تعیین مقررات مربوط به مصالح فرآورده های ساختمانی از مجموعه ضوابط و مقررات ساختمانی کشور

تعیین مقررات مربوط به مصالح فرآورده های ساختمانی از مجموعه ضوابط و مقررات ساختمانی کشور

مصوب ۱۳۶۹,۰۹,۱۳

با اصلاحات و الحاقات بعدی

اکثریت وزرای عضو کمیسیون امور زیر بنائی و صنعت هیأت دولت در جلسه مورخ۱۳۶۹/۹/۱۳ با توجه به اختیارات تفویضی هیأت وزیران ( موضوع تصویبنامه شماره۹۳۶۴۸/ت ۹۱۱ مورخ ۱۳۶۸/۱۰/۱۳ ) بنا به پیشنهاد وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت کشور و به استناد ماده (۱۳) قانون نظام معماری و ساختمانی مصوب ۱۳۵۲ تصویب نمودند:

مقررات مربوط به «مصالح و فرآورده های ساختمانی» از مجموعه ضوابط و مقررات ساختمانی کشور به عنوان حداقل کیفیت مصالحی که در احداث ساختمانها بکار میروند به شرح پیوست تعیین می گردد. مهندسانی که مسئولیت طراحی و نظارت ساختمانها را بعهده دارند در کلیه شهرهای مشمول تبصره ( ۲ ) ماده ( ۶ ) اصلاحی قانون نظام معماری و ساختمانی ( موضوع قانون مصوب ۱۳۵۶ ) و کلیه سازندگان موکلفند در مورد انتخاب نوع مصالح ساختمانی و نحوه استفاده از آنها، براساس مقررات مزبور عمل نمایند.

تبصره ۱ - شمول مقررات مربوط به «مصالح و فرآورده های ساختمانی» به سایر شهرهای کشور منوط به تأیید وزارتخانه های مسکن و شهرسازی و کشور می باشد.

تبصره ۲ - در مورد استفاده از مصالحی که در مقررات پیوست برای آنها حداقل کیفیت و مشخصات تعیین نشده است مهندسان و سازندگان ساختمان موکلفند کیفیت مصالح ساختمانی را براساس استانداردهای اعلام شده از سوی مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران انتخاب نمایند.

در مواردی که استانداردی از سوی مؤسسه مزبور اعلام نشده باشد، مبنا استانداردهای پذیرفته شده بین المللی است و در صورتیکه استاندار بین المللی نیز وجود نداشته باشد مهندسان و سازندگان می توانند با مسئولیت خود نسبت به استفاده از آن مصالح اقدام نمایند.

تبصره ۳ - در مواردی که در مقررات پیوست لزوم رعایت استاندارد ملی معین برای مصالح ساختمانی تاکید شده است ، تجدید نظرهای بعدی مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران در مورد آن استانداردها از زمان انتشار لازم الرعایه می باشد.

تبصره ۴ - وزارت صنایع تسهیلات و امکانات لازم را جهت انتشار استانداردهائی که در مقررات مربوط به «مصالح و فرآورده های ساختمانی» (پیوست این تصویبنامه ) به آنها ارجاع شده است فراهم نماید و وزارت مسکن وشهرسازی برای تدوین و انتشار مصالحی که تاکنون برای آنها مشخصات استاندارد منتشر نشده است ، اولویتهای لازم را قائل گردد.

این تصویبنامه در تاریخ ۱۳۶۹/۱۱/۱ به تأیید مقام محترم ریاست جمهوری رسیده است .

معاون اول رئیس جمهور- حسن حبیبی

مبحث پنجم

مصالح و فرآورده‌های ساختمانی

۵ -۱- کلیات:

این مبحث درباره مصالح و موادی است که در بنای انواع مختلف ساختمانها مصرف می‌شوند.

۵ -۱-۱-طبقه ‌بندی مصالح

در این مبحث،مصالح ذکر شده به صورت زیر طبقه‌ بندی شده‌اند:

۵-۲- مصالح طبیعی

۵-۳- چسباننده‌ها

۵-۴- ملاتها

۵-۵- قطعات

۵-۶- فلزات

۵-۷- چوب و فرآورده‌های آن

۵-۸- موادآلی و الیاف

۵-۹-مصالح متفرقه

۵ -۱-۲-استانداردها

استاندارهای مصالح،اعم از ویژگیهای استاندارد (۱) و یا استاندارد،روشهای آزمایش (۲)، باید مطابق با استانداردهای ملی ایران باشد.

تبصره - استانداردهای پذیرفته شده در این مبحث،در همه جا استانداردهای ملی ایران است و در همة زمینه‌ها باید به آن رجوع شود.اگر در زمینه پاره‌ای از مصالح اشاره شده در این مقررات تا به حال استانداردهائی تهیه نشده باشد ، استانداردهای معتبر بین المللی باید ملاک عمل قرار گیرد.

۵ -۱-۳- ویژگیهای مصالح مصرفی در ساختمان ، نظیر خواص فیزیکی ، شیمیائی و مکانیکی ، باید توسط تولید کنندگان داخلی یا خارجی معتبر به گونه‌ای مشخص شود که مصرف‌ کننده بتواند با مراجعه به تولید کننده مشخصات مصالح مورد نظر خود را کتباً از او دریافت کند و تولید کننده نیز موظف به ارائه آن است.

۵ -۱-۴- کنترل ویژگیهای مصالح

کنترل ویژگیهای مصالح و آزمایش آنها باید در آزمایشگاههای معتبر در داخل یا خارج از کشور و براساس استانداردهای مربوط انجام پذیرد.

۵ -۱-۵- طراحان و مجریان ساختمانها

طراحان و مجریان ساختمانها باید در نقشه‌ها یا سایر مدارک مربوط،ویژگیهای مصالح مصرفی (نظیر خواص شیمیائی ، فیزیکی و مکانیکی آنها) را ، بسته به موضوع،مشخص کنند.استفاده از مصالح دارای ویژگیهای فنی نامشخص و غیرقابل مجازنیست.

۵ -۱-۶- استفاده از مصالح

استفاده از مصالح با ویژگیهای فنی پست‌تر از آنچه در نقشه‌ها و مدارک فنی مربوط پیش بینی شده،مجاز نیست.

۵ -۱-۷- مصالح جدید یا مشابه

مصرف هرگونه مصالح جدید،غیر از آنچه نام و مشخصات آن در این مبحث ذکر می‌شود ، منوط به آن است که سازنده مشخصات فنی قابل قبولی از آنها ارائه کند. این مشخصات ، با توجه به مصرف خاص مصالح و بسته به موضوع،باید شامل اطلاعاتی از قبیل جرم ، وزن ویژه ، رنگ ، وضع تخلخل ، چگونگی جذب آب ، مقاومت در برابر یخزدگی ، قابلیت هدایت گرما ، پایداری در برابر اسیدها و بازها ، پایداری در برابر آتش ‌سوزی ، تاب فشاری ، خمش ، سایش و غیره باشد.

۵ -۱-۸- مصالح مستعمل

در صورتیکه مشخصات مصالح مستعمل ، با توجه به موضوع مصرف آن ، با حداقل ویژگیهای تعیین شده مطابقت کند ، استفاده از آن بلامانع است.

۵ -۱-۹-انبار کردن مصالح

انبار کردن مصالح ساختمان در کارگاه باید طوری باشد که از فاسد شدن ، همچنین از بین رفتن ، ضایع شدن خواص شیمیایی ، فیزیکی ، مکانیکی و نیز سایر خواص اساسی آن جلوگیری شود.

۵ -۱-۱۰- ساخت و تولید مصالح در کارگاه

چنانچه به عللی ، پاره‌ای مصالح ، نظیر بلوک سیمانی ، آجر سیمانی ، آجر موزائیک ، لوله سیمانی ، جدول بتنی ، تیرچه بتنی و نیز قطعات بتنی پیش ساخته ، در کارگاه و در محل مصرف تولید شود ، باید اولاً در بهره‌ گیری از دستگاهها و تجهیزات تولید و نیز برای حفظ جان کارگران ، تدابیر ایمنی لازم به عمل آید و ثانیاً ویژگیهای مصالح تولیدی و همچنین کیفیت آنها با ضوابط مندرج در این مقررات و نیز ویژگیهای استانداردهای ملی ایران در زمینه مربوط مطابق باشد.

۵ -۲- مصالح طبیعی:

۵ -۲-۱- خاک

از نقطه نظر مهندسی ساختمان ، خاک هرگونه ماده معدنی متراکمی است که از ذراتی جامد و مجزا از هم تشکیل شده است که حفرات بین آنها را هوا یا سایر گازها و مایعات ، بویژه آب ، اشغال کرده‌اند.

۵ -۲-۲- خاک رس

خاک رس خاکی است مرکب از ذرات ذره‌ بینی (میکروسکبی) بسیار کوچک ریزتر از ۰۲% میلیمتر، که از تجزیه شیمیائی مواد متشکله سنگها حاصل می‌شود به صورت مرطوب دارای خاصیت خمیری متوسط تا خیلی زیاد است و وقتی‌ که خشک باشد بسیار سخت است. نفوذ پذیری خاکهای رسی بسیار کم است.اینگونه خاکها در رطوبتهای خیلی زیاد شدیداً چسبنده‌اند. خاک رس در مجاورت آب قدرت تورم زیادی دارد.

۵-۲-۲-۱- انواع مختلف خاک رس

خاکهای رسی بر حسب خاصیت فیزیکی و درجه خلوص به چند دسته تقسیم می‌شوند:

الف – خاک رس معمولی ، در سفالسازی ، آجرسازی و سایر کارهای ساختمانی به کار می‌رود. ویژگیهای خاک رسی که برای ساخت آجر به کار می‌رود باید مطابق با استاندارد شماره ۱۱۶۲ ایران باشد.

ب – خاک چینی یا کائولن ، که خالصترین گلهای رسی است و دارای رنگی سفید است که بعد از پختن نیز رنگ آن سفید باقی می‌ماند.

ج – گلهای رسی لکه‌گپری ، که به خالصی خاک چینی نیستند، آهک و منیزی زیادی دارند و به علت جذب رنگ از روغنها ، آنها را برای لکه‌ گیری رنگ و چربی از روی پارچه‌ها به کار می‌برند.

د – گل اخری ، که شنهای گل رسداری‌اند،اکسید آهن آنها زیاد است و در رنگسازی به کار می‌رود.

ه‍ – بنتونیت ، بنتونیت یا گل حفاری نوعی خاک رسی دریائی با درصد خیلی زیادی از مونت موریلونیت (۱) می‌باشد و عموماً از تجزیه شیمیائی خاکستر آتشفشانی تشکیل می‌شود. بنتونیت خشک در مجاورت آب بیش از سایر انواع خاک رسی متورم می‌شود و به هنگام خشک شدن نیز بیش از همه انقباض پیدا می‌کند.این خاک بسیار چسبنده و پلاستیک می‌باشد.بنتونیت در صنایع حفاری چاه نفت،ریخته ‌گری ، پزشکی ، سرامیک و صنایع نسوز کاربرد دارد. ویژگیهای بنتونیت مورد مصرف باید با استاندارد شماره ۲۴۴ ملی ایران مطابقت نماید.

و – پوکه ، پوکه از نوع معدنی و صنعتی در کف سازی ، شیب بندی و ساختن بتن سبک مصرف می‌شود.

پوکه معدنی به رنگ سفید مایل به زرد تا خاکستری روشن بوده و در اطراف کوههای آتشفشان و در حوالی چشمه‌های آب معدنی یافت می‌شود. پوکه صنعتی یا خاک رس منبسط شده به صورت دانه‌هایی برنگ قهوه‌ای روشن تا تیره بوده و در تحت شرایط خاصی از خاک رسی که دارای درصد کمی ذغال است و یا از مخلوط نمودن خاک رس با مواد هیدروکربوری و پختن آن در کوره دوار خفته تهیه می‌نمایند.

۵ -۲-۳- مصالح سنگی

مصالح سنگی عبارت‌‌اند از ذرات غیرچسبنده متشکل از قطعات گرد گوشه با تیزگوشه ، کم و بیش از مواد معدنی سنگ اصلی،بدون تغییر شیمیائی عمده ، تشکیل یافته‌اند. از نظر اندازه ، ذرات تا ۲ میلیمتر را «ماسه» و ذرات بین ۲ میلیمتر تا ۳۰ میلیمتر را «شن» و سنگ ‌ریزه‌های ۲۰ تا ۸۰ میلیمتر را «قلوه‌ سنگ» و قطعات بزرگتر از ۸۰ میلیمتر را«لاشه سنگ» می‌نامند.

۵-۲-۳-۱- ماسه

دانه‌های به قطر ۶% تا ۲ میلیمتر را ماسه می‌نامند.

ماسه برای تهیه انواع ملاتها و بتن و آجرهای ماسه – آهکی به کار می‌رود.

انواع ماسه

ماسه طبیعی ، بسته به منبع اصلی تهیه آن ، به چند دسته زیر تقسیم میشود:

- ماسه کوهستانی(سیلی) ، که در حوالی بستر اولیه رودخانه بدست می‌آید این نوع ماسه تیزگوشه و دارای سطوحی خشن است که باعث چسبندگی بهتر به سیمان می‌شود.

- ماسه رودخانه‌ای ، که مدت طولانی تحت تأثیر حرکت آب قرار گرفته است.این نوع ماسه گردگوشه است و سطوحی صاف دارد.

- ماسه بادی ، که از دانه‌های بسیار ریز تشکیل می‌شود و برای تهیه بتن مناسب نیست.

- ماسه شکسته،که از خرد کردن گرانیت،سنگ آهک متراکم و سنگهای متراکم دیگر بدست می‌آید. دانه‌های این ماسه تیزگوشه است و سطوح بسیار خشن دارد و برای تهیه بتن مناسب است.

۵-۲-۳-۱- الف:ماسه‌ای که در تهیه بتن بکار می‌رود باید تمیز باشد و لای و ذرات ریز موجود در آن ، نباید از مقادیر زیر تجاوز کند:

- در ماسه طبیعی یا ماسه به دست آمده از شن طبیعی،۳ درصد حجم.

