اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی

اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی

مصوب ۱۳۶۸,۱۱,۲۴

با اصلاحات و الحاقات بعدی

مقدمه - نظر به اینکه زبان فارسی زبان دوم عالم اسلام و کلید بخش عظیمی از ذخایر ارزشمند علمی و ادبی تمدن اسلامی و خود از ارکان هویت فرهنگی ملت ایران است و با توجه به اینکه بنا بر اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران زبان مذکور زبان رسمی و مشترک ملت ایران است، شورای عالی انقلاب فرهنگی به منظور حفظ سلامت و تقویت و گسترش این زبان و تجهیز آن برای برآوردن نیازهای روزافزون فرهنگی و علمی و فنی و رفع تشتت و ایجاد هماهنگی در فعالیتهای مراکز فرهنگی و پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و سازمان دادن به تبادل گسترده و پربار تجربه در زمینه

تحقیقات و مطالعات در این حوزه و صرفه جویی در نیرو و هزینه و استفاده صحیح از کارشناسان و پژوهشگران و ایجاد مرجعی معتبر و برخوردار از وجهه و حیثیت جهانی در ایران اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی را بدین شرح تهیه و تصویب کرده است و تمهید مقدمات تأسیس آن را به وزارت فرهنگ و آموزش عالی محول می کند. قسمت اول : اهداف ماده ۱ - اهداف فرهنگستان زبان و ادب فارسی عبارت است از:

۱ - حفظ قوت و اصالت زبان فارسی به عنوان یکی از ارکان هویت ملی ایران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامی.

۲ - پروردن زبانی مهذب و رسا برای بیان اندیشه های علمی و ادبی و ایجاد انس با مآثر معارف تاریخی در نسل کنونی و نسلهای آینده.

۳ - رواج زبان و ادب فارسی و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج از کشور.

۴ - ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی به تناسب مقتضیات زمان و زندگی و پیشرفت علوم و فنون بشری با حفظ اصالت آن. قسمت دوم : وظایف، تشکیلات، رییس و دبیر ماده ۲ - وظایف فرهنگستان عبارت است از:

۱ - سازمان دادن و تمشیت فعالیتهای ناظر به حفظ میراث زبان و ادب فارسی.

۲ - تأسیس واحدهای واژه سازی و واژه گزینی و سازمان دادن واحدهای مشابه در مراکز دانشگاهی و دیگر سازمانهای علمی و فرهنگی و هماهنگ ساختن فعالیتهای آنان از راه تعاطی تجارب.

۳ - نظارت بر واژه سازی و معادل یابی در ترجمه از زبانهای دیگر به زبان فارسی و تعیین معیارهای لازم برای حفظ و تقویت بنیه زبان فارسی در برخورد با مفاهیم و اصطلاحات جدید.

۴ - کمک به معرفی و نشر میراث زبان و ادب فارسی به صورت اصیل و معتبر.

۵ - اهتمام در حفظ فرهنگهای محلی و مردمی و جمع آوری و ضبط و نشر امثال و حکم و کلیه اعلام و اصطلاحات فارسی

در همه زمینه ها و بهره برداری از آنها برای پرورش و تقویت زبان و ادب فارسی.

۶ - سازمان دادن تبادل تجربه ها و دستاوردهای مراکز پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و تأمین موجبات بهره برداری صحیح از این تجربه ها.

۷ - بهره برداری صحیح از زبانهای محلی (در داخل و خارج از ایران) به منظور تقویت و تجهیز این زبان و غنی ساختن و گستردن دامنه کار کرد آن.

۸ - معرفی محققان و ادبا و خدمتگزاران زبان و ادب فارسی و حمایت از نشر آثار ایشان و کمک به تأمین وسایل فعالیت علمی و فرهنگی آنان و فراهم آوردن موجبات تقدیر از خدماتشان.

