نظام جامع راهنمایی و مشاوره آموزش و پرورش مصوب نهصد و نود و چهارمین (۴۹۹) جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۴۰۰/۰۳/۱۷ بررسی شده در جلسات (۹۸۸ ، ۹۸۹ ، ۹۹۱ و ۹۹۴)

نظام جامع راهنمایی و مشاوره آموزش و پرورش مصوب نهصد و نود و چهارمین (۴۹۹) جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۴۰۰/۰۳/۱۷ بررسی شده در جلسات (۹۸۸ ، ۹۸۹ ، ۹۹۱ و ۹۹۴)

مصوب ۱۴۰۰,۰۳,۱۷

با اصلاحات و الحاقات بعدی

مقدمه

ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در نظام آموزش و پرورش با بهره مندی از مشاوران متخصص در مدارس، مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی، مراکز اختلال یادگیری و نقش آفرینی معلمان و مربیان در قالب ایفای نقش مشاور های کارکنان و رابطان هسته های تحصیلی ـ شغلی، آموزش های مهارتهای زندگی، توانمندسازی دانش آموزان، اولیاء و کارکنان مدرسه ایران، قدمتی بیش از نیم قرن تجربه دارد.

با توجه به تکالیف قانونی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، مبنی بر تسری خدمات راهنمایی و مشاوره به تمامی دوره های تحصیلی و همچنین تأکید مبانی نظری سند تحول بر سازماندهی فرایند یاددهی ـ یادگیری با نگاه مشاورهای، ضروری است ساز و کارهای لازم برای مشارکت عمومی و حداکثری معلمان، کارکنان مدرسه و اولیای دانش آموزان در حیطه های رشد شخصی و سازگاری، آموزش مهارتهای زندگی، نظارت بر فرایند های یادگیری و طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی ـ شغلی فراهم آید.

معلمان و کارکنان مدرسه نیز به عنوان عاملان و کنشگران عمومی جریان راهنمایی و مشاوره باید در انجام فرایندهایی از جمله آموزش مهارت های زندگی، توانمندسازی روانی ـ اجتماعی، شناسایی استعدادها، توانایی ها و مشکلات و انجام مداخلات مختصر به ویژه سیستم ارجاع در کنار مشاوران متخصص مدرسه و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی، ایفای نقش نمایند نظام جامع راهنمایی و مشاوره به استناد راهکارهای ۷ - ۳، ۳ – ۲۱، ۴ – ۲۱، سند تحول بنیادین آموزش و پرورش به منظور اتخاذ سیاستهای یکپارچه، سیستمی و هماهنگ برای بهره مندی ذینفعان (دانش آموزان، اولیا، کارکنان و معلمان مدرسه) در همه دوره های تحصیلی و نقش آفرینان درون و برون سازمانی به صورت تعاملی و مشارکتی، به شرح زیر به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش رسید: تعاریف ۱ ـ نظام جامع راهنمایی و مشاوره

مجموعه ای از همه عناصر منظم، یکپارچه و تاثیرگذار برای ارتقای کمی و کیفی فعالیت های راهنمایی و مشاوره است که بر اساس کارکردی هماهنگ و منطبق بر الگوهای مشاوره مبتنی بر فرهنگ اسلامی ـ ایرانی به توسعه و بهبود ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در تمامی سطوح و دوره های تحصیلی می پردازد. ۲ ـ راهنمایی

جریان یاری دهنده، پویا و نظام مندی است که از طریق سلسله فعالیت های منظم، سازمان یافته و هدفمند، فرد را در شناخت خود و محیط پیرامون یاری می دهد تا توانایی ها، رغبت ها و محدودیت هایش را بشناسد و از حداکثر توانایی های بالقوه اش برای رشد متعادل و همه جانبه، بهره بگیرد. ۳ ـ مشاوره

فعالیت تخصصی ـ حرفه ای نظام یافته، آگاهانه، مستمر، هدفمند، تعاملی و داوطلبانه، برای تجزیه و تحلیل مشکل و یافتن راه حل های مناسب از طریق ایجاد رابطه حسنه، پویا، آزاد و رو در رو بین مراجع و مشاور که در فرآیند آن مراجع در یک جو مملو از تفاهم، هم دلی و صادقانه به طرح مشکل خود می پردازد و با کمک مشاور و بهره گیری از امکانات محیطی، ارتقای مهارتها، بهبود شیوه های مقابله با مشکلات و خودشناسی بیشتر و عمیق تر، به تصمیم گیری مناسب و حل مشکل خود دست می یابد. ۴ ـ خدمات مشورتی

ارائه اطلاعات تخصصی به افراد جهت پیشبرد بهتر اهداف و انجام عملکردهاست. مشاور آگاهی های لازم را برحسب ضرورت و با توجه به نیاز مشورت گیرنده در سه زمینه تحصیلی، شغلی و تربیتی/ بهداشت روان ارائه میدهد. ۵ ـ مشاور مدرسه

فردی است با حداقل مدرک کارشناسی در حوزه راهنمایی و مشاوره (با تمامی گرایشها)، روان شناسی با گرایش (بالینی، شخصیت، تربیتی و عمومی و استثنایی) که به ارائه خدمات متنوع راهنمایی و مشاوره به دانش آموزان متناسب با سن، جنسیت و دوره تحصیلی از پیش دبستانی تا پایان دوره متوسطه می پردازد. ۶ ـ اعضای تخصصی مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی

نیروهای توانمند با رشته شغلی مشاور و پست های سازمانی مصوب اداری و آموزشی است که به ارائه خدمات تخصصی روان شناختی به مراجعین می پردازند. ۷ ـ معلمان و کارکنان مدرسه

افرادی که رسالت خطیر تربیت دانش آموزان را در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی برعهده دارند. ۸ ـ مرکز مشاوره و خدمات روان شناختی پژوهشی و تخصصی استان

مکانی است آموزشی، پرورشی و پژوهشی مستقل و تخصصی که با بهره گیری از توان علمی، پژوهشی و درمانی نسبت به جذب ، آموزش، نگهداشت و توانمندسازی نیروی انسانی مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی مناطق، انجام پژوهش های مورد نیاز در حوزه راهنمایی و مشاوره، ترسیم آمایش و مشکلات استان/ شهرستان/ منطقه/ ناحیه و ارائه راهکارهای لازم و پذیرش مراجعین ارجاعی از مراکز مشاوره مناطق اقدام می نماید. ۹ ـ مرکز مشاوره خدمات روان شناختی شهرستان/ ناحیه/ منطقه

مکانی است آموزشی و پرورشی مستقل و تخصصی که خدمات متنوع روان شناختی و مشاوره ای در سه زمینه فردی، خانوادگی و اجتماعی اعم از (تشخیص و درمان اختلالات یادگیری، مشاوره سازگاری، مشاوره تربیتی، مشاوره تحصیلی، مشاوره شغلی، مشاوره خانواده، سنجش هوش، استعداد، شخصیت، اختلالات روان شناختی) ارائه می دهد. ۱۰ ـ روان سنج

فردی است که با بهره گیری از آزمون های روانی استاندارد برای اندازه گیری توانایی های ذهنی و روان شناختی اقدام می نماید. ۱۱ ـ روانشناس

فردی است که در مطالعه علمی و نظام مند رفتارها و فرایندهای ذهنی موجود زنده، دانش و تخصص دارد و حداقل در سطح کارشناسی ارشد در یکی از رشته های روان شناسی فارغ التحصیل شده و تجربیات لازم را کسب کرده است. ۱۲ ـ مددکاری اجتماعی

