برنامه ملی راهبردی مدیریت پسماندها موضوع جز (۱) و تبصره جزء (۳) بند (چ) ماده (۲۲) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران

هیئت وزیران در جلسه ۱۴۰۴/۷/۳۰ به پیشنهاد سازمان حفاظت محیط زیست با همکاری وزارتخانه های کشور، صنعت، معدن و تجارت، نیرو، نفت، جهاد کشاورزی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و به استناد جز (۱) و تبصره جزء (۳) بند (چ) ماده (۲۲) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳ و اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، برنامه ملی راهبردی مدیریت پسماندها را به شرح زیر تصویب کرد: برنامه ملی راهبردی مدیریت پسماندها

موضوع جز (۱) و تبصره جزء (۳) بند (چ) ماده (۲۲) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران

مصوب ۱۴۰۴,۰۷,۳۰

با اصلاحات و الحاقات بعدی

ماده ۱ - در این تصویب نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند: ۱ - قانون برنامه: قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳. ۲ - سازمان: سازمان حفاظت محیط زیست. ۳ - پسماند: مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) که به طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده و از نظر تولیدکننده زائد تلقی می شود. ۴ - برنامه ملی: برنامه ملی راهبردی مدیریت پسماندها. ۵ - نظام اقتصاد چرخشی: یک الگوی (مدل) اقتصادی که هدف آن کمینه کردن پسماندها و بیشترین استفاده از منابع است. اقتصاد چرخشی، تمام چرخه محصول از استخراج مواد اولیه تا طراحی، تولید، فروش، مصرف، استفاده مجدد، بازیافت مواد و انرژی را شامل می شود. ۶ - امتداد مسئولیت تولیدکننده: مسئولیت تولیدکنندگان و واردکنندگان کالا یا محصول نسبت به مدیریت پسماندهای ناشی از آنها. ماده ۲ - برنامه ملی برای اجرا در سطح راهبردی (شامل چشم انداز، اهداف، راهبردها و سیاست ها) و برنامه های اقدام، با رعایت قوانین و مقررات مربوط به شرح پیوست که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت است، تعیین می شود. ماده ۳ - دستگاه های اجرایی ذی ربط مکلفند برنامه اقدام خود را به صورت سالیانه تا پایان قانون برنامه به نحوی که اهداف کلان و عملیاتی برنامه مصوب تحقق یابد ظرف سه ماه پس از ابلاغ این تصویب نامه تهیه و به سازمان ارائه نمایند. ماده ۴ - دستگاه های اجرایی ذی ربط موظفند به تفکیک اقدامات مشخص شده در برنامه ملی اقدام و گزارش پیشرفت سالانه و موردی را به سازمان ارائه کنند. ماده ۵ - سازمان مسئول نظارت، پایش و ارزیابی برنامه ملی می باشد و گزارش عملکرد سالانه این برنامه را به کارگروه ملی پسماند موضوع مواد (۲) و (۳) آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماندها موضوع تصویب نامه شماره ۲۸۴۸۸/ت۳۲۵۶۱هـ مورخ ۱۳۸۴/۵/۱۰ ارائه و پس از بررسی، نتیجه را به هیئت وزیران و سازمان برنامه و بودجه کشور ارائه می کند. تبصره - وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور) مکلف است در چهارچوب دستورالعمل های ابلاغی سازمان، بر عملکرد شهرداری ها در مدیریت پسماند شهری نظارت کرده و گزارش آن را به صورت دوره ای (فصلی) به سازمان ارائه نماید. ماده ۶ - منابع مالی مورد نیاز اجرای برنامه ملی از محل مشارکت عمومی - خصوصی، منابع داخلی شهرداری ها و نهادهای عمومی غیردولتی، امتداد مسئولیت تولیدکننده، مسئولیت های اجتماعی، تسهیلات بانکی، صندوق ملی محیط زیست و سایر منابع قانونی تأمین می شود. ماده ۷ - اعتبارات حمایتی دولت برای اجرای برنامه ملی بر اساس پیشنهاد دستگاه های اجرایی در سقف بودجه سنواتی و تأیید سازمان برنامه و بودجه کشور در لوایح بودجه سنواتی پیش بینی و در قالب موافقتنامه متبادله عملیاتی می گردد. ماده ۸ - انعقاد قرارداد برای اجرای پروژه هایی که تمام یا بخشی از آن از محل وجوه عمومی تأمین اعتبار می شوند صرفاً با اشخاص حقیقی و حقوقی دارای صلاحیت از مراجع قانونی ذی ربط مجاز می باشد. ماده ۹ - سازمان مکلف است با رعایت بند (ت) ماده (۱۰۷) قانون برنامه با همکاری وزارتخانه های کشور، صنعت، معدن و تجارت، نیرو، نفت، جهاد کشاورزی و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با راه اندازی سامانه یکپارچه مدیریت پسماندها، سطوح دسترسی را برای کاربران ایجاد کرده و نسبت به بررسی و صحت سنجی اطلاعات وارد شده توسط تولیدکننده، پذیرنده و حمل کننده پسماند اقدام نموده و در صورت مغایرت، مراتب را برای اصلاح به واحد مربوط ابلاغ نماید. کلیه وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و نهادهای دولتی و عمومی غیردولتی و کلیه شرکت ها و مؤسسات و اشخاص حقیقی و حقوقی موظفند مقررات و سیاست های مقرر در راستای فعالیت های سامانه را رعایت کنند. محمدرضا عارف

معاون اول رئیس جمهور برنامه ملی راهبردی مدیریت پسماندها الف - مقدمه

نظام مدیریت پسماندهای ایران در شرایط فعلی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. رشد جمعیت و تمرکز آن در برخی مراکز شهریِ بزرگ، تغییر سبک و الگوهای زندگی، تمایل روزافزون به مصرف (مصرف گرایی)، تنوع محصولات و کالاهای تجاری و صنعتی و به دنبال آن تحولات پدید آمده در میزان و کیفیت مواد مصرفی مسئله مذکور را در کشور پیچیده تر کرده است.

