ضوابط و مقررات ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری (پاکسـازی و بهسـازی نمـاهـا و جـداره هـا، مناسب سازی معابر پیاده راهی و پیاده روها و ساماندهی به منظر شهری)

ضوابط و مقررات ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری (پاکسـازی و بهسـازی نمـاهـا و جـداره هـا، مناسب سازی معابر پیاده راهی و پیاده روها و ساماندهی به منظر شهری) (مصوب ۲۵ /۹ /۱۳۸۷)

مصوب ۱۳۸۷,۰۹,۲۵

با اصلاحات و الحاقات بعدی

۱ - کلیات

در راستای وظایف محوله بر اساس ماده ۳۰ قانون برنامه چهارم توسعه، تکمیـل مصـوبه مـورخ ۲۸ /۸ /۱۳۶۹، شورایعالی شهرسازی و معماری ایران تحت عنوان ضوابط و مقررات نمای شهری و بـه منظور ارتقاء کیفی بصری و ادراکی سیما و منظر شهری، شورایعالی شهرسـازی و معمـاری ایـران در جلسه مورخ ۲۵ /۹ /۱۳۸۷ ضوابط و مقررات ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری را به شرح زیـر تصـویب نمود: ۱ - ۱ دامنه کاربرد

این مصوبه از تاریخ ابلاغ برای کلیه معماران، طراحان شهری، دسـتگاه هـای تهیـه و تصـویب و نظارت بر اجرای طرح های توسعه شهری و شهرداری ها و دیگر مراجع صدور پایان کار ساختمانی و سازمان های نظام مهندسی و سایر نهادهای ذیربط لازم الاجرا خواهد بود. ۱ - ۲ حوزه شمول

توسعه های شهری آتی، شـهرهای جدیـد و شـهرهای مسـکونی جدیدالاحـداث از زمـان ابـلاغ، مشمول این مصوبه خواهند بود. برای بافت های موجود نیز بـه ترتیـب اولویـت طـرح هـای موضـعی ساماندهی منظر شهری تهیه می شود. این طرح ها مطابق برنامه تنظیمی و حداکثر ظرف مدت ۵ سـال از تاریخ ابلاغ این مصوبه تهیه خواهند شد. ۱ - ۳ هدف

هدف از اجرای این مصوبه:

الف- تلاش در جهت استفاده بهینه از منابع و تامین سلامت و رفاه ساکنین.

ب - ساماندهی به سیما و منظر شهری در شهرها، روستاها و سایر مجتمع های زیستی در کشور و تلاش در جهت ایجاد شرایط مناسب زندگی در آن ها.

ج - احیای فرهنگ معماری و شهرسازی غنی گذشته کشور.

د- جلو گیری از بروز ناهماهنگی های بصری و کارکردی در فضاها و فعالیت های شهری.

