خلاصه برنامه پنجم عمرانی کشور

خلاصه برنامه پنجم عمرانی کشور

مصوب ۱۳۵۲,۰۳,۲۳

با اصلاحات و الحاقات بعدی

فصل اول

هدفهای اساسی سیاستها و خط مشی های کلی برنامه پنجم مقدمه

رشد مداوم اقتصادی و تحولات عمیق اجتماعی طی ده سال گذشته موجب شده که جامعه ایرانی بسرعت وارد مراحل تکامل اقتصادی و اجتماعی گردد.

در جریان این توسعه افقها و فرصتهای جدیدی در برابر ایران قرار میگیرد و در عین حال لزوم آمادگی کامل برای روبرو شدن با مسائل پیچیده تری نیز مطرح میشود.

تجربه کشورهای دیگر جهان اعم از توسعه یافته و یا در حال توسعه نشان میدهد که رشد سریع درآمد ملی لزوماً همیشه همراه با توزیع عادلانه تر آن بین گروههای مختلف جامعه نمیباشد ولی در سایه انقلاب اجتماعی و اقتصادی ایران نه تنها درآمد سرانه سریعاً افزایش یافته بلکه گامهای بلندی نیز در راه توزیع عادلانه تر ثروت برداشته شده است. همانطور که شاهنشاه در نطق افتتاحیه دوره جدید مجلسین سنا و شورایملی فرمودند «سیاست ما در برنامه پنجساله پنجم بخصوص متکی بر دو اصل رونق کشاورزی و توسعه امور رفاه اجتماعی است بطوریکه با اجرای این برنامه سطوح زندگی عمومی خصوصاً طبقاتی که از درآمد و رفاه کمتری برخوردارند بالا برود و در عین حال هر ایرانی عمیقاً احساس کند که بسهم خود در اعتلای جامعه خویش و در امور مملکت شرکت و مسئولیت دارد». ۱ (اصلاحی ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - هدفهای اساسی برنامه پنجم

در قالب فلسفه یاد شده هدفهای اساسی برنامه پنجم بترتیب اولویت بقرار زیر میباشد:

ب - توزیع عادلانه تر درآمد ملی و توجه خاص به افزایش سریع سطح زندگی و رفاه گروههای کم درآمد.

پ - حفظ رشد سریع و مداوم اقتصادی توأم با ثبات نسبی قیمتها و تعادل در موازنه پرداختهای خارجی کشور.

ت - تأمین اشتغال مولد در تمام مناطق کشور در حدیکه کلیه افرادیکه جدیداً وارد بازار کار میشوند جذب شوند و بیکاری پنهانی و فصلی قلیل قابل ملاحظه یابد.

ث - ایجاد تعادل بیشتر بین مناطق مختلف کشور از نظر اقتصادی و اجتماعی.

ج - استفاده کامل از ظرفیت های تولیدی ایجاد شده در برنامه های عمرانی گذشته و افزایش کارائی در تولید و عرضه کالاها و خدمات در بخش دولتی و خصوصی.

چ - بهبود نظام اداری متناسب با عظمت هدفها و آرمانهای ملی و تقویت بنیه دفاعی کشور.

خ - افزایش سهم ایران در تجارت بین المللی و حضور بیشتر ایران در بازارهای جدید جهانی با توجه به تخصص هائیکه ایران جدیداً در زمینه صنایع بدست میآورد. سازمانهای غیردولتی نیز این انضباط برنامه ای را رعایت خواهند کرد.

برای به ثمر رسانیدن این هدفها سه اصل اساسی در سرلوحه کلیه سیاستهای اقتصادی و اجتماعی برنامه پنجم قرار دارد:

اول - انضباط برنامه ای همانند انضباط نظامی باید توسط کلیه دستگاهها و سازمانهای دولتی دقیقاً رعایت شود.

دوم - روحیه انقلابی امساک و صرفه جوئی و مبارزه با تجمل پرستی باید بعنوان یک رفتار ملی حاکم بر نحوه مصرف وجوه دولتی و شیوه زندگی مردم باشد. این اصل مستلزم ایجاد طرز فکر و ارزشهای جدید اجتماعی همراه با وضع قوانین و مقررات خاص است تا بتوان از هزینه های تجملی و اتلاف سرمایه ملی جلوگیری بعمل آورد.

سوم - باید از هدفها و اصول برنامه دائماً دفاع شود و جز در مواردیکه منافع عالیه کشور ایجاب مینماید تحت مقتضیات روز هدفها و اصول اساسی برنامه دستخوش تغییر نگردد. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی اقتصادی و اجتماعی

نیل به هدفهای عالی برنامه، صرفنظر از مبالغ سرمایه گذاری تعیین شده، مستلزم تأمین یک سلسله شرایط و موجباتی است که بصورت سیاستها و خط مشی های کلی اقتصادی و اجتماعی در زمینه های مختلف مانند جمعیت، توزیع درآمد، نحوه سرمایه گذاری، توسعه اعتبارات داخلی و استفاده از اعتبارات خارجی، ثبات قیمتها، حمایت از مصرف کنندگان، امور مالی و بودجه ای، امور اداری، افزایش کارائی مؤسسات انتفاعی دولت و ارتباطات جمعی، در برنامه بشرح زیر تعیین شده است. ۱ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۲ - در زمینه جمعیت، هدف آن است که تا پایان سال ۱۳۷۰ رشد سالانه جمعیت ایران بحدود نصف میزان فعلی برسد. هدف برنامه پنجم آن است که افزایش جمعیت از ۳۱ در هزار در سال ۱۳۵۱ به ۲۶ در هزار در پایان برنامه پنجم تقلیل یابد.

بهبود وضع درآمد و رفاه طبقات کم درآمد، گسترش وسائل ارتباط جمعی و ترویج آموزش خصوصاً در جوامع روستائی و در بین گروههای کم درآمد شهری، توسعه شبکه بهداشت و تنظیم خانواده و نقش روزافزون سپاهیان انقلاب در اشاعه و کاربرد روشهای جدید و مؤثر تنظیم خانواده از سیاستهای عمده تقلیل رشد جمعیت خواهد بود. ۲ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۲ - در زمینه توزیع عادلانه تر درآمد، سیاستهای زیر در تنظیم برنامه منظور شده است:

ایجاد اشتغال مولد برای کلیه افرادیکه جدیداً وارد بازار کار میشوند و تبدیل مشاغل غیر مولد فعلی به مشاغل مولد.

سرمایه گذاری بیشتر دولت در امور اجتماعی نظیر تأمین مسکن، آموزش درمان، بهداشت و رفاه و تغذیه بهتر گروههای کم بهره.

بالا بردن بازده کشاورزی در واحد سطح و تضمین حداقل قیمت محصولات عمده کشاورزی و عرضه اعتبار، بذر، کود و سایر نهاده ها بقیمت ارزان.

تأکید بر ازدیاد قطب های کشاورزی، صنعتی، جهانگردی و فرهنگی در سراسر کشور.

توسعه صنایع کوچک در سطح روستاها و شهرک ها.

اتخاذ سیاست عمران نواحی بنحویکه فاصله رشد اقتصادی و اجتماعی بین نواحی مختلف کشور بتدریج کمتر گردد.

تأکید بر سیاست عدم تمرکز خدمات اداری.

تأکید بر ارتقاء سطح آموزش فنی و حرفه ای کارگران و کشاورزان.

جذب بیشتر نیروی انسانی از بخش کشاورزی بسایر بخشهای اقتصادی نظیر صنایع و خدمات.

تعیین حداقل دستمزد کارگران بر اساس مایحتاج یا بر اساس تولید ناخالص ملی سرانه.

ادامه و گسترش فروش قسمتی از سهام مؤسسات تولیدی بکارکنان آنها. ۳ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۲ - در زمینه سرمایه گذاری سیاستهای خاص بقرار زیر خواهد بود:

افزایش میزان انتقال منابع مالی از بخش دولتی به بخش خصوصی بصورت وام.

تشویق بیشتر سرمایه گذاران خصوصی که در صنایع کوچک و اشتغال زا فعالیت نمایند.

تأکید نسبت بجلب سرمایه های خارجی در رشته های تولیدی و در مواردیکه ایران میتواند به تکنولوژی کاملاً پیشرفته و بازارهای مطمئن خارجی دسترسی پیدا کند و از نظر ارزش افزوده داخلی و ایجاد اشتغال و آموزش و مهارت کارکنان ایرانی نتایج مثبت عاید گردد.

در زمینه سرمایه گذاریهای دولت از محل اعتبارات عمرانی برنامه پنجم، با توجه بتأکید خاصی که در برنامه نسبت بپیشرفت کشاورزی و صنایع و توسعه اجتماعی بعمل آمده است تغییرات قابل ملاحظه ای نسبت ببرنامه چهارم داده شده است. در این برنامه سهم اعتبارات کشاورزی متجاوز از چهار برابر اعتبارات کشاورزی در برنامه چهارم و سهم بخشهای اجتماعی نزدیک به پنج برابر رقم مشابه در برنامه چهارم میباشد در حالیکه کل اعتبارات عمرانی برنامه پنجم نسبت ببرنامه چهارم بحدود ۸/۲ برابر افزایش یافته است. در بخشهای اجتماعی در درجه اول ببرنامه آموزش و پرورش و در درجه دوم بمسکن و بهداشت، درمان و تغذیه اهمیت داده شده است. تأکید روی برنامه های اجتماعی بهیجوجه مانع توسعه سرمایه گذاری در فعالیتهای تولیدی نخواهد گردید و کل اعتبارات عمرانی در امور تولیدی نسبت ببرنامه چهارم متجاوز از دو برابر شده است. در بین برنامه های تولیدی بترتیب بخشهای کشاورزی، آب، صنایع و معادن و نیرو و سوخت حائز اهمیت هستند. ۴ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۲ - در زمینه استفاده از اعتبارات بانکی داخلی و اخذ وام و اعتبار از خارج از کشور سیاستهای زیر مد نظر میباشد:

حداکثر استفاده از پس انداز بخش خصوصی از طریق فروش اوراق قرضه.

توسعه اعتبارات سیستم بانکی متناسب با احتیاجات سرمایه ای بخش کشاورزی، صنعت، مسکن فعالیتهای آموزشی، بهداشتی و درمانی و سایر فعالیتهای اقتصادی با توجه به نیاز بحفظ ثبات نسبی قیمتها و تعادل موازنه پرداختهای خارجی کشور.

تأکید بر اخذ وامهای طویل المدت خارجی و پرهیز از اخذ وامهای کوتاه مدت بمنظور جلوگیری از افزایش بازپرداخت های این نوع وامها در سالهای آینده. ۵ – ۲ - در زمینه قیمتها سیاستهای زیر اعمال خواهد شد:

حفظ ثبات نسبی قیمتها از طریق تنظیم سیاستهای مالی، اعتباری و بازرگانی خارجی دولت. در زمینه اجرای سیاست حفظ ثبات نسبی قیمتها دولت شدیداً با افزایش غیر معقول قیمتها و تورم مبارزه خواهد کرد.

اتخاذ تدابیر لازم در جهت بهبود نسبت قیمت تولیدات کشاورزی بقیمت کالاهای صنعتی بنفع تولیدکنندگان کشاورزی.