با وجود اینکه ایران میانگین سرانه تولید پسماند کمتری (پسماندهای شهری و روستایی) نسبت به دیگر کشورهای جهان و حتی کشورهای همسایه دارد، ولی برعکس با مشکلات محیط زیستی شدیدتری مواجه می باشد. لذا باید پیش بینی های لازم برای بهبود ساختار مدیریت پسماند در کشور از ابعاد مختلف فنی - زیرساختی، اقتصادی - مالی، فرهنگی - اجتماعی، زیست محیطی، نهادی و قانونی اتخاذ شود.

چالش هایی که پسماند ها برای دولت ها و جوامع ایجاد می کنند، متعدد و متنوع هستند. مدیریت صحیح پسماند ها نه تنها برای اجتناب از تأثیرات مخرب مرتبط با پسماند ها اساسی است؛ در عین حال بستری برای بازیابی منابع، تحقق منافع زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی و گام برداشتن در مسیر آینده ای پایدار را نیز فراهم می کند. این مزایا زمانی حاصل می شوند که پسماندها به عنوان منبعی که می تواند بازیابی و برای استفاده های تولیدی و سودآور به کار گرفته شود، تلقی شوند. ضمن اینکه حکمرانیِ متناسب با ساختارها و تشکیلات نظام مدیریت پسماندها باید شکل بگیرد تا با شناخت پیچیدگی ها و روابط متقابل درون و خارج از دولت، در یک فرایند مشارکتی (دولت، شهروندان، بخش خصوصی، بخش غیررسمی، سازمان های مردم نهاد)، بهینه سازی نظام مدیریت پسماندها را راهبری کند.

تدوین برنامه ملی با رسالت تبدیل مدیریت پسماند به اولویت ملی و ارائه تقسیم کار ملیِ سازمان یافته و منطقه ای، برای رسیدگی به این اولویت با مشخص نمودن خطوط کلی سیاستی بر اساس حوزه های اصلی در دستور کار قرار گرفته است. با توجه به جنبه های مختلف سیاست گذاری دولتی، برنامه ملی در انطباق کامل با قانون مدیریت پسماندها مصوب ۱۳۸۳ تدوین شده است. ب - چشم انداز

ایران با اصلاح الگوی تولید و مصرف، پیاده سازی اقتصاد چرخشی، بهره گیری از فناوری های نوین و توسعه آموزش و فرهنگ سازی عمومی، کشوری برخوردار از مدیریت هوشمند، پایدار و بومی پسماند خواهد بود. پ - بیانیه مأموریت

بهبود نظام مدیریت پسماندهای کشور به نحوی که ضمن اثربخشی، پایداری و ارتقای کارآیی، باعث حفظ سلامت عمومی، محیط زیست و منابع گردد. ت - ارزش ها

۱- حفظ سلامت عمومی.

۲- حفاظت از محیط زیست.

۳- استفاده مناسب از منابع. ث - اصول

۱- اولویت بندی اقدامات با تمرکز بر کلان شهرها و استان های ساحلی شمالی.

۲- اولویت بندی اجرای اقدامات توسط دستگاه‎ های اجرایی ذی ربط.

۳- تغییر روند مدیریت پسماندها به سمت تحقق اقتصاد چرخشی.

۴- توسعه مشارکت بخش غیردولتی و استفاده از ظرفیت های بومی.

۵- ارتقای سطح فرهنگ مسئولیت پذیری در تأمین منابع مالی پایدار در مدیریت پسماند.

۶- مشارکت فراگیر ذی نفعان.

۷- بهبود حکمرانی مدیریت پسماندها. ج - اهداف کلان

۱- کاهش حداکثری تولید پسماندها.

۲- بازیابی حداکثری منابع (مواد و انرژی).

۳- بهبود سلامت عمومی و محیط زیست. چ - اهداف راهبردی (استراتژیک)

ردیف

هدف راهبردی (استراتژیک)

واحد

وضع موجود

ظرفیت

(تا پایان قانون برنامه)

وضع مطلوب

(تا پایان قانون برنامه)

۱

به کارگیری سوخت مشتق شده از پسماند

در صنایع سیمان

درصد سوخت جایگزینی در صنایع سیمان

۰

۱۵ درصد سوخت

در صنایع سیمان

۳۰ درصد سوخت

در صنایع سیمان

۲

خرید تضمینی کودهای آلی حاصل از فرایندهای بازیافت پسماندها بر اساس استاندارد ابلاغی سازمان ملی استاندارد ایران

میلیون تن

۰

یک و نیم میلیون تن

سه میلیون تن

۳

کاهش یا جایگزینی مصرف کیسه های پلاستیکی با ضخامت کمتر از (۲۵) میکرون

هزار تن

۵۰۰

۲۵۰

۰

۴

افزایش مراکز دفن مهندسی و بهداشتی در کشور

تعداد مراکز دفن

(با حداقل ۱۵۰ تن پذیرش در شبانه روز)