هـ- افزایش تعاملات اجتماعی و کوششی در جهت تنظیم جریان حیات مدنی. ۲ - تعاریف ۲ - ۱- منظر شهری: در این مصوبه منظور از منظر شهری کلیه عناصر طبیعی و مصنوع (ساختمان ها و الحاقات آنها) مبلمان شهری، پوشش گیاهی و ...) قابل مشاهده از عرصه هـای عمـومی شهر شامل خیابانها، میادین، گره ها و پهنه های عمومی است ۲ - ۲ - نما: منظور از نما در این مصوبه، نمای شهری و در انطباق با تعریف ارائـه شـده در بنـد ۱ مصوبه ۲۸ /۸ /۱۳۶۹ شورایعالی شهرسازی و معماری ایران (کلیه سطوح نمایان ساختمان های واقـع درمحدوده و حریم شهرها و شهرک ها که از داخل معابر قابل مشاهده اسـت اعـم از نمـای اصـلی یـانماهای جانبی) می باشد. ۳ -۲ جـداره: منظور از جداره ، سطوح مربوط به دیوارهای محوطه هایی است که هیچ سـاختمانی به صورت بلافصل به آن ملحق نیست نظیر دیوار باغات و نظایر آن. ۴ -۲ پیاده راه: منظور از پیاده راه، خیابان و گذرهایی است که منحصراً برای عبـور پیـاده مـورد استفاده قرار می گیرد. ۵ -۲ کمیته های ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری: این کمیتـه نهـادی اسـت کـه بـه منظـور ایجـاد هماهنگی میان کلیه سازمان ها، نهادها، دستگاه ها، شرکت ها و مؤسسات ذیربط در امر ارتقاء کیفـی سیما و منظر، در شهرها تشکیل می گردد. نمادهای مذکور در این مصـوبه از ایـن پـس بـه اختصـار «کمیته» نامیده می شود. ۳ - ضوابط کلی ۱ -۳ ضوابط مربوط به سیما و منظر ۱ -۱-۳ طرح و اجرای بناهای واقع در مناطق تـاریخی شـهر بایـد دارای مقیـاس انسـانی بـوده ودانه بندی و ریخت شناسی مشابه بافت تاریخی شهر داشته باشـد. در طراحـی معمـاری بناهـای کـلان مقیاس، تقسیم بنا به احجام متناسب با دانه بندی بخش تاریخی شهر الزامی است. ۲ -۱-۳ در احداث ابنیه، انتخاب مصالح نماهای ساختمانی باید به گونه ای باشد کـه عـلاوه بـر رعایت ضوابط و مقررات طرح های جامع و تفصیلی و سایر مصوبات شورایعالی شهرسازی و معماری ایران موجب آلودگی محیط زیست نشود و قابل بازیافت و پاکسازی باشد. بـه شـهرداری هـا امکـان داده می شود تا طی برنامه ای ۵ ساله نسبت به بهسازی مصالح نمای ساختمان های موجـود در شـهرهـا اقدام نمایند. ۳ -۱-۳ در پاکسازی مصالح ساختمانی، رنگ و بافت و مصالح نما در بخـش هـای تـاریخی شـهر همخوانی داشته و ترجیحاً از مصالح بوم آورد (محلی) انتخاب شوند. ۴ -۱-۳ کلیه تابلوهای مربوط به فعالیت های شهری اعم از تجاری، درمانی، خـدماتی، اداری و... در سطح شهرها باید در انطباق با مبحث بیستم مقررات ملی سـاختمان، بـه صـورت هماهنـگ بـرای صنوف مختلف تهیه شود. ابعاد، فرم، طرح و محل نصب تابلو ها باید توسط «کمیته» تعیین و مـالکین و بهره برداران ملزم به رعایت این مقررات می باشند. ۵ -۱-۳ تعدد تابلوهای معرف کاربری در یک منظر شهری مجاز نمی باشد؛ و هـر تصـرف تنهـا مجاز به استفاده از یک تابلو در نما یا جداره هر یک از معابر شهری که تصرف مذکور در حاشـیه آن قرار دارد، است. ۶ -۱-۳ به منظور ساماندهی و ایجاد هماهنگی میان تابلوهـای تبلیغـاتی در مقیـاس شـهری، بـه شهرداری ها اختیار داده می شود تا نسبت به تهیه ضوابط و مقررات مربوط به محل و نحوه اسـتقرار تابلوهای شهری (بیلبوردها) نقاشی ها، جداره ها، استفاده از نمایشـگرهای بـزرگ شـهری، تابلوهـای تبلیغاتی و تابلوهای راهنمای شهری (نام خیابان ها و میادین و ...) اقـدام نمایـد و بـه تصـویب کمیتـه برساند. رعایت تصمیمات کمیته در این زمینه برای دستگاه ها، سازمان ها، نهاد ها و مؤسسات دولتی و عمومی در اولویت قرار دارد. ۷ -۱-۳ پیش آمدگی بدنه ساختمان ها (نظیر بالکن، تراس و ...) در فضاهای شهری ممنـوع بـوده و احداث فضاهای نیمه باز با عقب نشینی دیوارهـای خـارجی از حـد زمـین تـامین خواهـد