قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست

قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست

مصوب ۱۳۵۳,۰۳,۲۸

با اصلاحات و الحاقات بعدی

ماده ۱ - حفاظت و بهبود و بهسازی محیط زیست و پیشگیری و ممانعت از هر نوع آلودگی و هر اقدام مخربی که موجب برهم خوردن تعادل و ‌تناسب محیط زیست میشود، همچنین کلیه امور مربوط بجانوران وحشی و آبزیان آبهای داخلی از وظایف سازمان حفاظت محیط زیست است.

سازمان حفاظت محیط زیست که در این قانون سازمان نامیده میشود وابسته به نخست ‌وزیری و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی است و زیر ‌نظر شورایعالی حفاظت محیط زیست انجام وظیفه میکند.

رأی شماره ۲۰ مورخ ۱۳۶۶/۰۶/۲۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص عدم مغایرت قانونی اساسنامه شرکت سهامی شیلات ایران با قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳/۰۳/۲۸

تبصره ۱ - شرکت سهامی شیلات ایران و شرکت سهامی شیلات جنوب بموجب قوانین و مقررات مربوط بخود عمل خواهند کرد.

رأی شماره ۲۰ مورخ ۱۳۶۶/۰۶/۲۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص عدم مغایرت قانونی اساسنامه شرکت سهامی شیلات ایران با قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳/۰۳/۲۸

تبصره ۲ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) - در مناطق شکارگاههای سلطنتی وظائف مربوط را شکاربانی سلطنتی رأساً انجام خواهد داد. ماده ۲(اصلاحی ۰۷ˏ۰۵ˏ۱۳۹۸) - ریاست شورای عالی حفاظت محیط زیست با رئیس جمهور است و اعضاء آن عبارتند از:

‌وزرای کشاورزی، کشور،صنعت، معدن و تجارت،راه و شهرسازی، جهاد سازندگی، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، رئیس سازمان مدیریت بحران کشور‌،‌ رییس سازمان حفاظت محیط زیست و چهار نفر از اشخاص یا مقامات ذیصلاح که بنا به پیشنهاد رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و تصویب رئیس ‌جمهور برای مدت سه سال منصوب می شوند.

رأی شماره ۸۵۶ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری موضوع ابطال تصویب نامه های شماره ۱۷۱۳۹/ت ۵۰۴۰۸ک مورخ ۲۰/ ۲/ ۱۳۹۳ و ۷۲۳۹۳/ ت ۵۰۹۱۸ ک مورخ ۲۹/ ۶/ ۱۳۹۳ (موضوع الحاق محدوده هایی به منطقه آزاد تجاری - صنعتی انزلی).

تبصره (الحاقی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۱) - در موارد لزوم بر حسب مورد به پیشنهاد رئیس سازمان حفاظت محیط زیست و تصویب رئیس جمهور از سایر وزراء برای حضور در جلسات ‌شورای عالی دعوت به عمل می آید. وزرائی که بدین نحو به جلسات دعوت می شوند در تصمیم‌ گیری شورا حق رأی دارند. ماده ۳ - شورایعالی حفاظت محیط زیست علاوه بر وظایف و اختیاراتی که در قانون شکار و صید برای شورایعالی شکاربانی و نظارت بر صید ‌مقرر بوده دارای وظایف و اختیارات زیر است :

رأی شماره ۸۵۶ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری موضوع ابطال تصویب نامه های شماره ۱۷۱۳۹/ت ۵۰۴۰۸ک مورخ ۲۰/ ۲/ ۱۳۹۳ و ۷۲۳۹۳/ ت ۵۰۹۱۸ ک مورخ ۲۹/ ۶/ ۱۳۹۳ (موضوع الحاق محدوده هایی به منطقه آزاد تجاری - صنعتی انزلی). اتخاذ تصمیمات زیست محیطی در محدوده و حریم شهر جدید پردیس تعیین بهای پروانه شکار و صید و بهای جانوران وحشی از لحاظ مطالبه ضرر و زیان محسوب شدن مناطقی که در اجرای قانون شکار و صید به عنوان «پارک ملی» و منطقه «حفاظت شده» تعیین شده اند به عنوان «پارک ملی» و «منطقه حفاظت شده» انتزاع هشتصد و هفتاد هکتار از اراضی پناهگاه حیات وحش و پارک ملی کلاه قاضی واقع در استان اصفهان و الحاق آن به شهر جدید بهارستان اختصاص ده درصد از منطقه حفاظت شده مظفری برای اسقرار صنایع شناخته شدن بخشی از اراضی تنگ رازیانه در استان ایلام به عنوان اثر طبیعی ملی اجازه حفاری در میدان گازی مدار واقع در پارک ملی نایبند به وزارت نفت حد و حدود اصلاحی پارک ملی پابند

