بخشنامه بانک مرکزی در خصوص شیوه نامه اخذ وثیقه از مؤسسات اعتباری در قبال اضافه برداشت و واگذاری و فروش وثایق دریافتی
مقرره مصوب ۱۴۰۲/۱۰/۲۸ مدیریت کل مقررات،مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی اداره مطالعات و مقررات بانکی
بخشنامه بانک مرکزی در خصوص شیوه نامه اخذ وثیقه از مؤسسات اعتباری در قبال اضافه برداشت و واگذاری و فروش وثایق دریافتی
مصوب ۱۴۰۲,۱۰,۲۸
با اصلاحات و الحاقات بعدی
احتراماً، پیرو بخشنامه شماره ۰۱/۱۵۳۰۶۴ مورخ ۱۴۰۱/۶/۱۹ موضوع ابلاغ «شیوه نامه أخذ وثیقه از مؤسسات اعتباری در قبال اضافه برداشت و واگذاری و فروش وثایق دریافتی» مصوب جلسه مورخ ۱۴۰۱/۶/۱۲ هیأت عامل محترم بانک مرکزی، به استحضار می رساند؛ با استناد به مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۱۶ شورای محترم پول و اعتبار متضمن امکان پذیرش سهام شرکت های سهامی خاص تحت مالکیت مؤسسات اعتباری به عنوان وثیقه در قبال اضافه برداشت مؤسسات اعتباری و همچنین با توجه به بازخوردهای واصله و تجربیات حاصل از اجرای ضوابط موصوف، شیوه نامه یاد شده مورد بازنگری قرار گرفت و در جلسه مورخ ۱۴۰۲/۷/۳۰ هیأت عامل محترم بانک مرکزی به تصویب رسید که نسخه ای از آن به شرح پیوست برای استحضار ایفاد می شود. به موجب شیوه نامه مذکور، امکان پذیرش سهام شرکت های سهامی خاص تحت مالکیت مؤسسه اعتباری توسط بانک مرکزی منوط به آن که؛ سهام مزبور در زمان پذیرش آن به عنوان وثیقه توقیف نباشد؛ ارزش سهام شرکت حداقل معادل ۷۰ درصد ارزش دارایی های ثابت تحت تملک شرکت باشد و دارایی های ثابت شرکت نزد بانک مرکزی به رهن گذاشته شود، فراهم شده است. همچنین توثیق ارز صرفاً در قالب اسکناس دلار و یورو امکان پذیر می باشد. علاوه بر این، توثیق وثایق از جانب سایر اشخاص به نمایندگی از مؤسسه اعتباری، مطابق با ضوابط مقرر در شیوه نامه مذکور، مجاز گردیده است. نهایتاً این که، آزادسازی وثایق تودیعی بنا به درخواست مؤسسه اعتباری و با هدف کاهش یا تسویه اضافه برداشت، تحت شرایطی امکان پذیر شده است. با عنایت به مراتب مذکور، خواهشمند است دستور فرمایند مراتب با لحاظ مفاد بخشنامه شماره ۹۶/۱۴۹۱۵۳ مورخ ۱۳۹۶/۵/۱۶ به تمامی واحدهای ذی ربط آن بانک /مؤسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ شده و بر حسن اجرای آن نیز نظارت دقیق به عمل آید./۶۲۱۴۱۵۱/ک مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی
اداره مطالعات و مقررات بانکی شیوه نامه أخذ وثیقه از مؤسسات اعتباری در قبال اضافه برداشت و واگذاری و فروش وثایق دریافتی به استناد بند (۴) ماده (۱۳) قانون پولی و بانکی کشور و همچنین جزء (۳) بند (د) تبصره (۱۶) ماده واحده قانون بودجه سال ۱۴۰۱ کل کشور و بند (س) تبصره (۵) ماده واحده قانون بودجه سال ۱۴۰۲ کل کشور و در اجرای تکلیف مقرر در مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۱/۴/۱۴ شورای پول و اعتبار و اصلاحیه های پس از آن مبنی بر تدوین شیوه نامه نحوه أخذ وثیقه در اعطای اعتبار یا لحاظ اضافه برداشت برای بانک ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی توسط هیأت عامل بانک مرکزی، «شیوه نامه أخذ وثیقه از مؤسسات اعتباری در قبال اضافه برداشت و واگذاری و فروش وثایق دریافتی» که از این پس به اختصار «شیوه نامه» نامیده می شود، به شرح زیر تدوین می گردد: فصل اول : تعاریف و کلیات ماده ۱ – در این شیوه نامه عناوین ذیل به جای عبارات مربوط به کار می روند: ۱ - ۱ بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛ ۱ -۲ مؤسسه اعتباری: بانک یا مؤسسه اعتباری غیربانکی که به موجب قانون و یا با مجوز بانک مرکزی تأسیس شده و تحت نظارت آن بانک قرار دارد؛ ۱ -۳ شرکت سپرده گذاری مرکزی: شرکت سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه؛ ۱ -۴ بورس: شرکت بورس اوراق بهادار تهران؛ ۱ -۵ فرا بورس: شرکت فرا بورس ایران؛ ۱ -۶ بورس کالا: شرکت بورس کالای ایران؛ ۱ - ۷ اوراق بهادار دولتی: انواع اوراق بهادار منتشره توسط خزانه داری کل کشور؛ ۱ -۸ شمش استاندارد طلا: شمس استاندارد طلا مورد تایید اداره نشر اسکناس و خزانه مطابق با استاندارد تعیین شده توسط اداره خزانه داری ارزی؛ ۱ - ۹ اوراق بدهی شرکتی: اوراق بدهی شرکتی منتشره در فرابورس؛ ۱ – ۱۰ سهام: سهام منتشره در بورس و فرابورس به استثناء سهام مؤسسات اعتباری؛ ۱ -۱۱ ملک: عین ملک مشتمل بر زمین و ساختمان؛ ۱ -۱۲ سهام شرکت های سهامی خاص: سهام شرکت های سهامی خاص تحت تملک مؤسسه اعتباری ؛ [پاورقی ۱] پاورقی۱ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ۱ -۱۳ وثایق: دارایی های قابل توثیق وفق مفاد این شیوه نامه مشتمل بر اوراق بهادار دولتی، ارز، شمش استاندارد طلا، اوراق بدهی شرکتی، سهام، ملک و سهام شرکت های سهامی خاص؛[پاورقی ۲] پاورقی ۲ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ۱ -۱۴ گروه مؤسسه اعتباری: مشتمل بر ۱ -۱۴ - ۱ شرکت کنترل کننده مؤسسه اعتباری؛ ۱ - ۱۴ -۲ شرکت تابعه و وابسته شخص حقیقی یا حقوقی کنترل کننده مؤسسه اعتباری؛ ۱ -۱۴ - ۳ شرکت تابعه و وابسته مؤسسه اعتباری؛
در این تعریف، کنترل به معنای توانایی تعیین اکثریت اعضای هیأت مدیره یا هدایـت سیاسـت های مالـی و عملیاتی شخص حقوقی تحت کنترل به صورت مستقیم، غیرمستقیم یا از طریق توافق با سایر اشخاص به تشخیص مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری می باشد. ماده ۲ – لحاظ اضافه برداشت برای مؤسسه اعتباری توسط بانک مرکزی منوط به أخذ قبلی وثایق لازم و انعقاد قراردادهای مرتبط با آن، مطابق با مفاد این شیوه نامه می باشد. تبصره - اضافه برداشت لحاظ شده برای مؤسسه اعتباری پیش از تصویب این شیوه نامه، مشمول حکم مقرر در این ماده نمی باشند. ماده ۳ – قراردادهای مرتبط با اخذ وثایق لازم از مؤسسه اعتباری شامل مواردی نظیر اخذ وکالت نامه های مورد نیاز و همچنین اجازه توثیق، تملک، فروش و انتقال وثایق توسط مدیریت کل حقوقی تهیه می گردد. [پاورقی ۳] ۳ – طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ماده ۴ – وثایق مورد پذیرش بانک مرکزی به منظور لحاظ اضافه برداشت برای مؤسسه اعتباری به ترتیب اولویت عبارتند از: ۴ - ۱ اوراق بهادار دولتی؛ ۴ - ۲ ارز به صورت اسکناس دلار و یورو ؛[پاورقی ۴] پاورقی ۴ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ۴ - ۳ شمش استاندارد طلا؛ ۴ - ۴ اوراق بدهی شرکتی؛ ۴ - ۵ سهام؛ ۴ - ۶ ملک؛ ۴ - ۷ سهام شرکت های سهامی خاص .[پاورقی ۵] پاورقی ۵ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۱ – پذیرش اوراق بهادار دولتی، اوراق بدهی شرکت و سهام در زمان وثیقه سپاری منوط به عدم توقف یا تعلیق و نیز عدم برقراری شرایط معامله تحت احتیاط برای نماد معاملاتی مرتبط با آنها میباشد. تبصره ۲ – نمادهای معاملاتی در بازار پایه فرابورس قابلیت توثیق وفق مفاد این شیوه نامه را ندارد. تبصره ۳ – جریان های نقدی و سایر منافع مترتب بر اوراق بهادار دولتی، ارز، اوراق بدهی شرکتی، سهام و سهام شرکت های سهامی خاص در دوره توثیق نزد بانک مرکزی قابلیت