شـد. ایـن فضاهای نیمه باز جهت تقویت چشم اندازهای مناسب شـهری، کـاهش اثـر تـابش شدید خورشـید، نگهداری گل و گیاه و موارد مشابه بوده و بهـره بـرداری از ایـن فضـاهـا بـه عنـوان انبـاری (محـل نگهداری مواد غذایی، سوخت و ...) و خشک نمودن البسه ممنوع است. ۸ -۱-۳ طراحان موظفند در طراحی ابنیه، فضای مورد نیاز جهت انباری و محل خشک نمـودن البسه را در درون ابنیه پیش بینی نمایند. مساحت این فضاها تا سقف ۱۰% (ده درصـد) کـل مسـاحت زیرینا. جزء مساحت مفید محاسبه نمی شود. ۹ -۱-۳ تمامی پیش آمدگی های موجود بدنـه سـاختمان هـا از حـد زمـین در هنگـام تخریـب و نوسازی ابنیه از نما یا جداره ساختمان حذف می شوند. ۱۰ -۱-۳ از تاریخ ابلاغ این مصـوبه تـا سـقف ۱۵% مسـاحت زیرینـای هـر یـک از واحـدهای مسکونی به فضاهای نیمه باز و پیش فضای ورودی اختصاص خواهد داشت ایـن بخـش جـزء زیربنـا محسوب نمی شود و مسدود نمودن و الحاق نمودن آن ها به فضاهای محدود ساختمان ها به هـر نحـو ممنوع می باشد. ۱۱ -۱-۳ طراحان و مجریان موظفند معماری بناهای واقع در تقاطع معابر را به گونه ای طراحی و اجرا نمایند که به ارتقاء کیفیت بصری و فضایی تقاطع ها منجر شود. ۱۲ -۱-۳ با توجه به اهمیت معماری نبش، کنج، دروازه ها، طرح و نمای ساختمان های واقـع در این نقاط باید به تایید «کمیته» برسد. ۱۳ -۱-۳ در شهرهایی که پوشش نهایی غالب آن ها از انواع پوششهای شیبدار می باشد «کمیتـه » رنگها، جنس و حدود شیب مجاز آن را به گونه ای معین می نماید کـه همـاهنگی در سـیما و منظـر شهری فراهم آید. ۱۴ -۱-۳ استفاده از پوشش های شیبدار، در معبرهایی که استفاده از آن در سـنت معمـاری محـل نباشد، ممنوع خواهد بود. ۱۵ -۱-۳ استفاده از فرم های نامتعارف (نظیر کشتی، میوه ها و ...) در طراحی و احداث بناها، به تشخیص کمیته ممنوع می باشد رعایت این مصوبه برای دستگاه ها، نهادها و سـازمان هـای دولتـی در اولویت قرار دارد. ۱۶ -۱-۳ استفاده از نماهای پرده ای (نماهای آلومینیومی، شیشه ای، کامپوزیت، شیشه های جیـوهای و ...) در جداره های بیرونی و قابل مشاهده از عرصه های عمومی، ضمن رعایـت مبحـث چهـارم مقررات ملی ساختمان، برای کلیه بناهای دولتی و عمومی ممنوع بوده و استفاده از این مصـالح صـرفاً درون بناها مجاز است. به مالکین ابنیه موجـود فرصـت داده مـی شـود تـا ظـرف مـدت ۳ سـال بـا اولویت های بناهای دولتی و عمومی به اصلاح نمای این ابنیه با مصالح جـایگزینی کـه توسـط کمیتـه تعیین می شود، بازسازی نمایند. ۱۷ -۱-۳ در طراحی و اجرای ابنیه احداث تاسیسات (نظیر چیلر، کولر و ...) به صورت نمایان در منظر شهری ممنوع است و تاسیسات باید با تمهیدات مناسب از معرض دید عمومی حـذف شـوند در ابنیه موجود به مالکان فرصت داده می شود تا مطابق برنامه ای که از سوی «کمیته» مشخص می شود ظرف مدت ۳ سال به اصلاح نما اقدام نمایند. ۱۸ -۱-۳ از این پس احداث ابنیه ای که به دلیل ارتفـاع زیـاد و یـا درشـت د انگـی و ... حقـوق همسایگان را در استفاده از نور، مناظر و مواهب طبیعـی سـلب نمایـد ممنـوع مـی باشـد. «کمیتـه» سنجه های مورد نیاز در این خصوص (نظیر حداقل فواصل و ارتفاع بناها در همسـایگی واحـدهـا را تعیین خواهد نمود.) ۱۹ -۱-۳ استفاده از بامهای سبز در محلهایی که «کمیته» تصویب نماید مجاز خواهد بود. ۲ -۳ ضوابط مربوط به ساماندهی کالبدی فضاهای شهری ۱ -۲-۳ به مالکین ابنیه فرصت داده می شود تا ظرف ۵ سال از تاریخ ابلاغ ایـن مصـوبه، کلیـه کانالهای تاسیساتی نمایان در نماها و در جداره های شهری شامل کولرها (اسپیلت ها) کانال های کولر، ناودان ها» سیمها و کا بلهای برق و تلفن، دودکش بخاری، لوله های تاسیساتی (به اسـتثناء لولـه هـا ی گاز شهری) و نظایر آن به تدریج از فضاهای