الف - تعیین مناطقی تحت عنوان پارک ملی - آثار طبیعی ملی - پناهگاه حیات وحش منطقه حفاظت شده و تصویب حدود دقیق این مناطق با‌ رعایت نکات زیر :

حذف گردیدن بخشی از منطقه حفاظت شده انگوران از محدوده منطقه حفاظت شده خارج شدن پنج هکتار از اراضی منطقه حفاظت شده اشترانکوه از محدوده منطقه حفاظت شده در استان لرستان تعیین مناطق حفاظت شده زیست محیطی در استانهای سیستان و بلوچستان، کرمانشاه، خراسان شمالی، گیلان، خراسان جنوبی و قم تعیین مناطق تالاب زریوار و کوسالان و شاهو به عنوان پناهگاه حیات وحش و منطقه حفاظت شده

۱ - مفاد ماده ۲۷ قانون شکار و صید مصوب خرداد ماه ۱۳۴۶ همچنین قوانین و مقررات مربوط بسازمان جنگلها و مراتع . ۲ - کسب موافقت وزیر کشاورزی و منابع طبیعی در مورد مناطقی که با اجازه یا توسط سازمان جنگلها و مراتع کشور در آنها طرح جنگلداری یا ‌مرتع ‌داری بموقع عمل گذارده شده یا میشود . ۳ - کسب موافقت وزیر اقتصاد در مورد مناطقی که طرحهای اکتشاف و بهره‌ برداری از مواد معدنی طبق قوانین مربوط اجرا میگردد .

صدور هر گونه پروانه اکتشاف و بهره‌ برداری از مواد معدنی برای مناطقی که تحت عنوان پارک ملی - آثار طبیعی ملی - پناهگاه حیات وحش و منطقه ‌حفاظت شده تعیین گردیده‌اند موکول بموافقت شورایعالی محیط زیست میباشد.

اجازه بهره برداری از معدن شن و ماسه دشت نظیر (اجودره) واقع در منطقه حفاظت شده البرز مرکزی برای استفاده در عملیات احداث آزاد راه تهران - شمال اجازه عبور خط لوله انتقال گاز به شهرهای قوشه، دامغان، کیاسر، ساری و نکا از پارک ملی کیاسر اجازه اقدام وزارت نفت نسبت به اکتشاف نفت در بلوک گرمسار اجازه برداشت پنجاه هزار تن سنگ معدن تراورتن از معدن مجاور معدن کاظم خانی محلات برای مدت یک سال