فردی متخصص، آگاه و علاقمند که به بررسی مسائل و نیازمندیهای عاطفی، اقتصادی، اجتماعی و خانوادگی مددجویان، دانش آموزان استثنایی و والدین آنان می پردازد تا به آنان کمک کند استقلال شخصی و اجتماعی خود را به دست آورند. ۱۳ ـ هدایت تحصیلی

فرایند ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره به دانش آموزان، تا ضمن آشنایی با استعدادها، علایق، توانایی ها و ویژگی های شخصیتی خویش، شاخه ها و رشته های تحصیلی، حِرف و مشاغل مورد نیاز جامعه را بشناسند و بر اساس آن، به صورت آگاهانه و آزادانه، شاخه و رشته تحصیلی مناسب خود را انتخاب کنند. ۱۴ ـ طرح ریزی مسیر تحصیلی

کمک به دانش آموز برای تسهیل در فرایند یاددهی ـ یادگیری و شناخت ظرفیت های روان شناختی و تربیتی مرتبط با تحصیل برای دست یابی به دانش، نگرش و رفتار مطلوب و تصمیم گیری آگاهانه همراه با نشاط است. ۱۵ ـ طرح ریزی مسیر شغلی

کمک به دانش آموز برای طرح ریزی مطلوب مسیر تحصیلی شغلی با گذر از مراحل رشدی و دست یابی به بلوغ از طریق شناخت دنیای محیطی و خودشناسی همراه با کسب تجارب لازم در این زمینه است. مبانی فلسفی و علمی نظام راهنمایی و مشاوره

مبانی فلسفی و علمی این نظام، مبتنی بر مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش و برنامه زیر نظام سند تحول بنیادین (برنامه درسی ملی)، مرتبط با حوزه راهنمایی و مشاوره است.

«راهنمایی و مشاوره، ناظر به جریان معین و مکمل اصل جریان تربیت و شامل ابعادی همچون اهداف، عاملان، مخاطبان، روشها و ابزار راهنمایی و مشاوره تلقی شده است». و از پیش دبستانی آغاز و تا پایان دوره متوسطه با هدف تسهیل فرایند دستیابی متربیان به مرتبه ای از حیات طیبه ادامه می یابد. راهنمایی و مشاوره مدرسه در سه حیطه رشد تربیتی، تحصیلی، شخصی ـ اجتماعی و شغلی در کانون توجه نظام تربیت رسمی و عمومی است و فرایند یاددهی و یادگیری باید با نگاه راهنمایی و مشاوره سامان یابد. چشم انداز

نظام جامع راهنمایی و مشاوره با بهره گیری از الگوی علمی تربیتی متناسب و بومی، منابع انسانی واجد صلاحیت، فضا و تجهیزات، زمینه بهره گیری تمامی دانش آموزان، معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیای دانش آموزان از خدمات راهنمایی و مشاوره را فراهم مینماید. رویکرد و جهت گیری کلی

رویکرد نظام جامع راهنمایی و مشاوره بر اساس فطرت گرایی توحیدی، رشدی، جامع، یکپارچه نگر و سیستمی است. مأموریت

رشد و توسعه خدمات راهنمایی و مشاوره در تمامی دوره های تحصیلی به دانش آموزان، والدین، کارکنان آموزش وپرورش و توانمندسازی منابع انسانی و غنی سازی منابع، تجهیزات و امکانات مورد نیاز است. مهم ترین چرخش های تحول آفرین

بر اساس مبانی نظری سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، باید چرخش های زیر در نظام راهنمایی و مشاوره اتفاق افتد:

۱. از برنامه ریزی موردی و پراکنده به برنامه ریزی های راهبردی؛

۲. از نگاه حاکمیت جزیره ای در حوزه های برنامه ریزی و اجرای برنامه های راهنمایی و مشاوره به تأکید بر فرایندها و پیامدها و سیستمی؛

۳. از نگاه نقطه ای به نگاه فرایندی و مستمر در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره تربیتی و طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی ـ شغلی (هدایت تحصیلی) ؛

۴. از نگاه صرف درون سازمانی به مشارکت همه جانبه درون و برون سازمانی؛

۵. از نظارت و مدیریت کنترلگری به خود ارزیابی، خود اصلاح گری و راهبری مبتنی بر نظام معیار اسلامی؛

۶. از نگاه حداقلی به معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه به نگاه حداکثری و سیستمی در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره ای. اهداف

۱. ایجاد ساز و کارهای لازم برای یکپارچه سازی و انسجام بخشی به تشکیلات مرتبط با امور راهنمایی و مشاوره؛

۲. سیاستگذاری و برنامه ریزی به منظور حفظ و ارتقای سلامت روان دانش آموزان، کارکنان و والدین و تسری خدمات مشورتی و حمایتی در مدارس؛

۳. تقویت، توسعه کمی و کیفی و استانداردسازی فعالیت های راهنمایی و مشاوره؛

۴. ارائه خدمات تخصصی راهنمایی و مشاوره در تمامی سطوح و پایه های تحصیلی در مراکز مشاوره و خدمات رو انشناختی؛

۵. استفاده از ظرفیت معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه به عنوان کنشگران عمومی جریان راهنمایی و مشاوره؛

۶. برنامه ریزی به منظور جذب، آموزش، نگهداشت و توانمندسازی نیروی انسانی مورد نیاز حوزه مشاوره؛

۷. کمک به دانش آموزان در کسب و ارتقای شایستگی های پایه روانی ـ اجتماعی و تحصیلی و انتخاب آگاهانه و آزادانه مسیر زندگی تحصیلی ـ شغلی؛

۸. طراحی، استقرار و جریان سازی فرایند هدایت تحصیلی دانش آموزان از دوره پیش دبستانی تا پایان دوره دوم متوسطه. ویژگی های نظام جامع راهنمایی و مشاوره

۱. مبتنی بر مبانی و ارزش های تربیت دینی و بومی در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره؛

۲. بهره مند از یافته های علمی و پژوهشی با تأکید بر فرهنگ اسلامی ـ ایرانی؛

۳. توجه به نیازها و توانمندی های رشدی و جنسیتی مخاطبان در برنامه ریزی و اجرای مطلوب خدمات راهنمایی و مشاوره؛

۴. نقش آفرینی و مشارکت تمامی عوامل مدرسه به ویژه معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه در اجرای مطلوب برنامه راهنمایی و مشاوره؛

۵. بهره مند از ظرفیت مشاوران متخصص در سطح مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی به عنوان متخصصان موضوعی؛