- در ماسه تهیه شده از سنگ شکسته ۱۰ درصد حجم.

۵-۲-۳-۱- ب: ماسه‌ای که در تهیه ملات بکار می‌رود باید ویژگیهای لازم برای ساخت ملات را،مطابق با استانداردهای شماره۲۹۹ ایران ، تحت عنوان «ماسه برای ملات سیمانی» دارا باشد.

۵-۲-۳-۱-ج: ماسه‌ای که در تهیه بتن و بتن مسلح بکار می‌رود باید مطابق با استانداردهای شماره ۳۰۰ ایران ، تحت عنوان «مصالح سنگی ریزدانه برای بتن و بتن مسلح» ، باشد.

۵-۲-۳-۲- شن

دانه‌های درشت‌تر از ۲ میلیمتر را شن می‌نامند. شن طبیعی از رودخانه‌ها بدست می‌آید. شن رودخانه‌ای معمولا با ماسه مخلوط است و آنها را با سرند کردن جدا می‌کنند و معمولا در اثر سایش آب،گرد و دارای سطوح صاف است.

انواع شن – شن بسته به شکل ، به انواع زیر تقسیم می‌شود:

- شنهای زبری که شبیه خرده سنگ است.

- شنهای گرد و دارای سطوح صاف (شن نخودی و بادامی).

- شنهای سوزنی که طولشان بیش از سه برابر عرض با ضخامتشان است.

- شنهای پولکی که عرضشان بیش از سه برابر ضخامتشان است.

۵-۲-۳-۲- الف:شنهای ریز ، که شبیه سنگ شکسته است ، برای تهیه بتن مناسبتر است.

۵-۲-۳-۲- ب: شن مصرفی در ساختمان ، که عمدتاً برای تهیه بتن به کار می‌رود ، باید مطابق با استاندارد شماره ۳۰۲ ایران ، تحت عنوان «شن برای بتن و بتن مسلح» باشد.

۵-۲-۳-۲-ج: انبار کردن شن و ماسه – شن و ماسه را باید به نحوی انبار کرد که مواد خارجی و زیان‌ آور آنها را آلوده نکنند شن و ماسه را باید بر حسب اندازه دانه‌های آنها در محلهای مختلف انبار کرد.

۵ -۳-چسباننده‌ها:

۵ -۳-۱- سیمان

سیمان فرآورده‌ای است که بیشترین مواد تشکیل دهنده آن عبارت است از آهکCao و سیلیس ۲Sio و خواص عمده آن این است که با آب ترکیب می‌شود و گیرش آن در هوا و داخل آب صورت می‌گیرد.سیمان در اختلاط با شن و ماسه و آب سفت و سخت شده و جسمی یکپارچه تشکیل می‌دهد.

۵-۳-۱-۱- انواع سیمانها

امروزه سیمان را در انواع و رنگهای مختلف می‌سازند و به بازار عرضه می‌کنند که متداولترین آنها به شرح زیرند:

الف – سیمان پرتلند - سیمان پرتلند مصرفی باید مطابق با ویژگیهای استانداردهای شماره ۲۸۹ تا ۳۹۴ و ۱۶۹۲ تا ۱۶۹۵ ایران باشد.

- مطابق استانداردهای ایران ، سیمان پرتلند به پنج نوع تقسیم می‌شود ، به شرح زیر:

نوع۱- سیمان پرتلند معمولی: این نوع سیمان در ساختمانهای بتنی بکار می‌رود و فقط در جاهایی مصرف می‌شود که خواص هیچیک از چهار نوع دیگر در نظر نباشد.

نوع۲- سیمان با حرارت متوسط: این نوع سیمان در ساختن بتنهایی بکار می‌رود که در مقابل تأثیر متوسط سولفاتها قرار می‌گیرند.

نوع۳- سیمان با تاب زیاد: این نوع سیمان در جاهایی بکار می‌رود که وجود تاب اولیه زیاد برای بتن ضروری باشد.

نوع۴-سیمان با حرارت کم: این نوع سیمان در ساختن بتنهایی بکار می‌رود که وجود حرارت هیدراتاسیون کم برای آنها ضروری است.

نوع ۵- سیمان ضد سولفات: این نوع سیمان در ساختن بتنهائی بکار می‌رود که وجود مقاومت زیاد در برابر سولفاتها برای آنها ضروری است.

ب – سیمان پرتلند سفید: اگر مواد خام سیمان پرتلند معمولی،اکسید آهن نداشته باشد ، یا آنرا از مواد خام جدا کنند، رنگ سیمان سفید می‌شود. بدین ترتیب، سیمان پرتلند سفید از آسیا کردن کلینکر سفید بدست می‌آید.

ج –سیمانهای رنگی: برای ساختن سیمانهای رنگی با کلینکر سیمان سفید یا سیمان پرتلند معمولی ، رنگهای معدنی یا سنگهای رنگی را با نسبت ۵ تا ۱۰ درصد وزن سیمان،در آن آسیاب می‌کنند.رنگ سیمان باید سبک باشد و در برابر نور و اثرات جوی مقاومت کند.

د – سیمان تراس: سیمان تراس را از آسیاب کردن ۲۰ تا ۴۰ درصد نرمه سنگ تراس با ۶۰ تا ۸۰ درصد کلینکر سیمان پرتلند تهیه میکنند و آن را در ساختمانهای آبی ، دریائی و برای سد سازی و در پی‌های حجیم ، موزائیک ‌سازی و غیره بکار می‌برند. ویژگیهای سیمان تراس باید مطابق با استاندارد شماره ۹۹ ایران باشد.

۵-۳-۱-۲-آزمایشهای شیمیائی سیمان‌ها

آزمایشهای شیمیائی سیمانها باید مطابق با روشهای آزمایش استانداردهای ایران ، به شرح زیر انجام شود:

- اندازه ‌گیری عناصر اصلی سیمان پرتلند مطابق با روش آزمایش استاندارد شماره ۱۶۹۲ ایران.

- اندازه‌گیری عناصر فرعی سیمان پرتلند مطابق با روش آزمایش استاندارد شماره ۱۶۹۳ ایران.

- اندازه‌ گیری گوگرد بصورت سولفور مطابق با روش آزمایش استاندارد شماره ۱۶۹۴ ایران.

- اندازه‌ گیری اکسید سدیم و اکسید پتاسیم مطابق با روش آزمایش استاندارد شماره ۱۶۹۵ ایران.

۵-۳-۱-۳-آزمایشهای فیزیکی و مکانیکی سیمانها

آزمایشهای فیزیکی و مکانیکی سیمانها باید مطابق با روشهای آزمایش مندرج در استانداردهای شماره ۳۸۹ تا ۳۹۴ ایران انجام شود.

۵-۳-۱-۴-حمل و نقل و انبار کردن سیمان

سیمان را می‌توان در واگنهای سربسته با ظروف سربسته با ظروف و بارکشهای مخصوص یا کیسه‌های کاغذی چند لایه حمل و نقل کرد. سیمان را باید در محیطهای سربسته،که دارای کفسازی بتنی یا چوبی باشند،در روی سکوهائی (برای جلوگیری از رسیدن آب و نفوذ رطوبت) انبار کرد.در درون انبار باید محلهای جداگانه‌ای برای نگهداری انواع و مارکهای مختلف سیمان(بر پایه نام کارخانه سازنده)در نظر گرفت. روی کیسه های سیمان باید مشخصات آن ، مانند نوع سیمان ، مارک کارخانه سازنده و تاریخ بسته‌ بندی و غیره چاپ شود. در موقع حمل و نقل سیمان باید برای جلوگیری از پخش گرد آن در هوا مقررات ایمنی ویژه‌ای را به مرحله اجراء گذاشت و بخصوص برای پیشگیری از ورود آن به دستگاه تنفسی باید در محلهایی که در آنجا سیمان حمل و نقل و انبار می‌شود دستگاههای تهویه تعبیه کرد.

بطور کلی در حمل و نقل و انبار کردن سیمان ، رعایت استاندارد شماره ۲۷۶۱ ایران ، تحت عنوان «استاندارد آئین کاربرد ، حفاظت و انبار کردن سیمان در کارگاههای ساختمانی» الزامی است.

۵ -۳-۲- گچ

گچ فرآورده‌ای است که از پختن و آسیا کردن سنگ گچ بدست می‌آید. سنگ گچ خالص(سولفات کلسیم آبدار SO۴Ca,۲H۲O)،بلوری و بیرنگ است درجه سختی آن ۲ است و در طبیعت بحالت ناخالص،به رنگ خاکستری، زرد روشن و سرخ روشن یافت می‌شود. از گچ به منظور سفید کردن دیوارها و سقف‌ها ، تهیه ملات برای طاقزنی سقف و گچ و خاک داخل ساختمان استفاده می‌کنند.

۵-۳-۲-۱- گچبری

جنس گچ به درجه گرمای پخت آن بستگی دارد به این ترتیب که تا دمای ۱۰۷ درجه سانتیگراد ، آب شیمیائی سنگ گچ هنوز از بین نمی‌رود و در نتیجه، پختن گچ از دمای ۱۰۷ درجه به بالا،کم کم،صورت می‌گیرد و در دمای ۱۶۰ تا ۱۸۰ درجه،به گچ ساختمانی So۴Ca,O-۵H۲O تبدیل می‌شود. گردگچ ساختمانی به سرعت با آب ترکیب می‌شود و سنگ گچ تشکیل می‌دهد،اگر دمای کوره به ۲۰۰ درجه برسد ، سنگ گچ به گچ ساختمانی نوع So۴Ca,O- ۳H۲O تبدیل می‌شود که میل ترکیبش با آب زیاد است.سنگ گچ در دمای ۳۰۰ تا ۳۲۰ درجه می‌سوزد و گرد آن با آب ترکیب نمی‌شود.

۵-۳-۲-۲-ویژگیهای گچ

گردگچ کمابیش در آب حل می‌شود. در یک لیتر آب می‌توان ۶۷ تا ۸۸ گرم گچ ساختمانی حل کرد. زمان گیرش ملات گچ نباید زودتر از ۴ دقیقه آغاز و دیرتر از ۱۰ دقیقه پایان یابد. گرفتن گچ هنگامی تمام می‌شود که گچ بلوری شود و با آب،مجدداً ترکیب So۴Ca, ۲H۲O را بدست دهد.وزن مخصوص گچ ساختمانی ۸/۲ t / m۳ و وزن کیسه‌ای نلرزید آن از ۶/۰ تا ۸۵/۰ و کیسه‌ای لرزیده آن از ۱ تا ۴/۱ t /m۳ است. افت سرخ شدن گچ ساختمانی ۴ تا ۷ درصد وزن آن است. دانه‌های گچ ساختمانی باید ریزتر از ۲/۰ میلیمتر باشد و رنگ آن باید سفید باشد . بطور کلی ویژگیهای گچ ساختمانی باید با استاندارد شماره ۲۶۹ ایران مطابقت داشته باشد.

۵-۳-۲-۳- حمل و نقل و انبار کردن گچ

گچ را یا به صورت فله ای و یا در کیسه‌های کاغذی به بازار عرضه می‌کنند.وزن گچی که در کیسه های کاغذی عرضه می شود،۴۰یا۵۰ کیلوگرم است. محل انبار کردن گچ باید سربسته و دارای کفسازی بتنی یا چوبی باشد و از رسیدن رطوبت یا آب به آن جلوگیری به عمل آید. روی کیسه های گچ باید مشخصاتی مانند نوع گچ ، مارک آن (نام کارخانه سازنده) و تاریخ بسته ‌بندی و غیره چاپ شود.

۵ -۳-۳ آهک

آهک،یا Cao ،جسمی است سفید رنگ که از پختن سنگ آهک بدست می‌آید.آهک در صنایع مختلف کاربرد دارد و به ویژه در صنعت برای تولید سیمان،آجر ماسه آهکی،ملات و شفته از آن استفاده می‌کنند. در صنعت آهک ‌پزی سنگ آهک،یعنی Ca۳Co را با ۲۰ درصد وزن خود ذغال کک مخلوط و آن را از بالای کوره،که به شکل استوانه است ، وارد می‌کنند.

هنگامی که دمای کوره به حدود ۹۵۰ درجه سانتیگراد رسید،آهک از قسمت تحتانی کوره خارج می‌شود.

۵-۳-۳-۱-خواص فیزیکی و شیمیائی آهک

آهک با آب به شدت ترکیب می‌شود و گرمای زیادی تولید می‌کند.آهک شکفته و متلاشی می‌شود و حجمش تا ۵/۲ برابر (چنانچه خالص باشد)افزایش می‌یابد.

هیدرات کلسیم حاصل را آهک مرده می‌نامند. آهک مرده جسمی است سفید رنگ به وزن مخصوص ۲ که کمی در آب حل می‌شود (در حدود ۳/۱ گرم در لیتر در صفر درجه)، این قابلیت انحلال با افزایش دما نقصان می‌آید و در ۱۰۰ درجه به ۶/۰ گرم در یک لیتر آب می‌رسد.

هیدرات کلسیم ۲Ca(OH) بازی است قوی که در آب به صورت شیرآهک درمی‌آید.

آهک را بر حسب درجه خلوص آن آهک چاق یا آهک لاغر می‌نامند.اگر ناخالصیهای سنگ از ۵ درصد مواد رسی یا سیلیسی بیشتر باشد،نتیجه تکلیس ،آهک لاغر خواهد بود که در موقع ترکیب با آب گرمای زیادی تولید می‌کند و حجمش هم چندان اضافه نمی‌شود،آهک شکفته در دمای ۴۰۰ درجه سانتیگراد و فشار یک آتمسفر،آب شیمیائی خود را از دست میدهد و به آهک زنده و آب تجزیه می‌شود. بطور کلی ویژگیهای آهک ساختمانی باید مطابق با استاندارد شماره ۲۷۰ ایران باشد.