تبصره - تعریف مناطق و تعیین ضوابط و مقررات مربوط به مناطق مذکور در این بند بموجب آئیننامه اجرائی این قانون خواهد بود. ب - تعیین انواع و مدت اعتبار و بهای پروانه ‌های موضوع ماده ۸ این قانون. ج - موافقت با اعطاء جایزه باشخاص طبق آئین ‌نامه اجرائی این قانون. ماده ۴ - هر نوع ممنوعیت و محدودیت و مقرراتی که برای مناطق مذکور در بند (الف) ماده ۳ این قانون برقرار میگردد نباید با حق مالکیت یا حق ‌انتفاع اشخاصی که در داخل این مناطق قانوناً دارا هستند مغایر باشد. ماده ۵ (اصلاحی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۱) - رئیس سازمان حفاظت محیط زیست توسط رئیس جمهور انتخاب و سمت دبیر شورای عالی حفاظت محیط زیست را نیز بر عهده دارد. ماده ۶ - سازمان علاوه بر وظایف و اختیاراتی که در قانون شکار و صید برای سازمان شکاربانی و نظارت بر صید مقرر بوده دارای وظایف و ‌اختیارات زیر است : الف - انجام دادن تحقیقات و بررسیهای علمی و اقتصادی در زمینه حفاظت و بهبود و بهسازی محیط زیست و جلوگیری از آلودگی و برهم‌ خوردن تعادل محیط زیست از جمله موارد ذیل : ۱ - طرق حفظ تعادل اکولوژیک طبیعت (حفظ مناسبات محیط زیست). ۲ - تغییراتی که تأسیسات و مستحدثات مختلف در وضع فیزیکی و شیمیائی و بیولوژیک خاک، آب و هوا ایجاد مینماید و این تغییرات سبب ‌دگرگونی وضع طبیعی میگردند. مانند تغییر و تخریب مسیر رودخانه ‌ها، تخریب جنگلها و مراتع دگرگونی اکولوژی دریاها بهم خوردن زهکشی‌ طبیعی آبها و دگرگونی و انهدام تالابها. ۳ - استفاده از سموم کشاورزی یا مواد مصرفی زیان ‌آور به محیط زیست. ۴ - طرز جلوگیری از پخش و ایجاد صداهای زیان ‌آور به محیط زیست. ۵ - حفظ محیط زیست از نظر ظواهر طبیعت و طرق زیباسازی آن. ب - پیشنهاد ضوابط بمنظور مراقبت و جلوگیری از آلودگی آب، هوا، خاک، پخش فضولات اعم از زباله و مواد زائد کارخانجات و بطور کلی ‌عواملی که مؤثر بر روی محیط میباشند. ج - هر گونه اقدام مقتضی بمنظور بهبود و بهسازی محیط زیست در حدود قوانین مملکتی با حفظ حقوق اشخاص. د - تنظیم و اجرای برنامه ‌های آموزشی بمنظور تنویر و هدایت افکار عمومی در زمینه حفظ و بهسازی محیط زیست. ه ـ - ایجاد باغهای وحش و موزه تاریخ طبیعی. و - برقراری هر گونه محدودیت و ممنوعیت موقتی زمانی - مکانی - نوعی و طریقی و کمی شکار و صید و اعلام آن طبق مقررات ماده ۴ قانون ‌شکار و صید. ز - همکاری با سازمانهای مشابه خارجی و بین‌المللی بمنظور حفظ محیط زیست در حدود تعهدات متقابل. ماده ۷ (اصلاحی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۱) - هر گاه اجرای هر یک از طرحهای عمرانی و یا بهره‌ برداری از آنها به تشخیص سازمان با قانون و مقررات مربوط بحفاظت محیط زیست‌ مغایرت داشته باشد سازمان مورد را بوزارتخانه یا مؤسسه مربوط اعلام خواهد نمود تا با همکاری سازمانهای ذیربط بمنظور رفع مشکل در طرح مزبور تجدید نظر بعمل آید.

در صورت وجود اختلاف نظر طبق تصمیم رئیس جمهور عمل خواهد شد.

واگذاری بخشی از اراضی بلامعارض ملی و منابع واقع در استان بوشهر به وزارت نفت

ماده ۸ - مبادرت بهر گونه شکار و صید و پرورش و تکثیر و نگاهداری و خرید و فروش جانوران وحشی و اجزاء آن و استفاده و سیاحت از‌ مناطق مذکور در بند (الف) ماده ۳ این قانون مستلزم تحصیل پروانه یا اجازه از سازمان میباشد، در هر یک از موارد فوق که ضرورت ایجاب نماید ‌سازمان میتواند با تصویب شورایعالی حفاظت محیط زیست اجازه یا پروانه رایگان صادر نماید.

رأی شماره ۲۰ مورخ ۱۳۶۶/۰۶/۲۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص عدم مغایرت قانونی اساسنامه شرکت سهامی شیلات ایران با قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست مصوب ۱۳۵۳/۰۳/۲۸

تبصره - در مواردی که صدور پروانه‌ های موضوع این ماده همچنین صدور پروانه صادرات و واردات جانوران وحشی و اجزاء آنها بموجب قوانین‌ مربوط بوزارتخانه‌ ها یا سازمانهای دیگری محول گردیده مرجع صادرکننده پروانه با جلب موافقت سازمان اقدام خواهد کرد. ماده ۹ - اقدام بهر عملی که موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم نماید ممنوع است.