۶. توجه ویژه به خدمات مشورتی در تمامی پایه ها و دوره های تحصیلی؛

۷. مشارکت جویی تمامی عوامل درون و برون سازمانی؛

۸. بهره مند از مشارکت موثر و ظرفیت بخش خصوصی در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره. عرصه های نظام راهنمایی و مشاوره ۱. راهنمایی و مشاوره تربیتی/ سازگاری : در این عرصه، به دانش آموزان، معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیا، از طریق ایجاد رابطه حسنه، درک همدلانه و مشارکتی و تعاملی، با هدف حل نیازها، مسائل و مشکلات روانشناختی و ایجاد محیط آموزشی و پرورشی پویا و با نشاط برای رشد و شکوفایی استعدادها، کمک می شود. ۲. راهنمایی و مشاوره تحصیلی : در این عرصه، به دانش آموزان، معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه و اولیا برای درک تفاوت های فردی، استفاده موثر از مهارت های تحصیلی مثل روشهای ایجاد انگیزه، مدیریت زمان، تمرکز حواس، سبک های یاددهی ـ یادگیری و حمایت گری تحصیلی، کمک می شود. ۳. راهنمایی و مشاوره شغلی : در این عرصه، به دانش آموزان برای شناخت از خود، محیط تحصیلی، نیازهای شغلی و انجام مداخلات موثر، در طرح ریزی زندگی تحصیلی و شغلی آنان، کمک می شود. ۴. راهنمایی و مشاوره خانواده : در این عرصه، خدمات حرفه ای و عمومی در حوزه وسیعی از چالش ها، نگرانی ها، استرس ها و مشکلات خانواده و مرتبط با مشکلات روحی، عاطفی و آموزشی دانش آموزان، ارائه می شود. ۵. خدمات مشورتی : در این عرصه، به دانش آموزان از طریق ارائه خدمات تخصصی به مدیران، معلمان، مربیان، والدین و سایر یاوران حرفه ای در جهت بهسازی و افزایش بهره وری عملکرد آموزش و پرورش دانش آموزان، کمک می شود. ۶. خدمات بهداشت روان : در این عرصه، مجموعه ای از فعالیت های یکپارچه در جهت حفظ و ارتقای بهداشت روان و پیشگیری از بروز اختلالات روانی ـ رفتاری ذینفعان در محیط مدرسه با اتخاذ سیاست های مناسب در راستای خلق موقعیت ها و فضاهای حمایتی، ارائه می شود. ویژگی کنشگران اصلی ۱ ـ دانش آموزان

دانش آموزان به عنوان یکی از کنشگران، محور و مرکز اصلی ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره، محسوب می شوند و از ویژگی های زیر برخوردارند: ۱) دارای استعداد، توانایی و ویژگی های منحصر به فرد در رشد و شکوفایی استعدادها هستند. ۲) دارای توانایی انتخاب و تصمیم گیری در تعامل با محیط هستند. ۳) در فرایند رشد و شکوفایی خود نقش فعال داشته و به رشد و پیشرفت کشور خود علاقمند هستند. ۴) قادر به تصمیم گیری در موقعیت و محدودیت های زندگی خود هستند. ۵) با توجه به تجارب، توانایی ها، رغبت ها و ظرفیت های خود، قادر به طراحی مسیر زندگی تحصیلی ـ شغلی خود هستند. ۲ ـ معلم/ مربی ۱) با شناخت کافی و همه جانبه از ویژگی های تربیتی و روان شناختی دانش آموزان و متناسب با تفاوت های فردی و جنسیتی آنان، توانایی رشد و خود شکوفایی آنان را فراهم می سازد. ۲) به عنوان راهنما و راهبر راهنمایی و مشاوره عمومی، توانایی شناسایی استعدادها، توانمندی ها، رغبت ها، مسائل و مشکلات، انجام مداخلات مختصر و ارجاع دانش آموزان نیازمند را دارد. ۳) تسهیل گر در شناخت استعدادها، توانمندیها و رغبتهای دانش آموزان در فرایند طرح ریزی مسیر تحصیلی ـ شغلی دانش آموزان به منظور ارتقای بهداشت روانی ـ اجتماعی می باشد. ۴) زمینه مشورت گیری و تعامل با مشاور مدرسه برای ارتقای بهداشت روانی ـ اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان را دارد. ۵) تاب آور و انعطاف پذیر برای بهره گیری از اصول و فنون راهنمایی و مشاور های و فرایند یاددهی ـ یادگیری در کلاس درس میباشد. ۳ ـ مشاوران مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی ۱) توان مدیریت تخصصی ارائه خدمات، راهنمایی و مشاوره و مددکاری در سطوح مختلف و دوره های تحصیلی را دارد. ۲) توانایی لازم برای شناخت و تشکیل پرونده تخصصی دانش آموزان و کارکنان مدرسه را دارد. ۳) توانایی لازم برای شناخت و ارتقاء توانمندیهای دانش آموزان، اولیاء، معلمان و کارکنان را دارد. ۴) توان مشورت دهی و تسهیل گری جهت کیفیت بخشی به فرایند یاددهی ـ یادگیری دانش آموزان، معلمان و کارکنان مدرسه را دارد. ۵) توانایی آگاهی بخشی به معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیا از طریق ترسیم نیمرخ روانی ـ اجتماعی و استعدادیابی (استعداد برتر و عمومی) دانش آموزان را به صورت فردی و مدرسه ای دارد. ۶) توانایی علمی برای انجام مشاوره فردی و گروهی در سطح مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی را دارد. ۴ ـ خانواده ۱) زمینه رشد و شکوفایی دانش آموزان را با توجه به شناخت کافی و همه جانبه از ویژگی های دانش آموزان فراهم می نماید. ۲) بستر لازم در جهت کمک به دانش آموز در خودشناسی و محیط شناسی تربیتی، تحصیلی ـ شغلی را مهیا می کند. ۵ ـ مدیر مدرسه ۱) توانایی برنامه ریزی، نظارت، تأمین شرایط و فراهم نمودن محیط مناسب برای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره را دارد. ۲) توانایی و تجربه لازم برای برقراری روابط صحیح، سازنده و پویا، امکان مشارکت همه معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه، والدین و عوامل برون سازمانی را برای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره دارد. ۳) توانایی لازم برای بهره گیری از نتایج نیم رخ های روان شناختی و استعدادی دانش آموز را برای برنامه ریزی تربیتی و آموزشی دارد. ۴) توانایی ارتقاء و توانمندسازی معلمان، مربیان، کارکنان، اولیا و دانش آموزان مدرسه به عنوان کنشگران و عاملان عمومی جریان راهنمایی و مشاوره را دارد. ۵) آگاهی لازم برای نظارت و ارزشیابی تمامی برنامه ها و فعالیت های حوزه راهنمایی و مشاوره را در سطح مدرسه دارد. کنش های اصلی آموزش و توانمندسازی ۱ - مبتنی بر ارزش های دینی و فرهنگی، تجارب داخلی و متناسب با نیاز رشدی، خانوادگی، اجتماعی حال و آینده است. ۲ – در برگیرنده مهارت های اساسی و شایستگی های پایه زندگی، فرزندپروری، تعاملات اجتماعی، روانشناختی، تربیتی، تحصیلی و شغلی است. ۳ ـ کتب درسی دانش آموزان بر اساس نیاز های رشدی، روان شناختی و استعدادی دانش آموزان در حیطه های سازگاری، تربیتی، تحصیلی و طرح ریزی مسیر تحصیلی ـ شغلی از سوی معلم متناسب سازی و به صورت کاربردی ارائه می شود. ۴ ـ آموزش و توانمندسازی مستمر معلمان، مربیان، کارکنان، اولیا و دانش آموزان مدرسه به عنوان عاملان و کنشگران عمومی جریان راهنمایی و مشاوره مورد توجه جدی است. ترویجی و فرهنگی ۱ - با همکاری نهادها، سازمانها و مشارکت بخش خصوصی و با برگزاری اردوهای علمی، بازدیدهای شغلی، نشست ها و سمینارها و تهیه محتواهای مناسب، نسبت به آشناسازی دانش آموزان از نیازهای شغلی و تحصیلی کشور اقدام می گردد. ۲ - از طریق انجام برنامه های اختصاصی درون سازمانی مانند همیار مشاور، برنامه های ائتلافی نظیر نظام مراقبت اجتماعی دانش آموزان (نماد)،کانون یاریگران زندگی و... بسترسازی لازم برای ارائه خدمات فراگیر روان شناختی، صورت می پذیرد. ۳ - برنامه هایی نظیر هفته معرفی مشاغل، هفته بهداشت روان، هفته مبارزه با مواد مخدر متناسب با نیاز مخاطبان در تمامی دوره های تحصیلی انجام می شود. ۴ ـ در طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی ـ شغلی و پیشگیری از مشکلات روانی ـ اجتماعی به نقش بی نظیر معلمان و مربیان در ترویج فرهنگ راهنمایی و مشاوره توجه لازم صورت می پذیرد. شناسایی و غربالگری ۱ - شناسایی استعدادها، توانمندیها، رغبت ها، شخصیت، مشکلات روانی و اجتماعی دانش آموزان به طور مستمر و سالانه صورت می پذیرد. ۲ - از همه ظرفیت های درون و برون سازمانی در شناسایی، تشخیص و غربالگری استفاده می گردد. ۳ - سنجش مسائل و مشکلات و توانمندی های روان شناختی و شخصیتی تمامی معلمان، مربیان، مشاوران و کارکنان مدرسه به طور مستمر انجام می شود. ۴ - نیم رخ روانی ـ اجتماعی، استعدادی (برتر و عمومی) و شخصیتی دانش آموزان در برنامه ریزی های تربیتی، طرح ریزی مسیر تحصیلی ـ شغلی، پیشگیرانه، هدایتی، مراقبتی و مداخلهای صورت می ذپ یرد. ۵ - شناسایی نیازمندی های روان شناختی والدین در فرایند فرزند پروری به طور ویژه صورت می پذیرد. مداخله، ارجاع و مددکاری ۱ - مداخلات روان شناختی مختصر در مدارس به صورت همگانی توسط معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه انجام می شود. ۲ - مداخلات درمانی روانشناختی و مشاورهای تخصصی توسط مشاوران مدارس و مراکز مشاوره و خدمات روانشناختی صورت می پذیرد. ۳ - سیستم ارجاع به طور مستمر در تمامی سطوح به صورت عمومی و تخصصی صورت می پذیرد. ۴ - انجام مداخلات حمایتی، معاضدتی، مددکاری، پزشکی توسط دستگاه های مرتبط با نظارت مدرسه انجام می پذیرد. اقدامات اصلی ۱ - ترسیم نیم رخ روانی/ فردی، اجتماعی/ فرهنگی/ خانوادگی، تحصیلی و شغلی دانش آموزان، معلمان، مربیان و کارکنان در سطح مدرسه، منطقه، استان و کشور برابر با ضرورت و نیازهای هر یک از مخاطبان؛ ۲ - تدوین و اجرای برنامه های راهنمایی و مشاوره بر اساس نیم رخ روانی/ فردی، اجتماعی/ فرهنگی/ خانوادگی و تحصیلی؛ ۳ - تشکیل پرونده مشاوره ای (اطلاعات فردی و خانوادگی/ بررسی های شخصیتی، توانمندی ها، مشکلات و اختلالات روان شناختی، نتایج آزمونها / نمون برگ های هدایت تحصیلی دانش آموزان) برای هر یک از مخاطبان برابر ضرورت و نیاز هر یک از مخاطبان؛ ۴ - غربالگری، شناسایی، تشخیص، مداخله، ارجاع و پیگیری مراجعان و مخاطبان؛ ۵ - هدایت، راهنمایی و مشاوره تحصیلی/ شغلی/ تربیتی/ خانوادگی و اجتماعی؛ ۶ - برقراری ارتباط موثر و ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره ای مطلوب به مراجعان و مخاطبان؛ ۷ - تدوین و اجرای برنامه های پیشگیرانه، بهداشت روان و توانمند سازی فردی و گروهی برای تمامی دانش آموزان، معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه و اولیا؛ ۸ - تدوین و اجرای برنامه های طرح ریزی مسیر زندگی تحصیلی ـ شغلی؛ ۹ - آموزش دروس مرتبط با حوزه راهنمایی و مشاوره؛ ۱۰ - تدوین و اجرای برنامه های مرتبط با مدیریت بحران ها و مداخله به موقع در فوریت های روانی ـ اجتماعی؛ ۱۱ - آموزش مهارتهای تحصیلی (تمرکز حواس، برنامه ریزی درسی، ایجاد انگیزه) به دانش آموزان؛ ۱۲ - آموزش سبک های یاددهی ـ یادگیری به معلمان و کارکنان مدرسه در راستای تسهیل فرایند یاددهی ـ یادگیری.

