قانون خدمت وظیفه عمومی
قانون مصوب ۱۳۵۰/۰۲/۱۳ نخست وزیر
قانون خدمت وظیفه عمومی
مصوب ۱۳۵۰,۰۲,۱۳
با اصلاحات و الحاقات بعدی
لایحه قانونی الحاقی به قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۱۳۵۰ قانون اصلاح موادی از قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۲۵۳۰ [قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۱۳۵۰]
فصل اول - کلیات ماده ۱ - دفاع از میهن و سلطنت مشروطه ایران وظیفه ملی هر فرد ایرانی است و در اجرای این وظیفه کلیه اتباع ذکور دولت شاهنشاهی ایران مکلف بانجام خدمت وظیفه عمومی برابر مقررات این قانون میباشند و هیچ فرد مشمول خدمت وظیفه عمومی را جز در موارد مصرحه در این قانون نمیتوان از خدمت معاف کرد. ماده ۲ - هر فرد ذکور ایرانی از اول فروردینماه سالی که طی آنسال بسن ۱۹ سال تمام میرسد مشمول خدمت وظیفه عمومی است. تبصره - اداره وظیفه عمومی میتواند اشخاصی را که مایل باشند قبل از رسیدن بسن مشمولیت داوطلبانه خدمت زیر پرچم خود را انجام دهند در صورتیکه از لحاظ جسمی و روانی قادر بانجام خدمت بوده و حداقل ۱۸ سال تمام داشته باشند بخدمت زیر پرچم اعزام دارد. ماده ۳ (اصلاحی ۲۱ˏ۰۴ˏ۱۳۵۸) - مدت خدمت وظیفه عمومی ۲۵ سال است و مراحل آن برای مشمولان اعم از مشمولان عادی و مشمولان فارغ التحصیل دیپلمه و بالاتر بشرح زیر است:
الف ـ دوره زیر پرچم ۱۸ ماه (یکسال و نیم)
ب - دوره احتیاط ۶ سال.
ج - دوره ذخیره اول ۸ سال.
د - دوره ذخیره دوم ۹ سال.
لایحه قانونی اصلاح ماده ۳ قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب ۱۳۵۰
تبصره ۱ - در مواقع ضرورت و بسیج همگانی ممکن است افراد مشمول این قانون تا سن شصت سالگی نیز احضار شوند. تبصره ۲ - تاریخ شروع و پایان خدمت در مراحل احتیاط و ذخیره در مورد مشمولان عادی و فارغ التحصیل کمتر از لیسانسیه بر اساس سال تولد آنها و در مورد مشمولان لیسانسیه ببالا از تاریخ پایان خدمت زیر پرچم آنان محاسبه و در هر حال تاریخ خاتمه آن از سن ۴۵ سالگی تجاوز نخواهد کرد. ماده ۴ (اصلاحی ۱۴ˏ۰۳ˏ۱۳۵۶) - کلیه مشمولان سالم و بلامانع بخدمت زیر پرچم اعزام میشوند و پس از فراگرفتن آموزشهای نظامی لازم بقیه خدمت زیر پرچم را درنیروهای مسلح شاهنشاهی یا سپاههای انقلاب شاه و ملت یا دانشگاهها و یا وزارتخانهها و مؤسسات و شرکتهای دولتی و سایر مؤسسات انتفاعی وابسته بدولت یا جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران یا شهرداریها انجام خواهند داد تعیین ترتیب تقدم برای استفاده از مشمولان مزبور در هر یک ازسازمانهای مذکور در این ماده با ستاد بزرگ ارتشتاران خواهد بود.
قانون اصلاح ماده ۴ قانون خدمت وظیفه عمومی و الحاق دو تبصره به آن
تبصره ۱ (اصلاحی ۱۴ˏ۰۳ˏ۱۳۵۶) - تا زمانیکه امکان اجرای آموزش نظامی در مورد کلیه مشمولان فراهم نشود و مورد احتیاج دولت هم نباشد طبق مقررات آئیننامه اجرائیاین قانون تعداد مورد احتیاج از بین جوانترین و بااستعدادترین آنان انتخاب و افراد مازاد معاف خواهند شد. تبصره ۲ (الحاقی ۱۴ˏ۰۳ˏ۱۳۵۶) - در صورتیکه مقتضیات خدمتی دانشگاهها، وزارتخانه ها و مؤسسات و شرکتهای دولتی و سایر مؤسسات انتفاعی وابسته بدولت و سایرمؤسسات مندرج در این ماده ایجاب نماید تعدادی از مشمولان وظیفه قبل از نیل بدرجه نظامی بآن وزارتخانه ها و سازمانها اختصاص داده میشوند. شرایط خدمتی، نحوه احتساب مدت اشتغال قبل از نیل بدرجات نظامی
مشمولانیکه از تاریخ ۲۵۳۱/۴/۲۰ بترتیب فوق خدمت وظیفه خود را انجام داده اند نیز مشمول این تبصره خواهند بود. تبصره ۳ (الحاقی ۱۴ˏ۰۳ˏ۱۳۵۶) - در صورتیکه مشمولان موضوع تبصره ۲ قبل از نیل بدرجات نظامی مرتکب جرائم نظامی و بی انضباطی گردند با آنان برابر مقررات مربوط به دانشجویان وظیفه رفتار خواهد شد مشروط بر اینکه مدت انجام وظیفه آنان قبل از نیل بدرجه نظامی برابر آئین نامه اجرائی این قانون جزو خدمتزیر پرچم آنان محسوب گردد. ماده ۵ - در زمان جنگ و بسیج همگانی در صورت لزوم کلیه افرادیکه خدمت زیر پرچم را در سازمانها و موسسات دولتی و وابسته بدولت و شهرداریها انجام داده اند همچنین کسانیکه بعلت مازاد بر احتیاج در زمان صلح از خدمت زیر پرچم معاف گردیده اند بخدمت احضار خواهند شد. ماده ۶ - سن مشمولان و افراد تحت تکفل آنان از لحاظ خدمت وظیفه و یا معافیت از آن، تابع مندرجات اولیه شناسنامه است. ماده ۷ (منسوخه ۲۷ˏ۰۶ˏ۱۴۰۳) - کارگران و مستخدمین موسسات خصوصی همچنین کارگران موسسات دولتی و سازمانهای وابسته بدولت که خدمت زیر پرچم را انجام میدهند پس از پایان خدمت زیر پرچم مجدداً بکار اولیه خود اشتغال خواهند یافت و کارفرما مکلف است آنانرا بکار اولیه خود بگمارد.
آئیننامه اجرائی این ماده وسیله وزارت کشور و وزارت کار و امور اجتماعی تهیه و بتصویب هیئت وزیران خواهد رسید. ماده ۸ - مشمولانی که با طی دوره دانشکده ها و آموزشگاهها افسری و درجه داری در کادر ثابت نیروهای مسلح شاهنشاهی یا پاسبانی در شهربانی کل کشور استخدام شوند مدت تحصیل آنها جزء خدمت زیر پرچم محسوب خواهد شد و اگر مدت تحصیل از دو سال کمتر باشد از دوره خدمت آنان بنسبت کسری خدمت تا دو سال جزء خدمت زیر پرچم محسوب میشود. تبصره ۱ (اصلاحی ۱۴ˏ۰۳ˏ۱۳۵۶) - آن عده از محصلین مراکز آموزشی کادر ثابت نیروهای مسلح شاهنشاهی که قبل از نیل بدرجه نظامی مستعفی یا اخراج میشوند درصورتیکه طبق مقررات این قانون قادر بانجام خدمت و بلامانع تشخیص داده شوند دو سال خدمت زیر پرچم را بدون احتساب مدت خدمت قبلی بارعایت تشریفات مقرر در مواد ۴۷ و ۴۸ این قانون انجام خواهند داد. در صورتیکه محصلین بعلت معافیت پزشکی یا عدم صلاحیتی که ناشی از اعمال ارادی آنان نباشد بر کنار گردند مدت تحصیل جزو خدمت زیرپرچم آنان محسوب خواهد شد.
قانون اصلاح تبصره ۱ ماده ۸ قانون خدمت وظیفه عمومی
تبصره ۲ - افسران و درجه داران کادر ثابت در صورتیکه بموجب مقررات قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی از خدمت اخراج شوند مدت تحصیل آنان قبل از نیل بدرجه افسری و درجه داری جزو خدمت زیر پرچم محسوب نخواهد شد و اگر مدت خدمت افسری یا درجه داری آنان از دو سال کمتر باشد در صورتیکه قادر بانجام خدمت و بلا مانع باشند بقیه خدمت زیر پرچم را تا دو سال با درجه افرادی وظیفه انجام خواهند داد. تبصره ۳ (اصلاحی ۲۴ˏ۱۲ˏ۱۳۵۳) -کارمندان متخصص غیر نظامی که با تعهد شش سال خدمت و افزارمندانی که با تعهد ده سال خدمت در نیروهای مسلح شاهنشاهی استخدام شوند پس از انجام تعهد مربوط از خدمت زیر پرچم معاف خواهند بود در مورد کارمندان متخصص غیر نظامی و افزارمندان بترتیب چهار سال و هفت سال خدمت در نقاط بد آب و هوا معادل شش سال و ده سال خدمت محسوب میشود.