منظور از آلوده ساختن محیط زیست عبارتست از پخش یا آمیختن مواد خارجی بآب یا هوا یا خاک یا زمین بمیزانی که کیفیت فیزیکی یا شیمیائی ‌یا بیولوژیک آنرا بطوریکه زیان ‌آور بحال انسان یا سایر موجودات زنده و یا گیاهان و یا آثار و ابنیه باشد تغییر دهد. تبصره - استعمال سموم بمنظور مبارزه با آفات نباتی و جانوران و حشرات موذی با رعایت قوانین و مقررات وزارت کشاورزی و منابع طبیعی ‌مشمول این ماده نخواهد بود ولی در صورتیکه استفاده از سموم برای مقاصد بالا مغایر با بهسازی محیط زیست باشد سازمان ضرورت تجدید نظر در‌ مقررات مربوط و جایگزینی مواد و طرق دیگری را برای دفع آفات توصیه خواهد نمود. ماده ۱۰ - مقررات جلوگیری از آلودگی یا تخریب محیط زیست و جلوگیری از پخش و ایجاد صداهای زیان ‌آور بمحیط زیست و همچنین ضوابط تعیین معیار و میزان آلودگی موضوع ماده ۹ این قانون و محدودیت و ممنوعیتهای مربوط به حفظ و بهبود و بهسازی محیط زیست بموجب‌ آئین نامه هائی خواهد بود که به تصویب کمیسیونهای کشاورزی و منابع طبیعی و بهداری و دادگستری مجلسین برسد. ماده ۱۱ - سازمان با توجه بمقررات و ضوابط مندرج در آئین نامه های مذکور در ماده ۱۰ کارخانجات و کارگاههائی که موجبات آلودگی محیط زیست را فراهم مینماید مشخص و مراتب را کتباً با ذکر دلائل برحسب مورد بصاحبان یا مسئولان آنها اخطار مینماید که ظرف مدت معینی نسبت‌ برفع موجبات آلودگی مبادرت یا از کار و فعالیت خودداری کنند.

در صورتیکه در مهلت مقرر اقدام ننمایند بدستور سازمان از کار و فعالیت آنها‌ ممانعت بعمل خواهد آمد.

در صورتی که اشخاص ذینفع نسبت باخطار یا دستور سازمان معترض باشند میتوانند بدادگاه شهرستان محل شکایت نمایند دادگاه فوراً و خارج از‌ نوبت بموضوع رسیدگی میکند و در صورتیکه اعتراض را وارد تشخیص دهد رأی بابطال اخطار یا رفع ممانعت خواهد داد. رأی دادگاه قطعی است. تبصره - رئیس سازمان میتواند در مورد منابع و عواملی که خطرات فوری در برداشته باشند بدون اخطار قبلی دستور ممانعت از ادامه کار و ‌فعالیت آنها را بدهد.

آیین‌ نامه اجرایی بند (ج) ماده (۱۰۴) قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران

ماده ۱۲ (اصلاحی ۳۰ˏ۰۳ˏ۱۴۰۳) - صاحبان یا مسئولان کارخانجات و کارگاههای موضوع ماده ۱۱ مکلفند بمحض ابلاغ دستور سازمان، کار یا فعالیت ممنوع شده را‌ متوقف و تعطیل نمایند. ادامه کار یا فعالیت مزبور منوط باجازه سازمان یا رأی دادگاه صلاحیتدار خواهد بود. در صورت تخلف بحبس جنحه‌ای از ‌شصت و یکروز تا یکسال و یا پرداخت جزای نقدی از ۳۳/۰۰۰/۰۰۰ تا ۲۳۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال یا بهر دو مجازات محکوم خواهند شد. ماده ۱۳ (اصلاحی ۳۰ˏ۰۳ˏ۱۴۰۳) - کسانیکه از مقررات و ضوابط مذکور در آئین نامه های موضوع ماده ۱۰ تخلف نمایند بر حسب مورد که در آئین نامه های مزبور تعیین ‌خواهد شد بجزای نقدی از ۳/۳۰۰/۰۰۰ تا ۱۶۵/۰۰۰/۰۰۰ ریال محکوم خواهند شد. ماده ۱۴ - در مورد جرائم مذکور در این قانون سازمان حسب مورد شاکی یا مدعی خصوصی شناخته میشود. ماده ۱۵ - مأمورین سازمان که از طرف سازمان مأمور کشف و تعقیب جرائم فوق‌الذکر میشوند در صورتیکه وظایف ضابطین دادگستری را در ‌کلاس مخصوص زیر نظر دادستان شهرستان تعلیم گرفته باشند از لحاظ اجرای این قانون و قانون شکار و صید در ردیف ضابطین دادگستری محسوب میشوند. تبصره - در مواردی که سازمانهای دیگر بموجب قوانین مربوط مأمور تعقیب جرائم مذکور در این قانون باشند سازمان نظر خود را بآن سازمانها‌ اعلام خواهد کرد. ماده ۱۶ - کلیه عرصه و اعیان املاک متعلق بدولت واقع در محدوده مناطق مذکور در بند (الف) ماده ۳ همچنین کلیه تالابهای متعلق بدولت در ‌اختیار سازمان قرار خواهد داشت و سازمان در بهره ‌برداری از تالابها (باستثناء مرداب بندر پهلوی) و املاک مذکور قائم‌ مقام قانونی مؤسسات یا ‌سازمانهای مربوط میباشد ولی حق واگذاری عین آنها را ندارد.