برنامه های راهنمایی و مشاوره

-عنوان برنامه های راهنمایی و مشاوره مبتنی بر راهکارها و زیرنظام های سند تحول بنیادین

الف – برنامه های توسعه راهنمایی و مشاوره

ردیف

برنامه/ اقدام

عنوان

زیرنظام /راهکار

برنامه

- طراحی و استقرار نظام راهنمایی و مشاوره با تأکید بر تربیت و تأمین مشاوران حرفه ای برای ارائه خدمات به دانش آموزان همه دوره های تحصیلی

تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۱ – ۴ – ۲۱)

- تدوین و استقرار استانداردهای محتوایی مشاوره مدرسه و بازنگری برنامه های درسی تربیت مشاور بر اساس آن

تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۲ – ۴ – ۲۱)

- توسعه و تقویت رشته مشاوره در دانشگاه های وابسته به آموزش و پرورش در دوره های تحصیلات تکمیلی (ت۳)

تربیت معلم و تامین منابع انسانی (۳ – ۴ – ۲۱)

- ارائه خدمات جامع مشاوره ای از دوره ابتدایی تا متوسطه دوم در حوزه سلامت جسمی و روحی دانش آموزان

راهبری و مدیریت (۱ – ۷ – ۳)

- بازنگری و به روزآوری شاخص نسبت مشاور به دانش آموز،‌متناسب با شرایط روانی - اجتماعی

راهبری و مدیریت (۷ – ۳)

- تدوین برنامه جامع راهنمایی و مشاوره تربیتی از دوره ابتدایی تا پایان دوره متوسطه با مشارکت معلمان و مراجع تخصصی

راهبری و مدیریت (۱ – ۴ – ۲۱)

- برنامه توسعه خدمات مشاوره ای در مدارس و استفاده از مشاوران متخصص مقیم در مدارس کشور

راهبری و مدیریت (۳ – ۷ – ۳)

- ارتقاء و پایش اثربخشی آموزش و پرورش مدارس غیردولتی

راهبری و مدیریت (۲ – ۴ – ۹)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. استخدام و به کارگیری مشاور با شاخص یک دوازدهم برای تمامی مدارس متوسطه اول و دوم حداکثر تا پایان برنامه هفتم توسعه (تا تأمین نیروی مشاور متخصص و رسمی، این کسری از طریق حق التدریس و یا خرید خدمات صورت می گیرد).