۵-۳-۳-۲-حمل و نقل و انبار کردن آهک

آهک شکفته را می‌توان انبار کرد و حمل و نقل آن آسانتر است و در انبار از فعالیت آن کسر نمی‌شود ولی آهک زنده بسرعت از هوا رطوبت می‌گیرد و گرمایی ایجاد می‌کند که ممکن است باعث آتش‌ سوزی شود برای همین باید آن را در جای خشک نگهداری نموده و از نفوذ هوا،رطوبت و یا آب در آن جلوگیری به‌ عمل آورد.

۵ -۴-ملات‌ها:

ملات جسمی است خمیری که پس از مصرف شدن به طور فیزیکی یا شیمیائی می‌گیرد و سفت و سخت می‌شود. ملات از مخلوط کردن کامل یک جسم چسباننده (گل رس،دوغ ‌آب آهک ،دوغ ‌آب گچ،دوغ آب سیمان) و یک جسم پرکننده (مصالح سنگی)ساخته می‌شود.ملات برای اندود کردن سطح دیوار ، طاق ، کف پشت ‌بام ، پی و همچنین در بنائی با سنگ و آجر به عنوان چسباننده قطعات سنگ یا آجر به همدیگر و تبدیل آنها به جسمی یکپارچه و نیز برای بند کشی لای درز ساختمانهای آجری و سنگ و غیره بکار می‌رود. بطور کلی ویژگیهای ملاتها باید مطابق با استاندارد شماره ۷۰۶ ایران باشد.

۵ -۴-۱- دسته‌ بندی ملاتها

ملاتها به دو دسته به شرح زیر،تقسیم می‌شوند:

۵-۴-۱-۱-ملاتهای هوائی

این نوع ملاتها یا به طریق فیزیکی در هوا خشک می‌شوند و آب زیادی آنها بخار می‌شود (مانند ملات گل و کاه‌گل) ، و یا گیرش آنها به طریق شیمیائی در برابر هوا انجام می‌شود(مانند ملات گچ و ملات آهک هوائی).

۴-۴-۱-۲- ملاتهای آبی

گیرش این ملاتها در برابر هوا و جائی که هوا نباشد (زیر آب) به طریق شیمیائی صورت می‌گیرد(مانند ملات آهک آبی و ملات سیمان).

۵ -۴-۲- انواع ملاتها

الف – ملات گل و کاه‌گل: از مخلوط کردن خاک رس و آب و ورز دادن مخلوط (تا آنجا که خاک رس آب بکشد و به حالت خمیری درآید) بدست می‌آید.

هرچه مقدار خاک رس در این نوع ملات بیشتر باشد،جنس ملات چسبناک‌تراست.ملات گل رس هنگام خشک شدن (پس دادن آب)جمع می‌شود و می‌ترکد. برای جلوگیری ازترک خوردن این ملات به آن کاه می‌افزایند و آن را می‌خوابانند تا خاک رس خوب آب بمکد و کاه خیس بخورد و نرم شود.

ب – ملات ماسه آهک: این ملات که ملات ماسه آهک هوایی است ، از مخلوط یک قسمت آهک ، به صورت دوغاب ، با سه قسمت ماسه به دست می‌آید. این مخلوط کم کم از هوا CO۲ جذب می‌کند و به کربنات کلسیم تبدیل می‌شود و به صورت سنگ درمی‌آید. ماسه موجود در ملات باعث می‌شود که هوا به داخل ملات راه یابد و نیز جدا شدن آب سهلتر انجام پذیرد و از کم شدن حجم جلوگیری و در نتیجه مقاومت ملات بیشتر شود.

ج – ملات شفته ‌آهکی : بشر،از هزاران سال پیش ، در ساختن پی بناها ، پله‌ها ، آبگیرها و مانند اینها و نیز برای جلوگیری از نشت کردن آب و همچنین برای پایدار کردن زمین به منظور بارگذاری بیشتر ، از شفته آهکی استفاده می‌کرده است. علت اصلی مقاومت شفته آهکی در گذشته روشن نبود،اما امروز به آن پی برده‌اند و معلوم شده است که آنچه موجب گرفتن و سفت شدن و بالا رفتن مقاومت شفته آهکی می‌شود ، واکنش شیمیائی است ، بدین ترتیب که پس از مخلوط شدن کامل خاک ‌رس با دوغ ‌آب آهک ، این دو بکندی با همدیگر ترکیب و به سیلیکات کلسیم تبدیل می‌شوند. در ساختن شفته بهتر است بجای گرد آهک شکفته یا خمیر آهک شکفته ،از دوغ ‌آب آهک استفاده شود. مقدار آهک شکفته در دوغاب آهک را از روی وزن آن می‌سنجند. توصیه می‌شود که در پی‌ سازی ، برای ساختن شفته آهکی ، از مخلوط آهک شکفته و آب ، به میزان ۲۰۰ تا ۳۵۰ کیلوگرم گردآهک شکفته در یک مترمکعب آب استفاده شود.

هنگام مصرف دوغ ‌آب آهک باید دانه‌های آهک در آب شناور باشند و ته ‌نشین نشوند.شفته آهکی را با هر خاکی که دارای خاک ‌رس باشد می‌توان ساخت،اما بهترین خاک برای ساختن شفته آهکی ، خاک برگرفته از زمینی شنی با دانه ‌بندی پیوسته است که ریز‌دانه‌های آن از ۲۵ درصد و خاک ‌رس آن از ۱۵ درصد وزن کل خاک کمتر نباشد.

د – ملات گچ و گچ‌ و ‌خاک: برای ساختن این ملات ، گردگچ را در ظرف آبی که قبلا تهیه شده به گونه‌ای می‌پاشند که در حین ریختن گچ ، با تکان دادن دست و بهم‌ زدن آن ، کمی از گرد گچ در آب حل شود. برای ساختن ملات گچ کشته،هنگام گرفتن ملات آن را ورز می‌دهند. ملات گچ و خاک از مخلوط کردن گردگچ با گرد خاک ‌رس ، به نسبت مساوی و پاشیدن مخلوط در آب و هم‌ زدن آن ساخته میشود.

بطور کل ، وجود خاک ‌رس گرفتن ملات را کمی کندتر می‌کند تا بدین ترتیب ، علاوه بر مصرف کمتر گچ ، فرصت کافی نیز برای مصرف آن قبل از گیرش کامل وجود داشته باشد.اگر ملات گچ و خاک شروع به گرفتن کرده باشد نباید مصرف شود و خرد کردن و آب ‌زدن مجدد چنین ملاتی به منظور مصرف آن مجاز نخواهد بود.

ه‍ – ملات ماسه سیمان: ملات ماسه سیمان مخلوطی است از ماسه و سیمان و آب به مقدار کافی ، چنانکه خمیر حاصل به سهولت قابل بکار بردن باشد.ملاتهای ماسه سیمان را باید به اندازه مصرف ساخت و باید از به کار بردن ملاتهائی که بیشتر از یک ساعت از ساختن آن گذشته باشد خودداری کرد در ملاتهای ماسه سیمان نسبت حجمی سیمان به ماسه با توجه به مورد مصرف آن از ۱ به ۲ تا ۱ به ۶ تغییر می‌کند. در زیر چند مورد مصرف ملات ماسه سیمان و نسبتهای اختلاط ماسه و سیمان در آنها آمده است:

۱- کارهای بنائی از ۱به ۶ تا ۱ به ۸.

۲- طاقهای قوسی از ۱به ۳ تا ۱ به ۴ .

۳- بند کشی از ۱ به ۲ تا ۱ به ۳.

۴-اندودهای سیمانی از۱ به ۳ تا۱ به۴.

و – ملات باتارد: ملات باتارد مخلوطی است از ماسه و آهک و سیمان و آب به مقدار کافی. طرز تهیه این ملات عیناً نظیر ملات ماسه ‌آهک است با این تفاوت که برای تسریع زمان گیرش و افزایش مقاومت و حالت خمیری ملات و همچنین برای کارآئی بهتر آن ، مقداری سیمان به ترکیب اضافه می‌کنند.ملات باتارد ، بویژه در بنائیهای با سنگ کاربرد زیادی دارد،اگر نسبت اختلاط مشخصی برای ملات باتارد تعیین نشده باشد میتوان برای تهیه آن از نسبت حجمی ۱۰ واحد ماسه، ۲ واحد آهک و ۱ واحد سیمان استفاده کرد.

۵ -۵- قطعات:

۵ -۵-۱- سنگ

سنگ مصرفی از هر گونه که باشد باید تمیز ، محکم ، بادوام ، متجانس و بدون رگه و عاری از مواد آلی باشد. سنگ باید از معدن سنگ و از بهترین برشها بدست آمده باشد. سنگ مورد مصرف باید از جایی دور از حد فاصل دورگه معدن استخراج شده ،از حیث ترکیب ، طبیعی و یکنواخت و بدون شکاف و رگه‌های خارجی و یا خاکی باشد.سنگ‌های سست ، متخلخل مطبق و نیز سنگهایی را که در برابر یخبندان آسیب ‌پذیرند نباید بعنوان مصالح مصرف کرد به طور کلی سنگهای ساختمانی باید دارای حداقل خلل و خرج و از سختی کافی برخوردار باشند سایر خواص سنگهای ساختمانی باید از خواص دیگری به شرح زیر برخوردار باشند:

الف – حداقل وزن ویژه فضائی ۱۸۰۰ کیلوگرم بر مترمکعب و حداکثر درصد وزنی جذب آب ۸ درصد.

ب – تاب فشاری و تاب ضربه‌ای متناسب با مورد مصرف.

ج – مقاومت در برابر سایش.

د – مقاومت در برابر حریق.

ه – حداقل ضریب نرم‌ شوندگی.

۵-۵-۱-۱- کیفیت سنگ

قبل از استخراج سنگهای مصرفی ، باید طبق روشهای استاندارد از آنها نمونه‌ گیری کرده و بر روی نمونه‌های اخذ شده آزمایشهای زیر انجام گیرد:

الف – آزمایش مقاومت در برابر سایش ، مطابق با استاندارد روش آزمون برای تعیین سایش مصالح سنگی درشت دانه(استاندارد شماره ۴۸۸ ایران).

ب – آزمایش مقاومت در برابر یخبندان ، مطابق با روش تعیین میزان جذب آب و تاب مصالح سنگی در برابر یخبندان (استاندارد شماره ۵۷۸ ایران).

ج – آزمایش تاب فشاری : تاب فشاری سنگ باید روی نمونه‌های استوانه‌ای شکل و با روش استاندارد تعیین تاب گسیختگی فشاری و خمشی مصالح سنگی (استاندارد شماره۶۱۷ ایران) انجام گیرد.تاب حاصل از آزمایش نباید از ۱۵۰ کیلوگرم بر سانتیمترمربع کمتر باشد.

۵-۵-۱-۲-انواع سنگهای مصرفی در ساختمان

سنگ را به دو منظور در ساختمان بکار می‌برند:

الف – برای ساختن دیوارهای سنگی : در این صورت ممکن است برای نما از انواع سنگهای با سطوح تراشیده شده و یا برای پشت با زیر کار از سنگ بصورت طبیعی استفاده شود.بعضی از انواع سنگهایی که در ساختن دیوارهای سنگی به کار می‌روند عبارت‌اند ، از:

الف - ۱- سنگهای رودخانه‌ای: گوشه‌های تیز و لبه‌دار این گونه سنگها،در جریان حرکت و غلطیدن در مسیر رودخانه و برخوردشان با یکدیگر و بر اثر عمل فرسایش آب بر روی آنها ساییده شده سطح آنها بصورت تقریباً صیقلی درآمده است.

الف - ۲- سنگ قلوه‌ رودخانه‌ای: این سنگ، سنگی رودخانه‌ای است که حداقل قطر آن از ۵ سانتیمتر بیشتر باشد.کوچکترین اندازه سنگ قلوه که در دیوارسازی سنگی مصرف می‌شود ، ۱۵ سانتیمتر است.قلوه سنگهای با قطر کوچگتر از ۱۵ سانتیمتر را می‌توان به عنوان سنگهای پرکننده در میان دیوار مصرف کرد.

الف - ۳- سنگهای کوهی: این سنگها ، بیشتر لبه‌ تیزند و مستقیماً از معدن سنگ و رگه کوه استخراج می‌شوند.

حجم بزرگ این نوع سنگها را ، که با استفاده از چکشهای ضربه‌ای هوای متراکم استخراج می‌شوند،اصطلاحاً «سنگ قله» می‌نامند.

الف -۴- سنگهای لاشه: این سنگها در حین عملیات استخراج ، یا در طی مراحل مختلف قواره کردن سنگها ، بدست می‌آیند.سنگهای لاشه شکل خاصی ندارند و دارای بر یا سطوح مشخصی نیستند.

الف - ۵- سنگ قواره(۱): اگر گوشه‌های تیز و برنده سنگ لاشه را با چکش یا پتک بگیرند ، سنگ بدست آمده «سنگ قواره» نامیده می‌شود.کوچکترین اندازه سنگ قواره ۱۵ سانتیمتر می‌باشد.

الف - ۶- سنگ بادبر یا رگه‌ای (۲) :سنگ بادبر یا رگه‌ای سنگی است که در هنگام استخراج از معدن،آن را به کمک پتک بصورت تقریبی مکعب مستطیل در می‌آوردند و سپس درکارگاه،سطح نمای آنرا حدوداً بصورت چهارگوش(مربع یا مستطیل)،شکل می‌دهند.حداقل عرض و ارتفاع سنگ بادبر به ترتیب ۲۰ و ۱۵ سانتیمتر و اندازه بارسنگ (برجستگی سطح نمای سنگ نسبت به هر سنگ) حداکثر ۴ سانتیمتر است.

الف – ۷- سنگ سرتراش یا رگه‌ای کلنگی(۳): اگر به منظور داشتن درزهای ظریفتر در نمای دیوار،سطوح قائم (سطوح جانبی) و سطوح افقی (سطوح ملاتخور بالائی و پائینی) سنگ بادبر را در مجاورت نما،با کمک کلنگ مخصوص ، دست تراش کنند ، آن را سنگ سرتراش می‌نامند. ابعاد این سنگ نظیر سنگ بادبر است ولی حداکثر بار آن ۵/۱ سانتیمتر و حداقل ارتفاع آن ۱۸ سانتیمتر است و سطوح فوقانی و تحتانی آن باید حداقل ۸ سانتیمتر باشد و با قلم صاف و بدون بار شود.

