ماده ۱۵۶ - غیر از موارد مذکور در مادة ۱۵۵ دعوی حقوقی بر نمایندگان مانعی ندارد و طبق مقررّات عمومی مربوط بمراجع صالحه قضائی است و فقط بازداشت نماینده در قبال وجه محکومٌ به و بحکم اوراق لازمالاجراءِ باجازة مجلس سنا خواهد بود. اعلام جرم نسبت بنمایندهایکه سابقاً وزیر بوده ماده ۱۵۷ - هرگاه نسبت بنمایندهایکه سابقاً وزیر بوده اعلام جرمی مربوط بعمل وزارتش شود اوراق و مدارک مربوط بر طبق قانون محاکمة وزراء از طرف رئیس مجلس بکمیسیون شمارة ۹ (عرایض و مرخصی و محاسبات) ارجاع و سپس طبق مواد ۳و۴و۵و۶و۷ قانون محاکمة وزراء عمل خواهد شد. فصل یازدهم
تعطیل- غیبت – مرخصی ایام تعطیل مجلس سنا ماده ۱۵۸ - در ظرف دورة اجلاسیه علاوه بر تعطیل تابستان مجلس از ۲۵ اسفند هرسال تا ۲۰ فروردین ماه سال بعد تعطیل خواهد بود. رئیس مجلس بتقاضای ۲۰ نفر از نمایندگان یا درخواست دولت در اوقات تعطیل میتواند مجلس را بطور فوقالعاده دعوت بانعقاد نماید. تبصره - نمایندگانی که در ایام تعطیل از تهران خارج میشوند باید بکمیسیون شمارة ۹ (عرایض و مرخصی و محاسبات) اطلاع دهند و در صورتی که برای جلسات فوقالعاده دعوت شده باشد نسبت به غیبت از این جلسات کسر حقوق تعلق نمیگیرد. مرخصی ماده ۱۵۹ - در دورة اجلاسیة مجلس بهیچ نماینده بیش از بیست روز مرخصی متوالی یا متناوب با استفاده از حقوق داده نخواهد شد مگر در مورد اشخاص که بر اثر حوادث غیر مترقبه قادر بحضور نباشند و یا مریض بستری باشند باتحصیل اجازه از کمیسیون شمارة ۹ بشرط آنکه حداکثر از شش ماه تجاوز نکند. تبصره - غیبتهای با اجازه برای یک روز یا بیشتر جزو مرخصی سالانه محسوب میشود. ماده ۱۶۰ - بغیبت بی اجازه حقوق و مقررّی تعلق نمیگیرد. تبصره ۱ - در مواردی که مجلس سنا به نماینده ای مأموریت موقتی خارج از مرکز بدهد برای مدتی که مجلس تصویب کرده غیبت با اجازه محسوب و جزو مرخصی سالانه محسوب نخواهد شد. تبصره ۲ - در مورد نمایندگان که بر طبق مادة ۳۸ قانون انتخابات مجلس سنا با شرایط مندرجه در آن ماده بمأموریت افتخاری موقت دعوت میشوند در صورتی که قبل از انجام مقررّات مذکور در مادة مزبور تحصیل اجازه از مجلس نشده باشد غائب بدون اجازه محسوب خواهند شد. ماده ۱۶۱ - اجازة مرخصی از جلسات هر شعبه یا کمیسیون یا جلسات هیأت رئیسه در هر ماه برای یک جلسه با تصویب رئیس خواهد بود. کمیسیون یا شعبه یا رئیس مجلس است و برای بیش از یک مرتبه در ماه محتاج به تصویب کمیسیون شمارة ۹ ماده ۱۶۲ - کمیسیون شمارة ۹ (عرایض و مرخصی و محاسبات) برای اجازة مرخصی نمایندگان طبق مادة ۱۵۹ باید ترتیبی اتخاذ نماید که حاضرین در مرکز کمتر از دو ثلث نباشند. فصل دوازدهم
هیأتهائی که از مجلس انتخاب میشوند ماده ۱۶۳ - در هر موقعی که مجلس صلاح بداند میتواند هیأتی از نمایندگان را انتخاب کند که مأمور امری بشوند یا در محلی حضور بهمرسانند. عدة اعضاء و طرز انتخاب آن هیأت برأی مجلس است. ماده ۱۶۴ - برای عرض تبریک بحضور اعلیحضرت همایونی و انجام امور تشریفاتی هیأت رئیسة مجلس سمت نمایندگی را خواهد داشت. فصل سیزدهم
انتظام محوطة مجلس و اختیارات رئیس –
مخبرین جرائد و تماشاچیان – تخلف تماشاچیان و مجازات آنان انتظام محوطۀ مجلس و اختیارات رئیس ماده ۱۶۵ - رئیس مجلس بر سایر اعضاء و هیأت رئیسه و تمام دوائر مجلس سنا ریاست دارد. ماده ۱۶۶ - حفظ انتظام و امنیت محوطة مجلس بعهدة رئیس مجلس و در غیاب او بعهدة نایب رئیس است و هیچ مقام و قوهای بدون اجازة رئیس حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.