۵

۳۰

۶۰

۵

افزایش مراکز دفن مهندسی پسماندهای صنعتی و خطرناک

تعداد مراکز دفن

۷

۱۲

۱۶

۶

افزایش استحصال انرژی

مگاوات

۶

۲۰

۳۰

۷

افزایش بازیافت پسماند خشک از کل پسماندهای عادی

درصد

۷

۱۲

۱۶

۸

افزایش تفکیک از مبدأ پسماندهای عادی

درصد

۷

۲۰

۳۰

۹

کاهش دفن پسماندهای عادی در کشور

درصد

۷۱.۴

-

۵۰

۱۰

کاهش سرانه پسماندهای عفونی به ازای هر تخت فعال

کیلوگرم در روز

۱.۴

۱.۲

۱

۱۱

کاهش سرانه پسماندهای پزشکی (غیرعفونی) به ازای هر تخت فعال

کیلوگرم در روز

۳.۴

۳

۲.۴

۱۲

افزایش بازیافت نخاله های ساختمانی

تن در روز

۱۰.۰۰۰

۲۵.۰۰۰

۳۰.۰۰۰

۱۳

افزایش ثبت اطلاعات در سامانه یکپارچه مدیریت پسماندها

شهرداری ها و دهیاری ها

درصد

۰

۱۰۰

۱۰۰

صنایع و واحدهای صنعتی

۱۰

۱۰۰

۱۰۰

واحدهای ارائه دهنده خدمات بهداشتی- درمانی خرد

۵

۱۰۰

۱۰۰

بیمارستان های دولتی و خصوصی

۸۰

۱۰۰

۱۰۰

پسماندهای ویژه کشاورزی واحدهای صنعتیِ دامپروری، آبزیان، کشت و صنعت، صنایع تبدیلی و تکمیلی

۰

۱۰۰

۱۰۰

ح - برنامه اقدام ۱ - برنامه اقدام - سرفصل پسماندهای عادی

راهکارها

سیاست اجرایی

اقدامات

دستگاه مسئول

مجری/همکار

هدف کمی/شاخص ارزیابی

واحد

وضع موجود

وضع مطلوب

توسعه زیرساخت ها و فن آوری های نوین در مدیریت پسماندها

ایجاد و ارتقای سامانه های هوشمند جمع آوری داده های پسماندها در کشور و تقویت فرآیند ثبت دقیق داده ها

بارگذاری اطلاعات مربوط به مدیریت پسماندها در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

وزارت کشور

شهرداری /دهیاری

درصد تکمیل سامانه

۰

۱۰۰

فراهم کردن زیرساخت های اساسی برای تفکیک، جمع آوری، ذخیره و انتقال با پوشش کامل حوزه برنامه ریزی

ارتقاء زیرساخت های هوشمند جمع آوری پسماندها با رویکرد پوشش کامل حوزه های برنامه ریزی

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

تعداد/شهر

۰

۱۰۰

حمایت مالی، فنی و آموزشی از شهرداری ها و دهیاری ها و بخشداری ها برای تقویت زیرساخت های دفع پسماند

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

میلیارد ریال

۰

۱۰۰.۰۰۰

تصفیه شیرابه در مدیریت پسماند عادی

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

مترمکعب در روز

۱۰۰

۱۰۰۰

کاهش انتشار گازهای گلخانه ای در مدیریت پسماند عادی

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

میلیون تن دی اکسید کربن معادل در سال

۱۳.۳

۱۲

پیاده سازی اقتصاد چرخشی در راستای اصلاح الگوی تولید و مصرف و کاهش حداکثری تولید پسماند

توسعه سامانه(سیستم) تفکیک از مبدأ، استفاده مجدد و کاهش تولید در مدیریت پسماندها

الزام شهرداری ها به جمع آوری پسماندهای عادی به صورت تفکیک شده و ایجاد زیرساخت های مربوط

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

تعداد/شهر

۰

۱۰۰

شناسایی پتانسیل های بهبود سامانه­ (سیستم )های جمع آوری و تفکیک موجود با در نظر گرفتن سایر جریان های پسماند از جمله پسماند ناشی از رفت وروب معابر، پسماند حجیم

وزارت کشور

شهرداری

کیفی

-

ارایه گزارش

افزایش ظرفیت و بهبود راندمان خطوط پردازش و بازیافت در کشور

توسعه مشارکت بخش خصوصی از قبیل بهبود محیط کسب و کار در زمینه مدیریت پسماند، سرمایه گذاری در فناوری های بازیافت و ایجاد مراکز پردازش پسماند

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

میلیارد ریال

-

۱۰۰.۰۰۰

افزایش سهم استحصال انرژی از پسماندها

ایجاد تسهیلات و امکانات لازم از طریق شهرداری ها جهت آماده سازی و تولید سوخت مشتق شده از پسماند و تولید انرژی از سایر روش ها

وزارت کشور

شهرداری

تعداد/ شهرداری

۰

۳۰

توسعه صنعت و بازار بازیافت در کشور

افزایش ظرفیت پردازش و دفع پسماندهای عادی، ساختمانی و عمرانی

وزارت کشور

شهرداری

تن در روز

۱۰.۰۰۰

۳۰.۰۰۰

حذف تدریجی محل های دفن پایش(کنترل) نشده پسماندها در کشور (توقف عملیات دفن غیرمهندسی و غیربهداشتی انواع پسماندها)