شهری حذف و یا به گونه ای ساماندهی شوند که در نما یا جداره شهری قابل مشاهده نباشند. لوله هـای گـاز شهری نیـز بایسـتی متناسـب بـا رنـگ نمـای ساختمان ها رنگ آمیزی شود. ۲ -۲-۳ نصب تابلوهایی که در معابر موجب اختلال در حرکت عابرین شود مطابق مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان ممنوع است. ۳ -۲-۳ مکان یابی کابین ها، کیوسکها در معابر پیاده (اعم از تلفـن عمـومی، روزنامـه فروشـی، صندوق های جمع آوری صدقات و ...) باید به گونه ای انجام شود که مـزاحم حرکـت عـابرین پیـاده نباشد. ۴ -۲-۳ به شهرداریها امکان داده می شود تا مطابق برنامه ای ۳ ساله نسبت به ساماندهی کابینها و کیوسکها و اثاثه شهری موجود اقدام نمایند. ۵ -۲-۳ ایجاد هرگونه اختلاف سطح (لبه، پله، سکو و ...) در مسیر عبور در معابر پیـاده ممنـوع است و تغییرات سطوح بایستی به وسیله شیب راهه و رمپ انجام شود. ۶ -۲-۳ کفسازی معابر پیاده بایستی به گونه ای انتخاب شود که امکان سر خـوردن عـابرین بـه حداقل کاهش یافته، امکان پاکسازی داشته و از مصالح بوم آورد انتخاب شده باشد. ۷ -۲-۳ کفسازی معابر باید با همکـاری و مشـارکت عمـومی مـالکین بناهـای حاشـیه معبـر و شهرداری، نگهداری و مرمت شود. ۸ -۲-۳ اثاثه شهری به کار رفته در فضاهای شهری از نظر فرم، انـدازه، رنـگ و مصـالح بایسـتی مطابق با طرح اثاثه شهری و متناسب با بافت و احجام معماری اطراف این فضـاهـا طراحـی و اجـرا شوند. ۹ -۲-۳ حفظ و توسعه فضای سبز شهری باید حتی الامکان با گونـه هـای گیـاهی بـومی صـورت گیرد «کمیته» گونه های گیاهی بومی را متناسب با ویژگی های طبیعی، تاریخی و فرهنگـی هـر شـهر مشخص نموده و اعلام می نماید. ۳ - ۳ ضوابط مربوط به ساماندهی زیر ساخت های شهری ۱ -۳-۳ تعبیه تأسیسات گرمایشی و سرمایشی و کانالهای مورد نیاز در فضاهای داخلی ساختمان الزامی است. ۲ -۳-۳ کلیه مسیرها و کانالهای تاسیساتی موجـود در معـابر (پیـاده روهـا و پیـاده راه هـا) بایـد به وسیله کفسازی مشخص شود. کانال ها باید به گونه ای احداث شوند کـه دسترسـی بـه آن هـا بـرای تعمیر به سهولت فراهم آید. ۳ -۳-۳ کمیته موظف است تا زمینه شکل گیری ایجـاد کانـال مشـترک انـرژی در معـابر را بـاهمکاری شهرداری، وزارت کشور و سازمان ها و دستگاه های ذیربط پیگیری نماید. ۴ -۳ ضوابط مربوط به ساماندهی کارکردی فضاهای شهری ۱ -۴-۳ به منظور استفاده بهینه از فضاهای شهری و ایجاد سـرزند گی در آنها، بـه شـهرداری هـا اختیار داده می شود تا با هماهنگی کمیته ها در شهرها و ساکنان مجاور، در معابری که عرض بخشـی از پیاده رو آن ها بیش از سه متر باشد، در ایام تعطیل و ساعات شبانگاهی به کاربری هایی چون اغذیه فروشی و عرضه کنندگان آبمیوه و نوشیدنی های سرد و گرم اجـازه دهنـد تـا بخشـی از معبـر را بـا مبلمان مناسب تجهیز و از مراجعین پذیرائی نمایند لکن احداث نرده و یا ایجاد مانع ثابت در مسـیر عابرین در آن ممنوع است. ۵ -۳ ضوابط مربوط به نظارت بر اجرای مقررات ۱ -۵-۳ تحویل نقشه حجمی ابنیه و راندوی مصالح به کار گرفته شده در طراحی ابنیـه جدیـد و ابنیه مجاور (همسایگی) برای اخذ پروانه ساختمانی به مراکز بررسی و کنترل نقشه و مراجع صدور پروانه ساختمانی از سوی متقاضیان الزامی است. در این نقشه ها ایجاد هماهنگی میان احجام از نظر فرم، جنس و رنگ مصالح، دانه بندی و ریخت در واحدهای همسایگی الزامی است. دستورالعمل ها و راهنماهای مورد نیاز در این خصوص از سوی کمیته تدوین و ابلاغ خواهد شد. ۲ -۵-۳ صدور پایان کار و گواهی عدم خلاف برای ابنیـه جدیـد الاحـداث منـوط بـه اجـرای نقشه های ارائه شده جهت اخذ پروانه ساختمانی است مهندسین ناظر مسئول اجرای دقیق نقشـه هـای مصوب (به ویژه نما و حجم) خواهند بود.