تعیین سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان نماینده دولت درمناطق چهارگانه مذکوردر بند الف ماده ( ۳ ) قانون حفاظت وبهسازی محیط زیست

تبصره ۱ - در صورتیکه استفاده از منابع مذکور مستلزم قطع درخت باشد سازمان جنگلها و مراتع کشور طبق طرح سازمان رأساً عمل خواهد ‌نمود. تبصره ۲ - نحوه واگذاری منافع املاک مذکور در این ماده در آئین ‌نامه اجرائی این قانون تعیین خواهد شد. ماده ۱۷ - در صورتیکه عرصه و اعیان املاک واقع در محدوده مناطق مذکور در بند (الف) ماده ۳ این قانون مورد نیاز باشد سازمان میتواند طبق ‌مقررات قانون خرید اراضی و ابنیه و تأسیسات برای حفظ آثار تاریخی و باستانی مصوب آذر ماه ۱۳۴۷ خریداری و تصرف نماید. ماده ۱۸ - سازمان دارای گاردی خواهد بود با لباس متحدالشکل و تجهیزات لازم. ماده ۱۹ - مناطقی از کشور که مقررات مواد ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ این قانون در آنها اجرا خواهد شد از طرف سازمان با رعایت شرایط و ضوابطی که در‌ آئین ‌نامه اجرائی این قانون مقرر میگردد تعیین و پس از تصویب شورایعالی اعلام میشود.

ممنوعیت به کارگیری هرگونه آزبست در فرآیند تولید محصولات کارخانجات و کارگاههای تولیدی

ماده ۲۰ - سازمان میتواند با تصویب شورایعالی حفاظت محیط زیست قسمتی از وظائف و اختیارات خود را نسبت باجرای مواد ۱۱ و ۱۲ و۱۳ این قانون در محدوده شهرها و هر یک از مناطق کشور ضمن تعیین حدود بر حسب مورد بشهرداری‌ های مربوط یا هر سازمان دولتی ذیربط محول‌ نماید، در اینصورت شهرداری ‌ها و سازمانهای مذکور مسئول اجرای آن خواهند بود. ماده ۲۱ - آئین‌ نامه اجرائی این قانون باستثناء آئین ‌نامه‌ های مذکور در ماده ۱۰ پس از تأیید شورایعالی حفاظت محیط زیست بتصویب هیئت‌ وزیران می‌ رسد.

اصلاحیه آیین نامه اجرایی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست تصویبنامه راجع به الحاق یک تبصره بماده (۷) آئیننامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست آئین نامه اجرائی قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست

قانون فوق مشتمل بر بیست و یک ماده و نه تبصره پس از تصویب مجلس سنا در جلسه روز دوشنبه ۱۳۵۳/۳/۲۰، در جلسه روز سه ‌شنبه بیست و‌ هشتم خرداد ماه یکهزار و سیصد و پنجاه و سه شمسی بتصویب مجلس شورایملی رسید. ‌رئیس مجلس شورایملی - عبدالله ریاضی