ساماندهی و تجمیع مراکز دفن با اولویت استان های گلستان، گیلان و مازندران و کلان شهرها و مراکز بالادست منابع تأمین آب شرب

وزارت کشور

شهرداری ها و دهیاری ها (مجری) / وزارت نیرو (همکار)

تعداد مرکز دفن بهداشتی

۵ مرکز (حداقل ۱۵۰ تنی)

۶۰ مرکز دفن

توسعه آموزش و فرهنگ سازی عمومی و جلب مشارکت های مردمی در فرایند مدیریت پسماندها

حمایت و ارائه برنامه های آموزشی به منظور ارتقای مهارت ها، آگاهی و مشارکت در فرایند مدیریت پسماندها

اجرای برنامه آموزشی و اطلاع رسانی مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت کشور

شهرداری ها و دهیاری ها (مجری) / سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران و وزارت آموزش و پرورش (همکار)

کیفی

-

ارایه گزارش

ساماندهی فعالیت های غیررسمی پسماند با اولویت کلان شهرها، مراکز استان ها و شهرهای استان های ساحلی

وزارت کشور / وزارت امور اقتصادی و دارایی/ وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی

شهرداری ها و دهیاری ها

تعداد/شهر

-

همه شهرها

ترویج و نهادینه سازی مسئولیت پذیری اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند

استفاده از ظرفیت مشارکت های داوطلبانه در حوزه مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت کشور

فرمانداری ها و شهرداری ها

کیفی

-

ارایه گزارش

پایدارسازی منابع مالی و جلب مشارکت بخش خصوصی

استقرار سازوکار(مکانیزم )های تشویقی و تنبیهی مؤثر در سامانه(سیستم) مدیریت پسماند

تهیه و پیگیری تصویب بازنگری در سازوکار و قوانین تعیین و وصول هزینه های خدمات مدیریت پسماندهای شهری و روستایی و تامین منابع پایدار مالی

وزارت کشور

-

کیفی

-

انجام و تصویب بازنگری

مطالعات امکان سنجی پیاده سازی سامانه(سیستم )های PAYT (پرداخت به اندازه دورریز) در نظام مدیریت پسماند کشور و ارائه نتایج به کارگروه ملی پسماند

وزارت کشور

-

کیفی

-

ارائه گزارش

مطالعات امکان سنجی مالیات بر دفن پسماندها با اولویت کلان شهرها، مراکز استان ها و شهرهای استان های ساحلی و ارائه نتایج به کارگروه ملی پسماند

وزارت کشور

شهرداری/ دهیاری

کیفی

-

ارائه گزارش

بهبود نظام حکمرانی مدیریت پسماندها در کشور

ایجاد و یا تقویت ساختارهای تخصصی در سطح استان و یا شهرستان برای تقویت بسترهای قانونی و نظارتی در سطح محلی

ایجاد ساختار تخصصی مدیریت پسماند در ستاد وزارت کشور

وزارت کشور

سازمان اداری و استخدامی کشور

کیفی

-

تشکیل ساختار تخصصی

تهیه، اجرا و بازنگری طرح های جامع مدیریت پسماند،

تصویب در کارگروه استانی و تایید شورای برنامه ریزی و توسعه استان

وزارت کشور

شهرداری / استانداری

تعداد/ استان

۰

۳۱

زمینه سازی برای بهبود عملکرد و نقش نظارت نهادها در حوزه مدیریت پسماند

نظارت بر اجرای برنامه های پیشنهادی در برنامه های عملیاتی مدیریت پسماند کشور

سازمان

-

کیفی

-

ارایه گزارش

تدوین دستورالعمل های ممنوعیت ها و عوارض بر پلاستیک های یکبار مصرف

سازمان

-

کیفی

-

تهیه و تصویب دستورالعمل

۲ - برنامه اقدام - سرفصل پسماندهای صنعتی و معدنی

راهکارها

سیاست ها

اقدامات

دستگاه مسئول

مجری/همکار

هدف کمی/شاخص ارزیابی

واحد

وضع موجود

وضع مطلوب

توسعه زیرساخت ها و فن آوری های نوین در مدیریت پسماندها

به کارگیری فناوری های نوین و به روز در مدیریت پسماندهای کشور

ایجاد سازوکار به کارگیری فناوری های دانش بنیان در مدیریت پسماندهای صنعتی و معدنی و ارزیابی و تطبیق آنها هر (۲) سال یک بار

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

ایجاد و ارتقای سامانه های هوشمند جمع آوری داده های پسماندها در کشور و تقویت فرآیند ثبت دقیق داده ها

پیگیری تصویب مقررات الزام تولیدکنندگان پسماندهای صنعتی و معدنی به ثبت اطلاعات کمی و کیفی پسماندها و نحوه مدیریت آن ها در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

درصد پیشرفت

۱۰

۱۰۰

الزام واحدهای زیرمجموعه به ارایه اطلاعات کمی و کیفی پسماندهای حوزه مربوطه و نحوه مدیریت آنها در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

وزارت نفت

-

درصد تکمیل سامانه

۱۰

۱۰۰

پیگیری و الزام تولیدکنندگان برای بارگذاری اطلاعات مربوط به مدیریت پسماندها در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