۹ - بررسی و تصویب نتایج فعالیتهای مراکز پژوهشی و فرهنگی که برای تهذیب و اصلاح یا توسعه و تقویت زبان فارسی مفید شمرده می شوند و ابلاغ و توصیه کاربرد آنها به مؤسسات علمی و فرهنگی و سازمانها و نهادهای عمومی. ماده ۳ (اصلاحی ۲۹ˏ۰۲ˏ۱۳۸۳) - فرهنگستان دارای شورایی خواهد بود که ترکیب آن را اعضای پیوسته ایرانی و اعضای پیوستة فارسی زبان خارجی تشکیل می‎دهند. در بدو تأسیس فرهنگستان، شورای عالی انقلاب فرهنگی پانزده تن از محققان و ادیبان و صاحب نظران ایرانی، برجسته زبان و ادب فارسی را که علاقه خود را به این زبان و ادب به ثبوت رسانده و به نظام جمهوری اسلامی ایران وفادار باشند انتخاب و جهت صدور حکم عضویت به ریاست جمهوری معرفی می کند. مادۀ ۳ مکرر(الحاقی ۲۱ˏ۰۱ˏ۱۳۸۰) : ارکان فرهنگستان عبارت است از:

۱. رییس جمهور در مقام ریاست عالیه فرهنگستان.

۲. هیت امنای فرهنگستانها.

۳. شورای فرهنگستان.

۴. رییس فرهنگستان.

۵. دبیر. ۴ (جایگزین ۱۳۷۹/۰۵/۱۱) - تمامی فرهنگستانها یک هیئت امنا خواهند داشت. ترکیب آن به این شرح خواهد بود:

۱ - ۱ معاون اول رییس جمهور به عنوان رییس هیئت امنا.

۲ - ۱ وزرای علوم، تحقیقات و فنّاوری، بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و فرهنگ و ارشاد اسلامی.

۳ – ۱ رؤسای فرهنگستانها.

۴ - ۱ دو نفر از دانشمندان و صاحبنظران به پیشنهاد رییس هر فرهنگستان. ماده ۵ (اصلاحی ۲۹ˏ۰۲ˏ۱۳۸۳) - عضویت پیوسته و افتخاری در فرهنگستان مادام‎العمری است و مدت عضویت وابسته را شورای فرهنگستان تعیین می‎کند و هرگاه تعداد اعضای پیوسته از حداقل تعیین شده کمتر شود، شورای فرهنگستان موظف است اعضای جدید را با رعایت شرایط عضویت انتخاب و جهت صدور حکم به ریاست جمهوری معرفی کند. تبصره ۱ (اصلاحی ۲۵ˏ۰۳ˏ۱۳۷۲) - هر یک از اعضای پیوسته فرهنگستان که در طول یکسال بدون موافقت رئیس فرهنگستان به طور متوالی در دوازده جلسه و یا بطور متناوب در شانزده جلسه شورای فرهنگستان غیبت داشته باشد مستعفی شناخته خواهد شد. در مورد غیبت اعضای وابسته و مستعفی شناخته شدن آنان مقرر شد در شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی تصمیم گرفته شود. تبصره ۲ (الحاقی ۲۵ˏ۰۳ˏ۱۳۷۲) - فرهنگستان می تواند در موارد استثنایی عضویت عضو یا اعضایی را به دلیل سلب صلاحیت اخلاقی با حداقل دو سوم آراء کل اعضاء و موافقت رییس جمهوری لغو کند. ماده ۶ (جایگزین ۱۳۸۸/۰۷/۲۱) - افراد پیشنهادی برای عضویت در فرهنگستان به معرفی اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی و یا خود فرهنگستان مربوطه و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی بر اساس ضوابط و معیارهای علمی مصوب انتخاب می شوند. ماده ۷ - ریاست عالیه فرهنگستان با رییس جمهور است. ماده ۸ - فرهنگستان زبان و ادب فارسی که عالی ترین مرجع سیاستگذاری و رسیدگی به مسائل زبان و ادب فارسی است سازمانی است مستقل و از لحاظ اداری و استخدامی تابع مقررات عمومی مراکز و مؤسسات تحقیقاتی کشور آیین نامه داخلی فرهنگستان را نیز شورای فرهنگستان تهیه خواهد کرد و به تصویب ریاست عالیه خواهد رساند. ماده ۹ (اصلاحی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۳) - دبیرخانه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در فرهنگستان مستقر خواهد بود. ماده ۱۰ (اصلاحی ۲۱ˏ۰۷ˏ۱۳۸۸) - رییس فرهنگستان از میان اعضای فرهنگستان، به پیشنهاد رییس جمهور و تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی و با حکم ایشان برای یک دوره چهار ساله انتخاب می شوند. تغییر رؤسای مزبور به علل مختلف از جمله فوت، کناره گیری، عزل و استعفاء قبل از پایان دوره نیز مطابق همین شیوه خواهد بود. تبصره (الحاقی ۲۱ˏ۰۷ˏ۱۳۸۸) - انتخاب مجدد رییس فرهنگستان بلامانع می باشد. ماده ۱۱ (اصلاحی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۳) - دبیر فرهنگستان به انتخاب و حکم رئیس فرهنگستان منصوب می شود. ماده ۱۲ (اصلاحی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۳) - وظایف رییس فرهنگستان عبارت خواهد بود از:

۱- تهیه طرحهای پژوهشی و علمی و انتشاراتی و ارائه آن به شورای فرهنگستان برای تصویب.

۲- تهیه طرح تشکیلات داخلی فرهنگستان و ارائه آن برای تصویب هیأت امناء پس از تأیید شورای فرهنگستان.

۳ - پیشنهاد عضویت فرهنگستان در مجامع بین المللی به شورای فرهنگستان و پی گیری آن با رعایت مقررات و قوانین

کشور.

۴ - انتصاب روسای گروه های علمی و پژوهشی.

۵ - پی گیری و نظارت بر حسن اجرای تصمیمات شورای فرهنگستان.

۶ - دعوت از اعضاء شورای فرهنگستان برای تشکیل جلسات. ماده ۱۳ - وظایف دبیر فرهنگستان که زیر نظر رییس فرهنگستان انجام خواهد شد عبارت است از:

۱ - اداره کلیه امور دبیرخانه اعم از اداری و مالی.

۲ - تأمین کارکنان مورد نیاز فرهنگستان.

۳ - انجام دادن سایر اموری که از طرف فرهنگستان به وی محول می شود. ماده ۱۴(اصلاحی ۲۴ˏ۰۸ˏ۱۳۷۳) - بودجه فرهنگستان همه ساله از طرف رئیس فرهنگستان به هیأت امناء پیشنهاد می شود و پس از تصویب از طریق اعتبارات نهاد ریاست جمهوری در اختیار فرهنگستان گذاشته می شود. ضمناً مقرر شد هیأت امنای فرهنگستانها نسبت به تهیه و ارائه یک اساسنامه مشترک برای فرهنگستانها اقدام کند. ماده ۱۴ (مکرر)(الحاقی ۲۴ˏ۰۹ˏ۱۳۸۳) : شورای فرهنگستان در مواردی که ضروری و یا مفید تشخیص دهد می تواند اختیار تصویب برخی از تصمیمات گروههای علمی تخصصی را با رعایت احکام اساسنامة خود به گروههای تخصصی خود تفویض کند؛ در این صورت مصوبات مذکور برای مدتی که شورای فرهنگستان تعیین می نماید به صورت آزمایشی اجرا می شود و در مواردی که تصمیمات باید به تأیید رییس جمهور برسد اجرای آزمایشی پس از تأیید ایشان صورت می گیرد. تصویب نهایی این موارد پس از بررسی مواردی که باید حک و اصلاح شوند یا تغییر نمایند با شورای فرهنگستان خواهد بود. ماده ۱۵ - این اساسنامه در پانزده ماده و ۲ تبصره در جلسات ۲۰۸ مورخ ۲۶ /۱۰ /۶۸ و ۲۰۹ مورخ ۲۴ /۱۱ /۶۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.