نظر مشورتی ۷/۴۳۲۶ مورخ ۱۳۷۹/۰۶/۱۷ اداره کل حقوقی قوه قضائیه

سؤال: آیا هر افزایش مبادله ای چه در جنس و چه در پول ضرورتاً مشمول مقررات ربا و حرمت آن است؟آیا خرید و فروش چک، در زمره معاملات ربوی است؟

نظریه اداره کل حقوقی قوه قضاییه

حرمت ربا یکی از ضروریات دین مبین اسلام و آیات قرآنی و روایات و نظر فقهاء بزرگ اسلامی نیز مبین این واقعیت است لیکن هر افزایش مبادله را چه در پول و چه در جنس ربا نمی گویند. بلکه ربا در دوقالب مورد بحث است اول ربا در معاملات (ربای معاملی) دوم ربا در قرض(ربای قرضی) ربای معاملی به شکل ذیل مطرح است اگر خرید و فروش به صورت جنس به جنس و هر دو جنس از یک نوع باشد به گونه ای که عرف آن را یک جنس بگوید مثل خرید و فروش گندم به گندم، خرما به خرما و غیرهما و نیز این دو جنس از نوع مکیل و موزون باشد اضافه دریافتی ربا محسوب و حرام است.

اما ربای قرضی اگر در قرض چه پول باشد یا جنس به شکل ذیل عمل شود که پول یا جنسی را قرض می کند و قرار شود که بعد از مدتی با اضافاتی آن را تأ دیه نماید اضافه پرداختی و یا دریافتی را ربا می گویند و حرام است. منظور از اضافه ربا زائد بر مبلغ دریافتی، عنایت به معاملات قرضی دارد و همچنان خرید و فروش چک در قالب معاملات ربوی قرار نمی گیرد.