وزارت نیرو

-

درصد تکمیل سامانه

۱۰

۱۰۰

پیاده سازی اقتصاد چرخشی در راستای اصلاح الگوی تولید و مصرف و کاهش حداکثری تولید پسماند

تغییر رویکردها به سمت استراتژی جلوگیری از تولید پسماند

پیگیری اجرای دستورالعمل کاهش تولید پسماندهای صنعتی و معدنی

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

توانمندسازی­ارائه دهندگان خدمات و تولیدکنندگان برای کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی با ضخامت کمتر از (۲۵) میکرون

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

توسعه سامانه(سیستم )های بازیافت و استحصال انرژی از پسماندها و حداکثرسازی بازیابی منابع (مواد و انرژی)

افزایش سهم استحصال انرژی از پسماندها

خرید تضمینی برق حاصل از تبدیل پسماند (معادل برق تولید شده)

وزارت نیرو

-

مگاوات

۶

۳۰

خرید تضمینی یا صدور مجوز فروش مواد سوختی مایع تولیدی از پسماندها

وزارت نفت

-

مترمکعب

-

به میزان تولیدشده

تأمین بخشی از انرژی مورد نیاز صنایع از سوخت جامد مشتق شده از پسماندها

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

درصد جایگزینی در صنایع سیمان

۰

۱۰۰ درصد سوخت جامد مشتق شده از پسماندها

حمایت از توسعه و ایجاد هاضم های بی هوازی در مقیاس کوچک

وزارت نیرو

وزارت جهادکشاورزی/

وزارت کشور

تعداد

۳۰

۱۰۰

توسعه صنعت و بازار بازیافت در کشور

تهیه سند راهبرد ملی ارتقای زنجیره ارزش بازیافت

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

تعداد

۰

۱

ارایه تسهیلات به صنایع بازیافت کشور با اولویت صنایع مستقر در شهرک صنایع بازیافت و دارای فن آوری های نوین دوست دار محیط زیست

صندوق ملی محیط زیست

-

تعداد/ صنایع

-

۵۰

تسهیل در ایجاد تأسیسات بازیافت تخصصی برای مدیریت پسماندهای صنعتی

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

تعداد/ تأسیسات

-

۵۰

تدوین برنامه و تمهیدات اجرایی مدیریت پسماندها در شهرک های صنعتی

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

طراحی و پیاده سازی نظام یکپارچه پشتیبانی(لجستیک) معکوس

ایجاد ساز و کارهای تشویقی برای تولید محصولات با قابلیت پشتیبانی(لجستیک) معکوس در راستای اقتصاد چرخشی

سازمان

-

تعداد

۰

۵۰

حمایت از توسعه پشتیبانی(لجستیک) معکوس

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

کاهش انتشارات ناشی از عملیات مدیریت پسماند

توسعه مشارکت بخش خصوصی در بهره برداری از محل های دفن پسماندهای صنعتی و معدنی (از قبیل مقررات زدایی و بهبود محیط کسب وکار)

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

تعداد

۷

۱۶

ارتقای کارایی سامانه(سیستم )های مدیریت پسماندهای خطرناک

حمایت از تولیدکنندگان برای کاهش استفاده و جایگزینی مواد خطرناک مشمول کنوانسیون های مرتبط با مدیریت پسماند

وزارت صنعت، معدن و تجارت

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

حمایت از تولیدکنندگان برای کاهش استفاده و جایگزینی مواد خطرناک مشمول کنوانسیون های مرتبط با مدیریت پسماند

وزارت نیرو

سازمان/ وزارت صنعت، معدن و تجارت

کیفی

-

ارایه گزارش

حمایت از تولیدکنندگان برای کاهش استفاده و جایگزینی مواد خطرناک مشمول کنوانسیون های مرتبط با مدیریت پسماند

وزارت نفت

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

مدیریت و نظارت بر فرایند امحاء سیالات حاوی بی فنیل های چندکلره و وسائل آلوده به بی فنیل های چندکلره دارای بیش از پنج هزارم درصد (۰.۰۰۵%) مطابق کنوانسیون استکهلم تا پایان سال ۱۴۰۴

وزارت نیرو

-

کیفی

-

مدیریت و دفع اصولی

توسعه آموزش و فرهنگ سازی عمومی و جلب مشارکت های مردمی در فرایند مدیریت پسماندها

ترویج، حمایت و ارائه برنامه های آموزشی به منظور ارتقای مهارت ها، آگاهی و مشارکت در فرایند مدیریت پسماندها

اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت نفت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت نیرو

-

کیفی

-

ارایه گزارش

ترویج و نهادینه سازی مسئولیت پذیری اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند

استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت نیرو

-

کیفی

-

ارایه گزارش

استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت نفت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

استفاده از ظرفیت مسئولیت اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

پایدارسازی منابع مالی و جلب مشارکت بخش خصوصی

افزایش و ایجاد تنوع در سازوکار (مکانیزم )های مشارکت بخش خصوصی در سامانه(سیستم) مدیریت پسماند

توسعه مشارکت بخش خصوصی در زمینه مدیریت پسماند صنعت نفت

وزارت نفت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

بهبود نظام حکمرانی مدیریت پسماندها در کشور

تقویت ارتباط و هماهنگی میان دستگاه های اجرایی ذی­ربط در راستای کاهش موازی کاری ها و تطابق وظایف و برنامه های جاری و آتی