در مواردیکه تولید کالا یا خدمات قانوناً یا عملا در انحصار مؤسسات دولتی یا مؤسسات خصوصی است (مانند برق، تلفن، حمل و نقل، آب، دخانیات، اتومبیل، تلویزیون و غیره) دولت از طریق ایجاد یک یا چند هیئت صلاحیت دار دولتی در تعیین قیمت و شرایط فروش کالا یا خدمات و کیفیت آن کنترل و نظارت مستقیم خواهد داشت. ۶ – ۲ - در زمینه حمایت از منافع مصرف کنندگان سیاستهای زیر اعمال خواهد شد:

اطلاعات موثق بمصرف کنندگان در مورد کیفیت کالاهای ساخته شده و قیمت کالاهای مشابه داده خواهد شد.

قوانین موجود ناظر بر عرضه کالاها و خدمات و مجازات کسانیکه مصرف کنندگان را فریب میدهند و یا موجب خطراتی نسبت بسلامتی آنها میشود اصلاح شده و در صورت لزوم قوانین جدیدی وضع خواهد شد.

دستگاههای تحقیقاتی و آموزشگاهها جهت آزمایش کیفیت کالاها و استاندارد نمودن آنها، توسعه و تقویت خواهد گردید. ۷ – ۲ - خط مشی مالی و بودجه ای دولت، برنامه پنجم با توجه بگسترش خدمات دولتی و همچنین لزوم تقویت نیروهای دفاعی کشور و بهبود وضع کارکنان دولت بشرح زیر تعیین شده است:

کوشش مداوم در جهت تجهیز منابع مالی بیشتر و بهبود سیستم وصول مالیاتها و عوارض بعمل خواهد آمد.

افزایش کارائی و سوددهی شرکتها و مؤسسات انتفاعی دولت بمنظور کسب درآمد بیشتر برای بودجه کشور مورد تأکید قرار خواهد گرفت.

بودجه عادی و عمرانی تلفیق و هماهنگ خواهد شد بطوریکه کل اعتباراتی که سالانه از بودجه کل کشور بیک دستگاه دولتی جهت امور جاری و سرمایه ای تخصیص داده میشود یکجا و در یک موقع مورد رسیدگی دقیق قرار گیرد و در عمل نیز یک سیستم نظارتی قوی جهت نظارت بر اجرای بودجه کل کشور ایجاد گردد. ۸ – ۲ - پیاده کردن و اجرای کامل انقلاب اداری مهمترین هدف سیاست اداری کشور خواهد بود و اصول زیر بعنوان مبنای اقدامات دولت رعایت خواهد شد.

اجتناب از تراکم و تمرکز کادر اداری در پایتخت از طریق محدود کردن تدریجی کادر اداری مرکز به کسانیکه مسئولیت های ستادی را انجام میدهند و توزیع بقیه کادرهای دولتی بین شهرستانها بر حسب حجم وظائف اجرائی و مقتضیات محلی همراه با واگذاری اختیارات بیشتر به مسئولان ادارات در استانها و شهرستانها.

ارتقاء سطح اطلاعات و مهارتهای اداری و فنی کارکنان دولت.

ارزشیابی کار متصدیان امور با رعایت کامل اصل تشویق و تنبیه.

تعمیم استفاده صحیح از ماشینهای کامپیوتر در دستگاههای دولتی بعنوان وسیله ای برای تصمیم گیری و مدیریت صحیح و تسریع کار مردم.

در زمینه حقوق و مزایای کارکنان دولت پیشنهاد شده است ترتیباتی اتخاذ شود که برای کار مساوی حقوق مساوی پرداخت گردد و تدریجاً بین حداقل و حداکثر حقوق ها تناسب معقولی برقرار شود. همچنین با توجه به افزایش درآمد سرانه در کشور تغییرات متناسب در حقوق و مزایای مستخدمین دولت داده شود.

تأمین رفاه کارمندان دولت خصوصاً از طریق تشکیل شرکت های تعاونی مصرف و مسکن.

تجدید نظر در قوانین استخدامی در جهت از بین بردن گرایشهای موجود برای کسب مدارک تحصیلی صرفاً بمنظور استخدام یا ارتقاء به مدارج بالاتر اداری - هدف آن است که صلاحیت علمی و کاردانی و سوابق تجربی معیار اصلی استخدام یا ارتقاء مقام قرار گیرد و مدارک تحصیلی فقط بعنوان یکی از معیارهای استخدام و ارتقاء مد نظر باشد.

در مورد مؤسسات انتفاعی اولا تأکید خاصی نسبت به تشکیل دوره های کوتاه مدت آموزش مدیریت برای مسئولان این مؤسسات بعمل خواهد آمد.

ثانیاً کلیه مؤسسات مزبور موظف خواهند شد که روشهای حسابداری جدید را بکار برند و منظماً ترازنامه و حساب سود و زیان و گزارش عملکرد خود را منتشر نمایند. ۹ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ - در زمینه ارتباط جمعی، با توجه به تأثیر قابل توجهی که وسائل ارتباط جمعی در شکل دادن به افکار جامعه بخصوص کودکان و نوجوانان دارد طبق یک برنامه جامع و سنجیده از کلیه این وسائل در راه تحقق هدفهای زیر استفاده خواهد شد:

الف - تقویت مبانی وحدت ملی و قومی و فرهنگی و دینی و ایجاد ارتباط فکری بیشتر بین مسئولین امور و مردم در زمینه سیاستهای مهم اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.

ب - ایجاد انگیزه لازم در مردم برای پذیرش نوآوریها.

پ - ایجاد اعتقاد به انضباط، پشتکار و وجدان حرفه ای و آماده ساختن مردم به ایفای وظایف اجتماعی و جلب مشارکت فعالانه مردم خصوصاً جوانان در امور عمرانی، ضمناً طی برنامه پنجم از کلیه سازمانهای دموکراتیک و مترقی موجود کشور نظیر انجمنهای ده، شهر، شهرستان و استان و لژیون خدمتگزاران بشر و سپاهیان انقلاب جهت جلب مشارکت مردم و بسیج جوانان در تنظیم و اجرای برنامه های عمرانی استفاده بعمل خواهد آمد. فصل دوم

هدفهای کمی و برنامه مالی دولت ۱ - هدفهای کمی ۱ – ۱ - تولید ناخالص ملی، در قالب هدفها و سیاستهای اساسی، تولید ناخالص ملی به قیمتهای جاری با افزایش متوسط سالانه ۳/۱۵ درصد از حدود ۱۴۹/۱ میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم به حدود ۳۴۵/۲ میلیارد ریال در پایان برنامه پنجم خواهد رسید. تولید ناخالص داخلی به قیمت جاری طی همین دوره از حدود ۲۲۶/۱ میلیارد ریال به حدود ۴۹۹/۲ میلیارد ریال افزایش می یابد.

با توجه باینکه در همین مدت جمعیت کشور از حدود ۲/۳۱ میلیون نفر به حدود ۳۶ میلیون نفر می رسد تولید ناخالص ملی سرانه از حدود ۸/۳۶ هزار ریال (۵۳۵ دلار) در سال ۱۳۵۱ به حدود ۱/۶۵ هزار ریال (۹۴۷ دلار) در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت. تولید ناخالص داخلی سرانه نیز از۳/۳۹ هزار ریال (۵۷۱ دلار) در پایان برنامه چهارم به حدود ۴/۶۹ هزار ریال (۱۰۰۹ دلار) در پایان برنامه پنجم خواهد رسید.

-جدول شماره (۱) تولید ناخالص ملی و اجزاء آن را طی برنامه پنجم نشان میدهد.

بر مبنای بررسی امکانات تولید بخشهای عمده اقتصاد از یک طرف و توزیع منابع مالی بر اساس اولویتهای تعیین شده از طرف دیگر، جدول ۱- تولید ناخالص ملی و داخلی به قیمت جاری

(میلیارد ریال)

۱۳۴۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

متوسط تغییرات سالانه برنامه چهارم

متوسط تغییرات سالانه برنامه پنجم

۱- هزینه های مصرفی

الف- بخش خصوصی

ب- بخش دولتی

۲- سرمایه گذاری ثابت

ناخالص داخلی

الف- بخش خصوصی

بخش دولتی

۳- حسابجاری موازنه

پرداختها

۴۵۷

۳۷۱

۸۶

۱۱۹

۷/۶۱

۳/۵۷

۲۰-

۹۰۲

۶۸۳

۲۱۹

۲۵۴

۱۰۰

۱۵۴

۷-

۱۷۳۶

۱۲۵۶

۴۸۰

۶۴۵

۲۲۰

۴۲۵

۳۶-

۵/۱۴

-/۱۳

۶/۲۰

۳/۱۶

۱/۸

۱/۲۳

-

۱۴

۱۳

۱۷

۲۰

۱۷

۲۲

-

۴- تولید ناخالص ملی

به قیمت بازار

۵۵۶

۱۴۹/۱

۳۴۵/۲

۶/۱۵

۳/۱۵

۵- تولید ناخالص داخلی

به قیمت بازار

۵۶۴

۲۲۶/۱

۴۹۹/۲

۷/۱۶

۴/۱۵

۶- جمعیت کشور به میلیون نفر

۸/۲۶

۲/۳۱

۳۶

۳

۹/۲

۷- تولید ناخالص ملی

سرانه به ریال

۸- تولید ناخالص ملی

سرانه به دلار

۷۴۶/۲۰

۳۰۱

۸۲۷/۳۶

۵۳۵

۱۳۹/۶۵

۹۴۷

۲/۱۲

۱/۱۲

۹- تولید ناخالص داخلی

سرانه به ریال

۱۰- تولید ناخالص داخلی

سرانه به دلار

۰۴۵/۲۱

۳۰۶

۲۹۵/۳۹

۵۷۱

۴۱۶/۶۹

۰۰۹/۱

۳/۱۳

۱/۱۲

هدفهای رشد متوسط ارزش هر یک از بخشهای عمده به قیمتهای ثابت سال ۱۳۵۱ بشرح جدول شماره (۲) میباشد.

جدول ۲- ارزش افزوده بخشهای عمده به قیمتهای ثابت سال ۱۳۵۱

(میلیارد ریال)

۱۳۵۱

۱۳۵۶

درصد رشد

۱- کشاورزی

۲- نفت

۳- صنایع و معادن

الف – صنعت و معدن

ب- ساختمان

پ- آب

ت – برق

۴- خدمات

-/۲۰۳

-/۳۱۷

۵/۲۴۰

-/۱۶۵

-۵۶

۷/۲

۸/۱۶

۵/۴۶۵

-/۲۶۵

-/۵۵۴

-/۴۸۹

-/۳۳۶

-/۱۰۲

۷/۴

۳/۴۵

۸۰۲

۵/۵۸

۸/۱۱

-/۱۵

۳/۱۵

-/۱۳

-/۱۲

-/۲۲

۵/۱۱

۵- تولید ناخالص داخلی

به قیمت عوامل

-/۲۲۶ر۱

-/۱۱۰ر۲

۴/۱۱

بدین ترتیب هدف رشد متوسط سالانه تولید ناخالص داخلی طی برنامه پنجم معادل ۴/۱۱ درصد در سال تعیین میگردد. با تحقق هدفهای مذکور سهم بخشهای مختلف در تولید ناخالص داخلی در پایان برنامه پنجم در مقایسه با ارقام مشابه در پایان برنامه سوم و چهارم بشرح جدول شماره ۳ خواهد بود. جدول ۳- سهم اجزاء تولید ناخالص داخلی بقیمتهای ثابت

(درصد)

۱۳۴۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

۱- کشاورزی

۲- نفت

۳- صنایع و معادن

۴- خدمات

-/۲۱

-/۲۴

-/۲۰

-/۳۵

۶/۱۶

۴/۲۵

-/۲۰

-/۳۸

۵/۱۲

۳/۲۶

۲/۲۳

-/۳۸

تولید ناخالص داخلی

۱۰۰

۱۰۰

۱۰۰

۲ – ۱ - سرمایه گذاری ثابت، در دوره برنامه پنجم، تحقق دادن به هدفهای فوق الذکر مستلزم انجام حدود ۴۶۰/۲ میلیارد ریال ۷/۳۵ میلیارد دلار) سرمایه گذاری ثابت خواهد بود. حدود ۵۴۸/۱ میلیارد ریال از سرمایه گذاری ثابت فوق سهم بخش دولتی و ۹۱۲ میلیارد ریال بقیه سهم بخش خصوصی برآورد میگردد. بدین ترتیب نسبت سرمایه گذاری ثابت ناخالص داخلی به تولید ناخالص ملی از ۲۲ درصد در سال آخر برنامه چهارم به بیش از ۲۷ درصد در سال آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت. نسبت پس انداز ملی به تولید ناخالص ملی طی همین مدت از ۵/۲۱ درصد بحدود ۲۶ درصد افزایش خواهد یافت.