۲. تدوین شاخص ها و استانداردهای مشاوره حرفه ای در مدارس در تمامی دوره های تحصیلی به صورت تفکیکی ظرف مدت یک سال پس از تصویب

۳. تأمین مشاور متخصص در همه دوره های تحصیلی بر اساس شاخص هر دوازده نفر دانش آموز یک ساعت فعالیت مشاوره ای

۴. بهره گیری از مشارکت معلمان و مربیان واجد شرایط برای ارائه خدمات راهنمایی به ازای هر ۴۰ نفر دانش آموز یک ساعت خدمات راهنمایی (به عنوان معلم راهنما) با هدایت مشاور متخصص در مدارسی که امکان اختصاص مشاور مقیم وجود ندارد (یک مشاور ناظر تا تأمین مشاور مقیم برای این مدارس با استانداردی مشخص تعیین می شود)

۵. تدوین استانداردهای تخصصی برای جذب، آموزش، نظارت بر مشاوران مدارس غیردولتی با هماهنگی بخش های مرتبط ظرف مدت یک سال پس از تصویب

۶. تأمین فضا و تجهیزات و ابزار استاندارد مشاوره در حداقل ۸۰ درصد مدارس متوسطه اول و دوم تا پایان برنامه ششم توسعه

۷. ساماندهی و یکپارچه سازی و توسعه مراکز مشاوره آموزش و پرورش در تمامی مراکز استان ها،‌ شهرستان ها و نواحی و مناطق با رعایت استانداردها از نظر منابع انسانی و فیزیکی و نحوه خدمات رسانی حداکثر ظرف مدت دو سال پس از تصویب

۸. تدوین شاخص ها و استانداردهای خدمات کیفی مشاوره و رتبه بندی مراکز بر اساس آن تا پایان برنامه هفتم توسعه

۹. استفاده از ظرفیت نهادها و مراکز تخصصی سایر دستگاه ها در ارائه خدمات مشاوره ای با تأکید بر نظام ارجاع

۱۰. بازنگری در ارزشیابی سالانه کارکنان مدرسه با تأکید بر مشارکت و حمایت آنان از برنامه راهنمایی و مشاوره به میزان ۲۰ امتیاز ظرف مدت یک سال پس از تصویب

۱۱. توانمند سازی عوامل آموزشی، پرورشی و اجرایی مدرسه در زمینه راهنمایی و مشاوره و تقویت تعاملات درون و بین مدرسه ای در سطح منطقه، استان و کشور

۲

برنامه

توســعه خریــد خــدمات دولتــی از مدارس و مراکز غیردولتی

تأمین و تخصیص منابع مالی (۷ـ ۲۰) تربیت معلم و تأمین منابع انسانی (۸ ـ ۵)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

استفاده از ظرفیت و توانمندی مؤسـسات، مراکـز و انجمـن هـای علمـی ـ تخصصی غیردولتی و سازمانهای مردم نهـاد بـه میـزان حـداقل ده درصـد از طریق خرید خدمات مشاورهای تا پایان برنامه هفتم توسعه

۳

برنامه

- تربیـت و تـأمین مـشاوران حرفـهای و تخصـصی مـورد نیـاز دوره های مختلـف تحصیلی با استفاده از ظرفیت دانشگاه ها

- ایجـاد سـاز و کارهـای لازم در توسـعه رشـته مـشاوره دانـشگاه های مـرتبط بـا آموزش و پرورش

تربیت معلم و تأمین منابع انسانی

(۱ ـ ۴ـ ۲۱) و (۳ ـ ۴ـ ۲۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. برآورد و تحلیل مستمر تعداد مشاور و کیفیت خدمات مورد نیاز بـر اسـاس شاخصها و استانداردهای مصوب و اعلام و مطالبـه آن از مؤسـسات آمـوزش عالی و دانشگاهها

۲. همکاری و ارائه پیشنهادات به مؤسسات و مراکـز آمـوزش عـالی بـه ویـژه دانشگاه فرهنگیان در تعیین سرفصلها و محتوای برنامه درسی مشاور مدرسه

۳. کمک به توسعه و پیگیری گـسترش رشـته راهنمـایی و مـشاوره مدرسـه بـه ویـژه در سـطح کارشناسـی ارشـد پیوسـته در دانـشگاه های وابـسته بـه آموزش وپرورش تا پایان برنامه هفتم توسعه

۴

برنامه

بــازنگری برنامــه هــای درســی تربیــت مشاور متناسب با استانداردهای مربوط

تربیت معلم و تأمین منابع انسانی

(۲ ـ ۴ ـ ۲۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. بازتعریف استانداردهای تربیت مشاور با توجـه بـه نیازهـا و ویژگـی دانش آموزان با همکاری مراجع ذی ربط

۲.ساماندهی و استفاده از ظرفیت برنامـه درسـی رسـمی و غیررسـمی برای توسعه مفـاهیم و خـدمات راهنمـایی ومـشاوره و بهبـود فراینـد یاددهی ـ یادگیری بر مبنای آن

۵

برنامه

تدوین و استقرار نظـام جـامع و یـک پارچـه خدمات رفـاهی، بهداشـتی و درمـان ی ویـژه معلمان شاغل و بازنشسته بـا ارائـه خـدمات بیمه ای کامل و کارآمد

تربیت معلم و تأمین منابع انسانی (۲ ـ ۸)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. تدوین و تصویب آیین نامه و شیوه نامه ارائه خـدمات مـشاورهای بـه تمامی کارکنان آموزش و پرورش تحت پوشـش بیمـه کارکنـان ظـرف مدت دو سال پس از تصویب

۶

برنامه

طراحــی و اســتقرار پایگــاه جــامع اطلاعاتی و سامانه یک پارچه مدیریت منابع انسانی

تربیت معلم و تـأمین منـابع انسانی (۸ ـ ۵)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. راه اندازی پایگاه جامع اطلاعاتی مشاوران و راهبری خدمات مـشاورهای در وزارت آموزش و پرورش ظرف مدت دو سال پس از تصویب

۷

برنامه

تـدوین سـاز و کارهـای مناسـب بـرای نقـش آفرینـی انجمـن اولیـاء و مربیـان مدرسه در مداخله فعال موثر خانوادهها

راهبری و مدیریت (۳ـ ۳)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. تدوین ساز و کارهای مناسب در تـسهیل همکـاری انجمـن اولیـا و مربیان مدرسه در برنامه های راهنمایی و مشاوره ظرف مدت یک سـال پس از تصویب

۸

برنامه

طراحـــی ســـاز و کارهای مـــشارکت گروه های آموزشی و انجمن های علمی معلمان در برنامه ریزی درسی مـدارس با اصلاح ضوابط و مقررات مربوط

تربیت معلم و تأمین منابع انسانی (۶ ـ ۱۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. بهره گیری از ظرفیت ها و توانمندی های انجمن های علمی معلمـان در برنامه ریزی و ارایه خدمات راهنمایی و مشاوره

۹

برنامه

حمایت از تولید دانش بومی در حوزه آموزش وپرورش با همکاری سایر دانشگاه ها و مؤسسات آموزشی، به ویژه دانشکده های علوم تربیتی

تربیت معلم و تأمین منابع انسانی (۹ ـ ۱۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. بسترسازی لازم برا ی تعامل نظام مند مدارس و دانشگاه هـا و مراکـز علمی در بهره مندی و کاربست یافته های دانش بومی حوزه راهنمایی و مشاوره در مدارس

۱۰

برنامه

تقویت جایگاه و کارکردهای گروه های آموزشی

پژوهش و ارزشیابی (۷ ـ ۱۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. بازنگری در نحوه فعالیت گروههای آموزشی مشاوره با رویکرد تقویت جایگاه گروه و مرجعیت علمی مشاوران در مدرسه ظرف مدت سه سال پس از تصویب

ب – برنامه های آموزش،‌ پیشگیری و توانمندسازی

ردیف

برنامه /اقدام

عنوان

زیرنظام /راهکار

۱

برنامه

ـ آسیب شناسی مستمر اجتماعی و فردی دانش آموزان در تمامی دورههای تحصیلی ـ تدوین بسته های آموزشی ویژه معلمان و مربیان در تمامی دورهها برای مداخله آنها در مشاوره های تربیتی حین آموزش

پژوهش و ارزشیابی (۷ ـ ۲)

راهبری و مدیریت (۴ ـ ۲۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. تقویت فعالیت های راهنمایی رشـدی، پایش و بهـره گیـری مـستمر از نتـایج آسیب شناسی داده محور در آمـوزش و توانمندسـازی دانـش آمـوزان، معلمـان و خانواده ها