همکاری در اجرای مفاد کنوانسیون­های بین المللی حوزه مدیریت پسماندها

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

همکاری در اجرای مفاد کنوانسیون های بین المللی حوزه مدیریت پسماندها

وزارت نفت

-

کیفی

-

ارایه گزارش

همکاری در اجرای مفاد کنوانسیون های بین المللی حوزه مدیریت پسماند

وزارت نیرو

-

کیفی

-

ارایه گزارش

ایجاد و یا تقویت ساختارهای تخصصی در سطح استان و یا شهرستان برای تقویت بسترهای قانونی و نظارتی در سطح محلی

پیگیری ایجاد ساختار تخصصی مدیریت پسماند در ستاد وزارت صنعت، معدن و تجارت و به تبع آن ادارات کل استان ها با همکاری

سازمان اداری و استخدامی کشور

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

تشکیل ساختار

زمینه سازی برای بهبود عملکرد و نقش نظارت نهادها در حوزه مدیریت پسماند

تهیه برنامه مدیریت محیط زیستی­پسماندهای زیرمجموعه های تابعه

وزارت نیرو

-

تعداد/ برنامه

-

۳۰

مدیریت لجن تصفیه خانه های فاضلاب شهری و روستایی مطابق با دستورالعمل ها و استانداردهای ملی

وزارت نیرو

وزارت کشور/ وزارت

جهاد کشاورزی

کیفی

-

ارایه گزارش

تدوین دستورالعمل فنی برآورد کمی و کیفی پسماندهای تولیدی در واحدهای صنعتی با نیروی کار بیش از

(۵۰۰) نفر

وزارت صنعت، معدن و تجارت

-

کیفی

-

به تعداد مورد توافق

۳ - برنامه اقدام - سرفصل پسماندهای پزشکی

راهکارها

سیاست ها

تکالیف

دستگاه مسئول

مجری/ همکار

هدف کمی/شاخص ارزیابی

واحد

وضع موجود

وضع مطلوب

توسعه زیرساخت ها و فن آوری های نوین در مدیریت پسماندها

به کارگیری فناوری های نوین و به روز در مدیریت پسماندهای کشور

حمایت از پژوهش های کاربردی علمی و فناوری در زمینه مدیریت پسماند پزشکی

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

ارتقای مدیریت پسماندهای ویژه پزشکی در بیمارستان ها و مراکز بهداشتی درمانی با استفاده از فناوری های نوین و پیشرفته

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

واحدهای ارائه دهنده خدمات بهداشتی درمانی

کیفی

-

ارایه گزارش

ایجاد و ارتقای سامانه های هوشمند جمع آوری داده های پسماندها در کشور و تقویت فرآیند ثبت دقیق داده ها

الزام بیمارستان های دولتی و خصوصی برای بارگذاری اطلاعات مربوط به انواع پسماندهای پزشکی در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

بیمارستان های دولتی و خصوصی

درصد تکمیل سامانه

۸۰

۱۰۰

الزام واحدهای ارائه دهنده خدمات بهداشتی-درمانی خرد و یا پیمانکاران (مدیریت اجرایی) پسماند پزشکی برای بارگذاری اطلاعات مربوط به انواع پسماندهای پزشکی در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

سازمان نظام پزشکی کشور

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (همکار)

درصد تکمیل سامانه

۵

۱۰۰

پیاده سازی اقتصاد چرخشی در راستای اصلاح الگوی تولید و مصرف و کاهش حداکثری تولید پسماند

توسعه سامانه(سیستم) تفکیک از مبدأ و کاهش تولید در مدیریت پسماندها

تدوین و اجرای شیوه نامه ی تفکیک پسماندهای پزشکی در مبداء با هدف کاهش پسماند عفونی

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

واحدهای ارائه دهنده خدمات بهداشتی درمانی

کیلوگرم به ازای هر تخت در روز

۱.۴ کیلوگرم به ازای هر تخت در روز (میانگین)

۱ کیلوگرم به ازای هر تخت در روز

ارتقای کارایی سامانه

(سیستم) های مدیریت پسماندهای خطرناک

نظارت و ارزیابی مستمر عملکرد مدیریت اجرایی پسماند پزشکی در زمینه تصفیه و دفع نهایی پسماند ویژه، همراه با آسیب شناسی روش ها و فرآیندهای مورد استفاده، به منظور ارتقای اثربخشی و بهبود مستمر نظام مدیریت

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

توسعه آموزش و فرهنگ سازی عمومی و جلب مشارکت های مردمی در فرایند مدیریت پسماندها

ترویج، حمایت و ارائه برنامه های آموزشی به منظور ارتقای مهارت ها، آگاهی و مشارکت در فرایند مدیریت پسماندها

اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند پزشکی و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

افزایش و ایجاد تنوع در سازوکار

(مکانیزم) های مشارکت بخش خصوصی در سامانه(سیستم) مدیریت پسماند

توسعه مشارکت بخش خصوصی در زمینه مدیریت پسماند ویژه پزشکی، از جمله سرمایه گذاری در فناوری های نوین و به روز تصفیه و دفع نهایی پسماند و ایجاد مراکز منطقه ای متمرکز تصفیه پسماند پزشکی