قانون اصلاح تبصره ۳ ماده ۸ قانون خدمت وظیفه عمومی
ماده ۹ - کلیه مشمولانی که وارد خدمت زیر پرچم میشوند طبق آئین نامه های ارتش شاهنشاهی نسبت به اعلیحضرت همایون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران و والا حضرت همایون ولاینعهد [ولایتعهد] و حکومت سلطنتی مشروطه و پرچم ایران سوگند وفاداری یاد خواهند کرد. ماده ۱۰ (اصلاحی ۱۹ˏ۰۴ˏ۱۳۵۶) - کسانیکه قبل از اعزام بخدمت زیر پرچم تحت تعقیب کیفری قرار گرفته و یا بموجب حکم قطعی دادگاه بکیفر حبس محکوم شده باشندبترتیب زیر با آنان رفتار خواهد شد:
الف - هر گاه در نتیجه صدور قرار تأمین از طرف مراجع قضائی بازداشت باشند تا خاتمه مدت بازداشت بخدمت اعزام نخواهند شد.
ب - هر گاه موضوع اتهام جنائی و یا یکی از جنحههای مذکور در تبصره ۱ ماده ۱۹ قانون مجازات عمومی بوده و کیفرخواست صادر شده باشد تاتعیین تکلیف نهائی بخدمت اعزام نخواهند شد، سایر متهمین با رعایت مقررات این قانون بخدمت اعزام میگردند.
ج - محکومان به مجازات جنائی عمدی مطلقاً و محکومان بمجازات جنحهای که مدت محکومیت آنان دو سال یا بیشتر باشد و حداقل دو سال درزندان بودهاند همچنین کسانیکه بعلت عدم پرداختهای جزای نقدی بمدت مذکور بازداشت شده باشند از انجام خدمت زیر پرچم محروم خواهندشد.
د - در صورتیکه ممنوعیت از اقامت در نقطه معین یا اقامت اجباری در نقطه معین علاوه بر کیفر حبس یا مستقلاً مورد حکم واقع شده باشد اعزام بهخدمت موکول بخاتمه اجرای کیفر خواهد بود. تبصره (اصلاحی ۱۹ˏ۰۴ˏ۱۳۵۶) - مرتکبین جنایت عمدی یا جنحههای مذکور در تبصره ۱ ماده ۱۹ قانون مجازات عمومی که بمجازات کمتر از دو سال محکوم میشوندخدمت زیر پرچم را با درجه و حقوق سرباز وظیفه عادی و سایر محکومان طبق مقررات مربوط انجام خواهند داد. ماده ۱۱ (اصلاحی ۱۹ˏ۰۴ˏ۱۳۵۶) - کسانیکه حین انجام خدمت زیر پرچم تحت تعقیب کیفری قرار گیرند اعم از اینکه تاریخ ارتکاب قبل یا بعد از اعزام بخدمت زیر پرچمباشد بترتیب زیر با آنان رفتار خواهد شد.
الف - هر گاه در نتیجه صدور قرار تأمین از طرف مراجع قضائی بازداشت شوند نصف حقوق و مزایای آنان از تاریخ شروع بازداشت حداکثر تا دو ماه بهآنان پرداخت میگردد و هر گاه پرونده اتهامی ظرف دو ماه منتهی بصدور قرار یا رأی نهائی نگردد در صورت ادامه بازداشت از کسوت نظامی خارج وحقوق و مزایای متعلق بآنان قطع خواهد شد.
ب - هر گاه موضوع اتهام جنائی و یا یکی از جنحههای مذکور در تبصره ۱ ماده ۱۹ قانون مجازات عمومی باشد و مشمول بند الف این ماده نگردیده تااز کسوت نظامی خارج شده باشند از تاریخ اعلام صدور کیفرخواست بقسمت مربوط از کسوت نظامی خارج و حقوق و مزایای مربوط از همان تاریخ قطع خواهد شد.
در هر یک از موارد بالا در صورت صدور قرار موقوفی تعقیب یا منع پیگرد یا رأی برائت از تاریخ قطعیت قرار یا رأی بخدمت اعاده و حداکثر دو ماه ازمدت بازداشت جزو خدمت زیر پرچم آنان محسوب و نصف دیگر حقوق و مزایائی که بموجب بند الف از آنان کسر شده پرداخت خواهد شد. احکاممحکومیت صادره بلافاصله پس از قطعیت بموقع اجرا گذارده میشود و محکومان بمجازات جنائی مطلقاً و محکومان بمجازات جنحهای کهمدت محکومیت آنان دو سال یا بیشتر باشد و بیش از دو سال در زندان باشند و همچنین کسانیکه بعلت عدم پرداخت جزای نقدی بمدت مذکوربازداشت شده باشند از انجام خدمت زیر پرچم محروم خواهند بود.
مرتکبین جنایت عمدی یا جنحههای مذکور در تبصره ۱ ماده ۱۹ قانون مجازات عمومی که به کمتر از دو سال محکوم شوند بقیه خدمت زیر پرچم را بادرجه و حقوق سرباز وظیفه عادی و سایرین با درجه و حقوق و مزایای مربوط انجام خواهند داد. تبصره (اصلاحی ۱۹ˏ۰۴ˏ۱۳۵۶) - کسانیکه تا زمان صدور حکم محکومیت در کسوت نظامی بودهاند از تاریخ قطعیت حکم از کسوت نظامی خارج خواهند شد. ماده ۱۲ (جایگزین ۱۳۵۶/۰۴/۱۹) - کسانیکه در موقع احضار برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی در مراحل احتیاط و ذخیره بعلت ارتکاب بزهی تحت تعقیب قرار گرفته و یا بموجب حکم قطعی به کیفر حبس محکوم شده اند همچنین کسانیکه حین انجام خدمات مزبور تحت تعقیب قرار گرفته یا بموجب حکم قطعی به کیفر حبس محکوم شوند حسب مورد مشمول مقررات مواد ۱۰ و ۱۱ این قانون خواهند بود. ماده ۱۳ (جایگزین ۱۳۵۸/۰۴/۲۱) - از محکومانی که بموجب مواد ۱۰ و ۱۱ و ۱۲ این قانون از انجام خدمت محروم شدهاند میتوان در مواقع ضرورت یا بسیج همگانی برایامور مربوط بدفاع ملی استفاده کرد. فصل دوم - احضار ماده ۱۴ - احضار مشمولین وظیفه عمومی برای انجام خدمت زیر پرچم بنا به پیشنهاد وزارت کشور و احضار تمام یا قسمتی از افسران و درجه داران و افراد وظیفه (در هر یک از مراحل احتیاط و ذخیره) و معافیت موقت و دائم از احضار یک یا چند طبقه یا قسمتی از طبقات در مواقع ضرورت یا زمان جنک [جنگ] و بسیج همگانی بنا به پیشنهاد وزارت جنک [جنگ] و صدور فرمان همایونی انجام میگیرد. در مواقع ضروری ممکن است بنا بمقتضیات طبق فرمان همایونی افسران و درجه داران و افراد وظیفه زیر پرچم بیش از مدت مقرر در ماده ۳ بخدمت ادادمه [ادامه] و یا قبل از خاتمه دو سال از خدمت مرخص شوند که در صورت اول به میزان دو برابر خدمت اضافی از ادوار خدمت آنان در دوره های احتیاط و ذخیره کسر میشود.
ترتیب احضار افسران و درجه داران و افراد وظیفه در مراحل احتیاط و ذخیره برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی و در زمان جنک [جنگ] و بسیج همگانی یا ضرورت طبق آئیننامه اجرائی این قانون خواهد بود. ماده ۱۵ - بوضع مشمولان خدمت وظیفه عمومی یکسال قبل از اعزام بخدمت زیر پرچم یعنی در سالی که مشمولان در آن سال وارد سن ۱۹ سالگی میشوند رسیدگی خواهد شد. ماده ۱۶ - کسانیکه بسن ۱۹ سالگی میرسند پس از انتشار فرمان احضار موظفند برای روشن نمودن وضع مشمولیتشان به سازمان وظیفه عمومی محل تولد مراجعه و خود را معرفی نمایند و در صورتیکه در خارج از محل تولد اقامت داشته باشند مینوانند [میتوانند] بسازمان وظیفه عمومی محل اقامت خود مراجعه کنند.