در ضمن با توجه به قدرت مالی که بعضی از مؤسسات انتفاعی و بازرگانی دولت در اثر سرمایه گذاریهای گذشته حاصل کرده اند، پیش بینی میشود که از کل ۱۵۴۸ میلیارد ریال سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی، حدود ۳۱۶ میلیارد ریال مستقیماً توسط این مؤسسات از منابع خود انجام شود و -/۱۲۳۲. میلیارد ریال بقیه از اعتبارات عمرانی تأمین گردد. با در نظر گرفتن مبلغ ۲۱۲ میلیارد ریال هزینه های عمرانی غیر ثابت (جهت بهره برداری از سرمایه گذاریهای فوق و گسترش هزینه فعالیتهای اقتصادی و اجتماعی دولت که جنبه سرمایه گذاری غیر ثابت دارند) و حدود ۱۱۶ میلیارد ریال برای انتقال از منابع دولتی به بخش خصوصی بصورت وام از طریق بانکها و مؤسسات اعتباری، مجموع اعتبارات عمرانی برنامه پنجم به ود ۱۵۶۰ میلیارد ریال یا ۷/۲ابر رقم مشابه در برنامه چهارم بالغ میگردد.

-جدول شماره (۴) توزیع سرمایه گذاری ثابت بین بخشهای مختلف را در طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۴- سرمایه گذاری ثابت طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل درآمد مؤسسات انتفاعی و بازرگانی دولت و سایر منابع

جمع

از محل پس انداز و منابع خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

۱

۲

۱+۲=۳

۴۰۰

۵

۵+۴=۶

۶

۱-

-/۹۳

۶/۹

۶/۱۰۲

-/۲۲

-/۲۸

-/۵۰

۶/۱۵۲

۲-

-/۱۰۴

-/۵

-/۱۰۹

-/۲

-/۲

-/۴

-/۱۱۳

۳-

۹/۱۵۹

۷/۱۵

۶/۱۷۵

۸/۳۰۶

-/۲۰

۸/۳۲۶

۴/۵۰۲

۴-

۵/۴۴

۳/۰

۸/۴۴

۲/۳

-/۲

۲/۵

-/۵۰

۵-

۲/۱۳۰

۲/۶۰

۴/۱۹۰

۷/۱۳۹

-

۷/۱۳۹

۱/۳۳۰

۶-

-/۲۹

۵/۵۵

۵/۸۴

-/۴۷

-

-/۴۷

۵/۱۳۱

۷-

۸/۵۲

-/۶۶

۸/۱۱۸

-

-

-

۸/۱۱۸

۸-

۱/۱۷۶

۸/۷

۹/۱۸۳

۵/۳

۵/۰

-/۴

۹/۱۸۷

۹-

۳/۳۶

۷/۲۰

۰/۵۷

-

-

-

-/۵۷

۱۰-

-/۳۶

-

-/۳۶

۵/۲

-

۵/۲

۵/۳۸

۱۱-

۵/۳۲

۵/۲۸

-/۶۱

-

-

-

-/۶۱

۱۲-

۸/۹۰

-

۸/۹۰

-

-

-

۸/۹۰

۱۳-

-/۷۹

-/۱۵

-/۹۴

-/۳۰۵

۸/۳

۸/۳۰۸

۸/۴۰۲

۱۴-

۹/۱۲۵

-

۹/۱۲۵

۵/۱

۱/۱

۶/۲

۵/۱۲۸

۱۵-

-/۵

-

-/۵

۲/۰

۲/۰

۴/۰

۴/۵

۱۶-

۹/۳

-

۹/۳

-/۹

۲/۳

۲/۱۲

۱/۱۶

۱۷-

۷/۱۸

۳/۱

-/۲۰

۲/۴

-/۵

۲/۹

۲/۲۹

۱۸-

۵/۵

-

۵/۵

-

-

-

۵/۵

۱۹-

۷/۸

-

۷/۸

-

-

-

۷/۸

۲۰-

۷/۰

-

۷/۰

-

-

-

۷/۰

۲۱-

-

۱/۳۰

۱/۳۰

-

-

-

۱/۳۰

جمع

۵/۱۲۳۲

۲/۱۵۴۸

۶/۸۴۶

۸/۶۵

۴/۹۱۲

۶/۲۴۶۰

۳ – ۱ - مبادلات خارجی - دریافتهای جاری ارزی کشور در دوره برنامه پنجم جمعاً به حدود ۷/۳۰ میلیارد دلار بالغ میگردد که بیش از دو برابر و نیم دریافتهای جاری ارزی کشور در دوره برنامه چهارم میباشد.

حدود ۶/۲۴ میلیارد دلار ( یا ۸۰ درصد) این مبلغ از بخش نفت، حدود ۱/۴ میلیارد دلار ۵/۱۳ درصد) از محل صادرات کالاهای غیر نفتی و حدود-/۲میلیارد دلار (یا ۵/۶ درصد) بقیه از محل صادرات خدمات تأمین خواهد شد.

طی برنامه پنجم، دریافتهای ارزی از محل صادرات گاز طبیعی حدود ۳۷۸ میلیون دلار، از محل صادرات پتروشیمی حدود ۱۱۵ میلیون دلار، از محل صادرات مس حدود ۵۵ میلیون دلار و از محل صادرات آلومینیوم حدود ۴۶ میلیون دلار برآورد میگردد.

صادرات سایر کالاهای صنعتی با رشد متوسط سالانه حدود ۳۰ درصد قریب ۱۵۵۰ میلیون دلار و کالاهای سنتی با رشد متوسط سالانه حدود ۱۲ درصد قریب ۲۰۰۰ میلیون دلار ارز برای کشور تأمین خواهد نمود.

در مقابل درآمدهای ارزی فوق، پرداخت حدود ۱/۳۴ میلیارد دلار ارز برای واردات کالا و خدمات از خارج پیش بینی شده است که بیش از دو برابر و نیم پرداختهای جاری ارزی کشور در دوره برنامه چهارم میباشد. حدود ۴۳ درصد این پرداختها توسط بخش خصوصی و ۵۷ درصد بقیه توسط بخش دولتی انجام میگردد. بدین ترتیب با مقایسه ۷/۳۰ میلیارد دلار دریافتهای جاری ارزی و ۱/۳۴ میلیارد دلار پرداختهای جاری ارزی طی برنامه پنجم حدود ۳/۴ میلیارد دلار کسری در خالص حساب جاری بوجود خواهد آمد.

با پیش بینی حدود ۸/۸ میلیارد دلار دریافت وام و سرمایه از خارج و حدود ۷/۴ میلیارد دلار بازپرداخت وام خارجی و سرمایه گذاری ایرانی در خارج، خالص حساب سرمایه به حدود ۱/۴ میلیارد دلار بالغ میگردد و در نتیجه موازنه ارزی اساسی کشور طی برنامه پنجم حدود ۷۳۵ میلیون دلار مازاد خواهد داشت.

-جدول شماره (۵) خلاصه وضع ارزی کشور را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول شماره (۵) خلاصه وضع ارزی کشور در برنامه پنجم

(میلیون دلار)

۱- دریافتهای جاری

۷۳۱/۳۰

الف- دریافتهای بخش نفت

ب- خرید ارز از محل صادرات کالا

پ- خرید ارز از محل خدمات

۲۴۵۸۵

۴۱۴۳

۲۰۰۳

۲- پرداختهای جاری

۳۴۱۰۷

الف- فروش ارز برای واردات کالا

ب- طلای غیر بانکی

پ- فروش ارز برای خدمات

ت- بازپرداخت بهره وامهای خارجی

۲۹۳۸۵

۴۱

۳۴۳۹

۱۲۴۲

۳- خالص حساب جاری

۳۳۷۶

۴- دریافتهای حساب سرمایه

۸۷۷۲

الف- دریافت وام و اعتبارات خارجی دولت

ب- سایر وامها و سرمایه خصوصی از منابع خارجی

۸۳۲۲

۴۵۰

۵- پرداختهای حساب سرمایه

۴۶۶۱

الف- بازپرداخت اصل وام و اعتبارات دولتی

ب- سرمایه گذاری دولت در خارج

پ- بازپرداخت وام و خروج سرمایه خصوصی

۳۹۰۷

۶۰۰

۱۵۴

۶- خالص حساب سرمایه

۴۱۱۱

۷- موازنه ارزی اساسی (خالص حساب سرمایه – خالص حساب جاری)

۷۳۵

۲ - برنامه مالی دولت ۱ – ۲ - دریافتها - کل دریافتهای دولت در دوره برنامه پنجم حدود ۳۳۴۴ میلیارد ریال پیش بینی میگردد که ۲/۴۷ درصد آن از محل درآمد نفت، ۵/۲۳ درصد از محل مالیاتهای مستقیم و غیر مستقیم، ۱۳ درصد از دریافت وام خارجی، ۱۱ درصد از محل استفاده از سیستم بانکی و اوراق قرضه و ۳/۵ درصد بقیه از سایر درآمدها که شامل درآمد حاصل از انحصارات و اعمال تصدی دولت میباشد تأمین خواهد شد. منابع مختلف دریافتهای دولت بقرار زیر پیش بینی شده است:

اول - درآمد نفت در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه حدود ۷/۱۶ درصد جمعاً بالغ بر ۱۵۷۷ میلیارد ریال برآورد میگردد که نزدیک به سه برابر رقم مشابه آن در برنامه چهارم میباشد.

دوم - مالیاتهای مستقیم طی دوره اجرای برنامه با رشد متوسط سالانه حدود ۲۱ درصد به ۳۵۰ میلیارد ریال خواهد رسید. این پیش بینی با توجه به تأثیر رشد درآمد ملی در افزایش وصولی مالیاتهای مستقیم بعمل آمده است.

سوم - مالیاتهای غیر مستقیم طی برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ۱۵ درصد بحدود ۴۳۸ میلیارد ریال خواهد رسید.

چهارم - سایر درآمدهای دولت، شامل درآمد حاصل از انحصارات و اعمال تصدی دولت با رشد متوسط سالانه حدود ۱۰ درصد جمعاً بحدود ۱۳۰ میلیارد ریال بالغ میگردد.

پنجم - در زمینه وام و اعتبارات خارجی برای مصارف عمرانی حداکثر معادل ۴۳۲ میلیارد ریال در دوره برنامه پنجم از منابع خارجی استفاده خواهد شد.