پرداخت به مؤسسه اعتباری را نداشته و در وثیقه بانک مرکزی می باشند. [پاورقی ۶] پاورقی ۶ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۴ – تامین تمامی هزینه های مترتب در راستای اجرای این شیوه نامه از جمله هزینه نگهداری، توثیق و کارشناسی و همچنین تعیین تکلیف و رفع موانع قانونی نقل و انتقال از جمله بدهی های دولتی (شهرداری، مالیاتی و ...) و هرگونه توقیف اجرایی یا قضایی بر عهده مؤسسه اعتباری می باشد. [پاورقی ۷] پاورقی ۷ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۵ – معرفی ارز توسط مؤسسه اعتباری به عنوان وثیقه وفق مفاد این شیوه نامه نباید از محل اسکناس امانی بانک مرکزی تودیع شده در مؤسسه اعتباری یا اسکناس دریافتی از سپرده گذاران با تضمین بانک مرکزی حسب شرایط و ضوابط ابلاغی بانک مرکزی باشد. مگر این که مراتب مورد موافقت معاونت ارزی قرار گیرد. [پاورقی ۸ ] پاورقی ۸ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۶ – مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری می تواند وثایق متعلق به شرکت های عضو گروه مؤسسه اعتباری را به عنوان وثیقه اضافه برداشت مؤسسه اعتباری مزبور مطالبه نموده یا از مؤسسه اعتباری بپذیرد. تبصره ۷ – معرفی هر فقره ملک توسط مؤسسه اعتباری به عنوان وثیقه وفق مفاد این شیوه نامه با رعایت اولویت به ترتیب؛ املاک دارای کاربری مسکونی، اداری و تجاری و با تقدم شعب مؤسسه اعتباری نسبت به سایر املاک تجاری آن، صرفاً در صورتی امکان پذیر است که ملک یاد شده دارای سند رسمی تک برگ، فاقد مالکیت مشاع، بلامعارض، ملک طلق، سهل البیع، واقع شده در محدوده شهرها و دارای حداکثر ارزش معادل ۲۰ هزار میلیارد ریال باشد. پذیرش سایر املاک که فاقد تمام یا بخشی از ویژگی های مذکور باشد، به تشخیص و صلاحدید مدیریت کل حقوقی خواهد بود. تبصره ۸ – پذیرش سهام شرکت های سهامی خاص به عنوان وثیقه وفق مفاد این شیوه نامه منوط به تحقق شرایط زیر است:
۱- سهام مزبور در زمان پذیرش آن به عنوان وثیقه، توقیف نباشد؛
۲- ارزش سهام شرکت حداقل معادل ۷۰ درصد ارزش دارایی های ثابت تحت تملک شرکت باشد
۳- دارایی های ثابت شرکت نزد بانک مرکزی به رهن گذاشته شود. [پاورقی ۹] پاورقی ۹ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۹ – توثیق وثایق از جانب سایر اشخاص حقیقی و حقوقی به نمایندگی از مؤسسه اعتباری، مطابق با ضوابط مقرر در این شیوهنامه، مجاز است. [پاورقی ۱۰] پاورقی ۱۰ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. فصل دوم : اعلام میزان و نحوه ارزش گذاری وثایق ماده ۵ – مؤسسه اعتباری موظف است پس از اعلام میزان وثایق مورد نیاز توسط مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری وفق ماده ۷، با لحاظ اولویت موضوع ماده ۴ نسبت به معرفی وثایق مورد نیاز و ارسال مدارک زیر اقدام نماید. ۵ - ۱ اوراق بهادار دولتی: میزان و نوع اوراق موضوع وثیقه، زمان سررسید و نرخ سود؛ ۵ - ۲ ارز: مبلغ موضوع وثیقه، منشأ تأمین ارز ؛ [پاورقی ۱۱] پاورقی ۱۱ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ۵ - ۳ شمش استاندارد طلا: تعداد و مشخصات آن ها؛ ۵ - ۴ اوراق بدهی شرکتی: میزان اوراق موضوع وثیقه، مستندات مربوط به عدم تعلیق و توقف تمام یا بخشی از معاملات نماد و یا برقراری شرایط معامله تحت احتیاط برای آن، زمان سررسید، نرخ سود، مشخصات دارایی های مبنای انتشار در صورت وجود، ارکان و تعهدات هر یک از آن ها و رتبه اعتباری در صورت وجود؛ ۵ - ۵ سهام: میزان سهام موضوع وثیقه، مستندات