مشمولان مقیم خارج از کشور باید بنمایندگی کنسولی یا سیاسی شاهنشاهی در کشور محل اقامت خود و در صورت نبودن آن بنزدیکترین نمایندگی کنسولی یا سیاسی شاهنشاهی مراجعه کنند. ماده ۱۷ - در مواقع فوق العاده بموجب فرمان همایونی افراد ذکور که بسن مشمولیت نرسیده ولی ۱۸ سال تمام داشته باشند بخدمت احضار خواهند شد در این صورت این قبیل احضارشدگان مشمول مقررات قانون خدمت وظیفه عمومی خواهند بود. افرادی که طبق مقررات این ماده بخدمت وظیفه عمومی احضار می شوند پس از انجام دو سال خدمت زیر پرچم از لحاظ بقیه مراحل خدمت وظیفه عمومی در ردیف افراد هم سن خود قرار میگیرند و مجموع مدت خدمت وظیفه عمومی آنان از ۲۵ سال تجاوز نخواهد کرد. ماده ۱۸ - کسانیکه در تاریخ های تعیین شده برای رسیدگی یا اعزام بخدمت خود را بدون عذر موجه معرفی ننمایند بنا بتقاضای سازمان های وظیفه عمومی در شهرها وسیله مأموران شهربانی و در نقاطی که شهربانی وجود ندارد وسیله مأموران ژاندارمری جلب خواهند شد.
کدخدایان و دهداران در روستاها مکلفند در معرفی مشمولان وظیفه عمومی متولد و یا مقیم محل اقدام کنند. و نسبت به مشمولان متولد غیرمقیم در صورت اطلاع نشانی مشمول را در اختیار مأموران ژاندارمری بگذارند. ماده ۱۹ - اداره ثبت احوال هر محل مکلف است صورت اسامی متولدین ذکور شهرستان یا بخشهای حوزه مأموریت خود را که در سال بعد باید بوضع مشمولیت آنان رسیدگی شود بطور تفکیک در ۴ نسخه تهیه و تا اول آذرماه هر سال بمراجعی که برای انجام وظیفه عمومی تعیین شده یا خواهد شد تسلیم کند. فصل سوم - رسیدگی ماده ۲۰ - حوزه های وظیفه عمومی تهران و مراجعی که در هر یک از مراکز شهرستانها و بخشها وظائف سازمان وظیفه عمومی محل را انجام میدهند امور وظیفه عمومی را که در این قانون پیش بینی گردیده است انجام خواهند داد. ماده ۲۱ - نمایندگان کنسولی دولت شاهنشاهی ایران در کشورهای خارج مسئول اجرای مقررات قانون وظیفه عمومی نسبت بمشمولان مقیم حوزه مأموریت خود و مشمولانی که طبق جزء اخیر ماده ۱۶ این قانون به آنها مراجعه میکنند میباشد و موظفند بوضع مشمولیت آنان رسیدگی کرده و نتیجه اقدامات را از طریق وزارت امور خارجه به اداره وظیفه عمومی اعلام دارند. ماده ۲۲ - مشمولانی که برای ادامه تحصیل بخارج از کشور مسافرت میکنند پس از ترک تحصیل یا فراغ از تحصیل همچنین مشمولانی که پس از احضار بخدمت طبق مقررات آئیننامه اجرائی این قانون بطور موقت بخارج از کشور مسافرت میکنند در پایان مدت تعیین شده باید جهت رسیدگی بوضع مشمولیتشان خود را بسازمان های وظیفه عمومی ذاخل [داخل] کشور معرفی کنند. تبصره (الحاقی ۱۹ˏ۰۹ˏ۱۳۵۲) - نمایندگان کنسولی دولت شاهنشاهی ایران در کشورهای خارج میتوانند بمدت دو سال وسیله هیئتهای مذکور در ماده ۲۵ قانون خدمتوظیفه عمومی بوضع مشمولان این ماده که تا تاریخ تصویب این تبصره در کشورهای خارج بودهاند رسیدگی نمایند.
قانون الحاق یک تبصره بماده ۲۲ و اصلاح مواد ۵۲ و ۵۳ قانون خدمت وظیفه عمومی
ماده ۲۳ - مشمولانی که طبق مقررات این قانون سالم تشخیص داده شوند و خود را بلامانع معرفی نمایند بخدمت اعزام خواهند شد. ماده ۲۴ (اصلاحی ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) - بوضع مشمولانی که ادعای تکفل نمایند در مراکز شهرستانها و بخشها وسیله هیاتی مرکب از اشخاص زیر رسیدگی میشود:
الف - بخشدار محل یا جانشین او.
ب - رئیس سازمان وظیفه عمومی محل یا معاون او.
ج - نماینده دادستان شهرستان و در صورت نبودن دادسرا و وجود دادگاه بخش، نماینده دادگاه.
د - دو نفر از نمایندگان انجمن شهرستان یا انجمن ده حسب مورد بمعرفی انجمن در صورتیکه وجود داشته باشد.
ماده ۲۵ - هیئت رسیدگی در کنسولگری های دولت شاهنشاهی ایران در کشورهای خارج برای رسیدگی بوضع مشمولان مقیمی که مدعی کفالت هستند از اشخاص زیر تشکیل میشود:
الف - سرکنسول یا کنسول یا نماینده آنها.
ب - یکنفر از اتباع ایران مقیم محل بانتخاب سفارت یا کنسولگری.
ج - وابسته نظامی شاهنشاهی و چنانچه وابسته نظامی در محل وجود نداشته باشد یکنفر دیگر از اتباع ایران مقیم محل بانتخاب سفارت یا کنسولگری. ماده ۲۶ (اصلاحی ۲۶ˏ۰۳ˏ۱۳۵۴) - در صورتیکه مشمول یا افرادی از بستگان او که برابر ماده ۴۴ این قانون مدعی کفالت مشمول نسبت بخود هستند ادعا نمایند که حقی از آنان تضییع شده است همچنین هر یک از اعضای هیئت رسیدگی و یا فرمانده رده سازمانی بالاتر و یا رئیس اداره وظیفه عمومی میتوانند با ذکر دلیل موجه برأی صادره از هیئت رسیدگی اعتراض نمایند و پرونده مشمول در هیئت رسیدگی تجدیدنظر مطرح میشود و رأی هیئت مزبور به استثنای موارد منطبق با مقررات ماده ۲۹ این قانون قاطع و غیرقابل اعتراض است.
اعتراض برأی سربازی مانع اعزام مشمول بخدمت وظیفه نمیباشد مگر اینکه رئیس اداره وظیفه عمومی یا جانشین او اعتراض را موجه تشخیص و دستور عدم اعزام داده باشد.
قانون اصلاح ماده ۲۶ قانون خدمت وظیفه عمومی
تبصره - رسیدگی باعتراض آراء صادره از هیئت های رسیدگی نمایندگی های دولت شاهنشاهی ایران در کشورهای خارج در صورت تأیید اعتراض از طرف اداره وظیفه عمومی به هیأت تجدیدنظر سازمان وظیفه عمومی تهران احاله میشود. ماده ۲۷ (اصلاحی ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) - هیئت رسیدگی تجدید نظر در سازمان وظیفه عمومی تهران و مراکز هنگها و گردانهای مستقل ژاندارمری با شرکت اشخاص زیر تشکیل میشود:
الف - فرماندار یا معاون او.
ب - در سازمان وظیفه عمومی تهران رئیس سازمان یا جانشین او در هنگها و گردانهای مستقل ژاندارمری فرمانده هنک [هنگ] یا گردان مستقل یا معاونآنها.
ج - دادستان شهرستان یا یکی از دادیاران.
د - در صورت وجود انجمن شهرستان دو نفر نماینده انجمن شهرستان بمعرفی انجمن.
ماده ۲۸ - هر یک از اعضاء هیئتهای رسیدگی که نسبت به موضوعی درباره مشمولی در هیأت رسیدگی رأی داده باشد حق شرکت در هیأت تجدیدنظر برای رسیدگی درباره همان موضوع برای آن مشمول را ندارد. ماده ۲۹ - در صورتیکه حداکثر ظرف دوسال از تاریخ صدور رأی دادگاه تجدیدنظر در نتیجه بازرسی معلوم شود نظر هیئت رسیدگی تجدید نظر منطبق با اصول و قوانین جاری نبوده و اهمیت آن بحدی باشد که در وضع مشمول مؤثر باشد پرونده بوسیله رئیس اداره وظیفه عمومی در شورایعالی وظیفه عمومی مرکب از اشخاص زیر مطرح میشود و نظر این شورا قطعی و غیر قابل اعتراض است:
الف - رئیس اداره وظیفه عمومی یا معاون او.
ب - یکی از مدیران کل وزارت کشور بانتخاب وزیر کشور.
ج - یکی از دادیاران دیوانعالی کشور بانتخاب دادستان کل کشور.