ششم - استفاده خالص از اعتبارات سیستم بانکی و فروش اوراق قرضه به بخش بانکی طی دوران برنامه بالغ بر ۳۱۰ میلیارد ریال خواهد گردید.

هفتم - خالص فروش اوراق قرضه به بخش غیر بانکی طی برنامه پنجم معادل ۵/۵۴ میلیارد ریال برآورد میگردد. ۲ – ۲ - پرداختها - کل پرداختهای دولت در دوره برنامه پنجم حدود ۳۳۴۴ میلیارد ریال پیش بینی میگردد که شامل هزینه های عادی دولت ۵/۴۹ درصد، هزینه های عمرانی ۷/۴۶ درصد و بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجی ۸/۳ درصد میباشد. اجزاء مختلف هزینه ها بقرار زیر پیش بینی شده است.

اول - هزینه های عادی دولت با رشد متوسط سالانه ۷/۱۳ درصد معادل ۵/۱۶۵۴ میلیارد ریال برآورد میگردد. از مبلغ فوق حدود ۴/۱۴۹۸ میلیارد ریال برای هزینه عملیات عادی دولت*، ۳/۹۲ میلیارد ریال برای پرداخت بهره وامهای خارجی و ۹/۶۳ میلیارد ریال بقیه برای پرداخت بهره وامهای داخلی منظور شده است.

دوم - هزینه های عمرانی در دوره برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه حدود ۶/۲۲ درصد به ۱۵۶۰ میلیارد ریال خواهد رسید که حدود ۱۲۹۸ میلیارد ریال آن صرف هزینه های ثابت عمرانی و ۲۶۲ میلیارد ریال بقیه صرف هزینه های غیر ثابت عمرانی خواهد شد.

بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجی در دوره برنامه پنجم حدود ۴/۱۲۹ میلیارد ریال پیش بینی گردیده است.

وضع مالی دولت و توزیع اعتبارات عمرانی در دوره پنجم در جداول (۶) و (۷) منعکس میباشد. جدول ۶- پیش بینی وضع مالی دولت طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

دریافتها

پرداختها

۱- نفت

۴/۱۵۷۷

۱- هزینه های عادی دولت

۶/۱۶۵۴

۲- مالیاتهای مستقیم

۵/۳۵۰

الف – هزینه عملیات عادی

۴/۱۴۹۸*

۳- مالیاتهای غیرمستقیم

۱/۴۳۸

ب- پرداخت بهره وامهای خارجی

۳/۹۲

۴- اقلام جمعاً و خرجاً

-/۵۰

پ- پرداخت بهره وامهای داخلی

۹/۶۳

۵- سایر درآمدها

۱/۱۳۰

۲- هزینه های عمرانی

-/۱۵۶۰

۶- وام های خارجی

۴/۴۳۳

۳- بازپرداخت اصل وامها و اعتبارات خارجی

۴/۱۲۹

۷- اعتبارات بانکی (خالص)

۰/۳۱۰

۸- فروش اوراق قرضه ببخش

غیر بانکی (خالص)

۵/۵۴

جمع -/۳۳۴۴

جمع -/۳۳۴۴

* شامل اقلام جمعاً و خرجاً. جدول ۷- توزیع اعتبارات دولت طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

اعتبارات عادی نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل

ثابت

غیرثابت

جمع

۱

۲

۳

۳+۲=۴

۴+۱=۵

۱- کشاورزی

۹/۵۸

-/۱۲۱

-/۸۷

-/۲۰۸

۹/۲۶۶

۲- آب

۷/۲

-/۱۰۶

-/۲

-/۱۰۸

۷/۱۱۰

۳- صنایع

۶/۱۰

۹/۱۷۹

-/۴

۹/۱۸۳

۵/۱۹۴

۴- معادن

۹/۰

۵/۴۶

-

۵/۴۶

۴/۴۷

۵- نفت

-

۲/۱۳۰

۵/۰

۷/۱۳۰

۷/۱۳۰

۶- گاز

-

-/۲۹

-

-/۲۹

-/۲۹

۷- برق

-/۱

۸/۵۲

۷/۰

۵/۵۳

۵/۵۴

۸- ارتباطات

۲/۲۰

۶/۱۷۶

-

۶/۱۷۶

۸/۱۹۶

۹- مخابرات

۲/۱۸

۱/۳۶

۵/۸

۶/۴۴

۸/۶۲

۱۰- عمران روستائی

۸/۱

-/۳۶

-

-/۳۶

۸/۳۷

۱۱- عمران شهری

۸/۰

۵/۳۲

۵/۰

-/۳۳

۸/۳۳

۱۲- ساختمانهای دولتی

۴/۰

۸/۹۰

-

۸/۹۰

۲/۹۱

۱۳- مسکن

۴/۰

۸/۸۲

-

۸/۸۲

۲/۸۳

۱۴- آموزش و پرورش

-/۱۷۵

-/۱۲۷

-/۱۰۳

-/۲۳۰

-/۴۰۵

۱۵- فرهنگ و هنر

۵/۶

۲/۵

۲/۴

۴/۹

۹/۱۵

۱۶- جهانگردی و سیاحت

۳/۱

۱/۷

۶/۰

۷/۷

-/۹

[ردیف ۱۷ حذف شده است]

۱۸- تأمین و رفاه اجتماعی

۵/۳۸

۵/۵

۵/۱۰

-/۱۶

۵/۵۴

۱۹- تربیت بدنی و پیشاهنگی

۹/۲۰

۷/۸

۳/۱

-/۱۰

۹/۳۰

۲۰- آمار و بررسیها

۵/۱۰

۷/۰

۵/۵

۲/۶

۷/۱۶

۲۱- خدمات عمومی عمران نواحی

۶/۰

-*

۳/۵**

۳/۵***

۹/۵

جمع

۷/۴۳۳

۱/۱۲۹۸

۹/۲۶۱

-/۱۵۶۰

۷/۱۹۹۳ شامل ۸/۶۵ میلیارد ریال انتقال ببخش خصوصی (بصورت وام) شامل ۵۰ میلیارد ریال انتقال ببخش خصوصی (بصورت وام) *شامل ۸/۱۱۵ میلیارد ریال انتقال ببخش خصوصی (بصورت وام) فصل سوم

نیروی انسانی و اشتغال ۱ - تحول جمعیت کشور

طی برنامه عمرانی پنجم در اثر عوامل شهرنشینی، سواد و اجرای برنامه های عمرانی، بخصوص برنامه تنظیم خانواده، میزان افزایش طبیعی سالانه جمعیت از ۱/۳ درصد در ابتدای برنامه به ۶/۲ درصد در پایان برنامه خواهد رسید. بدین ترتیب رشد متوسط سالانه جمعیت حدود ۹/۲ درصد افزایش داشته و جمعیت کشور از ۲/۳۱ میلیون نفر در سال ۱۳۵۱ به حدود ۳۶ میلیون نفر در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت. جدول شمارۂ ۱ توزیع جمعیت را به تفکیک مرد و زن طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد: جدول ۱- توزیع جمعیت به تفکیک مرد و زن طی برنامه پنجم عمرانی

(تعداد به هزار نفر)

سال

کل

مرد

زن

۱۳۵۱

۳۱۱۶۹

۱۵۹۵۹

۵۲۱۱۰

۱۳۵۲

۳۲۱۳۵

۱۶۴۵۱

۱۵۶۸۴

۱۳۵۳

۳۳۰۹۹

۱۶۹۳۷

۱۶۱۶۲

۱۳۵۴

۳۴۰۹۲

۱۷۴۳۷

۱۶۶۵۵

۱۳۵۵

۳۵۰۴۶

۱۷۹۱۷

۱۷۱۲۹

۱۳۵۶

۳۵۹۵۷

۱۸۳۸۳

۱۷۵۷۴

در ساختمان سنی جمعیت طی برنامه پنجم عمرانی تغییراتی بوجود نخواهد آمد و نسبت گروههای سنی جوان ( کمتر از ۱۵ سال) در حدود ۴۵ درصد خواهد بود، در حالیکه این نسبت در کشورهای صنعتی به یک سوم جمعیت کل نیز نمیرسد. جدول ۲ توزیع جمعیت را بر حسب گروههای سنی طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد:

-جدول ۲ - توزیع جمعیت بر حسب گروههای سنی طی برنامه

پنجم عمرانی

(تعداد به هزار نفر)

گروههای سنی

۱۳۵۱

۱۳۵۶

تعداد

درصد

تعداد

درصد

کمتر از ۱۵ سال

۱۴۱۸۴

۵/۴۵

۱۶۱۰۵

۸/۴۴

۶۴-۱۵

۱۶۱۸۴

۹/۵۱

۱۸۸۹۶

۵/۵۲

۶۵ سال ببالا

۸۰۱

۶/۲

۹۵۶

۷/۲

۳۱۱۶۹

۱۰۰

۳۵۹۵۷

۱۰۰

۲(منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - شهرنشینی و روستانشینی

رشد سریع اقتصاد کشور در سالهای اخیر، بخصوص در بخش صنعت موجب شده است که شهرنشینی مرتباً رو به افزایش گذارد و از سوی دیگر افزایش سریع جمعیت در روستاهای کشور در اثر بهبود بهداشت و وضع زندگی سبب شده است که بعضی از نقاط روستائی تغییر سیما داده و به شهرک تبدیل گردد. در نتیجه رشد جمعیت شهرنشین کشور از ۲/۱۳ میلیون نفر در سال ۱۳۵۱ به حدود ۱۷ میلیون نفر در سال ۱۳۵۶ خواهد رسید و بدین ترتیب نسبت شهرنشینی از ۵/۴۲ درصد به ۲/۴۷ درصد افزایش خواهد یافت.

-جدول شماره ۳ توزیع جمعیت شهرنشین و روستانشین کشور را طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد: جدول شماره ۳- توزیع جمعیت شهر نشین و روستانشین کشور

طی برنامه پنجم عمرانی

(تعداد به هزار نفر)

سال

مناطق شهری

مناطق روستائی

جمعیت

مرد

زن

جمعیت

مرد

زن

۱۳۵۱

۱۳۲۴۷

۶۸۹۱

۶۳۵۶

۱۷۹۲۲

۹۰۶۸

۸۸۵۴

۱۳۵۲

۱۳۹۶۵

۷۲۶۳

۶۷۰۲

۱۸۱۷۰

۹۱۸۳

۸۹۸۷

۱۳۵۳

۱۴۶۹۶

۷۶۴۴

۷۰۵۲

۱۸۴۰۳

۹۲۹۲

۹۱۱۱

۱۳۵۴

۱۵۴۵۷

۸۰۴۰

۷۴۱۷

۱۸۶۳۵

۹۳۹۶

۹۲۳۹

۱۳۵۵

۱۶۲۱۶

۸۴۳۴

۷۷۸۲

۱۸۸۳۰

۹۴۸۰

۹۳۵۰

۱۳۵۶

۱۶۹۷۲

۸۸۳۱

۸۱۴۱

۱۸۹۸۵

۹۵۴۹

۹۴۳۶

۳ - جمعیت فعال

نسبت عمومی فعالیت* از ۵/۲۹ درصد در سال ۱۳۵۱ به ۴/۲۹ درصد در سال ۱۳۵۶ تقلیل خواهد یافت و نسبت جمعیت فعال به جمعیت ده سال ببالای کشور نیز از ۱/۴۴ درصد به ۴/۴۳ درصد میرسد. در نتیجه جمعیت فعال کشور از ۲/۹ میلیون نفر در سال ۱۳۵۱ به ۶/۱۰ میلیون نفر در سال۱۳۵۶ خواهد رسید.