مربوط به عدم تعلیق و توقف تمام یا بخشی از معاملات نماد و یا برقراری شرایط معامله تحت احتیاط برای آن، موضوع فعالیت و ترکیب سهامداری شرکت و نحوه تملک سهام توسط مؤسسه اعتباری (خرید یا تملک وثیقه)؛ ۵ - ۶ ملک: مشخصات ملک نظیر محل و متراژ زمین و ساختمان، مشخصات سازه، نوع کاربری، عمر بنا، نحوه تملک توسط مؤسسه اعتباری (خرید، ساخت یا تملک وثیقه) و ارزش سرقفلی در صورت وجود؛ تبصره – مدیریت کل نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری عنداللزوم میتواند اطلاعات و مدارک دیگری را نیز در خصوص وثایق صدرالذکر از مؤسسه اعتباری دریافت نماید؛ ۷ -۵ - سهام شرکت های سهامی خاص: میزان سهام موضوع وثیقه، تأییدیه عدم توقیف اداره ثبت شرکت ها از مرجع ثبتی که در آن، شرکت به ثبت رسیده است و همچنین تعهدنامه ای مبنی بر عدم توقیف بودن آن، موضوع فعالیت و ترکیب سهامداری شرکت و نحوه تملک سهام شرکت های سهامی خاص توسط مؤسسه اعتباری (خرید یا تملک وثیقه). [پاورقی ۱۲] پاورقی ۱۲ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ماده ۶ – مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری پس از دریافت اطلاعات و مدارک موضوع ماده ۵، حسب مورد رأساً یا از طریق مکاتبه با اداره/مدیریت کل ذی ربط مطابق با جدول زیر، اقدامات لازم جهت طی تشریفات ارزش گذاری وثایق را در دستور کار قرار می دهد. اداره خزانه داری ارزی و اداره نشر اسکناس و خزانه ظرف مدت هفت روز کاری از زمان دریافت نامه مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری و مدیریت کل حقوقی ظرف مدت هفت روزکاری از زمان اعلام نظر نهایی کارشناسان مربوط، نتیجه ارزش گذاری وثایق را به مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری ارائه می نمایند.
نوع وثیقه
روش/مبنای ارزش گذاری
مسئول انجام ارزش گذاری
اوراق بهادار دولتی
قیمت پایانی بازار اوراق در روز معاملاتی منتهی به روز معرفی وثیقه از سوی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی
مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری
ارز
ارزش اعلامی بر اساس نرخ خرید اسکناس مندرج در سامانه های اعلامی از سوی اداره پایش بازار ارز با لحاظ جمیع شرایط، نظیر هزینه های نگهداری، انتقال و تبدیل در روز معرفی وثیقه از سوی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی
اداره پایش بازار ارز
شمش استاندارد طلا
ارزش اعلامی بر اساس نرخ طلا با لحاظ جمیع شرایط نظیر هزینه های نگهداری، انتقال و تبدیل در روز معرفی وثیقه از سوی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی
اداره نشر اسکناس و خزانه
اوراق بدهی شرکتی
قیمت پایانی بازار اوراق در روز معاملاتی منتهی به روز معرفی وثیقه از سوی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی
مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری
سهام
میانگین قیمت پایانی سهام در ۳۰ روز معاملاتی منتهی به روز معرفی وثیقه از سوی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی
مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری
ملک
ارزش برآوردی توسط حداکثر سه نفر کارشناس رسمی به تشخیص مدیریت کل حقوقی
مدیریت کل حقوقی
سهام شرکت های سهامی خاص [پاورقی ۱۳]
ارزش برآوردی توسط حداکثر سه نفر کارشناس رسمی به تشخیص مدیریت کل حقوقی