آراء صادر قبل از تصویب این قانون نیز تا یکسال پس از تصویب این قانون با رعایت مفاد این ماده قابل طرح در شورای عالی وظیفه عمومی است. ماده ۳۰ - در صورتیکه در حین انجام خدمت زیر پرچم تغییری در وضع مشمول حاصل شود و مشمول یا یکی از کسان تحت تکفل او ادعای کفالت کند فرماندهان و رؤسای مربوط مکلفند مراتب را بحوزه های وظیفه عمومی یا گروهانهای اعزامکننده مشارالیه اعلام دارند که در اسرع وقت وضع مشمول در هیئت رسیدگی مطرح و تصمیم مقتضی اتخاذ شود. فصل چهارم - معافیتها بخش اول - معافیت تحصیلی ماده ۳۱ - دانش آموزان دانشسراهای مقدماتی و دانش آموزان چهارساله آخر دبیرستانها و هنرآموزان هنرستانها و آموزشگاههای فنی و حرفهای که ارزش تحصیلی دیپلم آنها از طرف مراجع صلاحیتدار معادل متوسطه کامل شناخته شده و دانش آموزان علوم دینی (طلاب علوم دینی) که طبق برنامه وزارت آموزش و پرورش تحصیل می کنند همچنین دانشجویان علوم دینی (طلاب علوم دینی) که طبق برنامه وزارت علوم و آموزش عالی مشغول تحصیل هستند و دانشجویان و هنرجویان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی اگر در حین تحصیل بسن مشمولیت برسند تا زمانی که به تحصیلات خود ادامه میدهند از اعزام بخدمت زیر پرچم معاف خواهند بود بشرط اینکه سن دانش آموزان و هنرآموزان و دانش آموزان علوم دینی از ۲۲ سال تمام و سن دانشجویان و هنرجویان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی و دانشجویان علوم دینی از ۲۸ سال تمام و در صورتیکه با رعایت مقررات این قانون جهت ادامه تحصیل بخارج از کشور عزیمت مینمایند از ۲۹ سال تمام تجاوز نکند. در مواردیکه دانش آموزان و دانشجویان بعللی که خارج از اختیار آنان باشد قادر باتمام تحصیل در سنین مذکور نباشند طبق آئین نامه اجرائی این بخش ممکن است حداکثر تا دو سال بر سنین مزبور اضافه شود.
قانون الحاق تبصره (۶) بماده (۳۱) قانون خدمت وظیفه عمومی قانون الحاق یک تبصره بماده ۳۱ قانون خدمت وظیفه عمومی
تبصره ۱ - دانشجویان مشغول تحصیل در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی در صورتی میتوانند از معافیت مذکور در این ماده برخوردار شوند که رشته تحصیلی خود را تغییر ندهند مگر اینکه تغییر رشته تحصیلی مورد موافقت وزارت علوم و آموزش عالی قرار گیرد. طی دوره تکمیلی یاتخصصی بعد از گرفتن درجه دکتری منوط بانجام خدمت زیر پرچم است. تبصره ۲ - اشخاص زیر بواسطه موقعیت خود بشرط آنکه اعتبار مدارک آنان را وزارت علوم و آموزش عالی گواهی نموده باشد از انجام خدمت زیر پرچم معاف هستند:
الف - حکام شرع مجاز باجتهاد و یا فتوی از مراجع تقلید یا فتوی.
ب - علماء درجه اول مذاهب زرتشتی و کلیمی و مسیحی.
تبصره ۳ - دانش آموزان دوره دوم دبیرستان ها و دانشجویانی که در تاریخ تصویب این قانون در دانشکده ها و مؤسسات آموزش عالی مشغول تحصیل هستند تا خاتمه دوره مربوط از شرط سن مذکور در این ماده مستثنی خواهند بود. تبصره ۴ - دانشجویانی که طبق مقررات آئین نامه انضباطی دانشجویان مصوب وزارت علوم و آموزش عالی از تحصیل معلق میشوند و از طرف دانشگاهها یا دانشکده های مستقل و یا مؤسسات آموزش عالی باداره وظیفه عمومی معرفی میشوند معافیت تحصیلی آنان لغو میشود و در صورتیکه طبق مقررات این قانون قادر بانجام خدمت و بلامانع تشخیص داده شوند در اولین نوبت بخدمت اعزام خواهند شد و خدمت زیر پرچم خود را با درجه و رتبه سربازی انجام خواهند داد.
این قبیل افراد در دوره آموزش نظامی در صورت ابراز علاقه و شایستگی بنا به پیشنهاد شورای مرکز آموزش نظامی و تصویب فرمانده مربوط که محل خدمت سازمانی وی درجه امیری باشد میتوانند از مقررات ماده ۴۷ این قانون استفاده کنند. تبصره ۵ (الحاقی ۲۵ˏ۰۳ˏ۱۳۵۱) - بفارغ التحصیلان دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی بشرح زیر برای ادامه تحصیل در خارج از کشور اجازه خروج و معافیت تحصیلی بشرط سپردن تعهد مراجعت به کشور داده میشود:
الف - فارغ التحصیلان رتبه اول.
ب - فارغ التحصیلانی که طبق ضوابط وزارت علوم و آموزش عالی ممتاز شناخته میشوند.
ج - تعدادی از دارندگان لیسانس که در رشته های مورد نظر وزارت علوم و آموزش عالی تحصیل نمایند.
در کلیه موارد فوق باید شرایط و ضوابط همچنین رشته های تحصیلی مورد نظر که آئین نامه آن از طرف وزارت علوم و آموزش عالی و اداره وظیفه عمومی پیشنهاد و بتصویب هیئت وزیران میرسد رعایت گردد. تبصره ۶(الحاقی ۱۴ˏ۰۳ˏ۱۳۵۴) - ادامه تحصیل افراد مذکور در بندهای الف و ب مندرج در تبصره ۵ این ماده در داخل کشور نیز قبل از انجام خدمت زیر پرچم مجاز خواهد بود. ماده ۳۲ - صدور کارت معافیت تحصیلی دانش آموزان و هنرجویان و دانشجویان موکول بگواهی اشتغال بتحصیل آنان از طرف مقامات مسئول بوده و مدت اعتبار آن یکسال تمام است. ماده ۳۳ - دانش آموزان و هنرجویان و دانشجویان مشمول بمحض ترک تحصیل یا فراغ از تحصیل یا رسیدن بسن مندرج در ماده ۳۱ این قانون بارعایت مفاد تبصره های آن باید برای انجام خدمت زیر پرچم خود را معرفی کنند.
مقامات مسئول مکلفند صورت اسامی این قبیل مشمولان را با ذکر مشخصات کامل و نشانی و رشته تحصیلی بطور انفرادی بدون تأخیر بسازمان وظیفه عمومی محل ارسال دارند. تبصره ۱ - مشمولانی که با داشتن معافیت تحصیلی در خارج از کشور تحصیل میکنند بمحض ترک تحصیل یا فراغ از تحصیل موظفند حداکثر ظرف یکسال از تاریخ فراغ از تحصیل یا ترک تحصیل خود را بسازمان وظیفه عمومی مربوط در داخل کشور معرفی کنند. تبصره ۲ - مقامات مسئول حسب مورد موظفند ارزش تحصیلی این قبیل مشمولان را از تاریخ تسلیم مدارک حداکثر ظرف دوماه تعیین و به آنان تسلیم و مراتب را باداره وظیفه عمومی اعلام کنند.
رأی شماره ۳۳۰۵۴۱۹ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با موضوع ابطال فراز دوم کد ۱۲ ذیل عنوان «مقررات وظیفه عمومی» مندرج در صفحات ۲۵ و ۲۶ دفترچه راهنمای ثبت نام و انتخاب رشته پذیرش مقطع کاردانی به کارشناسی ناپیوسته سال ۱۴۰۱
ماده ۳۴ - مشمولان دیپلمه که با داشتن برگ آماده بخدمت یا برگ معافیت موقت از خدمت زیر پرچم در مسابقه ورودی یکی از دانشگاهها یا مؤسسات آموزش عالی داخل کشور قبول شده و قبل از انقضاء مدت اعتبار برگ آماده بخدمت یا برگ معافیت مزبور مشغول تحصیل شوند تا زمانیکه به تحصیل اشتغال دارند میتوانند از معافیت تحصیلی استفاده نمایند مشروط بر اینکه دارای غیبت غیرموجه نباشند. این معافیت فقط برای یکبار داده خواهد شد. ماده ۳۵ - فارغ التحصیلان دیپلمه در صورتیکه از نظر مقررات این قانون و بنا بگواهی وزارت علوم و آموزش عالی حائز شروط اشتغال بتحصیل در خارج از کشور باشند میتوانند با استفاده از مقررات معافیت تحصیلی برای ادامه تحصیل بخارج از کشور مسافرت کنند. ماده ۳۶ – اشخاصی که از تاریخ تصویب این قانون قبل از سن احضار بخدمت زیر پرچم بدون رعایت مقررات ماده ۳۵ این قانون بخارج از کشور عزیمت نمایند و به تحصیل مشغول شوند در موقعی که بسن مشمولیت برسند بآنها معافیت تحصیلی داده نخواهد شد. تبصره ۱ - فرزندان ایرانیان مقیم خارج از کشور و فرزندان مأموران ثابت دولت شاهنشاهی در خارج از کشور همچنین کسانیکه قانوناً تحتولایت یا کفالت قانونی آنها هستند از مقررات این ماده مستثنی خواهند بود. تبصره ۲ - کسانیکه بخواهند فرزندان خود را از دوره دوم دبیرستان و یا پس از خاتمه دوره راهنمائی تحصیل و قبل از رسیدن بسن مشمولیت برای ادامه تحصیل بخارج از کشور اعزام دارند باید قبلا برای تأیید صلاحیت مالی و اخلاقی بکمیسیونی مرکب از نمایندگان نخست وزیری و وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت کشور و وزارت آموزش و پرورش و اداره وظیفه عمومی که بلافاصله پس از تصویب این قانون تشکیل میشود مراجعه کنند و در صورتیکه اکثریت اعضاء حاضر کمیسیون مزبور صلاحیت آنها را مورد تأئید قرار دهند این قبیل دانش آموزان نیز میتوانند از معافیت تحصیلی برای ادامه تحصیل در خارج از کشور استفاده نمایند. همچنین کسانیکه قبل از تصویب این قانون در خارج از کشور اعم از اینکه در دبستانها و دبیرستانها و دانشکده ها مشغول تحصیل باشند تا خاتمه تحصیلات خود طبق مقررات این قانون از معافیت تحصیلی استفاده خواهند کرد. ماده ۳۷ - آئین نامه اجرائی مواد این بخش از طرف وزارتخانه های کشور - جنگ - آموزش و پرورش و علوم و آموزش عالی و سازمان اوقاف و اداره وظیفه عمومی تهیه و بموقع اجرا گذاشته خواهد شد. بخش دوم - معافیت پزشگی [پزشکی] ماده ۳۸ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - مشمولان خدمت وظیفه عمومی از نظر وضع مزاجی و استعداد جسمی و روانی بسه دسته بشرح زیر تقسیم میشوند:
دسته یکم - کسانیکه از نظر استعداد جسمی و روانی سالم و قادر بانجام خدمت هستند.
