رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره طلاق به دلیل کراهت زوجه در مذهب شافعی: مطابق با مذهب شافعی، در صورتی که زوجه نسبت به زوج کراهت و تنفر شدید داشته باشد و حاضر به صرف نظر از تمام حقوق مالی خود باشد، دادگاه می تواند حکم طلاق صادر کند.

رأی خلاصه جریان پرونده

در تاریخ93/4/5 خانم ه. س. با وکالت آقای ع. م. دادخواستی مبنی بر تقاضای صدور حکم طلاق به علت کراهت و تنفر شدید نسبت به زوج به بذل کلیه حقوق به زوج به طرفیت آقای م. خ. تسلیم دادگستری ب. نموده که به شعبه دوم دادگاه عمومی ارجاع شده است. دادگاه طرفین را دعوت نموده است.زوج نیز وکیل معرفی کرده است. وکیل زوج طی لایحه ای بیان داشته صرف تنفر زوجه از زوج موجب طلاق نمی باشد. بر اساس فقه شافعی اگر زوج تقصیر در اداء حقوق زوجه داشته باشد و اصلاح امر متعذر گردد زوجه می تواند تقاضای طلاق نماید که چنین نشده است. در جلسه مورخ1393/7/26 وکیل خواهان و شخص خوانده و وکیل وی حاضر شدند و طرفین مطالب گذشته را که اختصارا بین شده تکرار نموده اند. دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر کرده است و داوران معرفی و تعیین شده توفیقی در سازش بین زوجین نداشته اند. دادگاه مجددا طرفین را دعوت نموده تا درباره حقوقات شرعی پرسش نماید که وکلای طرفین در تاریخ93/11/20 حاضر شدند وکیل خواهان گفت زوجه حاضر است مهریه، نفقه و اجرت المثل را به زوج بذل کند ولی طلاهای خریداری شده از ناحیه پدر زوج را که در قبال تعهد هزینه تحصیل خریده شد مسترد نمی کند و طرفین فرزند ندارند و جدا از هم زندگی می کنند و جهیزیه تحویل زوجه شده است. وکیل زوج بیان داشت زوج راضی به طلاق نیست و تعهدی درباره تحصیل زوجه نشده و دلیل بر عسروحرج وجود ندارد. دادگاه از شورای روحانیت موضوع را پرسیده است آن مرجع پاسخ داده است: در صورتی که زوجه کلیه حقوق شرعی خود را به زوج ببخشد دادگاه می تواند اقدام به صدور حکم طلاق نماید.ص45 دادگاه با اعلام ختم رسیدگی طی دادنامه شماره 2420-93/12/26 با استناد به نظر شورای روحانیت اهل تسنن رأی به طلاق زوجه صادر کرده است. از این رأی توسط وکیل زوج تجدیدنظرخواهی شد و پرونده به شعبه 5 دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی ارجاع شده است. خلاصه ایراد وکیل زوج این است: صرف بذل حقوقات شرعی از طرف زوجه کافی برای طلاق خلع نمی باشد باید زوج هم قبول بذل کند و رضایت داشته باشد که زوج راضی نیست و عسروحرج زوجه هم بدون دلیل است و اثبات نشده است تقاضای نقض آن رأی را دارم. پاسخ وکیل زوجه به اختصار این است که طبق مذهب شافعی کراهت و تنفر شدید زوجه با بذل کلیه حقوق می تواند موجب صدور حکم طلاق گردد. بنابراین حکم ایرادی ندارد تقاضای تأیید را دارم. دادگاه تجدیدنظر با اعلام ختم رسیدگی طی دادنامه شماره396-94/3/12 با این استدلال که زوجه حاضر به بذل کلیه حقوق شرعی خود از جمله طلاهای خریداری شده توسط زوج در طول زندگی مشترک نشده است ضمن نقض رأی بدوی حکم به بطلان دعوی زوجه صادر کرده است. از این رأی وکیل زوجه فرجام خواهی نمود که پرونده به این شعبه ارجاع شده است. خلاصه ایراد وکیل زوجه این است که زوجه از زوج متنفر است و کراهت دارد و تمام حقوقش حتی طلاهایی که زوج برای او خریده مسترد می دارد و طبق نظر فقهای شافعی مورد از موارد طلاق می باشد. پاسخ وکیل زوج این است صرف بخشش حقوقات شرعی از ناحیه زوجه موجب صدور حکم طلاق بدون رضایت زوج نمی گردد. تقاضای ابرام رأی را دارد. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای جعفر الهی عضو ممیز و اوراق پرونده و دادنامه شماره 396-94/3/12 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رأی میدهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

با توجه به محتویات پرونده های بدوی و تجدیدنظر و استدلال وکلای طرفین و مستندات ابرازی دادنامه فرجام خواسته مخدوش است زیرا زوجه نسبت به زوج کراهت شدیده و تنفر وافر دارد و طبق نظر فقهای اهل تسنن و شافعی مذهب بر اساس پاسخ استعلامی که از شورای روحانیت شده در صورت تنفر و کراهت شدیده زوجه نسبت به زوج با بذل کلیه حقوق شرعی از ناحیه زوجه دادگاه می تواند حکم طلاق صادر نماید و رعایت احوال شخصیه درباره اقلیت های مذهبی در قوانین ضروری است زوجه علاوه بر گذشت نسبت به مهریه و سایر حقوق طلاهایی که زوج برای او در طول مدت زندگی خریده است را هم حاضر است مسترد نماید کما اینکه در لایحه وکیل زوجه در مرحله فرجام خواهی آمده است. علی هذا رأی فرجام خواسته نقض و رسیدگی به شعبه دیگر محول میگردد.

شعبه 26 دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار

رضا انصاری - جعفر الهی