مدیریت کل حقوقی پاورقی ۱۳ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۱ – چنان چه قیمت سهام معرفی شده طی ۳۰ روز معاملاتی منتهی به روز معرفی وثیقه افزایش یافته باشد، میانگین قیمت پایانی سهام مورد نظر از تاریخ افزایش سرمایه تا روز معرفی وثیقه توسط مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی محاسبه می شود. [پاورقی۱۴] پاورقی ۱۴- طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره ۲ – ارزش گذاری اوراق بهادار دولتی، ارز، شمش استاندارد طلا، اوراق بدهی شرکتی و سهام در ادوار فصلی و ارزش گذاری ملک و سهام شرکت های سهامی خاص به صورت سالانه انجام می شود و تا زمان اتمام تشریفات ارزش گذاری مجدد، آخرین ارزش گذاری وثایق، مبنای عمل خواهد بود. [پاورقی۱۵] پاورقی ۱۵ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. فصل سوم : تودیع وثایق نزد بانک مرکزی و تعدیل ارزش ماده ۷ – مؤسسه اعتباری همواره موظف به نگهداری وثایق لازم نزد بانک مرکزی مطابق با مفاد این شیوه نامه می باشد. حداقل میزان وثایق لازم که مؤسسه اعتباری موظف به تودیع نزد بانک مرکزی می باشد با لحاظ ضرایب تعدیل موضوع ماده ۸، در پایان هر فصل توسط مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری بر اساس مجموع مقادیر حاصل از محاسبات مقرر در بندهای زیر تعیین و به مؤسسه اعتباری اعلام می گردد: ۱ - ۷ حداکثر میزان اضافه برداشت مؤسسه اعتباری در فصل گذشته پس از اعمال ضریب ۱٫۳؛ ۲ - ۷ میانگین خالص سپرده پذیری روزانه مؤسسه اعتباری در فصل گذشته پس از اعمال ضریب ۰٫۳ برای مؤسسه اعتباری که بر اساس میانگین خالص سپرده پذیری روزانه در دوره موصوف، سپرده پذیر به شمار می رود. تبصره - چنانچه میزان وثایق تودیع شده توسط مؤسسه اعتباری نزد بانک مرکزی مطابق با مفاد این ماده به هر دلیل برای پشتیبانی از اضافه برداشت مؤسسه اعتباری کافی نباشد، مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری می تواند در هر زمان میزان کسری وثایق را به مؤسسه اعتباری اعلام نماید. ماده ۸ – میزان پوشش وثایق أخذ شده از مؤسسه اعتباری پس از اعمال ضرایب مندرج در جدول زیر به صورت کسری از ارزش برآورد شده موضوع ماده ۶ توسط مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری تعیین می گردد.
نوع وثیقه
نرخ تعدیل (درصد)
اوراق بهادار دولتی
۹۵
ارز
۹۰
شمش استاندارد طلا
۹۰
اوراق بدهی شرکتی
۸۵
سهام
۷۰
ملک
۶۰ ماده ۹ – به کارگیری وثایق معرفی شده توسط مؤسسه اعتباری برای پشتیبانی از اضافه برداشت مؤسسه اعتباری منوط به انعقاد قرارداد مربوط فی مابین بانک مرکزی و مؤسسه اعتباری و نیز اتمام فرآیند تودیع وثایق نزد بانک مرکزی می باشد. مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری پس از دریافت گزارش ارزش گذاری موضوع ماده ۶ و اعمال ضرایب تعدیل موضوع ماده ۸ از طریق مکاتبه با ادارات ذی ربط به شرح جدول زیر و مؤسسه اعتباری، اقدامات لازم جهت طی تشریفات تودیع وثایق را در دستور کار قرار می دهد و عنداللزوم کسری وثایق نسبت به مقادیر موضوع ماده ۷ را به مؤسسه اعتباری اعلام می نماید. ادارات مربوط با انجام اقدامات لازم، ظرف مدت ۷ روز کاری پس از اتمام فرآیند تودیع وثایق مراتب را به اطلاع مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری رسانیده و در صورتی که فرآیند تودیع وثایق به هر دلیل ظرف مدت ۱۵ روز کاری پس از دریافت نامه مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری، خاتمه نیابد، مراتب را به مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری اعلام می نمایند تا عنداللزوم موضوع جایگزینی وثایق از مؤسسه اعتباری درخواست گردد. [پاورقی ۱۶]
نوع وثیقه
ساز و کار تودیع