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

بهبود نظام حکمرانی مدیریت پسماندها در کشور

زمینه سازی برای بهبود عملکرد و نقش نظارت نهادها در حوزه مدیریت پسماند

اصلاح ضوابط پسماندهای پزشکی

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

سازمان

کیفی

-

اصلاح ضوابط

تدوین و اجرای دستورالعمل های مورد نیاز مدیریت پسماند پزشکی با اولویت: دستورالعمل مدیریت پسماند در شرایط اضطرار و دستورالعمل نظارت و بازرسی مطب ها و مراکز خرد تولیدکننده پسماند پزشکی

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

-

کیفی

-

تدوین دستورالعمل

تهیه و نظارت بر اجرای شیوه نامه مدیریت پسماندهای حاوی جیوه و ترکیبات آن

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

واحدهای ارائه دهنده خدمات بهداشتی درمانی

کیفی

-

تهیه و نظارت بر اجرای شیوه نامه

تدوین و نظارت بر اجرای شیوه نامه بهره برداری از مراکز متمرکز جمع آوری و انتقال و تصفیه پسماندهای پزشکی

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

واحدهای ارائه دهنده خدمات بهداشتی درمانی

کیفی

-

تهیه و نظارت بر اجرای شیوه نامه

۴ - برنامه اقدام - سرفصل پسماندهای کشاورزی

راهکارها

سیاست ها

تکالیف

دستگاه مسئول

مجری/ همکار

هدف کمی/شاخص ارزیابی

واحد

وضع موجود

وضع مطلوب

توسعه زیرساخت ها و فن آوری های نوین در مدیریت پسماندها

ایجاد و ارتقای سامانه های هوشمند جمع آوری داده های پسماندها در کشور و تقویت فرآیند ثبت دقیق داده ها

ثبت اطلاعات کمی و کیفی پسماندها و نحوه مدیریت آنها در سامانه یکپارچه مدیریت پسماند

وزارت جهاد کشاورزی

-

۰

۱۰۰ درصد

تکمیل سامانه

ایجاد سامانه نظارتی و ارزیابی عملکرد کشاورزان در زمینه اجرای شیوه های پایدار مدیریت پسماند کشاورزی به منظور تضمین اعتبار گواهینامه های سبز و بهبود مستمر عملکرد زیست محیطی در بخش کشاورزی

وزارت جهاد کشاورزی

-

تکمیل سامانه

۰

۱۰۰ درصد

پیاده سازی اقتصاد چرخشی در راستای اصلاح الگوی تولید و مصرف و کاهش حداکثری تولید پسماند

تغییر رویکردها به سمت کاهش تولید پسماند

حمایت از گسترش صنایع تبدیلی و تکمیلی بخش کشاورزی به منظور افزایش درصد محصولات فرآوری شده و کاهش تولید پسماند (از قبیل مقررات زدایی و بهبود محیط کسب و کار)

وزارت جهاد کشاورزی

کیفی

-

ارایه گزارش

توسعه استانداردهای کیفی و مقررات فنی در زمینه تولید و بسته بندی محصولات کشاورزی، حمل ونقل، بهره گیری از سردخانه های سیار، آموزش تخصصی عوامل پشتیبانی(لجستیکی) و دسته بندی دقیق محصولات بر اساس میزان حساسیت به فساد، به ویژه سبزی ها و صیفی جات

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

ابلاغ استانداردها و مقررات فنی

ایجاد امکانات ذخیره سازی، ظرفیت بهینه برای صنعت ذخیره سازی از جمله سردخانه برای محصولات فسادپذیر و سیلو برای محصولات کمتر فسادپذیر

وزارت جهاد کشاورزی

-

تعداد

-

۵۰۰

توسعه سامانه

(سیستم) های بازیافت و استحصال انرژی از پسماندها و حداکثرسازی بازیابی منابع (مواد و انرژی)

افزایش ظرفیت و بهبود راندمان خطوط پردازش و بازیافت در کشور

تدوین و اجرای بخشنامه خرید تضمینی کودهای آلی حاصل از فرایندهای بازیافت پسماندها

وزارت جهاد کشاورزی

وزارت کشور

میلیون تن

۰

کل کود آلی

تولید شده استاندارد

توسعه صنعت و بازار بازیافت در کشور

توسعه بازار محصولات بازیافتی (مانند کود آلی، بیوچار، انرژی زیستی)

وزارت جهاد کشاورزی

وزارت کشور

کیفی

-

ارایه گزارش

طراحی و پیاده سازی نظام یکپارچه پشتیبانی (لجستیک) معکوس

تدوین و ابلاغ شیوه نامه ها و دستورالعمل های اجرایی جمع آوری و خروج پسماندهای پلاستیکی از اراضی کشاورزی

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

تدوین و ابلاغ شیوه نامه ها و دستورالعمل ها

ارائه مشوق های لازم در ازای بازگشت و تحویل ظروف سموم

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

توسعه آموزش و فرهنگ سازی عمومی و جلب مشارکت های مردمی در فرایند مدیریت پسماندها

ترویج، حمایت و ارائه برنامه های آموزشی به منظور ارتقای مهارت ها، آگاهی و مشارکت در فرایند مدیریت پسماندها

اجرای برنامه جامع آموزش مدیریت پسماند کشاورزی و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

ترویج و نهادینه سازی مسولیت پذیری اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند

اجرای برنامه جامع نهادینه سازی مسئولیت پذیری اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند و ارائه گزارش عملکرد سالانه