-جدول شماره ۴ جمعیت فعال کشور را طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد: جدول شماره ۴

جمعیت فعال کشور طی برنامه پنجم عمرانی

(تعداد به هزار نفر)

سال ۱۳۵۱

سال ۱۳۵۶

تغییرات

جمعیت ده سال ببالا

۲۰۸۷۶

۲۴۴۱۲

۳۵۳۶+

جمعیت فعال

۹۱۹۷

۱۶۰۰

۱۴۰۳+

نسبت فعالیت (درصد)

۱/۴۴

۴/۴۳

۷/۰-

نسبت فعالیت مردان از ۸/۴۸ درصد در سال ۱۳۵۱ به ۷/۴۷ درصد در سال ۱۳۵۶ تقلیل خواهد یافت و این کاهش ناشی از توسعه تعلیمات ابتدائی، متوسطه و عالی میباشد که در نتیجه تعداد قابل توجهی از افراد در سنین فعالیت را به نظام آموزشی سوق میدهد در حالیکه نسبت فعالیت زنان ده سال ببالا از ۸/۱۳ درصد به ۲/۱۵ درصد افزایش پیدا خواهد کرد.

عوامل عمده مؤثر در افزایش سطح فعالیت زنان را میتوان: توسعه سواد، شهرنشینی و تغییر در سنین ازدواج در جامعه شهری نام برد. نسبت جمعیت فعال کشور به کل جمعیت.

جدول شماره ۵ تحول جمعیت فعال کشور را به تفکیک جنس طی برنامه پنجم عمرانی نشان میدهد:

-جدول شمارۂ ۵ - تحول جمعیت فعال به تفکیک جنس طی برنامه

پنجم عمرانی

(تعداد به هزار نفر)

مردان

زنان

۱۳۵۱

۱۳۵۶

تغییرات

۱۳۵۱

۱۳۵۶

تغییرات

جمعیت ده سال ببالا

۱۰۶۹۶

۱۲۴۵۰

۱۷۵۴+

۱۰۱۸۰

۱۱۹۶۲

۱۷۸۲+

جمعیت فعال

۷۷۸۹

۸۷۸۳

۹۹۴+

۱۴۰۸

۱۸۱۷

۴۰۹+

نسبت فعالیت (درصد)

۸/۷۲

۵/۷۰

۳/۲-

۸/۱۳

۲/۱۵

۴/۱+

۴ - هدفها و خط مشی های اساسی

هدفها و خط مشی های اساسی نیروی انسانی در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

الف - ایجاد حداکثر امکانات اشتغال مولد برای جویندگان کار.

ب - تبدیل تدریجی مشاغل غیر مولد و کم بازده به مشاغل مولد و تمام وقت.

پ - فراهم ساختن تسهیلات لازم بمنظور ایجاد قابلیت تحرک مطلوب در نیروی کار.

ت - تطبیق سطح مزد و درآمد کارگران با افزایش درآمد ملی.

برای نیل باین منظور سیاست سرمایه گذاری در کلیه بخشها ( صنعت، کشاورزی، راهسازی و غیره) با توجه به هدفهای اصلی اشتغال تنظیم گردیده و در تحقق آن از کلیه سیاستها و ابزارهای مهمی که در اختیار دولت است از قبیل سیاستهای اعتباری، مالی، مالیاتی، بازرگانی و غیره استفاده خواهد شد. ۵ (اصلاحی ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) - امکانات مشخص اشتغال

۱ - ۵ - بخش کشاورزی که در حال حاضر با حدود ۶/۳ میلیون نفر جمعیت شاغل بزرگترین سهم (حدود ۴۰ درصد) را از نظر اشتغال بین بخشهای عمده اقتصادی کشور دارد، طی برنامه پنجم نقش مهم و مؤثری در ایجاد اشتغال جدید نخواهد داشت. ولی حدود ۳۰۰ هزار نفر از تعداد مشاغل غیر مولد در این بخش کاسته خواهد شد و بهمین میزان بر تعداد مشاغل مولد اضافه خواهد گردید.

۳ - ۵ - در بخش ساختمان نیز ۳۲۰ هزار شغل جدید فراهم خواهد گردید.

۴ - ۵ - بخش خدمات برای ۴۰۰ هزار نفر امکانات اشتغال جدید فراهم خواهد کرد و بعلاوه حدود یکصد هزار نفر از افرادیکه بکارهای غیر مولد یا نیمه وقت اشتغال دارند بکارهای مولد و تمام وقت جذب خواهند گردید. بدین ترتیب طی برنامه پنجم تعداد ۸/۱ میلیون شغل مولد جدید ایجاد خواهد شد که از این تعداد ۴/۱ میلیون شغل برای افرادی خواهد بود که جدیداً وارد بازار کار میشوند و ۴۰۰ هزار شغل مولد برای افرادیکه فعلا بصورت کم کار و یا در فعالیتهای غیر مولد اشتغال دارند.

-جدول شماره ۶ توزیع شاغلان را در برنامه پنجم بر حسب بخشهای عمده فعالیت اقتصادی نشان میدهد:

جدول شماره ۶ - توزیع شاغلان را در برنامه پنجم بر حسب بخشهای

عمده فعالیت اقتصادی

(تعداد به هزار نفر)

بخشهای عمده فعالیت اقتصادی

اشتغال در سال ۱۳۵۱

اشتغال در سال ۱۳۵۶

امکانات اشتغال جدید طی برنامه

تعداد

درصد

تعداد

درصد

کشاورزی

۳۶۵۹

۱/۴۰

۳۶۰۰

۱/۳۴

۵۹-

نفت

۵۰

۵/۰

۵۰

۵/۰

-

صنایع و معادن

۲۶۸۰

۴/۲۹

۳۷۷۰

۷/۳۵(۷/۹)

۱۰۹۰+

(صنعت و معدن)

(۱۸۹۰)

(۷/۰۲)

(۲۶۵۰)

(۹/۰)

(۷۶۰)+

(ساختمان)

(۷۱۰)

(۸/۷)

(۱۰۳۰)

۷/۲۹

(۳۲۰)+

(آب و برق و گاز)

(۸۰)

(۹/۰)

(۹۰)

-/۱۰۰

(۱۰)+

خدمات

۲۷۴۰

-/۳۰

۳۱۴۰

۴۰۰+

جمع

۹۱۲۹

-/۱۰۰

۱۰۵۶۰

۱۴۳۱+

۶(منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - عرضه و تقاضای نیروی انسانی بر حسب تخصص

تجهیز منابع انسانی کشور بمنظور تأمین حداکثر بهره برداری از نیروی کار کشور در راه تحقق هدفهای اقتصادی و اجتماعی برنامه پنجم یکی از اساسی ترین عوامل موفقیت محسوب میشود و نظام آموزشی کشور، مسئولیت و وظائف مهم و گوناگونی در سطوح مختلف مهارتها در کلیۂ بخشهای فعالیت اقتصادی بر عهده دارد که از آنجمله تکمیل و افزایش معلومات نظری و علمی کارکنان شاغل و تأمین کارکنان مورد نیاز برنامه های توسعه در کلیه سطوح تخصص و در بخشهای عمده فعالیت اقتصادی میباشد. بدین ترتیب با توجه بهدفهای اقتصادی و اجتماعی برنامه پنجم عمرانی در ساخت شغلی کشور دگرگونیهائی بوجود خواهد آمد و نظر به نیاز مبرم کارکنان فنی و حرفه ای در راه اجرای برنامه های توسعه ملی بیش از ۲۰ درصد مشاغل جدید را این گروه تشکیل خواهد داد و نسبت کارکنان فنی و حرفه ای بکل نیروی کار کشور بحدود ۶ درصد خواهد رسید. از این عده بیش از۲۳ هزار نفر را مهندسان رشته های مختلف و حدود ۱۶ هزار نفر را در کادر رشته های مختلف پزشکی و حدود ۱۹۰ هزار نفر را کارکنان آموزش و حدود۶۰ هزار نفر را تکنیسینهای فنی در رشته های مختلف تشکیل میدهند. پیش بینی میشود که نظام آموزشی و فارغ التحصیلان ایرانی خارج از کشور بخوبی بتوانند این نیازهای تخصصی را جوابگو باشند و همچنین بیش از ۲۰۰ هزار نفر کارگر ماهر در رشته های مختلف صنعتی مورد نیاز خواهند بود و متجاوز از یکصد هزار نفر کارگر نیمه ماهر در رشته های مختلف نیز تربیت و بکار گمارده خواهند شد. با پیش بینی هائی که از نظر توسعه و تجهیز مراکز حرفه ای وزارت کار و امور اجتماعی بعمل آمده، امکان تربیت آنها عملی خواهد شد.

-جدول شمارۂ ۷ تغییرات گروههای شغلی نیروی کار کشور را در برنامه پنجم نشان میدهد: جدول شماره ۷ تغییرات گروههای شغلی نیروی کار کشور طی برنامه

پنجم عمرانی

(تعداد به هزار نفر)

گروههای شغلی

۱۳۵۱

۱۳۵۶

تغییرات

کارکنان فنی و حرفه ای

۴۲۳

۷۰۶

۲۸۳+

مدیران و کادر عالی اداری

۲۲

۴۶

۲۴+

کارکنان دفتری

۲۴۰

۳۲۵

۸۵+

کارکنان فروش

۷۱۸

۸۸۳

۶۵+

کشاورزی و ماهیگیران و دامپروران و جنگلبانی

۳۶۲۰

۳۵۷۰

۵۰-

معدنچیان و کارگران معدن

۱۸

۵۴

۲۶+

کارکنان حمل و نقل

۱۲۱۱

۱۲۵۲

۴۱+

کارگران تولیدی و حرفه ای

۱۸۱۹

۲۵۸۱

۷۶۲+

کارکنان خدمات

۱۰۵۸

۱۱۴۳

۸۵+

جمع

۹۱۲۹

۱۰۵۶۰

۱۴۳۱+

۷ - سیاست اشتغال و نیروی انسانی

۱ - ۷ - بازار کار: تنظیم بازار کار کشور از طریق واحدهای مشاغل و کاریابی از مهمترین ابزارهای سیاست اشتغال خواهد بود. بمنظور شناسائی دقیق تعداد جویندگان کار و نوع کار مورد نظر و کمک به جذب و اشتغال سریع آنان و تعیین کمیت و کیفیت تعادل عرضه و تقاضا در بازار کار و ارائه اطلاعات جامع در کوتاهترین مدت در کلیه مراکز استانها و فرمانداریهای کل و مناطق و شهرهای صنعتی، مراکز کاریابی و اشتغال تأسیس خواهد شد.

بمنظور آماده ساختن جویندگان کار برای احراز مشاغل، وزارت کار با توجه به نیازهای بازار کار هر منطقه مراکز آموزش حرفه ای کوتاه مدت را در کنار مراکز کاریابی و اشتغال تأسیس خواهد نمود.

۲ - ۷ - بمنظور حمایت کارگران در مقابل بیکاریهای ناشی از تحول و پیشرفت تکنولوژی و عوامل دیگر، بررسیهای لازم برای صندوق بیمه بیکاری با مشارکت همه جانبه دولت، کارفرمایان و کارگران انجام و مقدمات تشکیل صندوق مزبور فراهم خواهد شد. همچنین بمنظور اجرا و تعمیم بیمه مرکزی، واحدی وابسته به واحدهای کاریابی و مشاغل وزارت کار و امور اجتماعی تشکیل خواهد شد و کلیه مراحل برنامه منجمله مطالعات و تدوین مقررات را بعهده خواهد گرفت.