اوراق بهادار دولتی
ثبت وثیقه گذاری نزد شرکت سپرده گذاری مرکزی از طریق اداره عملیات بازار باز
ارز
تودیع ارز نزد اداره نشر اسکناس و خزانه
و با هماهنگی اداره عملیات ارزی [پاورقی ۱۷]
شمش استاندارد طلا
تودیع طلا نزد بانک مرکزی با تایید اداره نشر اسکناس و خزانه
اوراق بدهی شرکتی
ثبت وثیقه گذاری نزد شرکت سپرده گذاری مرکزی از طریق اداره عملیات بازار باز
سهام
ثبت وثیقه گذاری نزد شرکت سپرده گذاری مرکزی از طریق اداره عملیات بازار باز
ملک
ثبت وثیقه گذاری نزد سازمان ثبت اسناد و املاک کشور از طریق مدیریت کل حقوقی
سهام شرکت های سهامی خاص [پاورقی ۱۸]
اخذ تأییدیه از اداره ثبت شرکت ها و وکالت نامه از مؤسسه اعتباری توسط مدیریت کل حقوقی پاوقی ۱۶ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. پاوقی ۱۷- طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. پاوقی ۱۸ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره - چنان چه فرآیند تودیع ملک به عنوان وثیقه ظرف مدت سه ماه پس از دریافت نامه مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری انجام نشود، مدیریت کل حقوقی مراتب را با ذکر دلایل به مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری اعلام می نماید. چنان چه عدم امکان تودیع ملک به عنوان وثیقه توسط مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری، احراز شود، آن مدیریت کل باید مؤسسه اعتباری ذی ربط را به جایگزینی و تودیع وثایق دیگر الزام نماید. ماده ۱۰ – مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری با رعایت مفاد ماده ۷ و بنا به درخواست مؤسسه اعتباری، اقدامات لازم را برای آزادسازی وثایق مازاد یا تعویض وثایق مؤسسه اعتباری حسب تشخیص اتخاذ می نماید. فصل چهارم : تسویه اضافه برداشت، تملک و فروش وثایق ماده ۱۱ – مؤسسه اعتباری موظف به تأمین وجوه لازم برای تسویه اضافه برداشت از بانک مرکزی در روز کاری پس از لحاظ اضافه برداشت می باشد. در هر صورت چنانچه اضافه برداشت مؤسسه اعتباری طی یک روز بیشتر از ۱۰ هزار میلیارد ریال و یا مجموعاً در چند روز متوالی و یا غیرمتوالی در هر ماه بالغ بر ۲۵۰ هزار میلیارد ریال گردد، اقدامات لازم به منظور فروش و یا تملک وثایق دریافتی از مؤسسه اعتباری، وفق مفاد این فصل در دستور کار قرار می گیرد. ماده ۱۲ – فرآیند فروش و یا تملک وثایق مؤسسه اعتباری پس از آغاز وفق ماده ۱۱، قابلیت تعلیق یا لغو ندارد. تشریفات مربوط به فروش و یا تملک وثایق به نفع بانک مرکزی حسب مورد وفق مفاد ماده ۱۳، ماده ۱۴ و ماده ۱۵ و صدور اسناد مرتبط توسط مدیریت کل حقوقی پیگیری می گردد. وجوه حاصل از فروش یا تملک وثایق موضوع این ماده ابتدائاً به مصرف تسویه اضافه برداشت موسسه اعتباری و وجه التزام آن رسیده و مازاد بر آن، با مکاتبه مدیریت کل حقوقی به حساب مؤسسه اعتباری نزد اداره معاملات ریالی کارسازی می گردد. تبصره ۱ – مدیریت کل حقوقی می تواند با تأیید هیأت عامل نسبت به خرید اوراق بهادار دولتی موضوع این ماده به نفع بانک مرکزی اقدام نماید. تبصره ۲ – «سامانه فروش املاک توثیق شده نزد بانک مرکزی» جهت بهره برداریِ مدیریت کل حقوقی توسط معاونت فناوری های نوین تهیه می گردد. ماده ۱۳ – ارز و شمش استاندارد طلای موضوع وثیقه به قیمت روز حسب مورد اعلامی توسط اداره پایش بازار ارز یا اداره نشر اسکناس و خزانه با لحاظ جمیع شرایط ارزش گذاری مقرر در ماده ۶، به نفع بانک مرکزی تملک می شود. ماده ۱۴ – مدیریت کل حقوقی با همکاری سایر ادارات ذی ربط