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

ارایه گزارش

پایدارسازی منابع مالی و جلب مشارکت بخش خصوصی

استقرار سازوکار

(مکانیزم) های تشویقی و تنبیهی مؤثر در سامانه(سیستم) مدیریت پسماند

طراحی فرآیند ارزیابی و اعطای گواهینامه سبز به کشاورزان

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

طراحی و اجرای فرایند

بهبود نظام حکمرانی مدیریت پسماندها در کشور

زمینه سازی برای بهبود عملکرد و نقش نظارت نهادها در حوزه مدیریت پسماند

اصلاح ضوابط مدیریت پسماندهای کشاورزی از طریق شورای­عالی حفاظت محیط زیست

وزارت جهاد کشاورزی

-

کیفی

-

اصلاح ضوابط

۵ - برنامه اقدام سرفصل پسماندها

راهکارها

سیاست ها

تکالیف

دستگاه مسئول

هدف کمی/شاخص ارزیابی

واحد

وضع موجود

پایان برنامه

توسعه زیرساخت ها و فن آوری های نوین در مدیریت پسماندها

به کارگیری فناوری های نوین و به روز در مدیریت پسماندهای کشور

حمایت از پژوهش های علمی و فناوری در زمینه مدیریت پسماند

سازمان

کیفی

-

تعداد پژوهش ها

ایجاد سامانه هوشمند پایش و ارزیابی برنامه ملی

سازمان

درصد تکمیل سامانه

-

۱۰۰

ایجاد و ارتقای سامانه های هوشمند جمع آوری داده های پسماندها در کشور و تقویت فرآیند ثبت دقیق داده ها

توسعه و اجرای سامانه یکپارچه مدیریت پسماندها

سازمان

درصد تکمیل سامانه

۵۰

۱۰۰

توسعه سامانه(سیستم) های بازیافت و استحصال انرژی از پسماندها و حداکثرسازی بازیابی منابع (مواد و انرژی)

حذف تدریجی محل های دفن پایش (کنترل) نشده پسماندها در کشور (توقف عملیات دفن غیرمهندسی و غیربهداشتی انواع پسماندها)

نظارت بر بهره برداری اصولی از محل های دفن انواع پسماند

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

کاهش انتشارات ناشی از عملیات مدیریت پسماند

نظارت بر فرآیند نقل و انتقال پسماند

سازمان

تعداد درخواست

۵.۰۰۰

۲۰.۰۰۰

توسعه آموزش و فرهنگ سازی عمومی و جلب مشارکت های مردمی در فرایند مدیریت پسماندها

ترویج، حمایت و ارائه برنامه های آموزشی به منظور ارتقای مهارت ها، آگاهی و مشارکت در فرایند مدیریت پسماندها

تدوین و اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند در سطح کشور

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

تدوین و اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند در سطح کشور

وزارت ورزش و جوانان

کیفی

-

ارایه گزارش

ترویج و فرهنگ سازی جهت مشارکت آحاد مردم در راستای کاهش تولید و تفکیک از مبدأ پسماند

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

تهیه و پخش برنامه های آموزشی و فرهنگ سازی در راستای کاهش تولید، تفکیک از مبدأ و شیوه های ذخیره سازی و دفع پسماندها به صورت مستمر و هدفمند

پخش

(سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران)/ تولید(دستگاه های اجرایی

حسب مورد)

دقیقه

۵۰۰

۲۰۰۰

تدوین و اجرای برنامه آموزش مدیریت پسماند در مدارس کشور

وزارت آموزش و پرورش

کیفی

-

ارایه گزارش

حمایت از پژوهش های علمی و کاربردی مرتبط با روش های نوین مدیریت انواع پسماند شامل تخصیص اعتبارات پژوهشی، ایجاد فرصت های مطالعاتی، حمایت از رساله و پایان نامه های تحصیلات تکمیلی و ایجاد مرکزهای نوآوری و فناوری

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

تعداد پژوهش ها

-

۵۰۰

ترویج و نهادینه سازی مسولیت پذیری اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند

نهادینه سازی مسئولیت اجتماعی در حوزه مدیریت پسماند

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

طراحی نظام امتداد مسئولیت تولیدکننده با همکاری دستگاه های اجرایی

سازمان

کیفی

-

طراحی نظام

زمینه سازی برای بهبود عملکرد و نقش نظارت نهادها در حوزه مدیریت پسماند

تدوین ضوابط و شیوه نامه های محیط زیستی در حوزه مدیریت پسماند برای بررسی و تصویب در مراجع ذی­ربط

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش/ ضوابط و شیوه نامه های مصوب

ایجاد سازوکاری برای استفاده از ظرفیت آزمایشگاه های معتمد و همکار در عملیات مدیریت پسماند

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش/ طراحی و اجرای سازوکار

تدوین استاندارد کیفی و بهداشتی مواد بازیافتی و استفاده های مجاز آن ها

سازمان ملی استاندارد ایران

کیفی

-

ارایه گزارش

مشارکت فعال در تدوین سیاست ها و قوانین بین المللی مدیریت پسماند و اجرای وظایف محوله در مفاد کنوانسیون ها

سازمان

کیفی

-

ارایه گزارش

تدوین و اجرای شیوه نامه ملی مدیریت بهینه پسماند در مسیرهای کوهنوردی و طبیعت گردی

وزارت ورزش و جوانان

کیفی

-

ارایه گزارش/ تدوین و اجرای شیوه نامه