الف – ۸- سنگ بادکوبه‌ای۱:این سنگ ، سنگ سرتراشی است که بنا به سفارش ، دور تا دور سطح نمای آن را به عرض ۵/۱ تا ۳ سانتیمتر ، با قلم ، تراش می‌دهند (چفت) ، و بقیه سطح نمای سنگ را، که می‌تواند برجسته‌ تر از قسمت قلم تراش شده دورسنگ باشد ، تیشه ‌داری می‌کنند .حداکثر مجاز این برجستگی (بارسنگ) ۴ سانتیمتر خواهد بود.به چنین سنگی ، علاوه بر باد کوبه‌ای «سنگ رگه‌ای کلنگی لبه فتیله‌ای» نیزمی‌گویند.

ب – برای نماسازی و کفسازی(سنگ پلاک): انواع سنگ طبیعی را در ابعاد مختلف و در ضخامتهای معین چند سانتیمتری می‌برند و صیقل می‌دهند و سپس آنها را با ضوابط و وضعیتی خاص ، که در بخش بنایی با سنگ ذکر شده ، به عنوان نمای سنگی در ساختمان مورد استفاده قرار می‌دهند. متداولترین سنگهایی که در نماسازی و کف ساختمانها به کار می‌برند عبارت‌اند از انواع سنگهای تراورتن ، مرمریت ، مرمر ، چینی و گرافیت بازالت و غیرو که در ساختمانها آنها را به صورت سنگ پلاک ، سنگ ازاره (قرنیز) و یا برای پله ‌سازی به کار می‌برند.کلیه سنگهائی که در نماسازی مصرف می‌شود علاوه بردارا بودن مشخصات قابل قبول فیزیکی و مکانیکی مندرج در استاندارد ویژگیهای مربوط ، باید از لحاظ رعایت نکات ایمنی لازم و به منظور جلوگیری از جدا شدن آنها از سطح دیوار ، کلیه ضوابط و شرایط لازم در بخش بنائی با سنگ را دارا باشند.

۵ -۵-۲-آجر رسی

آجرهایی که در ساختمان مصرف می شود باید با ویژگیهای مندرج در استاندارد شماره ۷ ایران مطابق باشد. به دلیل مصرف فوق العاده زیاد آجر رسی در ساختمان و همچنین تنوع تولید آن،تا زمانی که استاندارد آجر در سطح کشور بصورت اجباری اجراء نشده است ،آجرهای مصرفی غیر استاندارد باید شرایط زیر را دارا باشد:

۵-۵-۲-۱- آجر باید کاملاً پخته و یکپارچه و سخت باشد ، چنان که هرگاه با یک آجر به آجر دیگر ضربه‌ای وارد آید ، صدای مشخص زنگداری تولید شود.

۵-۵-۲-۲- آجر باید از تاب فشاری لازم برخوردار باشد .در هیچ حال میانگین تاب فشاری گسیختگی آجرهای ماشینی نباید از ۱۰۰ کیلوگرم برسانتیمتر مربع کمتر باشد و تاب فشاری گسیختگی هیچیک از آجرهای ماشینی به تنهائی نباید از ۸۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع کمتر باشد.

۵-۵-۲-۳- میزان جذب آب آجر نباید از ۳۰ درصد وزن آجر را تجاوز کند.

۵-۵-۲-۴- آجر باید در مقابل یخبندان مقاومت کافی داشته باشد.آجرهای نما باید تمام مشخصات بیان شده برای آجر معمولی را داشته باشد و رواداری آن نباید از ۱ میلیمتر برای ضخامت،۲ میلیمتر برای پهنا و ۳ میلیمتر برای طول آجر تجاوز کند.

۵ -۵-۳-آجر ماسه آهکی

آجر ماسه آهکی از اختلاط گرد آهک زنده با ماسه سیلیسی یا ماسه سیلیکاتی تهیه می‌شود ، به این ترتیب که مواد یاد شده را به نسبت وزنی ۱ به ۸ تا ۱ به ۱۲ درهم می‌آمیزند و سپس روی آن کمی آب اضافه می‌کنند. خمیر ماسه آهک را در قالب های فولادی می‌ ریزند و آن را تحت فشار ۴۰۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع شکل می‌دهند ، آنگاه قالبها را بمدت ۴ تا ۸ ساعت در استوانه‌های فولادی ته بسته در محیطی دارای بخارآب ۱۸۰ تا ۲۰۰ درجه و در فشار ۸ تا ۱۲ آتمسفر،قرار می‌دهند.در وضعیت فوق ، مخلوط ماسه و آهک به سیلیکات کلسیم تبدیل می‌شود. محصول نهائی را به نام آجر ماسه آهکی به بازار عرضه می‌کنند. تا زمانی که استاندارد ملی ایران در این زمینه تهیه و تدوین نشده ، ویژگیهای آجر ماسه آهکی را باید مطابق با ویژگیهای مندرج در استانداردهای معتبر بین‌المللی در نظر گرفت.

۵ -۵-۴- بلوکهای سیمانی

ویژگیهای بلوکهای سیمانی در ساختمان باید با استاندارد شماره ۷۰ ایران مطابق باشد.

بلوکهای سیمانی ساده باید کاملاً سالم و بدون عیب و سطوح آن طوری باشد که هنگام اندودکاری چسبندگی و گیر کافی با اندود ایجاد کند.

بلوکهای سیمانی نما باید علاوه بر مشخصات فوق ، دارای سطح نمای صاف و یا نقش و فرم مورد نظر باشد. تاب فشاری بلوکهای سیمانی غیر باربر در هنگام به کار بردن (با احتساب سطح سوراخها) نباید از ۴۰ کیلوگرم برسانتیمترمربع کمتر باشد و این مقدار برای بلوکهای باربر نباید از ۶۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع کمتر باشد.

۵ -۵-۵- بلوکهای سقفی

از این بلوکها،به عنوان قالب همیشگی (یعنی قالبی که پس از اجراء باقی می‌ماند) ، برای قالب ‌بندی بغل گونه‌های جان تیرهای T و با تیرچه‌هائی که در پوشش سقفها به کار می‌رود استفاده می‌کنند

۵-۵-۵-۱- انواع بلوکهای سقفی

بلوکهای سقفی ابعاد و شکلهای مختلفی دارند که مشخصات آنها توسط کارخانجات سازنده ارائه می‌شود.جنس این بلوکها معمولاً بتنی یا سفالی است.

الف – بلوکهای سقفی بتنی : این نوع بلوکها که ابعاد و وزن آنها بسته به کارخانه‌های سازنده‌شان متفاوت است ، عرضی بین ۲۰ تا ۲۵ سانتیمتر دارند و ضخامت آنها تابع ضخامت کل سقف و فاصله تیرچه‌ها از همدیگر است.

وزن بلوک باید طوری باشد که کارگر بتواند به آسانی آن را روی سقف جا به جا کند. این وزن نباید حداکثر از ۲۰ کیلوگرم بیشتر شود. ضخامت جدارهای عمودی و افقی بلوک بتنی نباید از ۱۵ میلیمتر کمتر باشد و رواداری ابعاد آن نباید در ارتفاع از۲ میلیمتر و در طول و عرض از ۳ میلیمتر تجاوز کند. حداقل اندازه نشیمن این بلوکها ۵/۱۷ میلیمتر است.

ب – بلوکهای سفالی: کارخانجات سازنده معمولاً ابعاد ، اشکال و مشخصات فنی این نوع بلوکها در کاتالوگ های خود ارائه می‌کنند. بلوکهای سفالی باید عاری از ترک و دانه های آهکی باشند . این بلوکها باید به طور یکسان پخته شده باشند و رنگ آنها باید کاملاً یکنواخت باشد. سطوح بلوک سفالی باید صاف و عاری از انحناء و خمیدگی و بافت آن باید ریز و متراکم باشد. برای ایجاد چسبندگی لازم به بتن بالائی و همچنین برای چسبیدن به نازک‌ کاری زیر سقف سطوح خارجی بلوک شیاردار است.

ضخامت تیغه‌های عمودی و افقی بلوک سفالی ، حداقل ۸ میلیمتر است و وجوه تیغه‌ها باید مسطح باشند. جذب آب بلوک نباید بیش از ۲۰ درصد وزن آن باشد. حداکثر رواداری ابعاد برای بعد کمتر از ۱۵ سانتیمتر ۳ میلیمتر و برای ابعاد بیش از ۱۵ سانتیمتر،۶ میلیمتر خواهد بود.

۵ -۵-۶- کاشی

۵-۵-۶-۱- کلیات

کاشی فرآورده‌ای است سرامیکی که به علت پخته شدن در دمایی معین به حال نیمه شیشه‌ای در می‌آید ، چنانکه خاصیت جذب آب آن بسیار کم می ‌شود و در برابر سائیدگی ، فشار و ضربه مکانیکی مقاومت لازم را پیدا می‌کند و می‌تواند تغییرات ناگهانی دما (۲۰ تا ۱۰۰ درجه سانتیگراد) را بخوبی تحمل کند بدون آنکه هیچگونه اثر ترک در بدنه یا لعاب آن ظاهر شود. اگر یک سطح کاشی از لعاب معدنی پوشیده شده باشد ، کاشی را لعابدار می‌نامند . ویژگیها و کیفیت کاشی و همچنین روشهای آزمایش آن باید مطابق با استانداردهای ایران ، با شماره ۲۵ ، تحت عنوان «کاشی لعابی» و شماره ۶۷ تحت عنوان «کاشی کف» باشد. اگر بسته به مورد ، نیاز باشد که از کاشیهائی با خواصی ویژه استفاده ، نظیر پایداری در برابر اسیدها و قلیائیها ، و پایداری در برابر سرما و گرما و جذب آب و غیره استفاده شود ، باید کاشیهای مخصوصی را به کار برد ، در این صورت سازنده مکلف است در مشخصات ارائه شده برای محصول تولیدی،کلیه اطلاعات لازم را در اختیار خریدار قرار دهد و نیز در صورت درخواست خریدار،آنها را به پیوست فاکتور فروش به خریدار تسلیم کند.

۵-۵-۶-۲- درجه بندی کاشی

کاشیها را از نظر مرغوبیت و نداشتن عیب و نقص به سه درجه تقسیم می‌کنند:

الف – کاشی درجه یک : کاشیهای درجه یک کاشیهائی هستند که کاملا سالم باشند و هیچ گونه نقصی در سطح لعابدار و کناره آنها وجود نداشته باشد.

ب – کاشی درجه دو : کاشیهای درجه دو کاشیهائی هستند که از نظر دید ظاهری یکی از معایب زیر را داشته باشد:

ب – ۱- کاشیهائی که در فاصله دو سانتیمتری تمامی کناره‌های سطح لعابدار آنها بیش از یک یا دو خال ، به قطر حداکثر نیم میلیمتر وجود نداشته باشد.

ب - ۲- کاشیهایی که در تمام کناره‌های سطح لعابدارشان فقط یک لکه لعاب نگرفتگی ، حداکثر به ابعاد ۳۲ میلیمتر وجود داشته باشد.

ج – کاشی درجه سه: کاشیهائی هستند که از نظر دید ظاهری یکی از معایب مشروح زیر را داشته باشد:

ج – ۱- کاشیهائی که در سطح لعابدارشان فقط یک خال به قطر حداکثر ۳ میلیمتر وجود داشته باشد.

ج – ۲- کاشی‌هایی که در سطح لعابدارشان فقط ۲ یا ۳ خال به قطر حداکثر نیم میلیمتر داشته باشد.

ج – ۳- کاشی‌هایی که در یکی از چهار لبه‌شان تنها یک لعاب نگرفتگی ، حداکثر به ابعاد ۱۰۳ میلیمتر داشته باشند.

ج – ۴-کاشی‌هایی که در کناره سطح لعابدارشان فقط دو لعاب نگرفتگی ، حداکثر به ابعاد ۵۲ میلیمتر، داشته باشند.

ج – ۵- کاشی‌هایی که در یکی از چهارگوشه‌شان تنها یک لب‌ پریدگی ، حداکثر به ابعاد ۵۳ میلیمتر، داشته باشند.

ج -۶- کاشیهایی که در یکی از گوشه‌هایشان تنها یک لب ‌پریدگی ، حداکثر به ابعاد ۲۲ میلیمتر و در سطح لعابشان یک خال ، حداکثر به قطر نیم میلیمتر داشته باشند.

د – کاشی صادراتی: کاشیهای صادراتی مخلوطی است از کاشیهای درجه یک و دو.

۵ -۵-۷- سرامیک

به کاشی‌های با ابعاد کوچه (۱۱ سانتیمتر و بیشتر ) اطلاق می‌گردد که به مربع ، مستطیل و یا به اشکال مختلف و در رنگهای گوناگون و به فرم مسطح و یا خلل و فرج‌ دار ساخته می‌شود. سرامیک از سمت لعاب در سطح کاغذ به ابعاد ۳۰۲۰ سانتیمتر یا بیشتر چسبانده می‌شود به قسمی که حداقل ۴۸ ساعت بعد از نصب ، کاغذهای مزبور خیس داده می‌شود و به راحتی از سطح لعاب سرامیک جدا می‌گردد و اشکال سرامیک در انواع گوناگون نمایان می‌گردد.

۵ -۵-۸-موزائیک

۵-۵-۸-۱- کلیات

آجرهای موزائیک و آجرهای سیمانی ساده از ترکیب دانه شن،ماسه ‌،سنگ و سیمان و ریختن آنها در قالبهای فلزی مخصوص و اعمال فشار بر روی آنها توسط پرسهای ویژه ساخته می‌شود.

ویژگیهای انواع آجرهای موزائیک و آجرهای سیمانی ساده باید با مشخصات استاندارد ملی ایران ، به شماره ۷۵۵، مطابقت داشته باشد.