تعیین عدة قوای انتظامی که برای این امر لازم است و انتخاب آنها بسته بتصمیم خود رئیس و در تحت اوامر اواست. ماده ۱۶۷ - رئیس و در غیاب او نایب رئیس از طرف مجلس حافظ و مجری کلیّة نظامات مقررّه در مجلس هستند و بطور کلی تمام وظائف رئیس در موقع غیبت او بعهدة یکی از نواب رئیس خواهد بود. ماده ۱۶۸ - بغیر از وزراءِ و معاونین آنها و اعضاءِ اداری مجلس به تشخیص رئیس مجلس و پیشخدمت های مخصوص (با علائم مشخصه) هیچکس دیگر بهیچ عنوان در موقع تشکیل جلسه حق ورود بمحل انعقاد جلسه را ندارد. مخبرین جراید و تماشاچیان ماده ۱۶۹ - مخبرین جراید و تماشاچیان با داشتن اجازة مخصوص همان جلسه که با مهر بازرسی و امضاءِ رئیس بازرسی صادر شده باشد و نیز مأمورین انتظامی بدستور رئیس مجلس در محلهای مخصوص حق حضور خواهند داشت و باید در تمام جلسه ساکت باشند و از هرگونه تظاهر خودداری کنند و اگر نه بامر رئیس از مجلس اخراج میشوند. تبصره ۱ - نمایندگان بوسیلة ادارة بازرسی باشخاصی میتوانند پروانة ورودی بتالار مجلس بدهند که در رعایت نظم مجلس اعتماد کامل بآنان داشته باشند. تبصره ۲ - برای مخبرین جرایدی که روزنامة آنان مرتباً منتشر میشود ممکن است ورقة اجازة سه ماهه صادر نمود ولی در هر حال این اوراق قابل انتقال نخواهد بود و در هر موقع بازرسی مجلس حق الغاءِ آنرا دارد. ماده ۱۷۰ - حمل هر نوع اسلحه برای کسانی که وارد محوطة مجلس میشوند باستثنای مأمورین خاص مجلس که اجازة مخصوص داشته باشند ممنوع است. تخلفات تماشاچیان و مجازات آنان ماده ۱۷۱ - هر یک از تماشاچیان و نمایندگان جرائد که باعث اغتشاش و اختلال نظم مجلس شود و یا نسبت برئیس یا نمایندگان مجلس یا وزراء و معاونین و یا سایر افراد توهین و تهدید نماید بامر رئیس مجلس از تالار جلسه اخراج و توقیف میشود درصورتی که عمل او مستوجب تعقیب کیفری باشد در ظرف ۲۴ ساعت بمراجع صالحه تسلیم خواهد شد. ماده ۱۷۲ - صندلیهای ردیف اول مقابل جایگاه هیأت رئیسه اختصاص بوزراءِ و معاونین آنها و مخبرین شعب و کمیسیونها دارد و سایر نمایندگان حق جلوس در آن ردیف را ندارد و در صورت تخلف از طرف مقام ریاست تذکر داده خواهد شد. فصل چهاردهم
ادارات مجلس و تمرکز کلیة امور مالی و اداری و قانونگذاری-
اختیارات هیأت رئیسه وظایف منشیان و کارپردازان اختیارات هیأت رئیسه ماده ۱۷۳ - کلیّة امور اداری اعمّ از مالی و سازمانی و استخدامی و نقل و انتقالات و غیره بعهدة هیأت رئیسه است و تحت نظر رئیس اداره میشود و نیز کلیّة احکام صادره اعمّ از ترفیع و اضافه و نقل و انتقالات باید بامضاءِ رئیس مجلس برسد. وظایف منشیان و کارپردازان ماده ۱۷۴ - منشیان مجلس مراقبت در تحریر صورت مذاکرات و طبع و توزیع آن خواهند داشت و نیز قرائت لوایح و طرحها و نوشته جات و مطالبی که راجع بمجلس است و باید باطلاع مجلس برسد، همچنین تنظیم پیشنهادهای واصله از طرف نمایندگان بترتیب وصول باقید شماره و ثبت و ترتیب اجازاتی که نمایندگان برای نطق میخواهند با رعایت حق تقدم و قید شمارة ترتیب بعهدة آنها است. ماده ۱۷۵ - وظایف کارپردازان عبارت است از:
۱- تهیّة بودجة سالانه بترتیبی که در مادة بعد مقرّر است.
۲- تنظیم لایحة تفریغ بودجة هر سال قبل از آخر ماه ششم سال بعد و تقدیم آن به مجلس تا از مجلس بکمیسیون عرایض و مرخصی و محاسبات ارجاع شده گزارش آن کمیسیون پس از رسیدگی به مجلس سنا تقدیم شود.
۳- مراقبت در حفظ و ادارة و ثبت ابنیة و اموال و مؤسسات مجلس.
۴- نظارت در اجرای بودجه و پرداختها و امضاءِ کلیّة حوالجات و اسناد که باید از صندوق مجلس پرداخته شود.