اقدامات لازم جهت فروش اوراق بهادار دولتی، اوراق بدهی شرکتی و سهام در بورس و فرابورس به صورت بلوکی، عمده یا خرد و نیز برگزاری مزایده فروش سهام شرکت های سهامی خاص و املاک به عموم از طریق «سامانه فروش املاک توثیق شده نزد بانک مرکزی»، بورس کالا و یا سایر طرق ممکن را در دستور کار قرار می دهد. [پاورقی ۱۹] پاوقی ۱۹ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره - سامانه فروش املاک توثیق شده نزد بانک مرکزی» جهت بهره برداریِ مدیریت کل حقوقی توسط معاونت فناوری های نوین تهیه می گردد. ماده ۱۵ - مزایده املاک و سهام شرکت های سهامی خاص از طریق «سامانه فروش املاک توثیق شده نزد بانک مرکزی»، بورس کالا و یا سایر طرق ممکن برگزار می گردد. قیمت اولین روز مزایده برای وثایق موضوع این ماده برابر با ارزش برآوردی توسط حداکثر سه نفر کارشناس رسمی به تشخیص مدیریت کل حقوقی، در نظر گرفته می شود. در صورت عدم فروش وثیقه به ازای هر روز کاری، ۵/۰ واحد درصد به مأخذ قیمت اولین روز مزایده کاسته شده و مبنای مزایده در روز کاری بعد قرار می گیرد. فروش ملک و سهام شرکت های سهامی خاص موضوع وثیقه به صورت نقدی می باشد لیکن چنان چه ملک و سهام شرکت های سهامی خاص یاد شده ظرف مدت ۶۰ روز از زمان شروع مزایده به صورت نقدی به فروش نرسد، مدیریت کل حقوقی می تواند با تأیید هیأت عامل، ملک یا سهام شرکت های سهامی خاص موصوف را به صورت نسیه و یا با شرایط خاص به فروش برساند. [پاورقی ۲۰] پاوقی ۲۰ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. تبصره - چنان چه از زمان آخرین ارزشیابی ملک یا سهام شرکت های سهامی خاص موضوع وثیقه توسط کارشناسان رسمی موضوع ماده ۶، بیش از شش ماه سپری نشده باشد، ارزش ملک یا سهام شرکت های سهامی خاص در فرآیند اخذ وثیقه برای تعیین قیمت اولین روز مزایده، مبنای عمل خواهد بود. در هر صورت اعتبار ارزش گذاری کارشناسان رسمی موضوع این ماده، شش ماه از تاریخ صدور بوده و ادامه برگزاری مزایده، منوط به ارزش گذاری مجدد وثایق می باشد. [پاورقی ۲۱] پاورقی ۲۱ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. ماده ۱۶ – چنان چه مؤسسه اعتباری، آزادسازی وثایق تودیعی نزد بانک مرکزی را با هدف کاهش یا تسویه اضافه برداشت درخواست نماید، مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری منوط به انجام اقدامات ذیل توسط مؤسسه اعتباری ذی ربط و پس از تایید قائم مقام رئیس کل بانک مرکزی، نسبت به آزادسازی وثایق مورد درخواست اقدام می کند. [پاورقی ۲۲]
نوع وثیقه
ساز و کار آزادسازی وثایق
حوزه متولی تأیید اقدامات
اداره متولی آزاد سازی وثایق
اوراق بهادار دولتی
۱ـ اعلام شماره حساب نزد بانک مرکزی توسط مؤسسه اعتباری به شرکت «سپرده گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه» (سمات) به منظور واریز وجوه حاصل از فروش وثایق و ارایه یک نسخه از مکاتبه به عمل آمده و نیز تاییدیه شرکت یاد شده به مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری؛
۲ ـ ارایه چک تضمینی معادل ارزش وثایق (با امضای مدیرعامل و یکی دیگر از دارندگان امضای مجاز مؤسسه اعتباری) به بانک مرکزی و تعهد به توثیق مجدد (پرداخت هزینه کارمزد توثیق به شرکت سمات و اعلام آن به مدیریت مالی شرکت مزبور و اداره عملیات بازار باز) در صورت عدم فروش وثایق؛
۳ - آزادسازی وثایق پس از تایید اقدامات انجام شده در بندهای (۱) و (۲) و تایید نهایی قائم مقام رئیس کل، به میزان تایید شده و ارایه سند حسابداری آن به اداره حسابداریکل و بودجه.
مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری
اداره عملیات بازار باز
اوراق بدهی شرکتی
سهام
ارز
۱-ارایه مستندات معرفی حساب نزد بانک مرکزی به منظور واریز وجوه حاصل از فروش وثیقه از سوی مؤسسه اعتباری و تعهدنامه (با امضای مدیر عامل و هیئت مدیره) مبنی بر واریز وجوه حاصل از فروش وثایق به حساب مزبور به مدیریتکل نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری؛
۲- ارایه چک تضمینی (با امضای مدیر عامل و یکی دیگر از دارندگان امضای مجاز مؤسسه اعتباری) معادل ارزش ارز یا شمش طلای مورد وثیقه به قیمت روز حسب مورد اعلامی به ترتیب توسط اداره پایش بازار ارز یا اداره نشر اسکناس و خزانه با لحاظ جمیع شرایط ارزشگذاری مقرر در ماده (۶) این شیوهنامه و ارایه تعهد مبنی بر توثیق مجدد در صورت عدم فروش وثایق؛
۳- آزادسازی وثایق پس از تایید اقدامات انجام شده در بندهای (۱) و (۲) و تایید نهایی قائم مقام رئیس کل به میزان تایید شده و ارایه سند حسابداری آن به اداره حسابداریکل و بودجه.
مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری با هماهنگی اداره پایش بازار ارز
شمش استاندارد طلا
مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری با هماهنگی اداره نشر
اسکناس و خزانه
ملک
۱- بررسی درخواست مؤسسه اعتباری توسط مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری با اخذ نظر از مدیریت کل حقوقی
۲ - انعقاد قرارداد موضوع ماده ۱۰ قانون مدنی با تصریح بر تعهدات موسسه اعتباری شامل اخذ چک تضمینی معادل ارزش وثایق (با امضای مدیرعامل و یکی دیگر از دارندگان امضای مجاز مؤسسه اعتباری) و وکالت موضوع بند ۳ و ارایه تعهد مبنی بر توثیق مجدد در صورت عدم فروش وثایق؛
۳ - تمدید وکالت نامه رسمی مأخوذه سابق یا اعطای وکالت بلاعزل فروش یا انتقال از سوی موسسه اعتباری به بانک مرکزی متضمن تصریح بر سلب حق هرگونه اقدام منافی با مورد وکالت شامل سلب حق مباشرت در انجام موضوع وکالت یا ضم امین یا ناظر یا هرگونه عنوان مشابه و سلب حق اعطای وکالت مجدد با درج عبارت«ضمن عقد خارج لازم» در متن وکالت نامه
۴ - آزاد سازی وثایق به میزان تأیید شده منوط به تأیید نهایی اقدامات توسط قائممقام رئیس کل.
سهام شرکت های سهامی خاص پاورقی ۲۲ - طی مصوبه جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰ هیأت عامل بانک مرکزی، الحاق گردید. شیوه نامه اخذ وثیقه از مؤسسات اعتباری در قبال اضافه برداشت و واگذاری و فروش وثایق دریافتی» که پیش تر در بیست و پنجمین جلسه مورخ ۱۴۰۱/۶/۱۲ هیات عأمل بانک مرکزی در (۱۶) ماده و (۱۴) تبصره به تصویب رسیده بود، با اصلاحاتی به شرح مندرج در متن و با الحاق ۴ تبصره در چهل و یکمین جلسه مورخ ۱۴۰۲/۸/۳۰، چهل و سومین جلسه مورخ ۱۴۰۲/۹/۱۴ و چهل و هفتمین جلسه مورخ ۱۴۰۲/۱۰/۱۳ هیأت عامل بانک مرکزی، در (۱۶) ماده و (۱۹) تبصره تصویب گردید و از تـاریخ ابـلاغ لازم الاجـراء می باشد.
اگر تجربهای در تفسیر یا اجرای این قانون دارید، دیدگاه حرفهای خود را در گفتمان منتشر کنید.