۳ - ۷ - برای شناخت مشاغل موجود و راهنمائی دقیق جویندگان کار و فارغ التحصیلان سطوح مختلف نظام آموزشی، فرهنگ ملی مشاغل تهیه و تدوین خواهد گردید.

۴ - ۷ - بمنظور توسعه مشارکت زنان در فعالیتهای اقتصادی مشوقهائی برای ورود این گروه به بازار کار، مانند قائل شدن حق تقدم در بعضی از مشاغل نظیر معلمی در نظر گرفته خواهد شد.

۵ - ۷ - برای شناخت امکانات اشتغال در برنامه عمرانی پنجم از کلیه امکانات آماری برای جمع آوری اطلاعات استفاده خواهد شد و به امر آمارگیری در زمینه نیروی انسانی توجه خاص مبذول خواهد گردید. آمارگیریهای نیروی انسانی، مزد و ساعات کار توسط وزارت کار و امور اجتماعی بطور وسیعتر انجام خواهد شد. ۸ - سیاست مزد

در برنامه پنجم، مزد بعنوان یک عامل مهم سیاست اجتماعی مورد نظر خواهد بود و کوشش خواهد شد که از یکطرف مزد در مجموع درآمد ملی افزایش یابد و از سوی دیگر سطح دستمزدها با توجه به حداقل معیشت و رفاه قابل قبول تعیین شود. با اجرای این سیاست سطح درآمدهای پائین افزایش داده خواهد شد که خود بتوزیع عادلانه درآمد کمک خواهد نمود. با استفاده از آمارهای دقیق و شناخت احوال اجتماعی در هر منطقه و با توجه به بهره وری، حداقل مزد بجای هر دو سال یکبار بطور سالانه مورد تجدید نظر قرار خواهد گرفت.

سهیم کردن کارگران در منافع کارگاه های تولیدی و صنعتی و همچنین برنامه فروش سهام کارخانجات در وهله اول به کارگران و کارمندان کارخانه ها بمنظور افزایش درآمد و بهره دهی کار تعمیم خواهد یافت.

برای تهیه و تدوین یک سیاست ملی دستمزدها و درآمدها و تجدید نظر مداوم در آن، هیئتی تحت عنوان «هیئت دستمزدها و درآمدها» مرکب از وزیر اقتصاد، وزیر کار و امور اجتماعی، وزیر مشاور و دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، وزیر مشاور و رئیس سازمان برنامه و بودجه و رئیس کل بانک مرکزی تشکیل خواهد شد. سیاستها و خط مشی های تدوین شده توسط هیئت مزبور، پس از تصویب هیئت دولت بموقع اجرا گذارده خواهد شد. ۹ - آموزش فنی و حرفه ای

مسئولیت و نظارت بر امر آموزش حرفه ای کارگران بزرگسال بعهده وزارت کار و امور اجتماعی خواهد بود و با توجه به اهمیت توسعه مراکز کاریابی حرفه ای، وزارت کار و امور اجتماعی در دوران برنامه عمرانی پنجم تعداد مراکز حرفه ای خود را گسترش خواهد داد. در این زمینه اجرای کامل قانون کارآموزی از لحاظ تربیت کارگران مورد نیاز فعالیتهای اقتصادی حائز اهمیت است. روشهای آموزشی بنحوی تغییر خواهد یافت و مقاطع تحصیلی بطوری معین و مشخص خواهد شد که امکانات آموزشی در کلیه سطوح برای کارگران فراهم آید و کارگران با توجه به تمایل و استعداد خود بتوانند به کسب مهارت و تخصص بپردازند. ولی بهر حال مقاطع تحصیلی چنان در نظر گرفته خواهد شد که چنانچه فردی ترک تحصیل کند با داشتن مهارت کافی قابلیت جذب در بازار کار داشته باشد.

در مناطق عقب مانده کشور نیروی انسانی مهمترین عامل اقتصادی و اجتماعی میباشد، برای آنکه امکان استفاده از این عامل مهم فراهم گردد به ایجاد و گسترش مراکز آموزشی و کارآموزی جهت آموزش سواد و مهارتهای فنی و حرفه ای به نیروی انسانی ساکن در نواحی مزبور توجه خاصی مبذول خواهد شد. فصل چهارم

عمران ناحیه ای مقدمه

با توسعه سریع اقتصادی کشور در دهه گذشته اقتصاد ملی از یکطرف بسرعت وارد مراحل تازه و پیشرفته تری شده و از طرف دیگر تنوع و پیوستگی فوق العاده ای در بخش های مختلف آن پدید آمده، بطوریکه لزوم توجه بتوسعه متعادل تر نواحی کشور و ایجاد همآهنگی در فعالیتهای عمرانی روزافزون گردیده است.

بررسی توزیع تولید ناخالص و سرمایه گذاریهای عمرانی در نواحی مختلف کشور نشان می دهد که در برخی از موارد تولید ناخالص سرانه و سرمایه گذاریها و هزینه های عمرانی، متناسب با جمعیت، امکانات و احتیاجات نواحی مختلف نمیباشند.

عدم تعادل در توزیع درآمد و سرمایه گذاری در بین نواحی از یکسو مهاجرت بمناطق پیشرفته خصوصاً استان مرکزی را تشدید نموده و مسائل شهری را حادتر مینماید و از سوی دیگر سبب عدم استفاده کامل از امکانات طبیعی و اقتصادی مناطق کم بهره میگردد.

با توجه بمسائل فوق الذکر در اواخر برنامه چهارم با استفاده از فرصت گرانبهای برگذاری جشن های دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران و بمنظور بزرگداشت این جشن ها در جهت گسترش عدالت اجتماعی و تأمین موجبات مشارکت بیشتر مردم در امور مربوط بخود اقدام بتهیه و اجرای طرحهای مجتمع عمرانی گردید.

این طرحها بصورت فعالیتهای مجتمع عمرانی، در زمینه های آموزش و پرورش، کشاورزی، صنایع، ارتباطات، عمران شهری، عمران روستائی، عمران عشایری، بهداشت و بهسازی محیط برای هر یک از استانها و فرمانداریهای کل کشور تهیه و زیر نظر استانداران و فرمانداران کل بمرحله اجرا گذاشته شد.

با آنکه در سال اول اجرای طرحهای مجتمع، از یکطرف آمادگی و تجربه کافی در اجرای طرحهای عمرانی در سطح استانها و فرمانداریهای کل موجود نبود و از طرف دیگر مقررات و آئین نامه های حاکم بر طرحها انعطاف لازم برای جذب اعتبار این طرحها را نداشت، معهذا از مجموع ۵/۴ میلیارد ریال اعتبار اختصاص یافته باستانها، بیش از ۹۰ درصد آن بمصرف رسید. تجربه اجرای طرحهای مجتمع عمرانی، علاوه بر اثرات درخشان نوسازی و ساختمانی، نتایج اقتصادی و اجتماعی مهم زیر را نیز در بر داشت:

- تفویض اختیار بمأموران محلی سبب گردید که گام مثبتی در جهت عدم تمرکز امور برداشته شود.

- در مقامات محلی تحرک و دلگرمی فوق العاده ای ایجاد شد که موجب پیشرفت سریع طرحها گردید.

- اجرای طرحهای مجتمع سبب گردید که در سطح استانها و فرمانداریهای کل ظرفیتهای اجرائی جدیدی بوجود آید.

- شرایط مساعدی جهت انجام وظائف انجمنهای شهر و شهرستان و استان فراهم گردید و مردم و نمایندگان آنها همزمان با تأسیس انجمنهای مزبور بصورت عملی و جدی در تعیین سرنوشت منطقه خود مشارکت و دخالت نمودند.

- اجرای طرحهای مجمع عمرانی علاوه بر ایجاد رونق نسبی اقتصادی در مناطق دور افتاده کشور موجب گردید که نیازمندیهای فوری مناطق نیز تأمین گردد.

- در توزیع اعتبارات عمرانی بین نواحی کشور ضابطه های منطقی تری از قبیل جمعیت و نیازهای اجتماعی و اقتصادی بوجود آمد. ۱ - هدفهای اساسی عمران ناحیه ای در برنامه پنجم

اول - تأکید بر تأمین خدمات اجتماعی و ایجاد اشتغال بیشتر در مناطقی که بدلایل کمبود منابع و سایر عوامل طبیعی دیگر از رشد کافی برخوردار نبوده اند.

بدین منظور هدفهای رشد اجتماعی و اقتصادی هر یک از نواحی در دوره برنامه به ترتیبی تعیین گردید که ضمن جلوگیری از افزایش شکاف موجود در پایان برنامه پنجم اختلاف بین درآمد فردی در بین نواحی تا حدودی تعدیل یابد.

دوم - ایجاد همآهنگی در سرمایه گذاریها و فعالیتهای عمرانی مناطق چه در مرحله تنظیم برنامه ها و چه در مرحله اجرا بمنظور استفاده بهتر و کاملتر از ظرفیتهای بوجود آمده و سرمایه گذاریهائی که در آینده بعمل خواهد آمد.

سوم - تأمین موجبات بیشتر مشارکت مستقیم مقامات محلی و مردم در امور عمرانی و اقتصادی نواحی.

چهارم - تقلیل درصد مهاجرت و تنظیم حرکت جمعیت در کشور و تبدیل تدریجی نقاط مهاجرفرست مستعد برای توسعه بنقاط مهاجرپذیر. ۲ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) - سیاستها و خط مشی های کلی

بمنظور تحقق چهار هدف اساسی فوق در برنامه پنجم سیاستها و خط مشی های کلی زیر بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد:

- سرمایه گذاری در برنامه های خاص ناحیه ای که دارای جنبه های قوی اجتماعی میباشند بر اساس ضوابطی از قبیل جمعیت، اهمیت تولیدی منطقه درآمد سرانه و امکانات نواحی در تجهیز منابع مالی و سرمایه ای توزیع خواهد گردید.

بدیهی است توزیع اعتبارات برنامه ها و طرحهائی که دارای جنبه های ملی میباشد، بر اساس ضوابط دیگری از قبیل هدفهای ملی، اهمیت تولیدی هر منطقه بعمل آمده و ترتیبی داده خواهد شد که با توجه به مزیتهای نسبی هر ناحیه از استعدادهای طبیعی و منابع موجود در آن ناحیه حداکثر استفاده بعمل آید. با اجرای این سیاست، نواحی استان ساحلی و کرمانشاه و کردستان و ایلام که در برنامه چهارم از مناطق مهاجرفرست بودند در پایان برنامه پنجم بنقاط مهاجرپذیر علی الخصوص در زمینه جذب نیروی انسانی ماهر تبدیل خواهند گردید ( جدول شماره ۱).

- در قالب بررسی کلی منابع هر منطقه، قطبهای کشاورزی، صنعتی، جهانگردی و نظائر آن تعیین و در داخل قطبها وضع و کیفیت منابع آب و زمین مورد بررسی قرار گرفته و اولویت تخصیص آنها بهر یک از فعالیتهای کشاورزی صنعتی، معدنی، مسکونی، توسعه شهری بر حسب مناطق و در سطح کشور مشخص خواهد گردید و در ضمن سعی خواهد شد که برنامه توسعه شهرها و مراکز جمعیتی آینده، با توجه به منابع، امکانات و احتیاجات ناحیه ای که شهر را در بر می گیرد طرح ریزی گردد.