۵-۵-۸-۲- آجر موزائیک

آجر موزائیک از دو قشر زیرین و قشر رویه تشکیل می‌شود:

الف – قشر زیرین ، یا آستر ، مخلوطی است از سیمان پرتلند و ماسه شسته گرد گوشه(رودخانه‌ای یا معدنی) یا تیز گوشه (شکسته) ، با قطر تا ۵ میلیمتر ، با نسبت حجمی ۱ واحد سیمان ۳ واحد ماسه شسته.

ب – قشر رویه قشری است که در معرض سایش قرار دارد و از دانه‌ها یا تکه‌های سنگ ، خاک سنگ ، پودر سنگ و سیمان پرتلند و یا رنگی ساخته می‌شود و سطح سایش آن صیقلی است. آجر موزائیک سالم و بی‌عیب باید پوسته نشده باشد و فقط ترکهای موئی ، شوره (سفیدک) ، لب پریدگی ، تابیدگی باشد و دندانه دندانه نشده باشد.

۵-۵-۸-۳- آجر سیمانی

آجر سیمانی از دو قشر زیرین و قشر رویه تشکیل می شود:

الف- قشر زیرین یا آستر نظیر قشر زیرین آجر موزائیک است.

ب- قشر رویه از مخلوط سیمان پرتلند و ماسه تمیز و خشک یا پودر مرمر ساخته می شود و حداکثر نسبت حجمی پودر مرمر به سیمان عبارت است از:

- برای ساخت به روش مرطوب احجم پودر مرمر/۲ حجم سیمان

- برای ساخت به روش خمیری ۳حجم پودر مرمر/۴ حجم سیمان

در ساخت آجرهای سیمانی رنگی ، علاوه بر مواد فوق ، رنگ کننده هایی را که در برابر مواد قلیائی و نور ثابت باشند و حجم آنها نسبت به سیمان از ده درصد تجاور نکند ، به مخلوط قشر رویه اضافه می کنند.

۵-۵-۸-۴- شکل و اندازه آجرهای موزائیک و سیمانی

آجرهای موزائیک و سیمانی ممکن است به شکلهای مربع ، مستطیل و یا چند ضلعی ساخته شوند ولی معمولاً آنها را به شکل مربع و به ابعاد اسمی (اعداد بیانگر طول هر ضلع مربع به سانتیمتر است) به بازار عرضه می کنند. در آجرهای موزائیک چهار ضلعی ضخامت آجر موزائیک باید حدود ۱۰ درصد بزرگترین ضلع آجر موزائیک و در آجرهای چند ضلعی ده درصد بزرگترین فاصله دو ضلع مقابل باشد و اختلاف موجود بین حداکثر و حداقل ضخامت در نقاط مختلف یک آجر موزائیک یا سیمانی نباید از ۶ درصد حداکثر ضخامت آن بیشتر باشد.

۵ -۵-۹- شیشه

شیشه‌ای را که در ساختمان مصرف می‌شود که شیشه جام می‌نامند. شیشه جام به ضخامتهای ۲ میلیمتر و بیشتر و در ابعاد مختلف به بازار عرضه می‌شود. شیشه جام باید کاملاً صاف، شفاف ، بیرنگ و عاری از موج و حبابهای هوا و یا هر نوع عیب دیگر باشد و ضخامت آن در تمام سطح باید یکنواخت باشد.

صافی و یکنواختی ضخامت شیشه باید طوری باشد که اگر با زوایای ۴۵ درجه از پشت شیشه ، به شیئی که در فاصله یک متری آن قرار دارد نگاه کنیم ، آن شیئی کج و معوج به نظر نرسد. ویژگیهای شیشه جام باید مطابق با استاندارد شماره ۸۹۷ ایران باشد.

۵ -۶- فلزات

فلزات به صورت خالص و یا به صورت ترکیبی از چند فلز در ساختمان مورد استفاده، قرار می‌گیرند که عمده‌ ترین و معمول ترین آنها به شرح زیر است:

۵ -۶-۱-آهن

آهن در ساختمان به صورت چدن و فولاد مصرف می‌شود. آهنی که چدن و فولاد از آن به عمل می‌آید ابتدا بصورت آهن خام از گداختن سنگ آهن در کوره‌های آهنگدازی تهیه می‌شود.آهن ، که وزن مخصوص آن برابر ۸۷۴/۷ گرم بر سانتیمتر مکعب است،در طبیعت موجود نیست و معمولاً به صورت اکسید یا کربنات و یا سولفیت آهن همراه با مقداری از مواد دیگر در پوسته جامد زمین یافت می‌شود.فرآورده‌های آهن را ، برحسب مقدار کربن موجود در آن ، به سه گروه ، به شرح زیر تقسیم می کنند:

۵-۶-۱-۱- آهن خام

آهن خام ، که مقدار کربن آن در حدود ۳ تا ۲۵/۴ درصد است و علاوه بر کربن ترکیبات دیگری نظیرسیلیسیم ، منگنز ، گوگرد و فسفر نیز دارد از لحاظ اعمال مکانیکی مانند نوردکاری،چکشکاری و پرسکاری و غیره ، دارای خواص نامناسبی است.نقطه ذوب آهن خام ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد است که پائین ‌تر از نقطه ذوب فولاد است.

آهن خام برای انجام اعمال مکانیکی ، حتی بصورت گرم نیز نامناسب است و خاصیت جوشپذیری ندارد و برای همین ، آهن خام مصرف مستقیمی در صنعت ندارد و فقط برای تهیه چدن و فولاد از آن استفاده می‌کنند و انواع آن، آهن خام خاکستری، آهن خام سفید و آهن خام نیمه خاکستری است.

۵-۶-۱-۲- چدن

چدن از ذوب مجدد و تصفیه آهن خام به دست می‌آید. مقدار کربن آن ۳ الی ۴ درصد است. چدن و ترد و شکننده است.نقطه ذوب چدن ۱۱۰۰ تا ۱۲۰۰ درجه سانتیگراد است.مقاومت فشاری چدن نسبتاً خوب ولی مقاومت کششی آن ناچیز است.

چدن کمتر از فولاد زنگ می‌زند . در ساختمانهای قدیمی چدن را برای ساختن ستونهای فشاری و همچنین در پلسازی به کار برده‌اند در حال حاضر در کارهای ساختمانی برای ساختن اجزاء باربر از چدن استفاده نمی‌کنند ولی در ساخت لوله‌های فاضلاب ، دیگهای حرارت مرکزی ، رادیاتورهای ‌ویژه مصرف در جاهای نمناک نظیر حمامها و غیره و همچنین در ساختن دریچه‌های بازدید و کنتور آب و مانند آنها چدن را به کار می گیرند.

۵-۶-۱-۳- فولاد

بیشتر آهن خامی را که از کوره بلند به دست می‌آید برای تهیه فولاد بکار می‌برند ، بدین ترتیب که آهن خام را ذوب و مواد خارجی نظیر کربن ، سیلیسیم ، منگنز ، گوگرد و فسفر را از آن جدا کرده و مقداری معین کربن به آن اضافه می‌کنند. امروزه روشهای مختلفی برای تهیه فولاد به کار می‌رود که مهمترین آنها روشهای بسمه ‌توماس ، زیمنس مارتین یا کوره‌های باز و طریقه کوره‌های الکتریکی است. با توجه به درجه خلوص بیشتر و خواص مرغوبتر تهیه فولاد به روش کوره‌های باز ، امروزه بیشتر فولاد مصرفی ساختمان را بدین طریق تهیه می‌کنند.

فولادهای ساختمانی در انواع و با مقاومتهای مختلف تهیه می‌شود که معمولترین آنها عبارت‌اند:

الف – فولاد نرمه با حدود ۹% تا ۲۵/۰ درصد کربن .

ب – فولاد با کربن متوسط حدوداً دارای ۲۵/۰ تا ۵۵/۰ درصد کربن.

ج – فولاد با کربن زیاد حدوداً دارای ۶/۰ تا ۲/۱ درصد کربن. فولادهای نرمه و فولادهای با کربن متوسط ، به علت دارا بودن مقاومت قابل توجه توأم با قابلیت تغییر شکل و نرمی ، در کارهای ساختمانی و صنعتی مصرف زیاد دارد.

یکی از مشخصه‌های فولادهای ساختمانی ، حداقل مقاومت نهائی فولاد در آزمایش کشش استاندارد است که آن را ، بر حسب کیلوگرم بر میلیمتر مربع ، به صورت نمادین ، با دو حرف St می‌نویسند ، مانند فولاد t ۳۷ S و ۴۴St و۵۲St و غیره.

به طور کلی خواص فولادهای ساختمان باید با استاندارد شماره۱۶۰۰ ایران مطابق باشد.

۵-۶-۱-۳-۱-انواع فولاد ساختمانی

مهمترین نوع و شکل فولادهای ساختمانی ، از لحاظ نیمرخهایی که بطریق نورد گرم یا نورد سرد به دست می‌آید ، عبارت‌اند از:

الف – تیرآهن نیمرخI : این نیمرخ از مهمترین نیمرخهای مصرفی در ساختمانهای فلزی است و مقاومت آن در مقابل خمش زیاد است.

انواع متداول نیمرخهایI عبارت است از:

نیمرخ معمولیINP ،نیمرخ بال پهنIPB، نیمرخIPE است.

ب – نیمرخU یا ناودانی: این نیمرخ به صورت تک ، در مقابل خمش ضعیف است و برای همین آن را در تیرهای مرکب و مشبک و همچنین به صورت جفت به کار می‌برند. طرز نمایش نیمرخ ناودانی به صورتUNP یاCNP است.

ج – نیمرخ نبشی: نبشی به دو صورت نبشی با بالهای مساوی و نبشی با بالهای نامساوی ساخته می‌شود.این پروفیل را در ساختمانهای فلزی ، به خصوص در ساختن اشکال مرکب ، به کار می‌برند . ویژگیهای نبشی باید با استانداردهای شماره ۱۷۹۲ و شماره ۱۹۷۴ ایران مطابقت داشته باشد.

د – نیمرخ سپری: این نیمرخها بر دو نوع‌اند:

- سپریهائی که قاعده‌شان دو برابر ارتفاعشان است.

- سپریهائی که ارتفاع قاعده‌شان با هم برابر است . این پروفیل را در کارهای ساختمانی مانند ساختن شیروانی ، در و پنجره و اسکلت و سقف کاذب مصرف می‌کنند.

ه‍ – نیمرخZ : این پروفیل را برای زیرسازی و بستن ورقهای فلزی یا ورقهای آزبست سیمانی در سقف‌های شیب‌دار به کار می‌برند.

و – ورق و تسمه: ورق و تسمه،که رل عمده‌ای در ساختمانهای فلزی دارند ، در ساختن قطعات مرکب نظیر تیرهای مرکب ، ستونهای مرکب و تقویت آنها به کار می‌روند. ورقهایی را که عرض آنها کمتر از ۱۶۰ میلیمتر است تسمه می‌نامند.مشخصات ورقهای فولادی و آزمایشات آنها باید مطابق با استانداردهای شماره ۱۰۲۴ و ۱۰۰۱و ۴۴۰ ایران باشد.

ز – میلگردها و نیمرخهای چهارگوش و شش ضلعی : میلگردها و نیمرخهای چهارگوش و شش ضلعی در گروه‌های نرم ، نیم سخت و سخت طبقه ‌بندی می‌شوند. میلگردها به صورت ساده یا آجدار ، به قطرهای ۵ تا ۲۲۰ میلیمتر و نیمرخهای چهارگوش از مقطع ۶۶ تا ۱۵۰۱۵۰ میلیمتر و نیمرخهای شش ضلعی ، با بعدهایی از ۱۳ تا ۱۰۳ میلیمتر ساخته می‌شوند.

حد جاری شدن میلگردها با توجه به گروه آنها در۳xg / Cm ۲۲ در مورد فولادهای نرمه ۲xKg / Cm۳۴ تا۳xKg / Cm۴۲ برای فولادهای نیمه سخت و ۲ Cm/Kg ۵۰۰۰ برای فولادهای سخت متغیر است میلگردهای گرم نوردیده باید استاندارد شماره ۱۷۹۷ ایران مطابق باشد.

ح – سایر نیمرخها : علاوه بر نیمرخهائی که در بالا نامبرده شد ، نیمرخهای سرد نوردیده‌ای در اشکال و اندازه‌های مختلف وجود دارد که بیشتر در ساختن در و پنجره آهنی مصرف میشوند.

مشخصات مکانیکی این نیمرخها در کاتولوگهای کارخانجات سازنده ارائه می‌شود.

۵ -۶-۲-آلومی‌نیوم

فلزی است نقره‌ای رنگ با جلای فلزی ، نرم ، سبک و دارای قابلیت شکل ‌پذیری زیاد. پس از آهن پرمصرفترین فلز صنعتی به شمار می‌رود. آلومی‌نیوم را از بوکسیت آلومی‌نیوم و به وسیله عمل الکترولیز تهیه می‌کنند. آلومی‌نیوم دارای حد گسیختگی در حدود ۹۲۰ کیلوگرم بر سانتیمترمربع است.این مقاومت با اضافه شدن مقداری فلزات دیگر افزوده می‌شود.

همچنین ، نورد سرد نیز این مقاومت را تا حدود ۱۷۰۰ کیلوگرم بر سانتیمترمربع افزایش می‌دهد. وزن مخصوص آلومی‌نیوم بطور متوسط برابر ۸/۲ گرم بر سانتیمتر مکعب است که در حدود ۲/۱ وزن ویژه فولاد ساختمانی است. ضریب کشمانی آن در حدود ۲/۱ ضریب کشمانی فولاد و ضریب انبساط گرمایی آن در حدود ۲ برابر فولاد است. آلیاژهای آلومی‌نیومی را که در کارهای ساختمانی مصرف می‌شود به دو گروه تقسیم می‌کنند:

الف – آلیاژهای آلومی‌نیوم با مقاومت نسبتاً کم ، که بیشتر برای ورقهای موجدار پوشش ، تیغه‌های سبک در ساختمانهای بلند ، در بعضی منابع نگهداری مایعات و غیره به کار می‌رود.

ب – آلیاژهای آلومی‌نیوم با مقاومت زیاد که در قطعات باربر اصلی در کارهای ساختمانی به کار می‌رود.