۴ - سازمان اجرای مقررات ۱ -۴ به منظور تدوین ضوابط محلی و تکمیلی و فراهم نمودن شرایط تحقق پـذ یری ایـن مصـوبه، کمیته های بین بخشی تحت عنوان «کمیته ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری» ظرف مدت سه ماه پـس از ابلاغ این مصوبه در کلیه شهرها به شرح زیر تشکیل خواهد شد. دبیرخانه این کمیتـه در سـازمان مسکن و شهرسازی استان مستقر خواهد بود. ۲ -۴ کمیته های ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری ۱ -۲-۴ این کمیته نهادی تخصصی غیربخشی، غیرانتفاعی است (براساس مفاد تبصره بند ۳ از ماده ۳ آیین نامه نحوه بررسی و تصویب طرح های توسعه و عمران محلی، ناحیـه ای و منطقـه ای و ملـی و مقررات شهرسازی و معماری کشور مصوب ۱۲ /۱۰ /۱۳۷۸ هیأت محترم وزیران تشکیل می شود) که به منظور ایجاد هماهنگی میان کلیه سازمان ها، نهادها، دستگاه ها، شرکت ها و مؤسسات ذیربط در امر ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری و با عضویت نمایندگان شهرداری، مهندسین مشاور تهیه کننده طرح توسعه شهری، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، سازمان نظام مهندسی استان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، دو نفر از اعضـاء هیـأت علمـی دانشـکده هـای معمـاری و شهرسازی استان، و سازمان مسکن و شهرسازی استان تشکیل می گردد. ۲ -۲-۴ در صورت تشکیل شورای سیما و منظر شهری در استان ها این کمیته بـه عنـوان یکـی از کمیته های تخصصی شورای مذکور خواهد بود. ۳ -۲-۴ کمیته حسب مورد از نمایندگان سازمان ها، دستگاه ها و نهادهای ذیربط جهـت شـرکت در جلسات مرتبط دعوت به عمل می آورد. ۴ -۲-۴ مدیر (معاون) شهرسازی و معماری سازمان مسکن و شهرسازی استان دبیر کمیته خواهد بود. ۵ -۲-۴ اعضاء کمیته توسط بالاترین مقام سازمان، نهـاد یـا دسـتگاه ذیـربط در اسـتان تعیـین و احکام آنان توسط رئیس سازمان مسکن و شهرسازی استان صادر و ابلاغ خواهد شد. ۶ -۲-۴ اعضاء کمیته بایستی دارای تخصص معماری و یا طراحی شهری باشند. ۷ -۲-۴ ارتباط استخدامی نمایندگان با نهادها، سازمان ها و دستگاه های ذیـربط الزامـی نخواهـد بود. ۸ -۲-۴ ضوابط و مقررات تکمیلی در خصوص این مصوبه توسط «کمیتـه» تهیـه و بـه تصـویب کمیسیون ماده ۵ استان خواهد رسید. ۹ -۲-۴ وظایف کمیته استان عبارت است از:

الف- ایجاد هماهنگی در خصوص مطالعات، اقدامات اجرایی و عمرانی در سیما و منظر شهری

ب- منطقه بندی شهرها جهت انجام اقدامات بهسازی و ارتقاء کیفی سیما و منظر شهری

پ- بررسی و تأیید طرح های موردی ساماندهی به سیما و منظر شهری

ت- تعیین مصالح مناسب برای استفاده در نماهـا و جـداره هـای شـهری، کفسـازی بسـتر معـابر پیاده راهی و پیاده روها با عنایت به موارد اقلیمی، فرهنگی و سایر ویژگی های تاریخی و بومی و ایجاد هماهنگی میان مصالح نماها و جداره ها و کفسـازی معابر پیاده راهی یـا پیاده راه هـا بـا اولویـت به کارگیری مصالح بومی.

ث- تعیین میزان نور مورد نیاز فضاهای شهری (معابر، میادین، پهنه ها و بناهای مهم بـر حسب لوکس) و نحوه نورپردازی به آن ها (به گونه ای که باعث افزایش زمان حضور شهروندان در فضاهای شهری شده و در عین حال مانع از مشاهده ستارگان نشود)

ج- تدوین ضوابط و استانداردهای بومی، اندازه ها و فواصل میان مبلمان شهری

چ- تدقیق ضوابط، مقررات و الزامات این مصوبه متناسب با شرایط محلی

ح- تدوین ضوابط و مقررات مناسب جهت نگهداری، بهسـازی، مرمـت، بازسـازی و نوسـازی نماها، جداره ها و کفسازی معابر

خ- تدوین ضوابط و مقررات مربوط به جانمـایی مبلمـان شـهری در فضـاهای شـهری متناسـب مقتضیات محلی و بومی

د- تدوین ضوابط، مقررات و دستورالعمل های مورد نیاز در خصوص نحـوه مکـان یـابی، نحـوه استقرار، جنس، رنگ، فرم تابلوهای شهری و محلی

ذ – اولویت بندی فضاهای شهری جهت انجام مطالعه، طراحی و اقدامات بهسازی سـیما و منظـر شهری ۱۰ -۲-۴ هرگاه براساس تصمیمات و مصوبات این کمیته ضوابط و مقررات ساختمانی مندرج در طرح های توسعه شهری دچار تغییراتی شود این تغییرات بایستی به تصویب کمیسـیون مـاده ۵ اسـتان برسد. ۱۱ -۲-۴ نحوه مدیریت و تشکیل جلسات و تصمیم گیریها بر اساس آئین نامه داخلی کمیته ها انجام خواهد شد. ۵ - بازنگری در ضوابط

در صورت تشخیص کمیته و نیاز به این مصوبه هر ۵ سـال یکبـار مـورد تجدیـدنظر، تکمیـل و اصلاح قرار خواهد گرفت.