۲. تولید محتوای آموزشی و پرورشی مورد نیاز برای احیای نقش راهنمایی و تربیتی معلمان با همکاری مراکز علمی و دانشگاهی ظرف مدت یک سال پس از تصویب

ردیف

برنامه /اقدام

-عنوان

زیرنظام /راهکار

۲

برنامه

تدوین برنامه های عملیاتی لازم در راسـت ای تـرویج ، تقویـت مـستمر و تحکـیم فـضایل اخلاقی در محیط های تربیتی با اسـتفاده از تمام ظرفیت های آموزشی و تربیتی با تأکید بر اولویت کرامت و عزت نفـس و شـجاعت ، حیا و عفت، صـداقت ، مـسئولیت پـذیری و نظم در تمام دوره های تحصیلی

برنامه درسی (۲ ـ ۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. توانمندسازی روانی اجتماعی دانش آموزان در تمامی دوره های تحصیلی مبتنی بر یافته های آسیب شناسی (آموزش همزمان دانش آموز، همیار مشاوران، والدین، معلمان) با استفاده از ظرفیت برنامه درسی، راهنمایی رشدی و فوق برنامه

۲. تقویت و بهره گیری از ظرفیت های برنامه درسی، راهنمایی رشدی و هدف مند در فضاها و موقعیت های یادگیری و تربیتی.

۳. تعیین سطوح مشارکت معلمان و مربیان در اجرای برنامه های راهنمایی و مشاوره در قالب «معلم راهنما» ظرف مدت یک سال پس از تصویب

۴. بازنگری در شرح وظایف مدیران، مربیان و معلمان در راستای افزایش نقش راهنمایی و مشاوره ای آنان و پیش بینی ساز و کارهای اجرایی لازم برای ایفای آن ظرف مدت یک سال پس از تصویب

ردیف

برنامه /اقدام

-عنوان

زیرنظام /راهکار

۳

برنامه

ـ تدوین پودمانهای آموزشی خانواده (خودآگاهی، خودمحتوا، خودآموزی) ابری ارتقاء سواد رسانه ای و توانمندسازی خانواده در برخورد هوشمندانه با رسانه ها

ـ ایجاد شبکه جامع آموزش خانواده در بستر فناوری اطلاعات و رسانه با محوریت انجمن اولیا و مربیان

- تــدوین دوره های آموزشــی الزامــی خانواده ها پیش از ورود کودک بـه مدرسـه مبتنی بر سنجش شایستگی های تربیتـی والدین با استفاده از ظرفیت رسانه ها

راهبری و مدیریت (۱ ـ ۴)

راهبری و مدیریت (۴ ـ ۴)

راهبری و مدیریت (۱ ـ ۴)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. طرح ریزی و تقویت مهارت های تربیتی والدین ظرف مـدت ۲ سـال پـس از تصویب

۲. تدوین پودمان های آموزشی و تولید محتوا مبتنی بر نیاز و آمـوزش رسـانه ای ظرف مدت یک سال پس از تصویب

۳. راه اندازی شبکه اجتماعی حضوری و غیرحضوری خـانواده، مدرسـه و رسـانه در تمامی مدارس تا پایان برنامه ششم توسعه

۴. حضور فعال و استفاده مؤثر از ظرفیت شوراها، نهادها و مراکز تصمیم گیری برای ایجاد هماهنگی و همسویی نهاد مدرسه، خانواده و رسانه

ج – برنامه های استعدادیابی و هدایت تحصیلی

ردیف

برنامه /اقدام

-عنوان

زیرنظام /راهکار

برنامه

ـ تدوین برنامه جـامع اسـتعدادیابی در دوره پــیش دبــستانی، ابتــدایی و متوســطه در ساحت های ششگانـه تربیتـی بـرای کـشف استعدادهای دانش آموزان.

ـ تدوین و استقرار نظام جامع هدایت تحصیلی دانش آموزان در پایه نهم برای انتخاب و توسعه متوازن رشته ها

راهبری و مدیریت (۳ ـ ۳ـ ۲۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. طراحی الگـوی علمـی و اجرایـی نظـام رشـدی شناسـایی و هـدایت استعدادها از دوره پیش دبستانی تا پایان دوره متوسطه ظرف مدت یک سال پس از تصویب.

۲. تقویت نظام استعدادیابی و راهنمایی (هدایت) تحـصیلی فراینـدی از دوره پیش دبستانی تا پایان دوره دوم متوسطه ( تا پایان برنامه ششم توسعه)

ردیف

برنامه /اقدام

-عنوان

زیرنظام /راهکار

برنامه

ـ پایش مستمر مطالعات آینده پژوهانه برای شناسایی نیازهای حال و آتی جامعه و هدایت تحصیلی دانش آموزان در تعامل با دستگاه های ذی ربط

- گسترش و تنوع دادن به حرف و مهارت های مورد نیاز جامعه و تعلیم متناسب و برنامه ریزی شده آن در همه دوره های تحصیلی

راهبری و مدیریت (۳ – ۳ – ۲۱)

برنامه درسی (۶ ـ ۱)

اقدام اساسی/ برنامه عملیاتی

۱. ایجاد ساز و کار مناسب بـرا ی جمـع آوری، تحلیـل و ارائـه اطلاعـات مربوط به تغییرات اجتماعی ـ شغلی، جمعیـت شـناختی، هـرم سـنی و جنسیتی با نگاه آسیب شناسی و آینده پژوهی برای ارئه بـه مـشاوان و ارائه خدمات بهینه مشاوران مدارس.

۲. بررسی ساماندهی متوازن شاخه ها و رشته های تحصیلی با توجه بـه نیازها و استعدادهای دانش آموزان بـا اسـتفاده از ظرفیـت های درون و برون سازمانی به طور مستمر.