۵- تنظیم و رسیدگی و تصدیق حسابهای ماهانه و ارسال آنها به کمیسیون شمارة ۹ (عرایض و مرخصی و محاسبات). تبصره ۱ - کمیسیون شمارة ۹ (عرایض و مرخصی و محاسبات) وظیفهدار است که حسابهای ارسالی را از تاریخ دریافت بفاصلة سه ماه رسیدگی و تصدیق و اعاده نموده و در صورت وجود اعتراض نقائص آنرا بمقام ریاست گزارش دهد. تبصره ۲ - برای امضاء حوالجات و اسناد امضاءِ دو نفر از سه نفر کارپردازان کافی خواهد بود و در صورت غیبت دو نفر از کارپرازان یکنفر از اعضاء هیأت رئیسه به تعیین مقام ریاست جانشین عضو غائب خواهد بود. ماده ۱۷۶ - کارپردازان بودجة سالانه مجلس سنا را تهیّه میکنند و پس از تصویب هیأت رئیسه در جلسة علنی در نیمة اول اسفندماه هر سال برای سال بعد تقدیم میشود و از آنجا بکمیسیون شمارة ۹ (عرایض و مرخصی و محاسبات) ارسال میگردد. کمیسیون پس از رسیدگی گزارش آنرا برای تصویب به مجلس تقدیم مینماید. ماده ۱۷۷ - کارپردازان میتوانند برای تصدی کارهای مختلف از بین خود اشخاص معینی را معلوم کنند بدون اینکه مسئولیت جمعی آنان از بین برود. ماده ۱۷۸ - سازمان اداری مجلس سنا مطابق آئیننامهایست که هیأت رئیسه بر حسب احتیاجات مجلس مکلّف است تا دو ماه پس از تصویب این آئیننامه آنرا تهیّه و تصویب و بمرحلة اجرا بگذارد. فصل پانزدهم
استعفای نماینده و جریان آن ماده ۱۷۹ - هر نماینده که بخواهد استعفا کند استعفانامة خودرا بعنوان رئیس مجلس مینویسد و رئیس مجلس آنرا در اولین جلسة علنی باطلاع مجلس میرساند. شخص مستعفی در ظرف پانزده روز از تاریخ قرائت استعفانامه در مجلس میتواند آنرا مسترد دارد و الاّ پس از خاتمة اینمدت نمایندة مزبور مستعفی شناخته میشود و مراتب از طریق هیأت رئیسه بوزارت کشور اعلام میگردد تا نسبت بانتخاب جانشین او اقدام لازم بعمل آید. تبصره - قبول مشاغل دولتی از قبیل وزارت و استانداری و سفارت کبری از طرف سناتورها در حکم استعفا از عضویت مجلس سنا خواهد بود. فصل شانزدهم
مواد متفرقه
خطابه بحضور اعلیحضرت همایونی – مقرری نمایندگان ماده ۱۸۰ - در ابتدای هر دورة اجلاسیه، مجلس خطابهای بحضور اعلیحضرت همایونی عرض و آمادگی خود را اعلام میدارد. مقرری نمایندگان ماده ۱۸۱ - مقررّی نمایندگان مجلس از تاریخی که اعتبارنامة آنان تصویب شود محسوب خواهد گردید و تعیین میزان آن در هر سال بسته بتصویب و تأمین اعتبار آن ضمن بودجة مجلس خواهد بود و مقررّی رئیس دو برابر مقررّی نمایندگان خواهد بود. ماده ۱۸۲ - در مواردیکه نسبت به مفاد این آئیننامه اختلافی حاصل شود حل اختلاف باهیأت رئیسه است و در حین انعقاد مجلس نظر رئیس قاطع خواهد بود. ماده ۱۸۳ - تغییر این آئیننامه یا یک یا چند مادة از آن فقط وقتی ممکن است در مجلس سنا مطرح شود که پیشنهادی لااقل بامضاءِ پانزده نفر رسیده باشد که پس از تقدیم بمقام ریاست بکمیسیون شمارة ۳ ارجاع خواهد شد، مگر در موردیکه مجلس برای این کار تشکیل کمیسیون مخصوصی را لازم بداند. ماده ۱۸۴ - موادی که از طرف کمیسیون مختلطی که از نمایندگان مجلسین و بانتخاب آنان برای حسن جریان امور بین مجلسین و حل اختلافات ممکنه تصویب شده یا بشود جزءِ آئیننامة داخلی مجلس سنا مندرج و متقابلاً قابل اجراءِ خواهد بود. ماده ۱۸۵ - برای بحث کلی در مسائل مهمة مملکتی به تقاضای پنج نفر وقت مخصوص معین میگردد که جلسة فوقالعاده با حضور نخست وزیر و اعضاءِ دولت تشکیل شود و موضوع باید قبلاً باطلاع رئیس برسد. ماده ۱۸۶ - هرگاه یکی از نمایندگان مجلس سنا فوت نماید رئیس درابتداءِ جلسه مراتب را اظهار و به احترام متوفی یک دقیقه سکوت اعلام و سپس وارد دستور میشود.
اگر تجربهای در تفسیر یا اجرای این قانون دارید، دیدگاه حرفهای خود را در گفتمان منتشر کنید.