- برای ترغیب بخش خصوصی به سرمایه گذاری در نواحی عقب افتاده و استفاده از نیروی کار فراوان موجود در این قبیل نواحی و جلوگیری از مهاجرت آنها بتهران و شهرهای بزرگ دیگر تدابیر تشویقی در زمینه های مالی و اعتباری و غیره اتخاذ خواهد شد.

برای اینکه هزینه های عمرانی مصرف شده در نواحی کشور در ایجاد اشتغال و بهبود زندگی مردم ناحیه مورد نظر، تأثیر محسوس و مستقیم داشته باشد در برنامه پنجم نسبت به تجهیز و واگذاری کارها بنیروی انسانی محلی اقدام خواهد گردید. جدول شماره ۱- جمعیت و جمعیت فعال نواحی برنامه ریزی

(ارقام به هزار نفر)

مناطق

جمعیت

نرخ رشد جمعیت ۰/۰

جمعیت فعال

نرخ فعالیت*

تعداد مهاجر

نرخ مهاجرت مناطق کشور**

۱۳۵۱

۱۳۵۶

۵۶-۵۱

۱۳۵۱

۱۳۵۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

۵۶-۱۳۵۱

۱۳۵۶-۱۳۵۱

کل کشور

۳۱۱۶۹

۳۵۹۷۵

۹/۲

۹۱۹۷

۱۰۶۰۰

۱/۴۴

۴/۴۳

۵۶۷+

۷/۱+***

۱

۳۷۲۱

۴۱۸۵

۴/۲

۱۲۰۱

۱۳۳۵

۴/۴۹

۰/۴۸

۹۴-

۴/۲-

۲

۴۴۲۶

۴۹۷۱

۴/۲

۱۲۳۵

۱۴۲۰

۳/۴۳

۱/۴۳

۱۳۰-

۸/۲-

۳

۵۹۸۸

۷۳۴۳

۲/۴

۱۷۱۲

۲۰۳۶

۵/۴۱

۰/۴۰

۴۲۱+

۳/۶+

۴

۲۲۵۸

۲۵۴۰

۴/۲

۶۳۸

۷۴۳

۵/۴۰

۲/۴۳

۸۹-

۷/۳

۵

۲۶۰۴

۲۸۹۹

۲/۲

۷۶۷

۸۷۲

۶/۴۴

۳/۴۴

۹۳-

۴/۳

۶

۲۸۰۴

۳۲۰۰

۷/۲

۹۱۸

۱۰۳۳

۹/۴۸

۷/۴۷

۳۵-

۲/۱

۷

۱۹۴۴

۲۲۲۸

۸/۲

۵۶۸

۶۶۵

۴/۴۳

۴/۴۳

۲۶-

۲/۱

۸

۱۵۸۹

۱۸۰۳

۶/۲

۴۷۲

۵۳۷

۴/۴۴

۶/۴۳

۱۸-

۱/۱

۹

۳۰۵۹

۳۴۶۰

۵/۲

۹۳۱

۱۰۲۷

۹/۴۴

۵/۴۳

۸۲-

۵/۲

۱۰

۲۰۴۷

۳۴۳۵

۸/۲

۵۶۲

۶۷۹

۴/۴۰

۹/۴۰

۵۹+

۶/۲

۱۱

۷۲۹

۹۱۱

۶/۴

۱۹۳

۲۵۳

۸/۳۹

۷/۴۰

۸۷+

۶/۱۰+ جمعیت فعال

جمعیت ده سال بالا تعداد مهاجرتهای ۵۶-۱۳۵۱

جمعیت متوسط سالهای ۱۳۵۶- ۱۳۵۱ علامت + نشان دهنده مهاجر پذیر منطقه و علامت – منفی نمودار مهاجر فرستی منطقه است. ۳ - سرمایه گذاری و برنامه های خاص ناحیه ای

سرمایه گذاریهای خاص ناحیه ای که اجرای آنها موجب تحقق رشد متعادل تر نواحی خواهد گردید. بر اساس جدول شمارۂ ۲ از اعتبارات برنامه های بخشهای اقتصادی و اجتماعی تأمین و تحت عنوان عمران نواحی در نواحی زیر بمصرف خواهد رسید:

میلیارد ریال

۱ - ناحیه شمال ( گیلان و مازندران) ۲/۲۰

۲ - ناحیه آذربایجان ( آذربایجان شرقی و غربی) ۰/۲۷

۳ - ناحیه مرکزی ( استان مرکز، سمنان، زنجان) ۱/۲۱

۴ - ناحیه خوزستان ( خوزستان، کهکیلویه و بویراحمد) ۳/۹

۵ - ناحیه همدان و لرستان ( همدان، لرستان) ۳/۱۵

۶ - ناحیه اصفهان ( اصفهان، یزد، چهارمحال بختیاری) ۲/۱۳

۷ - ناحیه فارس ( فارس) ۶/۱۰

۸ - ناحیه کرمان و زاهدان ( کرمان، سیستان و بلوچستان) ۶/۱۲

۹ - ناحیه خراسان ( خراسان) ۶/۱۷

۱۰ - ناحیه غرب ( کرمانشاهان، کردستان، ایلام) ۰/۱۷

۱۱ - ناحیه ساحلی ( بندرعباس، بوشهر) ۱/۶

-/۱۷۰

توزیع اعتبارات در داخل هر ناحیه بین برنامه های مختلف از قبیل کشاورزی، آب، صنایع، برق، ارتباطات، عمران روستائی و غیره در قالب اصول و ضوابط کلی برنامه های سالانه بعمل خواهد آمد. جدول شماره ۲

محل تأمین اعتبار عمران نواحی بر حسب فصول مختلف

ردیف

-عنوان فصل

اعتبار طرحهای خاص ناحیه ای

اعتبار طرحهای ملی

اعتبار کل

۱

کشاورزی و دامپروری*

-/۵

-/۲۰۳

-/۲۰۸

۲

آب

-/۵

-/۱۰۳

-/۱۰۸

۳

صنایع

-/۵

۹/۱۸۰

۹/۱۸۳

۵

نفت

-

۷/۱۳۰

۷/۱۳۰

۶

کلز

-

-/۲۹

-/۲۹

۷

برق

۵/۶

-/۴۷

۵/۵۳

۸

ارتباطات

-/۹

۶/۱۶۷

۶/۱۷۶

۹

مخابرات

-

۶/۴۴

۶/۴۴

۱۰

عمران دهات

-/۳۶

-

-/۳۶

۱۱

عمران شهری

۷/۱۶

۳/۱۶

-/۳۳

۱۲

ساختمانهای دولتی

-/۱۰

۸/۸۰

۸/۹۰

۱۳

مسکن

۵/۲۴

۳/۵۸

۸/۸۲

۱۴

آموزش و پرورش

۵/۴۰

۷/۱۸۹

-/۲۳۰

۱۵

فرهنگ و هنر

-

۴/۹

۴/۹

۱۶

جهانگردی

-

۷/۷

۷/۷

۱۷

بهداشت و درمان و تغذیه

۹/۵

۱/۴۶

-/۵۲

۱۸

تأمین و رفاه اجتماعی

-/۵

-/۱۱

-/۱۶

۱۹

تربیت بدنی و پیشاهنگی

۱/۳

۹/۶

-/۱۰

۲۰

آمار و بررسیها

-

۲/۶

۲/۶

۲۱

خدمات عمومی عمران نواحی

-

۳/۵

۳/۵

جمع کل

-/۱۷۰

-/۱۳۹۰

۱۵۶۰

در قالب اعتبارات هر ناحیه و از طریق توسعه کمی و کیفی طرحهای مجتمع استثنائی که در برنامه چهارم بمورد اجرا گذاشته شد، برای هر یک از استانها، طرح جامعی متشکل از فعالیتهای مختلف تولیدی و اجتماعی بصورت همآهنگ و متناسب با شرایط خاص استان تخت عنوان «برنامه توسعه استان» تهیه

می شود.

اعتبارات هر ناحیه بین فعالیتهای مختلف، طبق برنامه های سالانه ای که بر اساس برنامه های کلی تنظیم خواهد شد تخصیص خواهد یافت.

در مناطق دامداری متحرک، در قالب طرحهای مجتمع استانی اقدامات جامعی برای ارتقاء سطح درآمد و رفاه دامداران متحرک بمرحله اجرا در خواهد آمد.

هدف نهائی از اجرای این برنامه آنست که زندگی اقتصادی دامداران متحرک تدریجاً بزندگی کشاورزی توأم با دامداری تبدیل گردد و بدین ترتیب شرایط اسکان آنان فراهم شود. در اجرای این برنامه تعدادی مأمور ترویج پس از طی دوره های فشرده ای تربیت و بمناطق دامداری متحرک اعزام خواهند گردید.

پیش بینی میگردد که طی برنامه پنجم تعداد -/۵۰. طرح عمرانی مربوط به دامداران متحرک در مناطق لرستان، کردستان، سیستان و بلوچستان، فارس، آذربایجان، بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد که هر مجموعه حدود دو هزار خانوار را تحت پوشش قرار میدهد بمرحله اجرا گذاشته شود.

در برنامه پنجم کادر برنامه ریزی و فنی استانها تقویت میگردد. *مبلغ -/۴ میلیارد ریال از کل این اعتبار به عمران عشایر اختصاص یافته است که در قالب طرحهای مجتمع بمصرف خواهد رسید. فصل پنجم (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹)

حفاظت محیط زیست ۱ - هدفهای اساسی

برنامه حفاظت محیط زیست برای اولین بار در برنامه عمرانی کشور منظور شده است.

ایران در مرحله ای از توسعه اقتصادی است که بخوبی میتواند از تجربیات سایر ممالک و قبل از بروز مسائل پیچیده محیطی استفاده کند و از تکرار اشتباهات این ممالک پرهیز نماید. بنابراین برنامه حفاظت محیط زیست ایران مبتنی بر اصل پیشگیری و نه صرفاً علاج استوار گردیده است.

هدف اصلی این برنامه، حفاظت بهبود و تدریجاً احیاء محیط زیست خواهد بود. هدف دیگر عبارت از تشویق مردم در استفاده صحیح از طبیعت میباشد. ۲ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - سیاستها و خط مشی های کلی: ۱ – ۲ - خط مشی های کلی: در راه نیل به هدف های فوق خط مشی های زیر در برنامه پنجم اعمال خواهد گردید.

الف - در انتخاب روشهای مبارزه با آلودگی، به روش هائی اولویت داده خواهد شد که در امر تولید دخالت مخصوصی نداشته و به قشرهای کم درآمد جامعه فشار وارد نیاورد. بنابراین در یک دوره کوتاه، امکان دارد که جلوگیری کامل از تمام منابع آلوده کننده میسر نباشد.

ب - در امر مبارزه با آلودگی به روشهائی که جنبه پیشگیری دارند و نتیجتاً مستلزم صرف هزینه کمتری می باشند اولویت داده خواهد شد.

پ - در عمل، از کلیه امکانات نیروی انسانی و تجربه سازمانهای موجود، برای مبارزه با آلودگی استفاده خواهد گردید.

ت - در مبارزه با آلودگی، کوشش خواهد شد که حتی الامکان از نتایج تحقیقات و مطالعات علمی و عملی که در سطح جهانی انجام گرفته و می گیرد استفاده شود، و فقط در تطبیق این نتایج با ویژگیهای طبیعی و جغرافیائی ایران مبادرت به تحقیقات اصیل گردد. ۲ – ۲ - سیاست های اجرائی

الف - با در نظر گرفتن علاقه زیاد مردم ایران به گردش در طبیعت و کم هزینه بودن این نوع تفریحات، چگونگی استفاده معقول از پارک ها و سایر منابع طبیعی به اطلاع عموم رسانده خواهد شد و امکانات یکسان برای تمام طبقات جامعه فراهم خواهد گردید.