سطوح اجرایی

وزارت آموزش و پرورش موظف است با تشکیل شورای سیاست گذاری اجرایی نظام راهنمایی و مشاوره، ساختار اداری و آموزشی راهنمایی و مشاوره از سطح ستاد تا مدرسه را متناسب با مأموریت نظام و رعایت موارد زیر به منظور تسهیل فرایند ها به صورت تخصصی طراحی و اجرا کند. ترکیب اعضای شورای سیاست گذاری اجرایی ستاد ۱. وزیر آموزش و پرورش (رئیس) ؛ ۲. معاون پرورشی و فرهنگی (نایب رئیس) ؛ ۳. مدیرکل امور تربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب های اجتماعی (دبیر) ؛ ۴. معاون برنامه ریزی و توسعه منابع؛ ۵. معاون آموزش متوسطه؛ ۶. معاون آموزش ابتدایی؛ ۷. رئیس سازمان آموزش و پرورش دانش آموزان استثنایی؛ ۸. رئیس سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان و دانش پژوهان جوان؛ ۹. رئیس سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک؛ ۱۰. معاون ذی ربط سازمان برنامه و بودجه کشور یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۱. معاون ذی ربط سازمان اداری و استخدامی کشور یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۲. معاون ذی ربط وزارت کشور یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۳. معاون ذی ربط وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۴. معاون ذی ربط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۵. معاون ذی ربط وزارت امور اقتصادی و دارایی یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۶. معاون ذی ربط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۷. معاون ذی ربط وزارت صنعت، معدن و تجارت یا یکی از مدیران کل وی به عنوان نماینده ثابت؛ ۱۸. چهار نفر از اساتید صاحب نظر در حوزه راهنمایی و مشاوره بنا بر نیاز؛ ۱۹. چهار نفر از مدیران صاحب نظر واحدهای آموزشی در دوره های مختلف تحصیلی به پیشنهاد دبیر شورا و تأیید معاون پرورشی و فرهنگی؛ ۲۰. نماینده روسای مراکز راهنمایی، مشاوره و خدمات روان شناختی به انتخاب دبیر شورا و تأیید معاون پرورشی و فرهنگی؛ ۲۱. یک نماینده از مشاوران شاغل در مدرسه به پیشنهاد دبیر شورا و تأیید معاون پرورشی و فرهنگی. تبصره ـ اعضای استانی و منطقه ای متناظر با ترکیب شورای سیاست گذاری اجرایی نظام راهنمایی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش و اعضای مدرسه با ترکیب شورای مدرسه خواهند بود. وظایف شورای سیاست گذاری اجرایی ۱. تعیین سیاست ها و خط مشی های لازم برای اجرای نظام جامع راهنمایی و مشاوره بر مبنای اهداف مندرج در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش؛ ۲. تصویب سیاست های لازم در خصوص استفاده از ظرفیت معلمان و کارکنان مدرسه به عنوان کنشگران و عاملان راهنمایی و مشاوره عمومی؛ ۳. سیاست گذاری تمامی فعالیت های راهنمایی و مشاوره از جمله نحوه مدیریت مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی، مراکز مشاوره خانواده، مراکز اختلالات یادگیری و مشاوران مدارس؛ ۴. تصویب سیاست های لازم در خصوص میزان و نحوه جذب نیروی انسانی مورد نیاز حوزه راهنمایی و مشاوره ۵. انسجام بخشی به فعالیت های نظام راهنمایی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش؛ ۶. تصویب سیاست های لازم به منظور شناسایی و بهره گیری از ظرفیت نهادها، مؤسسات و مراکز تخصصی دولتی و غیردولتی؛ ۷. تصویب استراتژی های لازم به منظور توسعه قابلیت ها و شایستگی های حرفه ای مشاوران معلمان، مربیان، کارکنان مدرسه، اولیا و دانش آموزان؛ ۸. سیاست گذاری توسعه فعالیت های علمی و پژوهشی در راستای ارتقای فعالیت های راهنمایی، مشاوره؛ ۹. تصویب شاخص های لازم به منظور توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی و خدمات راهنمایی و مشاوره در مدرسه و مراکز راهنمایی و مشاوره و خدمات روان شناختی وزارت آموزش و پرورش؛ ۱۰. بررسی و تصویب آیین نامه های اداری و مالی نظام راهنمایی و مشاوره؛ ۱۱. بررسی پیشنهادها و گزارش های مطروحه از سوی سایر ارکان نظام و اتخاذ تصمیم لازم. شرح وظایف شورای سیاست گذاری اجرایی استان/ منطقه ۱ ـ پیگیری مصوبات شورای سیاست گذاری اجرایی؛ ۲ - نحوه جذب و به کارگیری نیروی انسانی؛ ۳ ـ هماهنگی و بهره گیری از ظرفیت نهادها، موسسات و مراکز تخصصی دولتی و غیردولتی؛ ۴ ـ برنامه ریزی برای آموزش و ارتقای دانش و صلاحیت های حرفه ای نیروی انسانی؛ ۵ ـ اطلاع رسانی جامع از خدمات راهنمایی و مشاوره ای برای اولیا و دانش آموزان؛ ۶ ـ برنامه ریزی برای توسعه ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره در تمامی دوره های تحصیلی؛ ۷ ـ نظارت و ارزیابی از برنامه ها و فعالیت های راهنمایی و مشاوره در سطح استان/ منطقه/ مدرسه. شرح وظایف شورای مدرسه ۱ ـ پیگیری مصوبات شورای سیاست گذاری اجرایی نظام راهنمایی و مشاوره در سطح استان و منطقه؛ ۲ ـ برنامه ریزی و نظارت بر تشکیل پرونده راهنمایی و مشاوره برای تمامی دانش آموزان و ارائه خدمات فراگیر تخصصی و عمومی؛ ۳ ـ بهره گیری موثر از کلیه معلمان/ مربیان و عوامل متخصص در ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره دانش آموزان؛ ۴ ـ آموزش اولیا و دانش آموزان با موضوعات تربیتی، روان شناختی، تحصیلی و شغلی؛ ۵ ـ راه اندازی سیستم ارجاع دانش آموزان نیازمند خدمات تخصصی. شاخص ها و استانداردها الف ) نیروی انسانی

۱. به ازای هر ۱۲ نفر دانش آموز یک ساعت خدمات راهنمایی و مشاوره اختصاص مییابد. (بر اساس شاخص طرح طبقه بندی معلمان)؛

۲. به ازای هر ۲۰۰ نفر دانش آموز یک ساعت خدمات مشاوره تخصصی در قالب فعالیت مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی به صورت موظف اختصاص داده می شود. تبصره ـ تا زمان تأمین نیروی انسانی مورد نیاز حوزه راهنمایی و مشاوره، به صورت تدریجی و مستمر، نقش راهنمایی و مشاوره در مدارس ابتدایی به معلمان واگذار می گردد. صلاحیت ها و شایستگی ها الف ـ تحصیلات

مدرک تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در یکی از رشته های تحصیلی گروه راهنمایی و مشاوره با تمامی گرایش ها و یا روان شناسی (با گرایش بالینی، شخصیت، تربیتی، عمومی و استثنایی). ب ـ مهارت

دارای توانایی

۱. تدریس دروس تخصصی مربوط، مدیریت کلاس درس، آشنایی با روش ها و فنون تدریس خوشه دروس آداب و مهارت های زندگی و درس تفکر و سبک زندگی ؛

۲. برقراری ارتباط و ایجاد اعتماد در دانش آموزان و والدین آن ها ؛

۳. برنامه ریزی و سازماندهی ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره و خدمات مشورتی در مدرسه؛

۴. شناخت، پرورش و هدایت استعدادهای بالقوه دانش آموزان ؛

۵. طراحی و انجام مشاوره فردی و گروهی؛

۶. آشنایی با آزمون های مشاوره ای، اجرا و تجزیه و تحلیل داده های آن به منظور ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره ؛

۷. آشنایی با شرایط اقتصادی، اجتماعی هر استان و منطقه و همچنین وضعیت مشاغل کشور در حال و آینده به طور مستمر. ج ـ دوره های آموزشی

گذراندن دوره های آموزشی مورد نیاز برای تمامی مشاوران در بدو و حین خدمت ضروری است. ‌د ـ ویژگی های اجتماعی و ارتباطی مشاوران

۱. برخورداری از آراستگی ظاهری و جاذبه های مطلوب شخصیتی و سلامت جسمانی و روان شناختی؛

۲. بهره مندی از قدرت ارتباطی و مهارت های اجتماعی؛

۳. بهره مندی از سلامت کلام و گویش روان؛

۴. دارای توانایی رهبری و مدیریت گروهی. ه ـ ـ ویژگی های عاطفی و روانی مشاوران

۱. سلامت روان و تعادل عاطفی؛

۲. اعتماد به نفس کافی و احساس خود ارزشمندی قوی؛

۳. نگرش غنی نسبت به تعلیم و تربیت و انگیزه قوی در تلاش و کار با دانش آموزان؛

۴. شخصیت متناسب با آمیزه ای از عطوفت، محبت، منطق و استواری. ب ) فضا و تجهیزات ۱ - سطح مدرسه

• اختصاص یک اتاق مناسب و مستقل (برابر شاخص مندرج در زیر نظام منابع و تجهیزات) ۲ ـ سطح مرکز مشاوره منطقه / شهرستان / ناحیه / استان

