نشست قضایی درباره حدوث جنایت به علت تقصیر بیش از حد مرتکب

صورتجلسه نشست قضایی با موضوع حدوث جنایت به علت تقصیر بیش از حد مرتکب مورخ 1401/04/15 که در شهر یزد برگزار شد.

پرسش

در مواردی که جنایت به علت تقصیر بیش از حد مرتکب حادث می شود؛ آیا موضوع از جمله جنایات عمدی تلقی خواهد شد؟

نظر هیات عالی

با توجه به تفکیک تقصیر از عمد در نظام حقوقی ایران جنایت ناشی از تقصیر مرتکب، داخل در جنایت شبه عمدی محسوب و از شمول جنایت عمدی خارج است و شدت یا ضعف تقصیر نیز موثر در تلقی عمدی بودن رفتار نمی باشد. ضمنا مدلول مواد 144 و 145 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نیز موید این نظر است.

نظر اکثریت

قانونگذار در بند پ ماده 291 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 تقصیر مرتکب را از جمله جنایات شبه عمد اعلام داشته لکن در ادامه این بند آمده است که مشروط بر اینکه جنایت واقع شده یا نظیر آن مشمول تعریف جنایت عمدی نباشد. در قواعد حقوقی، تقصیر دارای تقسیم بندی های متعددی می باشد از جمله تقصیر ارادی و غیرارادی - تقصیر عمدی و غیرعمدی و یا تقصیر سبک و سنگین. تقصیر ارادی عمدی سنگین می تواند از جمله مصادیق جنایات عمدی محسوب شود. این نوع تقصیر یعنی شخص قاصر هم فعل و هم نتیجه احتمالی را مدنظر داشته است. همانگونه که می دانیم تقصیر در جرایم غیرعمد به مثابه سوءنیت در جرایم عمد است. شخص قاصر به نحوی دارای سوءنیت احتمالی است یعنی یک نوع بی احتیاطی آگاهانه که می توان نتیجه را پیش بینی نمود و در مواردی که می توان نتیجه را پیش بینی نمود موضوع حسب مورد می تواند در یکی از بندهای الف تا ت ماده 290 قانون مجازات اسلامی در بحث جنایات عمدی قرار گیرد. به طور مثال زمانی که شخص با خودروی خود در مسیری که حداکثر سرعت 60 کیلومتر می باشد با سرعت 120 کیلومتر حرکت می کند خود این احتمال را می دهد که در صورت ایجاد مانع انسانی در مسیر امکان توقف وجود ندارد و برخورد با این سرعت، فوت شخص را در پی دارد فلذا چنین اقدامی می تواند از مصادیق جنایات عمدی تلقی شود چراکه تقصیر بیش از حد مرتکب به جنایت عمدی الحاق می گردد و شخص می بایست مسئول رفتاری باشد که عواقب آن قابل پیش بینی است. همچنین قانونگذار در برخی جرایم، عواقب و نتایج ناخواسته فعل مورد نظر مرتکب را به منزل قصد و در حکم عمد تلقی نموده است از جمله ماده 689 قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات در بحث تحریق و تخریب و یا قانون مجازات اخلالگران صنایع نفت و یا قانون کیفر بزه های مربوط به راه آهن که هرچند مرتکب قصدی برای جنایت ندارد اما اقدام وی نسبت به ایراد جنایت یک نوع تقصیر بیش از حد در حکم جنایت عمدی تلقی خواهد شد. همچنین می توان حوادثی از جمله حادثه متروپل را نیز در این دسته بندی قرار داد و اشخاصی که در ایراد جنایات مرتکب تقصیر بیش از حد شده اند بسته به نوع اقداماتشان تحت عناوین معاون یا شریک در جنایت عمدی تحت تعقیب قرار داد.

نظر اقلیت

تقصیر بیش از حد مرتکب زمانی از جمله جرایم عمدی تلقی خواهد شد که از تقصیر خارج و شامل یکی از بندهای ماده 290 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 قرار گیرد. به عبارتی تقصیر صرفا در جرایم غیرعمد شامل بی احتیاطی و بی مبالاتی موضوع تبصره ماده 145 قانون فوق الذکر می باشد و احتمال ایجاد نتایج ناخواسته نمی تواند موضوع تقصیر را وارد جنایات عمدی نماید چراکه شخص قاصر قصدی برای ارتکاب جنایت نداشته است.