دسته دوم - کسانیکه بعلت ضعف مزاج و یا ابتلاء به بیماری موقتاً قادر بانجام خدمت زیر پرچم نیستند.
دسته سوم - مشمولانیکه بعلت نقص عضو یا ابتلاء به بیماری جسمی و یا روانی بطور دائم قادر بانجام خدمت زیر پرچم نیستند.
تبصره ۱ - نحوه طبقهبندی مشمولان و طرز معاینه و ضوابط معافیت پزشگی [پزشکی] آنها بموجب آئین نامه معاینه پزشگی [پزشکی] مشمولان خدمت وظیفهعمومی خواهد بود که وسیله بهداری ارتش تهیه میشود و بتصویب وزارت کشور و وزارت جنگ خواهد رسید. تبصره ۲ - هر گاه مشمولان فارغ التحصیل بالاتر از دیپلمه بعلل جسمی قادر بانجام خدمت زیر پرچم در نیروهای مسلح شاهنشاهی نباشند ولی با در نظر گرفتن تخصص آنان بتوانند از عهده انجام خدمت در دیگر سازمانهای مندرج در ماده ۴ این قانون برآیند برای خدمت در سازمانهای مذکور اعزام خواهند شد.
این قبیل مشمولان آن قسمت از برنامه آموزش عملی نظامی را که با تشخیص کمیسیون پزشگی [پزشکی] مراکز آموزشی و فرهنگی نیروهای مسلح شاهنشاهی باسلامت آنان منافات داشته باشد انجام نخواهند داد. ماده ۳۹ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - درباره مشمولانیکه بعلت ضعف مزاج یا ابتلای به بیماری موقتاً قادر بانجام خدمت زیر پرچم نباشند بترتیب زیر رفتار میشود:
الف - بمشمولان عادی (کمتر از دیپلمه) برگ معافیت دائم از خدمت در زمان صلح داده میشود.
ب - بمشمولان دیپلمه و بالاتر بمنظور درمان، یکسال معافیت داده میشود.
این قبیل مشمولان در پایان سال مجدداً معاینه میشوند و اگرقادر بانجام خدمت تشخیص داده نشوند یکسال دیگر معافیت داده میشود و در پایان سال دوم در صورتیکه باز قادر بانجام خدمت تشخیص دادهنشوند معافیت دائم از خدمت در زمان صلح داده خواهد شد.
تبصره ۱ - سازمانها و مؤسسات درمانی عمومی خیریه یا دولتی موظفند این قبیل مشمولان را که بسازمانها و مؤسسات مذکور مراجعه کنندمجاناً معالجه کنند. تبصره ۲ - در زمان جنگ یا بسیج همگانی میتوان افرادی را که در زمان صلح بعلل پزشگی [پزشکی] یا تکفل از خدمت زیر پرچم معاف شدهاند نیز بخدمت احضار کرد. ماده ۴۰ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - بمشمولان دسته سوم مذکور در ماده ۳۸ این قانون بلافاصله بعد از معاینه پزشگی [پزشکی] معافیت دائم از خدمت داده میشود. ماده ۴۱ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - معاینه مشمولان وسیله دو نفر پزشک از نیروهای مسلح شاهنشاهی انجام میشود و در صورت نبودن پزشکان نیروهای مسلح شاهنشاهی از پزشکان غیر نظامی که صلاحیت آنان وسیله بهداری محل تائید شده باشد استفاده خواهد شد. تبصره - در صورت نبودن دو پزشک در محل برای معاینه مشمولان از یک پزشک استفاده خواهد شد ولی اظهار نظر در مورد معافیت پزشکی مشمولان عادی با نظر سه پزشک (باتفاق یا اکثریت) و اظهار نظر درباره معافیت مشمولان فارغالتحصیل دیپلمه و بالاتر اعم از معافیت موقت یا دائم بانظر شوراهای پزشکی نیروهای مسلح شاهنشاهی انجام میشود.
ماده ۴۲ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - چنانچه رئیس اداره وظیفه عمومی ظرف دو سال بنحوی اطمینان حاصل نماید که مشمولی با تقلب و دسیسه در معاینه پزشکی معافیت اخذ کرده و یا بر خلاف این قانون و آئیننامه معاینه پزشکی از خدمت زیر پرچم معاف و یا سرباز تشخیص داده شده از این قبیل مشمولان درشورای عالی پزشکی که حداقل از پنج نفر پزشکان نیروهای مسلح شاهنشاهی در تهران تشکیل میگردد معاینه مجدد بعمل خواهد آمد و نظر اینشورا قاطع و غیر قابل اعتراض است. ماده ۴۳ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - افسران و درجهداران و دانشجویان و دانشآموزان و افراد وظیفه در صورتیکه در حین خدمت زیر پرچم مبتلا بنقص عضو یا بیماریهائی شوند که مدت معالجه آنها بیش از سه ماه بطول انجامد و مشمول معافیتهای مندرج در آئیننامه معاینه پزشکی نباشند در صورتیکه طبقنظر شورای پزشکی بیمارستانهای نیروهای مسلح شاهنشاهی قادر بادامه خدمت نباشند از انجام بقیه خدمت زیر پرچم معاف و علاوه بر استفاده ازمزایای قانون و آئیننامه بیمه نیروهای مسلح شاهنشاهی برای ادامه درمان بسازمانها و مؤسسات درمانی عمومی خیریه یا دولتی معرفی و اعزامخواهند شد. بخش سوم - معافیت کفالت ماده ۴۴ (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - اشخاص زیر کفیل شناخته میشوند. الف (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - مشمولان کفیل منحصر بفرد مادر فاقد شوهر و بضاعت و شغل. ب (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - مشمولان کفیل منحصر بفرد معاش پدر از کار افتاده و بی بضاعت. ج (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - مشمولانی که بتنهائی عهده دار معیشت برادر صغیر و یا از کار افتاده و بی بضاعت خود باشند. د (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - مشمولانی که بتنهائی عهده دار معیشت خواهر صغیر یا فاقد شوهر و بضاعت و شغل باشند. ه(منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) ـ - مشمولانی که بتنهائی عهده دار معیشت جد و یا جده از کار افتاده و بی بضاعت باشند. و (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - فرزند ذکور منحصر بفرد هر مرد یا زنی که سن یکی از آنها از ۶۰ سال تجاوز نموده باشد. ز (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - مشمولان دیپلمه و فوق دیپلم همچنین مشمولان لیسانسیه و بالاتر که در تاریخ تصویب این قانون به ترتیب ۳۰ و ۳۵ سال یا بیشتر داشته و دارای زن یا فرزند باشند. ح (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - مشمولان عادی که در تاریخ تصویب این قانون ۲۳ سال یا بیشتر داشته و قبل از مهرماه ۱۳۴۹ ازدواج کرده و دارای زن یا فرزند باشند. تبصره ۱ - مشمولانی که قبل از تصویب این قانون از معافیتهای مقرر در ماده ۶۳ قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب اسفندماه ۱۳۲۱ و ماده اصلاحی همان قانون مصوب اسفندماه ۱۳۲۷ استفاده نموده اند کماکان از معافیت مربوط بر طبق قوانین مزبور استفاده خواهند کرد. تبصره ۲ - مشمولانی که برای انجام خدمت وظیفه عمومی احضار میشوند در صورتیکه در تاریخ های معینه بدون عذر موجه خود را معرفی نکنند علاوه بر اینکه تحت تعقیب کیفری قرار میگیرند از معافیت موضوع این ماده نیز محروم میشوند مگر اینکه در موقع احضار و در طول مدت غیبت و حین رسیدگی حائز شروط معافیت کفالت بوده باشند در اینصورت این قبیل مشمولان از معافیت کفالت استفاده مینمایند و از تعقیب جزائی نیز معاف خواهند بود. تبصره ۳ (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - بی بضاعت بکسی اطلاق میشود که درآمد لازم برای تأمین معیشت خود نداشته باشد ضابطه تعیین درآمد برای اعاشه تحت الکفاله هر یک از طبقات مشمولان بشرح زیر خواهد بود:
الف - در مورد مشمولان عادی برابر حقوق خالص دریافتی سرباز داوطلب.