آلیاژهای ساختمانی آلومی‌نیوم را به صورت پروفیلهای مختلف ، ورق و میلگرد و غیره تهیه می‌کنند . نیمرخهای آلومی‌نیوم را یا از طریق نورد کاری و یا از طرق کشیدن و حدیده کردن به دست می‌آورند. محاسن عمده آلومی‌نیوم در مقایسه با فولاد از جمله عبارت‌اند از:

۱- آسانی ساخت و برش و شکل دادن به آن.

۲- پایداری قابل توجه در برابر خوردگی.

۳- سبکی وزن ، به قسمی که با به کار بردن آلومی‌نیوم به جای فولاد مقداری قابل توجه از وزن قطعات ساختمانی کاسته می‌شود. که با وجود گرانی قیمت آن می‌تواند به خوبی با مصالح فولادی رقابت کند. برای اتصالات قطعات ساختمانی آلومی‌نیومی می‌توان از پرچ و جوش استفاده کرد. آن دسته از آلیاژهای آلومی‌نیومی را که قابلیت جوشپذیری خوبی ندارند با پرچ به هم متصل می‌کنند. در بقیه نمونه‌ها برای اتصال از جوش استفاده می‌شود.

۵ -۶-۳- مس

فلزی است به رنگ سرخ با جلای فلزی ، نسبتاً نرم دارای قابلیت چکش ‌کاری خوب و در حالت سرد به آسانی تا می‌شود ولی نمی‌شکند. در صنعت مس پس از آهن و آلومی‌نیوم پرمصرفترین فلز است. وزن ویژه آن۸/۹ gr/Cm۳m است و در دمای ۱۰۸۳ درجه سانتیگراد آب می‌شود. مس برای هدایت گرما و الکتریسیته از قابلیت بسیار زیادی برخوردار است.مس در ساختمان به صورت ورقهای مسی ، انواع سیمهای مسی ، لوله‌های مسی به کار می‌رود و نزدیک نیمی از فرآورده‌های مسی جهان در صنعت برق مصرف می‌شود.

۵ -۶-۴-سرب

سنگینترین و نرمترین فلز صنعتی است. رنگ سرب سفید با ته رنگ آبی است. در برابر هوا اکسیده می‌شود و یک پوسته اکسید به رنگ خاکستری روی آن را می‌پوشاند. سرب را به آسانی می‌توان به اشکال مختلف درآورد و در حالت سرد دارای قابلیت چکش ‌کاری و برش و تاخوردن و نورد است.

وزن ویژه آن برابر ۳۴/۱۱ gr / Cm۳ است و در گرمای ۳۲۷ درجه سانتیگراد ذوب می‌شود. در ساختمان ، سرب را به صورت ورق سرب برای آب ‌بندی بامها و کفها و پی به کار می‌برند. برای آب ‌بندی اتصالات لوله‌های چدنی شمش سرب را آب می‌کنند و آن را توام با کنف به کار می‌برند.

۵ -۶-۵- روی

فلزی است سفید با ته رنگ آب و بدون جلاء برای استخراج روی به کربنات روی یا سولفور روی گرما می‌دهند تا به اکسید روی تبدیل شود،سپس اکسید روی را در کوره با کک گرما می‌دهند تا کربن کک اکسیژن آن را بگیرد و روی خام به دست آید. وزن ویژه روی برابر ۱۴/۷ گرم بر سانتیمتر مکعب و نقطه ذوب آن برابر ۴۱۹ درجه سانتیگراد است. روی و فلزهای دیگر را نباید با هم مصرف کرد زیرا آبهای اسید دار و نمکدار، مانند محلول الکترولیز تجزیه الکتریکی عمل می‌کنند و باعث حل شدن روی می‌شوند. برای همین باید در جاهای نمناک ، میخهایی را که به ورق روی و آهن سفید کوبیده می‌شوند قیراندود کرد. ملاتهای تازه ، سیمان ، آهک و گچ در روی اثر می‌کنند و نباید به روی یا فولاد روی ‌اندود شده (آهن سفید) بچسبند ، باید این گونه ورقها را قیراندود کرد یا سطحشان را با مقوای قیری یا کاغذ روغنی پوشانید.

در ساختمان ، روی را به شکل ورقهایی به کلفتی ۵/۰ تا ۹۵/۰ میلیمتر و به پهنای ۶۵ تا ۱۰۰ و در ازای ۲۰۰ تا ۲۵۰ سانتیمتر و برای پوشش شیروانیها و آبروها مصرف می کنند.در جاهای نمناک ، ورق ، لوله، پیچ و مهره و میخ فولادی را روی‌ اندود می‌کنند (آهن سفید) تا زنگ نزند. روی در رنگسازی نیز مصرف می‌شود .

۵ -۷- چوب و فرآورده‌های آن:

۵ -۷-۱- کلیات

چوب از ماده‌ای بنام سلولز تشکیل شده که دارای مقداری آب است. ترکیب سلولز عبارت است از ۵۰ درصد اکسیژن و ۴۴ درصد کربن و ۶ درصد هیدروژن. مقطع هر درخت از سه قسمت پوست ، چوب و مغز تشکیل یافته که مغز و پوست موضوع این مبحث نیست. تر بودن و خشک بودن چوب بستگی به موقع قطع درخت همچنین مدتی که برای خشک کردن آن در نظر گرفته شده است دارد.

۵ -۷-۲-تقسیم‌ بندی چوبها

چوبها را به سه دسته تقسیم می‌کنند:

دسته اول – چوبهای صنوبری (چوبهای صمغی) نظیر کاج ، سرو و صنوبر. این چوبها خوب تراشیده می‌شوند و برش آنها آسان است و دوام آنها کم است و در برابر نیروهای فشاری مقاومت چندانی ندارد.

دسته دوم – چوبهای سخت نظیر زبان گنجشک و بلوط. دوام این چوبها زیاد است اما بد برش‌اند،یعنی برش آنها مشکل است و پس از بریدن اغلب سطح برشی خوبی در آنها حاصل نمی‌شود.

دسته سوم – چوبهای سست مانند اقاقیا ، بید و تبریزی دوام این دسته از چوبها خیلی کم است اما مقاومت خوبی در برابر فشار ، خمش و برش از خود نشان می‌دهند.

۵ -۷-۳- ویژگیهای چوب

۵-۷-۳-۱- وزن ویژه

وزن ویژه چوب بین ۵۴/۰ تا ۱ gr / cm۳ متغیر است و به دلیل وجود تخلخل و حبابهای هوا در چوب ، اگر مدتی آن را در زیر آب نگهداری کنند آب جای هوای درون منفذهای یاد شده را می‌گیرد و در نتیجه وزن مخصوص آن بالا می‌رود و ممکن است تا ۵/۱ gr / Cm۳ برسد.

۵-۷-۳-۲-مشخصات مکانیکی

تاب فشاری چوب بیش از تاب خمشی و برشی آن است و به ۴۰ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع می‌رسد.تاب فشاری چوب در جهت الیاف طولی آن چندین برابر بیش از الیاف عرضی آن است.

۵ -۷-۴-معایب چوب

۵-۷-۴-۱- در بهار ، میزان شیره‌ گیاهی در تنه درختان زیاد است و برای همین برش بهاره درخت باعث رشد قارچها و انگلها در داخل چوب می‌شود و به آن آسیب می‌رساند روی همین اصل چوب را باید از درختی که در پائیز بریده شده (چوب پائیزه) تهیه کرد.

۵-۷-۴-۲- چوب درخت پیچ خورده ، درختی که چندگانه روییده و همچنین درختانی که دارای برگ زیادند نامرغوب است و معایبی نظیر ایجاد تاب پس از خشک ‌شدن ، وجود گره درخت و غیره دارد که استفاده از این نوع چوبها را در کارهای ساختمانی مطلوب نمی‌سازد.

۵-۷-۴-۳- پس از بریدن درخت بهتر است پوست آن را بکنند تا انگلها در زیر پوست آن جا نگیرند و به چوب آسیب نرسانند. تنه درخت پوست کنده باید بصورت یکنواخت و دور تا دور خشک شود و باید از گذاردن آن در معرض تابش آفتاب که سبب خشک شدن یک پهلوی و ترک خوردن پهلوی دیگر آن می‌شود خودداری کرد.

۵ -۷-۵- حفاظت چوب

۵-۷-۵-۱- هوای نمناک و به ویژه کم و زیاد شدن رطوبت هوا به چوب آسیب می‌رساند از همین رو باید به نحوی ، نظیر تزریق درونی چوب و یا استفاده از لاک و الکل و رنگ ، از نفوذ آب به داخل چوب جلوگیری کرد.

۵-۷-۵-۲- برای جلوگیری از آسیب موریانه باید چوب سفید را با قیر محلول آبکی یا قطران اندود کرد یا سروته چوب سفید را ، که درون دیوار کار گذاشته می‌شود ، دوغاب گچ ریخت یا آن رانیمسوز کرد.

۵-۷-۵-۳- چوب باید به صورت خشک مصرف شود ، از همین رو آن را به مدت طولانی در محلهای خشک و دور از رطوبت و نم ، می‌خوابانند تا کم‌کم خشک شود. برای کم کردن مدت مذکور ، چوب را در گرمخانه‌هائی با دمای تا ۵۰ درجه سانتیگراد خشک می‌کنند.

۵ -۷-۶-انواع چوب و فرآورده‌های چوبی

شکل ظاهری قطعات چوبها را به شکلهای ظاهری استوانه‌ای (چوبهای گرد) مکعب مستطیل (الوار و غیره) و یا منشور و جز آن تهیه می‌کنند. انواع چوبهایی که در ساختمان از آنها استفاده می‌کنند به شرح زیر می‌باشد:

الف – تیر ساختمانی : این تیر را که اغلب دارای مقطع دایره‌ای شکل است. برای کلاف کردن دیوارها ، تیرریزی سقف ، چوب‌ بست و غیره بکار می‌برند.

ب – دستک یا تیر پایه‌ای : این تیر به طول متوسط ۵/۲ متر و به قطر ۸۰ تا ۱۲۰ میلیمتر است و برای محصور کردن محوطه‌ها با سیم خاردار از آن استفاده می‌کنند.

ج – چهارتراش : چوبی است که مقطع آن مربع مستطیل بوده و دارای سه بعد درازا ، پهنا و کلفتی است. برای تهیه تخته می‌توان از چهار تراش استفاده کرد.

برای مثال ، برای تهیه تخته معمولی ، که عرض آن حداقل ۲۰۰ میلیمتر است ، باید پهنای چهارتراش لااقل ۲۰۰ میلیمتر باشد. گاهی چهارتراش را به کلفتی و پهنای یک متر و طول ۴الی ۵ متر نیز تهیه می‌کنند.

د – بنیه : گاهی چوب گردی را که استوانه‌ای است از روی قطر قاعده به دو نیم می‌کنند و آن را به موازات طول برش می‌دهند. هر یک از تقسیمات حاصل را بنیه می‌نامند.

ه‍ - تخته : چوبی است مکعب مستطیل که ابعاد متفاوت آن که در بازار یافت می‌شود به شرح زیر است:

طول : حداقل ۲ متر ، حداکثر ۶متر.

عرض : حداقل۱۸۰میلیمتر ، حداکثر ۳۰۰ میلیمتر.

ضخامت : حداقل ۱۰ میلیمتر ، حداکثر ۸۰ میلیمتر.

و – الوار : الوار ممکن است با مقطع چهارگوش و به شکل مکعب مستطیل و یا به صورت الوار سه گوش و از برش بنیه حاصل شود.

ز – تخته فنری یا تخته چند لایی : برای ساختن این نوع فرآورده‌ چوبی گرده عمل آورده چوب را به شکل برگه برش می‌دهند و این برگه‌ها را در سه یا پنج لایه یا بیشتر چنان روی هم می‌چسبانند که تارهای چوب هر لایه بر تارهای لایه دیگر عمود باشد. تخته فنری خاصیت خمشدگی خوبی دارد ، نم نمی‌کشد و جمع‌ شدگی پیدا نمی‌کند و باد نمی‌کند.

ح – تخته فیبری : برای ساختن تخته فیبری ، سرشاخه‌ها و چوبهای دم اره‌ای را به شکل تار یا برگه‌های نازک چوبی می‌برند. خاک ‌اره و تار و برگه‌های بریده چوبی را در چسب خمیر می‌کنند تا تحت فشار به شکل صفحه درآید. تخته فیبری فرآورده‌ای است سخت و بادوام که نم نمی‌کشد ، باد نمی‌کند و جمع نمی‌شود.

ط – نئوپان : برای ساختن نئوپان سرشاخه‌ها و چوبهای دم‌ اره‌ای را به شکل پوشال می‌زنند و در چسب خمیر می‌کنند آن را زیر فشار کم به شکل تخته‌ای پوک در می‌آورند. پس از مصرف روی آن را روکش می‌چسبانند.

پ – نئوپان ساقه نیشکری : طرز ساخت این نوع نئوپان بقسمی است که ابتدا تیکه‌های چوب ، ساقه نیشکر و یا گیاهان را در داخل مخازن بخار آب قرار می‌دهند تا الیاف آنها از هم جدا گردد سپس این الیاف را در ظروف تحت فشار قرار داده و فشار داخل آن را تا ۷۰ کیلوگرم بر سانتی ‌متر ‌مربع افزایش می‌دهند. این فشار پس از چند ثانیه ناگهان به شدت کاهش داده می‌شود. در اثر این عمل مواد چسبنده موجود در الیاف کاملا از آن جدا می‌گردد. پس از آن این الیاف را به کمک پرس‌های مخصوصی به صورت ورق‌های تخت به ضخامت‌های از ۳ میلیمتر تا ۱۲ میلیمتر درآورده و در ابعاد مختلف به بازار عرضه می‌گردد.

ی – روکش: چوبهای زینتی سخت مانند چوب گردو و چوب زیتون را عمل می‌آورند و آنها را به شکل برگه‌هایی نازک برش می‌دهند و این برگه‌های چوبی را با طرح ، روی در ، کمد و سایر تزئینات چوبی می‌چسبانند و روی آن را با لاک و الکل جلا می‌دهند تا کار چوبی همانند چوب گردو و یا چوب زیتون به نظر آید.

