نشست قضایی درباره اختلاف نظر کارشناس اولیه و هیأت کارشناسان در دعاوی حقوقی

صورتجلسه نشست قضایی با موضوع اختلاف نظر کارشناس اولیه و هیأت کارشناسان در دعاوی حقوقی مورخ 1383/07/22 که در شهر اراک برگزار شد.

پرسش

اگر در دعاوی حقوقی مانند مطالبه اجرت المثل و مطالبه وجه از بابت خسارت و ضرر و زیان وارده (مثل مطالبه خسارت وارده به اتومبیل بر اثر تصادف) موضوع به کارشناس ارجاع و پس از جری تشریفات قانونی، کارشناس خسارت یا اجرت المثل را برآورد و تعیین و اعلام کند (مثلا چهار میلیون ریال) و نظر کارشناس پس از ابلاغ در مهلت مقرر قانونی مورد قبول خواهان پرونده و مورد اعتراض خوانده قرار گیرد و موضوع مجددا به هیأت کارشناسان ارجاع و هیأت مزبور میزان اجرت المثل یا خسارت را بیشتر از مبلغ کارشناس قبلی تعیین نماید، آیا دادگاه باید بر اساس نظر کارشناس اولیه که مورد قبول خواهان قرار گرفته رأی صادر کند یا طبق نظر هیأت کارشناسان؟ همچنین اگر نظر کارشناس اولیه مورد قبول خوانده و مورد اعتراض خواهان قرار گیرد و موضوع به هیأت کارشناسان ارجاع شود و هیأت میزان خسارت وارده و یا اجرت المثل را کمتر از میزان کارشناس اولیه تعیین نماید، آیا دادگاه باید طبق نظر کارشناس اولیه رأی صادر کند یا بر اساس نظر هیأت کارشناسان؟

نظر هیئت عالی

در فروض مختلف سوال مطروحه، هر گاه دادگاه به هر تقدیر از نظر کارشناس اولیه متابعت نکرده و موضوع را به هیأت کارشناس رسمی ارجاع کرده باشد و نظر هیأت کارشناسان را دادگاه با اوضاع و احوال مسلم قضیه و واقعیت موضوع و نفس الامر منطبق تشخیص دهد، با توجه به نظر هیأت کارشناسان و خواسته خواهان حکم مقتضی صادر خواهد کرد.

نظر اکثریت

دادگاه باید بر اساس نظر هیأت کارشناسان حکم صادر کند. غرض از دادرسی رسیدن به واقع است و وقتی دادگاه موضوع را به هیأت کارشناسی ارجاع میکند در واقع به نظر کارشناس اولیه ترتیب اثر نمیدهد و نظر او را به اوضاع احوال قضیه منطبق نمیداند و نظر هیأت عقلا به واقع نزدیکتر است تا نظر یک نفر کارشناس، بنابراین، باید بر اساس نظر هیأت کارشناسان رأی صادر شود.

نظر اقلیت

باید بر اساس نظر کارشناس اولیه حکم صادر شود درباره قسمت اول سوال خواهان خواسته خود را تقویم نکرده و به نظر کارشناس موکول کرده است. پس از جری تشریفات قانونی و وصول نظر کارشناس و ابلاغ آن و قبول نظر کارشناس، این دیدگاه است که خواسته خود را به میزان نظر کارشناس تقویم نموده و میزان اجرت المثل یا خسارت را به همان اندازه نظر کارشناس مطالبه میکند. طرف مقابل میزان استحقاق خواهان را کمتر از میزان نظر کارشناس میداند و لذا به نظر کارشناس اعتراض مینماید تا کمتر شود نه زیادتر. اگر طبق نظر هیأت کارشناسان عمل شود در واقع رأی به بیش از خواسته خواهان صادر خواهد شد و این برخلاف اصول آیین دادرسی است. درباره قسمت اخیر سوال، وقتی خوانده نظر کارشناس اولیه را میپذیرد، در واقع نوعی اقرار و اعتراف به میزان استحقاق خواهان مینماید. بنابراین، اگر نظر هیأت کارشناسان را بپذیریم در واقع به اقرار و اعتراف خوانده ترتیب اثر نداده ایم. اعتراض خواهان برای این بوده است که نظر کارشناس اولیه بیشتر شود نه کمتر بنابراین، باید طبق نظر کارشناس اولیه رأی صادر شود.