ب - در مورد مشمولان دیپلمه و فوق دیپلم برابر حقوق خالص دریافتی گروهبان یکم وظیفه.
پ - در مورد مشمولان لیسانسه و بالاتر برابر حقوق خالص دریافتی ستوان دوم وظیفه.
قانون اصلاح تبصره ۳ ماده ۴۴ قانون خدمت وظیفه عمومی
تبصره ۴ (منسوخه ۰۲ˏ۰۸ˏ۱۴۰۳) - از کار افتاده بکسی اطلاق میشود که از نظر جسمی یا روانی قادر بتأمین معیشت خود از طریق انجام کار یا حرفه ای که بدانوسیله امرار معاش میکرده نباشد و بکار دیگری اشتغال نداشته باشد. تبصره ۵ – مشمولانی که ادعای کفالت میکنند میتوانند مدارک لازم را تا دو ماه پیش از سال احضار بسازمان وظیفه عمومی محل سکونت خود تسلیم کنند.
تحقیقات لازم نسبت بادعای کفالت این قبیل مشمولان و همچنین تصدیق صحت مندرجات استشهاد و مدارک آنها در مورد عائله تحت تکفل و درآمد آنان در نقاطی که شهربانی وجود دارد با مأمورین شهربانی و در صورت نبودن شهربانی با مأمورین ژاندارمری است.
هر گاه مأموری بر خلاف حقیقت تصدیقی کند که موجبات صدور رأی کفالت مشمول یا موجبات اعزام بخدمت او را من غیر حق فراهم سازد طبق مقررات این قانون تعقیب خواهد شد. ماده ۴۵ - با مشمولانی که کفیل شناخته شوند بترتیب زیر رفتار میشود: الف - بمشمولانی که کمتر از دیپلم کامل دبیرستان داشته باشند همچنین بمشمولان موضوع بند و و بند ز ماده ۴۴ معافیت دائم داده میشود. ب - بمشمولانی که دارای دیپلم کامل دبیرستان یا بالاتر باشند یکسال معافیت داده میشود و در پایان سال اول بوضع کفالت این قبیل مشمولان مجدداً رسیدگی میشود در صورتی که در وضع کفالت آنان تغییری حاصل نشده باشد یکسال دیگر بآنان معافیت داده میشود و در پایان سال دوم بوضع آنان رسیدگی و در صورت عدم تغییر وضع کفالت برگ معافیت دائم از خدمت در زمان صلح به آنان داده میشود. ج - در صورتیکه مشمولان موضوع بند ب این ماده زائد بر احتیاج باشند در همان سال اول بآنان نیز معافیت دائم از خدمت در زمان صلح داده میشود. فصل پنجم
آموزش نظامی مشمولان خدمت وظیفه عمومی و درجات و حقوق و مزایای انان
ماده ۴۶ - کلیه مشمولان دارای دیپلم کامل دبیرستان و بالاتر طبق برنامه و مدت آموزشی که از طرف وزارت جنک [جنگ] و سایر سازمانهای مذکور در ماده ۴ تنظیم میگردد دوره آموزشی مقدماتی نظامی را طی خواهند کرد. تبصره ۱ - در مورد مشمولان دارای دیپلم کامل دبیرستان و فوق دیپلم در صورتیکه تعداد آنان بیش از نیازمندی کادر درجه داری در سازمانهای مذکور در ماده ۴ این قانون باشد تعداد لازم طبق ترتیبی که در آئین نامه اجرائی این قانون تعیین خواهد شد انتخاب و بقیه مانند مشمولان عادی جهت انجام خدمت زیر پرچم بمراکز آموزشی وظیفه تحویل میشوند. تبصره ۲ (اصلاحی ۲۷ˏ۰۸ˏ۱۳۵۸) ـ دارندگان دیپلم کامل دبیرستان و فوق دیپلم که مانند مشمولان عادی بخدمت سربازی وطیفه اعزام میشوند از ۲۵۰۰ ریال حقوق ماهانه استفاده خواهند نمود.
لایحه قانونی اصلاح تبصره ۲ ماده ۴۶ قانون خدمت وظیفه عمومی قانون اصلاح تبصره ۲ ماده ۴۶ قانون خدمت وظیفه عمومی
تبصره ۳ (الحاقی ۲۹ˏ۰۳ˏ۱۳۵۵) - چنانچه سربازان مشمول تبصره ۲ این ماده بدرجات سرباز یکمی یا سرجوخگی نائل گردند حقوق آنان بترتیب زیر پرداخت خواهد شد: سرباز یکم ۳۰۰۰ ریال
سرجوخه ۱۳۵۰۰ ریال.
قانون الحاق یک تبصره به ماده ۴۶ قانون خدمت وظیفه عمومی
ماده ۴۷ - مشمولان دیپلم و فوق دیپلم پس از طی دوره آموزشی مقدماتی نظامی و موفقیت در آزمایشهای مربوط در صورتیکه از لحاظ جسمی - روانی - اخلاقی و امنیتی شایستگی داشته باشند برای طی دوره آموزشی درجه داری وظیفه اعزام و پس از موفقیت در طی دوره مزبور بر حسب معدل آزمایشهای نهائی و احتیاجات نیروهای مسلح شاهنشاهی و سایر سازمانهای مذکور در ماده ۴ بیکی از درجات گروهبانی وظیفه مفتخر خواهند شد. تبصره - در صورتیکه مشمولان مذکور در این ماده در آزمایشهای مربوط مردود شوند و یا طبق نظر شورای مرکز آموزش فاقد صلاحیت تشخیص داده شوند بقیه خدمت زیر پرچم را با درجه افرادی وظیفه انجام خواهند داد. ماده ۴۸ - مشمولان لیسانسیه و بالاتر پس از طی دوره آموزشی مقدماتی نظامی و موفقیت در آزمایشهای آن در صورتیکه از لحاظ جسمی -روانی - اخلاقی و امنیتی شایستگی داشته باشند برای طی دوره آموزش افسری وظیفه اعزام و پس از طی دوره مزبور و موفقیت در آزمایشهای آن دارندگان دانشنامه دکترا بدرجه ستوان یکمی و سایرین به درجه ستوان دومی وظیفه مفتخر خواهند شد.
دانشجویانی که قبل از تصویب این قانون مشغول گذراندن دوره آموزش نظامی در اثناء تحصیل شده اند یا برای طی آن نام نویسی کردهاند در صورت موفقیت در آزمایش از طی دوره آموزش مقدماتی نظامی معاف خواهند بود و در مدت آموزش اردوئی تابع قوانین و مقررات کیفری و انضباطی ارتش شاهنشاهی هستند. تبصره ۱ - در صورتیکه مشمولان موضوع این ماده در آزمایشهای دوره مقدماتی نظامی مردود شوند و یا طبق نظر شورای مرکز آموزشی از لحاظ جسمی - روانی و اخلاقی صلاحیت طی دوره افسری را نداشته باشند برای طی دوره درجه داری اعزام و طبق مقررات ماده ۴۷ اینقانون با آنان رفتار خواهد شد. تبصره ۲ - در صورتیکه مشمولان موضوع این ماده در آزمایشهای دوره آموزشی افسری وظیفه مردود گردند یا از لحاظ جسمی - روانی و اخلاقی فاقد صلاحیت نیل بمقام افسری بر حسب تشخیص شورای مرکز آموزش مربوط باشند بقیه خدمت زیر پرچم را در یکی از درجات استواری وظیفه انجام خواهند داد. تبصره ۳ - در صورتیکه مشمولان موضوع این ماده در هر یک از مراحل آموزشی بعلل امنیتی فاقد صلاحیت نیل بمقام افسری تشخیض [تشخیص] داده شوند بقیه خدمت زیر پرچم را مانند افراد وظیفه انجام خواهند داد. ماده ۴۹ - درجه داران و افراد وظیفه که پس از انجام حداقل ششماه خدمت طبق تشخیص فرماندهان یا رؤساء مربوط ممتاز و برجسته تشخیص داده شوند در صورت موفقیت در آزمایش بدرجات بالاتر مفتخر و بقیه خدمت زیر پرچم را با درجه جدید انجام میدهند.