۵ -۸- مواد ‌آلی:

۵ -۸-۱-قیر

قیر ماده‌ای است سیاه رنگ ، مرکب از هیدروکربورهای آلی با ترکیبات پیچیده که از تقطیر نفت خام به دست می‌آید. قیر در طبیعت هم ، به صورت معدنی ، مخلوط با مواد معدنی دیگر ، وجود دارد.

۵-۸-۱-۱- دسته‌ بندی قیرها

قیرها را به صورت زیر طبقه ‌بندی می‌کنند:

الف – قیرهای جامد(۱) : که علامت اختصاری آنها a-c است. این محصولات مستقیماً از تقطیر نفت خام به دست می‌آیند و بر حسب درجه نفوذ پذیریشان (۲) نام ‌گذاری شده‌اند.

نفوذ پذیری قیر را با مقدار فرورفتگی گلوله‌ای به وزن معین در دمای معین و در مدت معین در قیر مورد نظر می‌سنجند. قیرهای نرمتر که دارای درجه نفوذ پذیری بیشتری‌ اند (درجه نفوذ ۱۰ تا ۲۰۰) از تقطیر نفت خام به دست می‌آیند و قیرهایی که دارای درجه نفوذ پذیری کمتری‌اند (درجه نفوذ ۱۰ تا ۶۰) از طریق هوادادن به قیرهای نرم تولید می‌شوند. قیرهایی که مستقیماً از تقطیر نفت خام در ایران به دست می‌آیند به شرح زیرند:

قیرهای ۷۰-۶۰ و ۱۰۰-۸۵ و ۱۵۰-۱۳۰ و۲۰-۱۸۰و۲۵۰-۲۲۰و۳۲۰-۲۸۰ و قیرهائی که با هوادادن به یکی از قیرهای نرم فوق تهیه می‌شوند ، به شرح زیرند:

قیرهای ۲۰-۱۰و۳۰-۲۰و۴۰-۳۰و۵۰-۴۰و در بعضی موارد ۷۰-۶۰ اعداد مذکور مشخص ‌کننده درجه نفوذپذیری قیرند.

ب – قیرهای جامد اکسید شده یاRuberg of Oxidizd Grade ) را با علامت اختصاری R ، که معرف انعطافپذیری قیر است نشان می‌دهند. این قیر از دمیدن هوا در مخلوطی از قیرهای نرم و مواد روغنی سنگین به دست می‌آید و بر حسب نقطه نرمی و درجه نفوذپذیری آنها را بصورت زیر نام ‌گذاری کرده‌اند:

۲۵-۸۵ R و۱۵-۹۰ R

اعداد ۸۵ و ۹۰ نقطه نرمی و اعداد ۱۵ و ۲۵ درجات نفوذپذیری آنها را نشان می‌دهد و بدین ترتیب ، هر چه درجه نفوذپذیری بیشتر باشد ، قیر نرمتر است و برعکس کم بودن درجه نفوذپذیری معرف سختی قیر است.

ویژگیهای عمومی قیرها عبارت اند از:

الف – غیرقابل نفوذ بودن در مقابل آب و رطوبت.

ب – مقاومت در برابر اسیدها ، بازها و نمکها.

ج – قابلیت کشمانی.

د – چسبندگی.

ه‍ – محلول بودن در بعضی از حلالها ، بدون از دست دادن خواص.

و – تشکیل دادن قشر نازک پایدار بر روی اجسام مختلف.

ز – داشتن رنگ ثابت.

ح – عایق بودن در مقابل جریانات الکتریکی.

۵-۸-۲-۲-معایب قیرها

قیر در وضعیتهای زیر بعضی از خواص خود را از دست می‌دهد ، بطوری که نمی‌توان از آن به خوبی استفاده کرد :

الف – تجزیه شدن در دمای زیاد و تبدیل آن به ذغال ، توأم با اشتغال.

ب – نداشتن خاصیت چسبندگی در محیط مرطوب و آلوده به خاک نرم.

ج – تغییر شکل در مقابل فشار و حلالها.

۵-۸-۱-۳- حمل و نقل قیر

قیر را معمولاً در بشکه‌های سیاه رنگ استوانه‌ای شکل فلزی و یا در کارتن حمل و نقل می‌کنند و شناسائی نوع آن از روی علامت برجسته‌ای صورت می‌گیرد که مشخص ‌کننده نرمی و درجه نفوذ پذیری قیر است.

۵-۸-۱-۴- استانداردهای قیر

بطور کلی ویژگیهای قیر و همچنین روشهای آزمایش آنها باید با استانداردهای ملی ایران ، به شرح زیر ، مطابقت کند:

- تقسیم بندی و کلیات استاندارد شماره ۱۲۴ ایران.

- مشخصات قیرهای مایع استاندارد شماره ۱۲۵ ایران.

- مشخصات قیرهای جامد استاندارد شماره ۱۲۶ ایران.

- عایق ‌کاری ساختمان بوسیله قیر استاندارد شماره۲۱۱ ایران.

- اصطلاحهای مواد قیری و غیر قیری که در ساختمان راه و پوشش آن بکار می‌رود ، استاندارد شماره ۵۱۷ ایران.

- روش آزمون شناور مواد قیری ، استاندارد شماره ۵۹۷ ایران.

- روش اندازه‌ گیری قابلیت کشش مواد قیری ، استاندارد شماره۶۰۲ ایران.

- روش آزمایش استخراج کل قیر از مخلوط مصالح سنگین و قیر روسازی جاده ، استاندارد شماره ۱۶۸۹ ایران.

- روش آزمون اثر لکه مواد قیری استاندارد شماره ۲۴۹۴۹ ایران.

- روش تعیین درجه نفوذ مواد قیری عایق رطوبتی ، استاندارد شماره ۲۹۵۰ ایران.

- تعیین نقطه نرمی عایق رطوبتی ، استاندارد شماره ۲۹۵۱ ایران.

- ویژگیهای عایق‌های رطوبتی در ساختمان (قیر و گونی) استاندارد شماره ۲۹۵۲ ایران.

- روش آزمون تعیین حلالیت مواد قیری در تری‌ کلروراتیلن استاندارد شماره ۲۹۵۳ ایران.

- روش اندازه‌ گیری نقطه اشتغال قیر بطریقه باز ، استاندارد شماره ۲۹۵۴ ایران.

- روش آزمون قابلیت کشش مواد قیری ، استاندارد شماره ۲۹۵۵ ایران.

- روش آزمون تعیین وزن مخصوص قیرهایی جامد و نیمه جامد استاندارد شماره ۲۹۵۶ ایران.

- روش آزمون تعیین افت حرارتی مواد قیری ، استاندارد شماره ۲۵۹۷ ایران.

۵ -۸-۲- آسفالت

آسفالت - آسفالت در ساختمان ، اغلب به عنوان قشر محافظ قیر گونی در پشت ‌بام مصرف می‌شود. این آسفالت که از نوع آسفالت رویه می‌باشد باید روی عایق را حداقل ۳ سانتیمتر بپوشاند. نوع و درصد مواد مصرفی آسفالت (قیر و مصلح سنگی) باید براسامی فرمول کارگاهی تهیه و ساخته شود.

۵ -۸-۳- رنگ

در ساختمانها ، به منظور حفاظت کارهای چوبی از پوسیدگی ، کارهای فلزی از زنگ زدن و نیز برای جلوگیری از اثرات سوء عوامل جوی و همچنین حفظ بهداشت و ایمنی و نیز زیبائی از رنگ استفاده می‌کنند. رنگهای مصرفی باید در کارخانه‌های معتبر رنگسازی ساخته شده باشد و در قوطیهای سالمی که در آن باز نشده و دارای برچسب مخصوص سازنده اصلی رنگ باشد به کار رود.

۵-۸-۳-۱- کیفیت رنگ

رنگ باید دارای کیفیتهای زیر باشد:

الف – فاقد مواد مضر برای سلامتی انسان باشد.

ب – دارای دوام و ثبات رنگ باشد به قسمی که بتواند به مدت طولانی در مقابل عوامل جوی و محیطی پایداری کند.

ج – پخش آن به صورت قشری نازک و به طور یکنواخت در سطح امکانپذیر باشد.

۵-۸-۳-۲- استانداردهای رنگ

ویژگیهای رنگهای به کار رفته در ساختمان باید با استانداردهای زیر مطابق باشد:

- رنگ پلاستیکی برای مصارف داخلی و خارجی ساختمان ، استاندارد شماره ۲۸۹ ایران

- رنگ پلاستیکی برای مصارف خارجی ساختمان،استاندارد شماره۱-۲۸۹ ایران

- رنگ پلاستیکی برای مصارف داخلی ساختمان،استاندارد شماره ۲-۲۸۹ ایران

- رنگ پلاستیک- روشهای آزمایش، استاندارد شماره ۱۱۳۵ ایران.

- رنگ اسکلتهای فولادی ساختمان، استاندارد شماره ۱۲۳۵ ایران.

- رنگ روغنی براق ، استاندارد شماره ۱۷۰۰ ایران.

- رنگ روغنی مات ، استاندارد شماره ۲۲۲۵ ایران

- رنگ ضد زنگ ، استاندارد شماره ۲۲۲۸ ایران.

۵ -۸-۴- چسبها

چسبها موادی‌اند که بصورت طبیعی یا مصنوعی تهیه می‌شوند و برای چسباندن دو یا چند قطعه به همدیگر و تبدیل آنها به یک جسم یکپارچه بکار می‌روند. این مواد برای چسباندن شیشه ، چوب ، پلاستیک و فلز به کار می‌روند بهتر است برای چسباندن اجسام مختلف از چسب مخصوص آن استفاده شود.

چسب‌ها معمولا در دماهای زیاد مقداری از خاصیت خود را از دست می‌دهند.

۵-۸-۴-۱- انواع چسبها

چند نوع از چسبهای مختلفی که در کارهای ساختمانی به کار می‌رود ذیلاً نامبرده می‌شود:

الف – چسب پروتئین حیوانی : این چسب که مواد اصلی آن ضایعات تکه‌های چرم و پوست حیوانات و آب است در صنعت چوب به کار می‌رود و در شرایط مرطوب نیز می‌توان از آن استفاده کرد.

ب – چسبهای مصنوعی : این چسبها که اساساً از رزین مصنوعی ساخته می‌شوند دارای خاصیت چسبندگی خیلی قوی‌اند و در برابر رطوبت و گرما پایداری خوبی از خود نشان می‌دهند و در اتصال سطوح مختلف مصرف میشود.

ج – چسبهای لاستیکی : این چسبها از حل لاستیک در بنزین تهیه می‌شوند و برای چسباندن پلاستیک شیشه و لاستیک بکار می‌روند.

۵ -۸-۵- پلاستیک

پلاستیک ابتدا تحت عنوان سلولز (Cellulose) اختراع شد وسپس تکامل یافت و سلولوئید (Celluloide) نامیده شد و پس از آن به نام باکلیت (Bakelite) تولید و به بازار عرضه شد. پلاستیک ماده‌ای است آلی که آن را از زرین طبیعی یا مصنوعی ، با پر کننده و یا بدون پر کننده همراه با مواد دیگر ، نظیر ماده خمیری کننده ، انواع حلالها و مواد رنگی می‌سازند.

پلاستیک را می‌توان با گرما و فشار ، و با کمک قالب به اشکال مختلف درآورد.

۵-۸-۵-۱- ویژگیهای پلاستیک

پلاستیک دارای ویژگیهای زیر است:

الف – مقاوم در برابر شرایط جوی مختلف و پوسیدگی.

ب – جاذب ضربه.

ج – دارای قابلیت تولید در رنگهای مختلف.

د – دارای شکل ظاهری خوب و تزئینی.

ه – دارای قابلیت برش ، اره کردن ، سوراخ کردن و اتصال.

و – دارای شفافیت نظیر شیشه.

ز – عایق بودن در برابر الکتریسیته.

ح – سبک بودن وزن.

ط – دارای قابلیت هدایت گرمایی کم.

ک – بالا بودن ضریب انبساط گرمایی.

۵ -۸-۶- پی-وی-سی (P.V.C)

پی-وی-سی یا پلی ‌ونیل ‌کلراید از پولیمریزاسیون (Polymerisation) ونیل کلراید ، روغن کروزن (Kerosene) ، اسید و سایر مواد شیمیائی که تأثیری روی پی-وی-سی ندارد ساخته می‌شود. پی-وی-سی را در کفسازی ساختمانها ، ساخت لوله‌های فاضلاب و عایق سیمهای الکتریکی و غیره به کار می‌برند. به علت تولید آن در رنگهای مختلف و همچنین برخی محاسن دیگر ، امروزه پی- وی- سی در کفسازی ساختمانها مصرف فراوان دارد.

۵-۸-۶-۱- ویژگیهای پی- وی- سی

الف – ته سیگار روشن نمی‌تواند در آن ایجاد حریق کند.

ب – در مقابل شعله مستقیم آتش قابل احتراق است اما به محض اینکه شعله آتش از آن دور شود احتراق آن متوقف می‌شود.

ج – کفسازی با آن می‌تواند بصورت یکپارچه و یا در قطعاتی ، بصورت فرش کف ، انجام شود.

د – مواد روغنی و گریس آنرا ضایع نمی‌کند و به آسانی می‌توان سطح آن را از مواد مذکور پاک کرد.

ه – بادوام ، کشمان و آب بند است.

و – حرکت و رفت و آمد روی کف به راحتی صورت می‌گیرد و خطر لیز خوردن روی آن وجود ندارد.

۵ -۸-۷- پلی استیرن (۱) : پلی‌استیرن از پلیمریزاسیون استیرن تولید می‌گردد و در حرارت معمولی جسمی است جامد ، بیرنگ ، شفاف و کشمان.

پلی ‌استیرن در ساختمان بصورت قطعات در اندازه‌ها و ضخامتهای دلخواه بریده شده و بعنوان عایق حرارتی و صوتی خوب ، در دیوار ، کف و سقف بکار می‌رود.