• یک ساختمان مستقل و استاندارد جهت ارائه خدمات تخصصی مشاوره ای و روان شناختی با تجهیزات و امکانات مناسب اختصاص مییابد؛

• هر شهرستان، منطقه یا ناحیه آموزشی حداقل دارای یک مرکز مشاوره دولتی وابسته به آموزش و پرورش خواهد بود که علاوه بر برخورداری از نیروی تخصصی مطابق با شاخص فوق، حداقل سه پست سازمانی شامل: مدیر، مسئول پذیرش و نیروی خدماتی نیز به آن اختصاص می باید. در مناطق پرجمعیت (بالاتر از ۱۰ هزار نفر دانش آموز)، علاوه بر مرکز مشاوره دولتی می توان از ظرفیت مراکز مشاوره دولتی و غیردولتی با رعایت ضوابط و مقررات، در قالب خرید خدمات مشاور ه ای نیز استفاده کرد؛

•همچنین، علاوه بر مراکز مشاوره شهرستان ها، نواحی و مناطق، هر استان دارای یک مرکز مشاوره و خدمات روان شناختی پژوهشی و تخصصی در مرکز استان خواهد بود که دارای حداقل هفت پست سازمانی شامل چهار پست: مدیر مرکز، مسئول پذیرش، مشاور، روانشناس و سه نفر اعضای هیئت علمی می باشد. تبصره ـ مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی استان ها، وظیفه شناسایی، مصاحبه، به کارگیری نیروی انسانی از بین نیروهای موظف/غیرموظف مشاوره وزارت آموزش و پرورش، آموزش مستمر آنان، نظارت بر مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی مناطق ترسیم نیم رخ روان شناختی تمامی مناطق/ شهرستان، نواحی و تولید محتوای مورد نیاز را بر عهده دارند. تبصره ۱ ـ سازمان نوسازی مدارس وزارت آموزش و پرورش موظف است نسبت به طراحی، ساخت، تأمین و تجهیز مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی جهت ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره اقدام نماید؛ تبصره ۲ ـ تخصیص پست های نیروی انسانی مراکز مشاوره و خدمات روان شناختی از مجموع سرجمع نیروی انسانی موجود وزارت آموزش وپرورش تامین می گردد. استلزامات نیروی انسانی

بر اساس شاخص های مصوب در نظام جامع راهنمایی و مشاوره، نیروی انسانی مورد نیاز از راه های زیر تأمین می شود: ۱ ـ استخدام افراد واجد صلاحیت بر اساس آزمون های استخدامی کشور به صورت رسمی، پیمانی، حق التدریس؛ ۲ ـ اختصاص سهمیه برای جذب داوطلبان در رشته مشاوره مدرسه (راهنمایی و مشاوره) دانشگاه ها به خصوص دانشگاه فرهنگیان؛ ۳ ـ خرید خدمات راهنمایی و مشاوره برای مدارس و مراکز مشاوره از طریق انجمن ها، مراکز و مؤسسات غیردولتی در چارچوب قوانین و مقررات؛ ۴ ـ تبدیل وضعیت معلمان رسمی شاغل در آموزش و پرورش با رعایت رشته تحصیلی / شغلی و صلاحیت های حرفه ای؛ ۵ ـ استفاده از تمامی معلمان، مربیان و کارکنان مدرسه در ارائه خدمات عمومی و پیشگیرانه راهنمایی و مشاوره. منابع مالی ۱ ـ اختصاص بودجه مناسب و سرانه ویژه خدمات راهنمایی و مشاوره و پیشگیری از آسیب های اجتماعی از محل منابع دولتی؛ ۲ ـ جلب مشارکت، جذب منابع مالی در چارچوب ضوابط و مقررات از محل حمایت های دولتی، غیردولتی، عمومی و بین المللی، خیرین، واقفین و سایرکمک های مردمی. فضا، تجهیزات و فناوری ۱ ـ اختصاص فضای مستقل و استاندارد در مدارس برای ارائه خدمات راهنمایی و مشاوره (برابر زیرنظام فضا، تجهیزات و فناوری)؛ ۲ ـ استفاده از فضاهای فیزیکی قابل واگذاری خیرین و سایر نهادها و مراکز فرهنگی اجتماعی همانند شهرداری ها. تبصره ـ آیین نامه شرایط، ضوابط، درجه بندی و طرح تشخیص صلاحیت های حرفه ای و به کارگیری نیروی انسانی مشاور، نحوه تأسیس مراکز تخصصی مشاوره و خدمات روان شناختی استان و مناطق و ارائه خدمات مشاوره ای در مدارس، مراکز مشاوره دولتی و غیردولتی توسط اداره کل امورتربیتی، مشاوره و مراقبت در برابر آسیب های اجتماعی و با هماهنگی مرکز برنامه ریزی نیروی انسانی مشخص و ابلاغ می گردد. نظارت و ارزیابی

وزارت آموزش و پرورش موظف است: ۱ ـ نسبت به طراحی و تدوین شاخص ها و استانداردهای ارزیابی برنامه های راهنمایی و مشاوره در همه سطوح (ستادی، استانی، منطق های و مدرسه ای) اقدام کند. ۲ ـ هر ساله نسبت به ارزیابی از برنامه ها و فعالیت های راهنمایی، مشاوره و پیشگیری به صورت فرایندی اقدام و به شورای عالی آموزش و پروش گزارش کند. ۳ ـ حداکثر تا ۶ ماه بعد از ابلاغ این مصوبه، نسبت به تهیه و تدوین و ابلاغ آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی مرتبط با نظام راهنمایی و مشاوره اقدام نماید. ۴ ـ هر سه سال یک بار نسبت به ارزشیابی از روند اجرای نظام جامع راهنمایی و مشاوره از طریق پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش اقدام و نتایج آن را به شورای عالی آموزش و پرورش گزارش کند. موضوع : نظام جامع راهنمایی و مشاوره در آموزش و پرورش در نهصد و نود و چهارمین جلسه شورای عالی آموزش و پرورش، تاریخ ۱۷ /۳ /۱۴۰۰ به تصویب رسید.

محمود امامی – دبیر شورا

علیرضا کاظمی – سرپرست وزارت آموزش و پرورش

نظام جامع راهنمایی و مشاوره در آموزش و پرورش مورد تأیید است، به اجرا گذاشته شود. رئیس جمهور و رئیس شورای عالی آموزش و پرورش ـ سیدابراهیم رئیسی پیوست ۱: مدل نظام جامع راهنمایی و مشاوره پیوست ۲:

ارجاعات

۱ ـ راهنمایی یک جریان پیوسته و متوالی تربیتی است که از پیش از دبستان آغاز می شود و در دوره های بعدی تربیت با هدف تسهیل فرآیند دستیبابی متربیان به مرتبه ای از حیات طیبه ادامه می یابد.

ـ انواع راهنمایی و مشاوره شامل تحصیلی، تربیتی (سازشی) و شغلی باید در کانون توجه نظام تربیت رسمی و عمومی قرار گیرد.

ـ در راهنمائی و مشاوره باید هویت ویژه متربیان و تنوع فرهنگها به ویژه نظام معیار اسلامی مورد توجه قرار گیرد.

ـ تنوع هویت ویژه (علائق، استعدادها ونیازهای فردی و اجتماعی) متربیان، انعطاف فزاینده در برنامه های درسی در مراحل تربیت را طلب مینماید.

ـ فرایند یاددهی و یادگیری باید با نگاه مشاوره و راهنمایی ـ محور سامان یابد.