نحوه اجرای مقررات این ماده و مواد ۴۶ و ۴۷ و ۴۸ در آئین نامه اجرائی این قانون تعیین خواهد شد. ماده ۵۰ - افسران و درجه داران احتیاط و ذخیره که برای طی دوره های آموزشی فراخوانده میشوند پس از طی دوره های آموزشی لازم و موفقیت در آزمایشهای مربوط در صورت ابراز لیاقت و شایستگی برابر مقررات آئین نامه اجرائی این قانون بترفیع درجه تا سرهنگی نایل خواهند شد. ماده ۵۱ - اعطای درجه افسری بمشمولان خدمت وظیفه عمومی همچنین تنزل درجه افسران وظیفه طبق مقررات مواد قبل با تصویب اعلیحضرت همایون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران و درج در فرمان همگانی ارتش شاهنشاهی (در مورد افسران وظیفه ای که خدمت مقرر را در ارتش شاهنشاهی و سایر سازمانهای مذکور در ماده ۴ انجام میدهند) و درج در فرمان همگانی ژاندارمری کل کشور (در مورد افسران وظیفه مربوط) خواهد بود. تبصره - تنزل درجه افسران وظیفه در زمان جنک [جنگ] در اختیار فرماندهی است که قانوناً اختیار صدور امر تعقیب را دارند. ماده ۵۲ (اصلاحی ۱۹ˏ۰۹ˏ۱۳۵۲) - اعطای درجات درجهداری و افرادی بمشمولان خدمت وظیفه عمومی در هر یک از مراحل خدمت وظیفه همچنین تنزیل درجه آنان ازاختیارات فرماندهان و رؤسای مربوط با رعایت مقررات ماده ۱۹ قانون استخدام نیروهای مسلح شاهنشاهی ایران خواهد بود و در مورد تنزیل درجهموافقت کمیسیون مذکور در ماده ۵۳ این قانون ضروری میباشد.
قانون الحاق یک تبصره بماده ۲۲ و اصلاح مواد ۵۲ و ۵۳ قانون خدمت وظیفه عمومی
ماده ۵۳ (اصلاحی ۱۹ˏ۰۹ˏ۱۳۵۲) - بافسران وظیفه در صورتیکه در هر یک از دورههای خدمتی شئون و خصائل درجه خود را بتشخیص کمیسیونی مرکب از پنج نفر ازافسران قسمت مربوط و تأیید فرمانده یا رئیس قسمت (از مقامات سرتیپی و بالاتر) از دست بدهند با تصویب اعلیحضرت همایون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران و درج در فرمان همگانی ارتش شاهنشاهی حسب مورد و اهمیت موضوع تا رتبه سربازی تنزیل درجه داده خواهد شد و بقیه خدمت وظیفه را در کلیه دورهها با درجه و حقوق و مزایای رتبه تنزیل یافته انجام خواهند داد.
قانون الحاق یک تبصره بماده ۲۲ و اصلاح مواد ۵۲ و ۵۳ قانون خدمت وظیفه عمومی
ماده ۵۳ مکرر (الحاقی ۰۱ˏ۰۲ˏ۱۳۵۴) - در صورتی که افسران سپاهی انقلاب در حین انجام خدمت زیر پرچم مرتکب عملی شوند که کمیسیون متشکل از:
الف - معاون فرمانده نیروی زمینی شاهنشاهی.
ب - مدیر کل سپاه مربوط.
ج - دادستان ارتش یا معاون قضائی او.
د - دادستان دادگاه اداری وزارتخانه مربوط.
ه - رئیس اداره یا مسئول امور انضباطی سپاه مربوط.
آنرا خلاف شئون و خصال افسری تشخیص دهد به پیشنهاد کمیسیون مزبور گزارشی به پیشگاه اعلیحضرت همایون شاهنشاه بزرگ ارتشتاران تقدیم و پس از تصویب در فرمان همگانی ارتش شاهنشاهی درج و تا درجه سربازی تنزیل درجه داده میشوند.
تخلفات درجه داران سپاهی انقلاب در مواردی که مستلزم تنزیل درجه میباشد در کمیسیونی با شرکت نمایندگان مقامات مذکور در ماده فوق مطرح و پیشنهادات کمیسیون با تصویب معاون فرمانده نیروی زمینی شاهنشاهی قابل اجراء خواهد بود.
افسران و درجه داران سپاهی انقلاب در صورت تنزیل درجه بقیه خدمت را با حقوق و مزایای درجه جدید انجام خواهند داد و هر گاه به پائین تر ازگروهبان سومی تنزیل درجه یابند برای انجام بقیه خدمت به یکی از پادگانهای نظامی معرفی خواهند شد. ماده ۵۴ - میزان حقوق و مزایای ماهانه افسران - درجه داران - دانشجویان و دانش آموزان و افراد وظیفه بشرح زیر خواهد بود: الف - حقوق و مزایای ماهانه افسران و درجه داران وظیفه معادل حقوق و مزایای ماهانه افسران و درجه داران کادر ثابت جز آنچه که بموجب قوانین فقط بافسران و درجه داران کادر ثابت تعلق میگیرد. ب - حقوق ماهانه دانشجویان وظیفه که دوره آموزش افسری را طی مینمایند معادل حقوق ماهانه دانشجویان آموزشگاه افسری جزء. ج - حقوق ماهانه دانش آموزان و دانشجویان در مدت آموزش مقدماتی نظامی و حقوق ماهانه دانش آموزان آموزشگاه درجه داری وظیفه در مدت آموزش تخصصی معادل حقوق ماهانه آموزشگاه درجه داری کادر ثابت. د - حقوق ماهانه افراد وظیفه بمیزانی که هر سال در بودجه وزارت جنک [جنگ] پیش بینی میشود. تبصره - افسران و استواران و گروهبانان وظیفه در مدت خدمت از لباس مقرر در قانون نیروهای مسلح شاهنشاهی استفاده خواهند کرد.
ماده ۵۵ - افسران و درجه داران وظیفه در صورت اعزام بمأموریت یا انتقال یا خدمت در مناطق بد آب و هوا مشمول مقررات فوق العاده و مرایای [مزایای] مربوط بافسران و درجه داران کادر ثابت خواهند بود و در صورتیکه در یگانها و قسمتهائی که پرسنل کادر ثابت آنها از مزایای قانونی خاص استفاده میکنند مشغول خدمت شوند در شرایط مشابه از مزایای مزبور استفاده خواهند کرد. تبصره (الحاقی ۱۹ˏ۰۴ˏ۱۳۵۶) - بافسران و درجه داران وظیفه که بنا به تقاضای شخصی منتقل می شوند هزینه سفر و فوق العاده انتقال تعلق نمیگیرد.
قانون الحاق یک تبصره بماده ۵۵ قانون خدمت وظیفه عمومی
فصل ششم
احضار در مراحل احتیاط و ذخیره
ماده ۵۶ - وزارت جنگ میتواند یک یا چند طبقه از افسران و درجه داران و افراد وظیفه که خدمت زیر پرچم را انجام داده اند و در دوره های احتیاط و ذخیره خدمت وظیفه عمومی هستند برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی یا بسیج بخدمت فراخوانده و پس از پایان آموزش یا رفع احتیاج آنان را مرخص نماید. نحوه احضار و مهلت معرفی فراخواندگان همچنین کسانیکه بعلل ناشی از وضع جسمانی یا اجتماعی یا مشاغل آنان ممکن است از فراخوانده شدن برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی معاف شوند در آئین نامه اجرائی این قانون تعیین خواهد شد. ماده ۵۷ - هزینه رفت و آمد افسران و درجه داران و افراد وظیفه ای که برای تجدید یا تکمیل آموزش نظامی یا بسیج فراخوانده میشوند بعهده وزارت جنگ میباشد.
