نظر مشورتی ۷/۸۴۵۴ مورخ ۱۳۷۸/۱۱/۳۰ اداره کل حقوقی قوه قضائیه

سؤال: آیا می توان در مورد مجنون اعمال تعزیر نمود؟ تفاوت تعزیر و تأدیب و مجازات های بازدارنده چیست؟

نظریه اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۱- منظور از تادیب مذکور در ماده ۵۱ قانون مجازات اسلامی که در خصوص مرتکب مبتلا به جنون مقرر گردیده این است که با توجه به وضعیت متهم و حدود اختلال مشاعر وی، مورد بازخواستی مناسب و سزاوار قرار گیرد به گونه ای که در آینده از تکرار جرم بازداشته شود، در حالیکه تعزیر در خصوص اشخاصی اعمال می شود که دارای مسوولیت کیفری هستند و تعریف تعزیر در ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی (*) آمده است.

۲- با توجه به تعریف مجازات های تعزیری و بازدارنده در قانون مجازات اسلامی، تمام جرایمی که نوع و میزان مجازات آنها توسط قانونگذار (حکومت به معنای اعم کلمه) تعیین شده است نه شرع، از جمله تمام مجازات های مذکور در کتاب پنجم از قانون مجازات اسلامی که نوع و میزان آنها مشخص شده است و برای حفظ و نظم و مصلحت اجتماعی اعمال می شوند، مجازات بازدارنده هستند و در عین حال به لحاظ اینکه نوع و مقدار آنها از طرف شرع معین نگردیده است مشمول عنوان تعزیر نیز می باشند اما مواردی در قوانین جزایی آمده است که تعیین نوع و میزان مجازات را در اختیار حاکم گذارده است مانند مجازات کسی که کمتر از چهار بار اقرار به زنا کند(موضوع ماه ۶۸ قانون مجازات اسلامی (*) و این قبیل موارد فقط داخل در عنوان تعزیر می باشد نه مجازات بازدارنده بنابراین بنظر می رسد که نسبت بین مجازات های تعزیری و بازدارنده عموم و خصوص مطلق باشد.

* ـ ماده ۱۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰: تعزیر؛ تأدیب و یا عقوبتی است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و به نظر خاکم واگذار شده است از قبیل حبس و جزای و شلاق که میزان شلاق بایستی از مقدار حد کمتر باشد.

* ـ مادة ۶۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰: هر گاه مرد یا زنی در چهار بار نزد حاکم اقرار به زنا کند محکوم به حد زنا خواهد شد و اگر کمتر از چهار بار اقرار نماید تعزیر می شود.