۵ -۸-۸- پلی اورتان (۲)

پلی‌اورتان نوعی پلیمر مصنوعی است که دارای نقطه ذوب پایین بوده و قابل پرس شدن و نورد می‌باشد. پلی‌اورتان از خاصیت عایق بودن حرارتی بالایی برخوردار بوده و همچنین دارای خاصیت چسبندگی خوبی می‌باشد. روی این اصل نوع مایع آنرا براحتی می‌توان در دیوار و سقف در ضخامتهای دلخواه جهت عایقکاری در داخل ساختمان پاشید و سطوح صاف ایجاد نمود. پلی‌اورتان بعنوان عایق حرارتی در پانلهای پیش ساخته ساندویچی که سطوح خارجی آنها از ورقهای آلومی‌نیوم یا آهن گالوانیزه می‌باشد بعنوان ماده پرکننده مورد مصرف قرار می‌گیرد این قطعات بعنوان دیوار و سقف در ابعاد و ضخامت‌های دلخواه مصرف می‌شوند.

۵ -۹- مصالح متفرقه:

۵ -۹-۱- پشم شیشه

پشم شیشه از الیاف مصنوعی و نازکی به قطر ۲۵% میلیمتر تشکیل شده است. این الیاف ، که دارای قابلیت انعطاف ‌پذیری‌اند ، از شیشه گداخته ساخته می‌شود. پشم شیشه عایق گرمایی و صوتی بسیار خوبی است در مواقعی که احتمال نفوذ رطوبت باشد ، پشم شیشه را بین دو لایه کاغذ ضد رطوبت قرار می‌دهند. وزن ویژه آن بین ۴۸ تا ۹۶ کیلوگرم در متر مکعب و ضریب قابلیت هدایت گرمایی آن برابرw/mc ۳۳/۰است. ویژگیهای پشم شیشه باید مطابق استاندارد ۲۳۸۶ ایران باشد.

۵ -۹-۲- پشم سنگ

پشم سنگ یا پشم معدنی از الیاف مصنوعی شیشه‌ای شکل به قطر ۲تا۲۰ میکرون ساخته شده که از ذوب سنگ‌های مارنی و رسهای آهکی سنگ رس و مخلوط از آهک و دولومیت با خاک رس و سنگهای سیلیسی بدست میآید. دارای خاصیت عایق حرارتی بسیار خوب بوده و در سطوحی که درجه حرارت آن تا۶۰۰درجه سانتیگراد برسد نیز می توان آنرا بکار برد. وزن مخصوص پشم سنگ با توجه به نوع آن از ۱۵۰تا۲۵۰ کیلوگرم ‌بر متر مکعب می‌باشد.

۵ -۹-۳- چوب پنبه

چوب پنبه از پوست درخت بلوط بدست می‌آید ، بدین ترتیب که ابتدا پوست درخت را خرد می‌کنند و پس از تمیز کردن ، آن را می‌پزند ، درحین پختن رزین طبیعی آن خارج می‌شود.و به طور یکنواخت و همگن به تکه‌های چوب می‌چسبد. محصول نهایی چوب پنبه نامیده می‌شود.بافت چوب ‌پنبه متخلخل و وزن ویژه آن برابر۳g/cm۲۰/۰ است. چوب ‌پنبه را ممکن است با سیمان یا مواد قیری مخلوط کرد و به صورت قطعاتی سبک در ساختمان به کاربرد. وزن ویژه این قطعات در حدود ۳۱۰ کیلوگرم بر متر مکعب است. این قطعات متخلخل‌اند و وزن آنها سبک است و در برابر گرما و رطوبت پایدارند. چوب پنبه جسمی است کشمان و در برابر صدا و الکتریسیته عایق خوبی به حساب می‌آید.

۵ -۹-۴- آزبست

آزبست که ترکیبی از سیلیکات کلسیم و منیزیم است از عناصر معدنی است که بصورت الیاف در رنگهای مختلف در طبیعت یافت می‌شود. این جسم غیر قابل اشتغال است و در برابر اسیدها نیز مقاومت دارد. روی این اصل ، در اتصالات لوله‌های بخار و همچنین در ساخت پوششهای مقاوم در برابر آتش از آن استفاده می‌کنند.

۵ -۹-۵- فرآورده‌های آزبست سیمان

این فرآورده‌ها مخلوطی است از آزبست و سیمان پرتلند که بصورت ورقهای صاف یا موجدار و همچنین لوله در کارخانه ساخته می‌شود. ورقهای آزبست سیمانی که در پوشش سقف پشت‌ بام به کار می‌رود نسبت به ورقهای آهنی قابلیت هدایت گرمایی کمتری دارد و از نظر اقتصادی نیز به صرفه است ، لوله‌های آزبست سیمان نیز در شبکه‌های لوله ‌کشی آب و فاضلاب شهرها و ساختمانها بکار می‌رود. روشهای آزمایش و همچنین ویژگیهای فرآورده‌های آزبست سیمان باید مطابق با استانداردهای ملی ایران ، به شرح زیر باشد:

- سیمان پنبه نسوز (لوله‌های تحت فشار) استاندارد شماره ۴۰۵ ایران.

- نمونه ‌برداری و بازرسی از محصولات سیمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۴۲۹ ایران.

- ورقهای تخت ساخته شده از سیمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۵۷۵ ایران.

- ورقهای موجدار سیمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۶۳۱ ایران.

- لوله‌های ساختمانی و بهداشتی از سیمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۱۱۷۶۶ ایران.

- قطعه‌های اتصالی برای مصارف بهداشتی از سیمان پنبه نسوز استاندارد شماره ۱۱۶۵ ایران.

۵ -۹-۶- گونی

گونی باید نو ، ریز بافت ، کاملاً سالم و بدون آلودگی و چروک باشد و وزن آن در هر متر مربع باید حدود۳۸۰ گرم باشد.

۵ -۹-۷- گونی قیر اندود

چنانچه گونی قبلا با قیر آغشته شده باشد دو طرف گونی باید کاملاً قیراندود بوده و ضخامت آن حداقل ۳ میلیمتر باشد. وزن گونی قیراندود شده نباید در هر متر مربع از ۲۷۰۰ گرم کمتر باشد. چنانچه گونی قیراندود شده به مدت ۲ ساعت در دمای ۷۰ درجه سانتیگراد قرار گیرد نباید قیر آن نرم و روان شود و در صورتیکه به مدت ۵ ساعت در دمای ۵۰ درجه سانتی‌ گراد نگهداشته و سپس در دمای معمولی خشک شود ، نباید ترک بخورد.

اگر گونی قیراندود شده را در سرمای صفر درجه سانتیگراد ، به دور استوانه‌ای به قطر ۵ سانتیمتر بپیچند ، نباید ترک بخورد و چنانچه به اندازه ۲ درصد طول خود کشیده شود نباید پاره شود.

۵ -۹-۸- مشمع قیراندود

مشمع قیر اندود و یا سایر مصالح ویژه عایقکاری باید توسط سازنده معتبر ساخته شده ، کلیه خواص مندرج در کاتالوگ سازنده را دارا باشد.

۵ -۹-۹- لوله‌ها

۵-۹-۹-۱- لوله‌های ساختمانی

این نوع لوله‌ها فلزی بوده و بعلت دارا بودن لنگر اینرسی یکسال حول اقطار مختلف مقطع برای مصرف بعنوان اعضاء فشاری در اسکلت‌های ساختمانی بویژه ساخت خرپا و ستون و داربست و نظایر آن مناسب می‌باشد.

لوله‌های ساختمانی در اندازه‌های مختلف و انواع سبک ، نیمه سنگین و سنگین تولید می‌شود.

مقررات تفضیلی مربوط به مشخصات این لوله‌ها در مبحث، «ساختمانهای فولادی » ذکر می‌شود.

۵-۹-۹-۲- لوله‌های آبرسانی فاضلاب و تأسیسات برودتی و حرارتی

این لوله‌ها با توجه به نوع ، جنس و نیز موارد مصرف آن ، در شبکه‌های آبرسانی و فاضلاب و تأسیسات برودتی و حرارتی به کار می‌رود. مقررات تفضیلی مربوط به مشخصات و ویژگیهای لوله‌های آبرسانی از قبیل کیفیت مطلوب ، مقاومت آن در برابر فشار آب و نیز آزمایشات کنترل کیفی آن در کارخانه ، در مباحث تأسیساتی مجموعه مقررات ساختمانی کشور ذکر می‌گردد. این لوله‌ها با توجه به جنس آنها به انواع ذیل تقسیم می‌گردد:

الف – لوله‌های سیاه فولادی : برای ساخت این لوله‌ها ورق‌های فولادی را از دستگاههای نورد عبور داده ، خم می‌کنند و سپس لبه‌های آن را توسط دستگاه جوشکاری به یکدیگر متصل می‌نمایند. لوله‌های سیاه فولادی معمولا در مواردی از آبرسانی که سیستم شبکه بسته باشد و نیز جهت لوله ‌کشی سیستم‌های حرارت مرکزی ، موتورخانه‌ها و ایستگاههای پمپاژ با فشار کم بکار می‌رود این لوله ها از قطر ۸/۱ تا ۲۴ اینچ (۳ تا ۶۱۰ میلیمتر) و گاهی تا اینچ (۱۲۲۰میلیمتر) ساخته و به بازار عرضه میشود.

ب – لوله‌های گالوانیزه : لوله‌های سیاه فولادی به منظور حفاظت در برابر اکسیژن هوا و اکسیداسیون ، توسط اندود روی ، از داخل و خارج گالوانیزه می‌شود. این لوله‌ها که به نام «لوله‌های گالوانیزه فولادی» نیز معروف است اغلب جهت آبرسانی در داخل ساختمانها بکار می‌رود. لوله‌های گالوانیزه معمولا در اندازه‌های بین ۲/۱ تا ۶ اینچ (۱۲ تا ۱۵۲ میلیمتر)به بازار عرضه می‌شود. مشخصات و ویژگیهای لوله‌های سیاه فولادی و همچنین لوله‌های گالوانیزه باید با استاندارد شماره ۳۹۶ ایران تحت عنوان «استاندارد لوله‌های فولادی عمل آمده و آهنی عمل آمده»مطابق باشد.

ج – لوله‌های چدنی: این لوله‌ها که به روش گریز از مرکز از چدن ساخته می‌شود اغلب بعنوان لوله فاضلاب در ساختمانها به کار می‌رود. دوسر این لوله‌ها بصورت کام و زبانه است که باید در کارخانه از داخل و خارج با قیر مذاب اندود گردد. جهت اتصال لوله‌های چدنی فاضلاب ، باید زبانه یکی را داخل کام لوله دیگر قرار داده و با کنف تمیز و تابیده شده درز بین آنها را به کمک ضربه پر و متراکم نمود. جهت استحام نهائیِ ، لازم است سرب مذاب به داخل درز سرازیر و پس از سرد شدن ، سرب اطراف درز بوسیله قلم و چکش کوبیده شود. لوله کشی فاضلاب باید پس از اتمام کار دقیقاً مورد آزمایش قرار گیرد تا از محل اتصالات آب نشت نکند. لوله‌های چدنی با کلیه اتصالات مورد نیاز از قطر ۵۰ تا ۲۰۰ میلیمتر ساخته و به بازار عرضه میشود.

د – لوله‌های آزبست سیمانی : این لوله‌ها با متراکم کردن الیاف نازک آزبست و سیمان ساخته می‌شود. لوله‌های آزبست سیمانی در شبکه‌های لوله ‌کشی آب شهری و همچنین لوله‌ کشی فاضلاب مصرف می‌شود. مشخصات لوله‌های آزبست سیمانی با توجه به نوع مصرف آن باید با استانداردهای ملی ایران بشرح زیر مطابقت داشته باشد:

«لوله‌های تحت فشار ساخته شده از سیمان و پنبه نسوز»استاندارد شماره ۴۰۵ ایران.

«لوله‌های ساختمانی و بهداشتی از سیمان و پنبه ‌نسوز»استاندارد شماره ۱۱۶۶ ایران.

ه‍ - لوله‌های بتنی مسلح - این لوله‌ها ضخامت جداره نسبتاً قابل ملاحظه‌ای دارند و جدار لوله در دو ردیف طولی و عرضی توسط میلگردهای فولادی ، مسلح می‌شود ، نوع بتن و ضخامت جدار لوله‌های بتنی مسلح و نیز تعداد آرماتورهای طولی و عرضی آن باید با توجه به نوع و محل مصرف لوله و بارهای استاتیک و دینامیک وارد بر آنها در حین حمل و بهره ‌برداری ، طراحی و ساخته شود. ویژگیهای بتن مصرفی باید با مشخصات ذکر شده در مبحث «ساختمانهای بتنی» و ویژگیهای میلگرد مصرفی باید با مشخصات ذکر شده در بند ۵-۶-۱-۳- مبحث «مصالح و فرآورده‌های ساختمانی»مطابقت داشته ‌باشد.

و – لوله‌های P.V.C : این لوله‌ها و اتصالات آنها از پلی وینیل کلراید و مواد افزوده دیگر ساخته می‌شود. مواد اضافی برای تسهیل ساخت و همچنین تولید لوله های سالم و مقاوم ضروریست. لوله‌های پی-وی-سی در رنگهای خاکستری ، آبی و سیاه تولید می‌شود و به علت سبک بودن و امکان ساخت در طولهای بلند ، تعداد اتصالات لازم در این لوله‌ها به حداقل می‌رسد. لوله‌های پی- وی- سی را می‌توان در شرائط آب و هوائی مختلف بکار برد. این لوله‌ها اغلب در شبکه‌های لوله‌ کشی فاضلاب بکار می‌رود لکن نوع مقاوم آن که در بازار بنام «لوله‌های پی- وی- سی فشار قوی» موسوم است در شبکه‌های لوله‌ کشی آبسرد مصرف میشود. اتصالات لوله‌های پی- وی- سی بصورت کام و زبانه بوده و آب بندی آن با استفاده از چسب مخصوص یا بست مخصوص صورت می‌گیرد. در استفاده از این لوله‌ها در زیر خاک و در مجاورت منابع فاضلاب بایستی با تدابیر لازم از موش ‌خوردگی آنها جلوگیری بعمل آورد.