در مواردیکه رفت و آمد بوسیله بنگاههای راه آهن و کشتیرانی دولتی امکان پذیر باشد فراخواندگان با ارائه مدارک لازم که در آئین نامه اجرائی این قانون پیش بینی میشود بطور رایگان از وسائل مزبور استفاده خواهند کرد. ماده ۵۸ - فراخواندگان برای تجدید یا تکمیل آموزش در صورتیکه کارمند یکی از وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی یا وابسته بدولت یا بخش خصوصی باشند با حفظ شغل مربوط حقوق و مزایای خود را از همان وزارتخانه یا مؤسسه یا بخش خصوصی دریافت خواهند داشت در غیر اینصورت در مدت آموزش حقوقی معادل حقوق افسران و درجه داران و افراد هم درجه کادر ثابت از بودجه وزارت جنگ بآنان پرداخت میشود. ماده ۵۹ - فراخواندگان برای بسیج در مدت بسیج حقوقی معادل حقوق افسران و درجه داران و افراد هم درجه کادر ثابت از بودجه وزارت جنگ دریافت خواهند داشت. فصل هفتم - غیبت مشمولان وظیفه عمومی و جرائم و مجازاتها بخش اول - غیبت مشمولان خدمت وظیفه عمومی ماده ۶۰ - مشمولان خدمت وظیفه عمومی که برای رسیدگی یا اعزام احضار شده و در مهلت یا موعد مقرر که از طرف اداره وظیفه عمومی اعلام میشود خود را معرفی نکنند همچنین مشمولانی که معافیتهای موقت دریافت داشته و پس از انقضاء مدت اعتبار ظرف یکماه برای تجدید رسیدگی خود را معرفی نکنند غائب شناخته شده و پس از معرفی یا دستگیری در صورتیکه طبق مقررات این قانون قادر به خدمت و بلامانع تشخیص داده شوند بخدمت اعزام میشوند و پس از انجام خدمت زیر پرچم در صورت اعلام اداره وظیفه عمومی باتهام غیبت آنان در مراجع دادگستری رسیدگی میشود چنانچه دارای عذر موجه نباشند بزندان تأدیبی از یک تا دو سال محکوم خواهند شد. کسانیکه بخدمت اعزام نگردند و یا انتخاب نشوند بلافاصله برای رسیدگی باتهام غیبت آنان بمراجع دادگستری معرفی و در صورت نداشتن عذر موجه به مجازات مذکور محکوم خواهند شد. تبصره ۱ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - مشمولان غائب دیپلمه و بالاتر در صورتیکه پس از حضور یا دستگیری در معاینه پزشکی معاف موقت تشخیص داده شوند برایدرمان بسازمانها و مؤسسات درمانی عمومی خیریه یا دولتی معرفی میشوند و بعد از انقضاء مهلت معافیت بر حسب اینکه قادر بانجام خدمت یامعاف دائم تشخیص داده شوند بخدمت اعزام یا معاف خواهند شد. تبصره ۲ – مشمولانی که معافیت تکفل دریافت داشته و پس از انقضاء مدت معافیت خود را ظرف یکماه برای تجدبد [تجدید] رسیدگی معرفی نکرده باشند پس از حضور یا دستگیری بکفالت آنها رسیدگی میشود.
در صورتیکه در مدت غیبت در وضع تکفل آنان تغییری حاصل نشده و مشمولان در حال کفالت باشند از معافیت کفالت استفاده کرده و از تعقیب کیفری معاف خواهند شد. تبصره ۳ - مشمولان غائب داخل کشور چنانچه تا یکسال و آنهائیکه در خارج از کشور میباشند چنانچه تا دو سال بعد از تاریخ تصویب این قانون برای رسیدگی بوضع مشمولیتشان بسازمان های وظیفه عمومی مراجعه نمایند از مجازات غیبت معاف خواهند شد. تبصره ۴ - هر گونه مقررات (باستثنای مقررات کیفری) که بمنظور جلوگیری از غیبت مشمولان ضروری تشخیص داده شود از طرف وزارت کشور با موافقت وزارتخانه های مربوط تهیه و پس از تصویب هیئت وزیران بموقع اجرا گذارده خواهد شد. ماده ۶۱ - مشمولان غائبی که بخدمت زیر پرچم اعزام میشوند در صورتیکه در حین خدمت زیر پرچم حسن رفتار و اخلاق از آنان مشاهده شود و یا در عملیات جنگی ابراز شجاعت و فداکاری نمایند و مراتب مورد گواهی فرمانده مربوط که درجه محل سازمانی آن امیری باشد واقع گردد از تعقیبکیفری مربوط باتهام غیبت معاف خواهند شد. بخش دوم - جرائم و مجازات ها ماده ۶۲ - کسانیکه با تقلب موجبات معافیت خود یا دیگران را از خدمت وظیفه عمومی فراهم سازند در دادگاه نظامی باتهام آنها رسیدگی شده به ششماه تا دو سال حبس عادی محکوم خواهند شد و در صورتیکه ارتکاب جرم در زمان جنک [جنگ] باشد بدو تا پنجسال حبس مجرد محکوم میشوند هرگاه بموجب قوانین جاری اعمال ارتکابی آنها عناوین خاص دیگری داشته که مستلزم کیفر شدیدتری باشد در اینصورت بکیفر اشد محکوم میشوند. تبصره - مراد از تقلب مذکور در این ماده عبارت است از ارتکاب اعمالی که موجبات معافیت مشمول را من غیر حق فراهم یا وسائل آن را تسهیل کند از قبیل اخذ شناسنامه مجدد - استفاده از شناسنامه دیگران - اعمال نفوذ - دادن شهادت کذب - گواهی بر خلاف واقع - مکتوم داشتن حقیقت و تحریک کردن و فریب دادن مشمول و نظایر آنها. ماده ۶۳ - اشخاصی که بمنظور اجرای مقررات این قانون وظایفی بعهده آنان محول شده است اعم از مسئولان و کارمندان اداره وظیفه عمومی و ژاندارمری و شهربانی و سازمانهای تابعه آنان و سایر مأموران وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی و نمایندگان انجمنهای شهرستان و ده و دهداران و کدخدایان چنانچه با سوء نیت موجبات معافیت یا اعزام مشمولی را بخدمت وظیفه عمومی من غیر حق فراهم سازند در دادگاه نظامی باتهام آنها رسیدگی شده بحبس عادی از یک تا سه سال محکوم خواهند شد و در صورتیکه عمل در زمان جنک [جنگ] واقع شود بحبس مجرد از دو تا ده سال محکوم خواهند شد. ماده ۶۴ (منسوخه ۲۷ˏ۰۶ˏ۱۴۰۳) - استخدام مشمولان بطور کلی در وزارتخانه ها و مؤسسات وابسته بدولت و در کارخانه ها و کارگاهها و مؤسسات خصوصی بدون داشتن معافیت دائم ممنوع است مجازات متخلفین (استخدام کنندگان) از شش ماه تا دو سال حبس تأدیبی خواهد بود. تبصره ۱ - اشتغال بکار مشمولان با برگ معافیت موقت یا دفترچه آماده بخدمت فقط در مدت اعتبار آنها بلامانع است. تبصره ۲ - استخدام مشمولان در نیروهای مسلح شاهنشاهی با رعایت تبصره ۳ ماده ۸ این قانون از محدودیت مقرر در این ماده مستثنی است. ماده ۶۵ - آئین نامه های اجرائی این قانون را وزارتخانه های کشور و جنگ تهیه و بموقع اجراء میگذارند. ماده ۶۶ - قانون خدمت نظام وظیفه مصوب سال ۱۳۱۷ و قانون اصلاح قانون مزبور مصوب سال ۱۳۲۱ باستثنای مقررات جزائی مذکور در ماده ۱۵۵ و آن قسمت از ماده ۱۵۶ و سایر قوانین و مقررات که مغایر با این قانون باشد ملغی است. قانون فوق مشتمل بر شصت و شش ماده و چهل و سه تبصره پس از تصویب مجلس شورایملی در جلسه روز یکشنبه ۱۳۵۰/۲/۵ در جلسه روز دوشنبه سیزدهم اردیبهشت ماه یکهزار و سیصد و پنجاه شمسی بتصویب مجلس سنا رسید. رئیس مجلس سنا - جعفر شریف امامی ماده الحاقی (الحاقی ۱۴ˏ۰۹ˏ۱۳۵۸) - بمنظور تأمین نیازمندیهای نیروهای مسلح و رفع هرگونه تبعیض، مشمولین دیپلمه نیز مانند مشمولین عادی بخدمت زیر پرچم اعزام خواهند شد. میزان حقوق پرداختی به مشمولین عادی و دیپلمه برابر جداولی خواهد بود که وزارت دفاع ملی و وزارت کشور با توجه به امکانات مالی دولت تعیین و پس از تأمین اعتبار پرداخت خواهد نمود. تبصره ۱ (اصلاحی ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) ـ مشمولین (اعم از عادی ـ دیپلمه ـ فوق دیپلمه ـ لیسانسیه و بالاتر) بشرح زیر از خدمت زیر پرچم در زمان صلح معاف میگردند:
الف ـ کلیه مشمولین عادی ـ دیپلمه ـ فوق دیپلمه متولدین تا پایان سال ۱۳۳۷.
ب ـ [نسخ شده است].
ج ـ [نسخ شده است]. تبصره ۲ (الحاقی ۱۴ˏ۰۹ˏ۱۳۵۸) ـ تاریخ صدور برگ معافیت مشمولان وظیفه موضوع تبصره ۱ این قانون با توجه به شرایط و مقتضیات وسیله وزارتین دفاع ملی و کشور تعیین و به اداره وظیفه عمومی ابلاغ خواهد شد.
تبصره ۳ (اصلاحی ۲۰ˏ۰۲ˏ۱۳۵۹) ـ مقررات این قانون از تاریخ ۱۳۵۸/۵/۷ لازم الاجراء میباشد.
لایحه قانونی اصلاح تبصره ۳ لایحه قانونی الحاقی به قانون خدمت وظیفه عمومی
اگر تجربهای در تفسیر یا اجرای این قانون دارید، دیدگاه حرفهای خود را در گفتمان منتشر کنید.