ب - در آینده سیاست قیمت گذاری و مالیاتی بنحوی تدوین خواهد شد که آلوده کنندگان در مرحله نهائی متحمل هزینه های جلوگیری از آلودگی بشوند پیروی از این سیاست تا حدی، منجر به جلوگیری خود بخود از آلودگی خواهد شد.

پ - به امر اعطای کمک های اعتباری و فنی به بخش خصوصی، جهت جلوگیری از آلودگی صنعتی توجه خاص مبذول خواهد گردید.

ت - بمنظور استفاده اقتصادی و معقول از اراضی سیاست خاصی برای تخصیص اراضی جهت فعالیت های کشاورزی، صنعتی، خانه سازی تدوین خواهد شد که در نتیجه اراضی مناسب برای کشاورزی و خانه سازی محفوظ بماند و واحدهای صنعتی در سایر اراضی مستقر شوند.

ث - با توجه به جدید بودن موضوع حفاظت محیط زیست، در حال حاضر تصویب قوانین و آئین نامه های اجرائی لازم، یکی از مهمترین اقدامات ضروری در این زمینه میباشد. قوانین مزبور بعلاوه قانون آب و نحوه ملی شدن آبها اساس اجرای برنامه حفاظت محیط خواهد بود. ۳ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - برنامه های مشخص

برنامه های مشخص حفاظت محیط زیست بقرار زیر میباشد:

۱ - ۳ - برنامه حفاظت: حفاظت اکوسیستم ها، حفاظت زیبائی محیط، حفاظت آبزیان، حفاظت حیات وحوش، مبارزه با عوارض ناشی از صدا، و آلودگیهای ناشی از سموم دفع آفات، آشغال و فضولات، آلودگی دریاها و سواحل، آلودگی آبهای داخلی، و بالاخره آلودگی هوا.

اجرای هر برنامه مستلزم انجام چهار وظیفه مشخص به شرح زیر خواهد بود:

- شناخت مسئله و بطور کلی تعیین وضع موجود.

- ارائه ضوابط و راه حلهای کنترل.

- اجرای عملیات، انجام بازرسی و کنترل منابع آلودگی.

- بالاخره ارزشیابی و تجدید نظر در برنامه.

۲ - ۳ - تشکیلات اجرائی: اجرای موفقیت آمیز برنامه های فوق الذکر با توجه به تنوع وظایف مربوط به آنها، مستلزم ایجاد یک همآهنگی می باشد.

در برنامه پنجم مسئولیت همآهنگی اجرای برنامه بر عهده شورای عالی حفاظت محیط قرار داده و وظائف مختلف به تناسب امکانات و تجربیات سازمان های دولتی بین آنها توزیع خواهد شد. در این مورد توضیحات تفصیلی در متن گزارش برنامه پنجم آمده است. ۴ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی:

اعتبارات برنامه حفاظت محیط ۲/۳۲ میلیارد ریال، معادل ۳/۲ درصد اعتبارات عمرانی برنامه پنجم پیش بینی گردیده است. این اعتبارات از فصول کشاورزی، آب، عمران شهری، و بهداشت تأمین می گردد. فصل ششم

انرژی مقدمه

پیش بینی میشود که مصرف انرژی در ایران طی برنامه پنجم با رشد متوسط سالیانه ۱۴ درصد از معادل ۱/۱۸ میلیون متر مکعب نفت سفید در سال۱۳۵۱ به معادل ۳۵ میلیون متر مکعب نفت سفید در سال ۱۳۵۶ افزایش یابد. در این دوره رشد مصرف انرژیهای تجارتی ( نفت گاز طبیعی، ذغال سنگ و برق آبی) ۶/۱۴ درصد و کاهش مصرف انرژیهای غیر تجارتی ( شامل چوب، ذغال چوب و مواد دامی) ۸ درصد برآورد میگردد. مصرف سرانه انرژی با رشد متوسط سالیانه ۲/۱۰ درصد از معادل ۵۸۱ لیتر نفت سفید در سال ۱۳۵۱ به ۹۷۰ لیتر نفت سفید ۴/۸ میلیون کیلو کالری) در سال ۱۳۵۶ افزایش پیدا میکند.

سهم مصرف انرژیهای تجارتی از ۷/۹۶ درصد در سال ۱۳۵۱ به ۸/۹۸ درصد کل مصرف انرژی در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت.

-جدول شماره ۱ تا ۴ کیفیت مصرف انواع انرژی را در ایران نشان میدهد. جدول شماره ۱

مصرف انواع انرژیهای اولیه در ایران

۱۳۴۱

۱۳۴۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

نفت (به هزار متر مکعب)

۴۳۲۱

۷۳۹۵

۱۲۵۸۴

۲۱۹۱۲

گاز طبیعی (به میلیون متر مکعب)

۱۰۵۰

۱۳۶۶

۳۰۰۰

۸۸۰۰

ذغال سنگ (به هزار تن)

۲۲۷

۲۷۰

۲۷۰

۷۸۳

برق آبی (به میلیون کیلووات ساعت)*

۷۹

۶۴۲

۳۴۰۰

۷۲۵۰

انرژیهای غیرتجارتی (به معادل هزار تن چوب)

۳۸۵۰

۲۴۳۰

۱۵۰۰

۱۳۰۰ قسمتی از انرژیهای نفت و گاز طبیعی و ذغال سنگ به نیروی برق تبدیل میگردد و بعنوان انرژی ثانویه به مصرف میرسد. مقدار نیروی برق تولید شده از انرژیهای فوق در سالهای ۱۳۴۱، ۱۳۴۶، ۱۳۵۱، ۱۳۵۶ بترتیب: ۳۶۵۶، ۷۴۶۰ و ۲۱۱۰۰ میلیون کیلووات ساعت میباشد. جدول شماره ۲

نسبت مصرف انواع انرژیهای اولیه در ایران

(درصد)

۱۳۴۱

۱۳۴۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

نفت

۵/۶۰

۱/۷۲

-/۷۱

-/۶۴

گاز طبیعی

۶/۱۵

۱/۱۴

-/۱۸

۵/۲۷

ذغال سنگ

۲/۲

۹/۱

۱/۱

۳/۱

برق آبی

۵/۰

۶/۲

۶/۶

-/۶

جمع انرژیهای تجارتی

۸/۷۸

۷/۹۰

۷/۹۶

۸/۹۸

انرژیهای غیرتجارتی

۲/۲۱

۳/۹

۳/۳

۲/۱

جمع کل

۱۰۰

۱۰۰

۱۰۰

۱۰۰

جدول شماره ۳

رشد مصرف انواع انرژیهای اولیه در ایران*

(درصد)

۱۳۴۶-۱۳۴۱

۵۱-۱۳۴۶

۵۶-۱۳۵۱

نفت

۴/۱۱

۲/۱۱

۸/۱۱

گاز طبیعی

۲/۱۵

۹/۱۶

-/۲۴

ذغال سنگ

۹/۶

-

۵/۱۷

برق آبی

-/۲۳

-/۳۴

۲/۱۲

جمع انرژیهای تجارتی

۷/۱۲

۸/۱۲

۶/۱۴

انرژیهای غیرتجارتی

۶/۸-

۹-

۸-

جمع کل (متوسط)

۹/۱۰

۴/۱۱

-/۱۴ رشد مصرف بر مبنای ارزش حرارتی محاسبه گردیده است. جدول شماره ۴

مصرف انواع انرژیهای اولیه در ایران

(بر حسب معادل هزار متر مکعب نفت سفید)

۱۳۴۱

۱۳۴۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

نفت

۴۴۳۶

۷۶۰۰

۱۲۸۵۵

۲۲۴۰۰

گاز طبیعی

۱۱۵۰

۱۴۹۶

۳۲۶۹

۹۵۷۸

ذغال سنگ

۱۶۶

۲۰۱

۲۰۱

۴۵۱

برق آبی

۳۵

۲۷۹

۱۱۸۸

۲۱۱۱

جمع انرژیهای تجارتی

۵۷۸۷

۹۵۷۶

۱۷۵۱۳

۳۴۵۴۰

انرژیهای غیرتجارتی

۱۵۵۷

۹۸۴

۶۱۱

۴۰۰

جمع کل

۷۳۴۴

۱۰۵۶۰

۱۸۱۲۴

۳۴۹۴۰

(بر حسب تریلیون کیلو کالری)

۱۳۴۱

۱۳۴۶

۱۳۵۱

۱۳۵۶

نفت

۴/۳۸

۸/۶۵

۳/۱۱۱

-/۱۹۴

گاز طبیعی

۹/۹

۹/۱۲

۲/۲۸

۹/۸۲

ذغال سنگ

۴/۱

۷/۱

۷/۱

۹/۳

برق آبی

۳/۰

۴/۲

۳/۱۰

۳/۱۸

جمع انرژیهای تجارتی

/۵۰

۸/۸۲

۵/۱۵۱

۱/۲۹۹

انرژیهای غیرتجارتی

۵/۱۳

۵/۸

۳/۵

۵/۳

جمع کل

۵/۶۳

۳/۹۱

۸/۱۵۶

۶/۳۰۲

۱ (اصلاحی ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) - عرضه و تقاضای انرژی در برنامه پنجم

طی برنامه پنجم عمرانی تغییرات اساسی و مهمی در عرضه و تقاضای انرژی ایران روی خواهد داد: پ - تولید نیروی برق آبی در دوره برنامه پنجم دو برابر میگردد ولی از لحاظ درصد نسبت به کل انرژی تولیدی تغییری حاصل نخواهد شد.

ت - مصرف انرژیهای غیر تجارتی که در گذشته قسمت قابل ملاحظه ای از انرژی مصرفی کشور را تشکیل میداد، در سال ۱۳۵۶ به ۲/۱ درصد انرژی مصرفی کاهش خواهد یافت و پیش بینی میشود که انرژیهای مزبور در پایان برنامه ششم عمرانی دیگر نقشی در اقتصاد انرژی ایران نخواهد داشت.

ث - امکان استفاده از انرژی هسته ای برای تولید نیروی برق و شیرین کردن آب شور دریا طی برنامه پنجم عمرانی مورد بررسی اساسی قرار خواهد گرفت. ۲ - خط مشی ها و سیاستهای اجرائی

خط مشی ها و سیاستهای اجرائی صنایع انرژی ایران در دوره برنامه پنجم عمرانی بشرح زیر تعیین میگردد: الف (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - با توجه به حیاتی بودن مسئله آلودگی هوا و تأمین بهداشت و سلامت جامعه و بمنظور تعدیل نسبت مصرف فرآورده های نفت و احداث پالایشگاههای ساده تر و کاهش سرمایه گذاری در ایجاد تأسیسات تولید و عرضه انرژی و لزوم حفظ منابع ملی کشور، کوشش پی گیری برای استفاده از گاز طبیعی جهت مصارف صنعتی و خانگی و تجاری بعمل خواهد آمد. ب - بمنظور ایجاد همآهنگی در عرضه و تقاضای انواع انرژی و پیروی از یک سیاست انرژی مطلوب اقدامات زیر انجام خواهد شد:

- بررسی های مستمر در عرضه و تقاضای انواع انرژی صورت خواهد گرفت.

- شرایط و وسیله مؤثری جهت هماهنگی در تأمین و عرضه انواع انرژی فراهم خواهد شد. بمنظور ایجاد هماهنگی در عرضه انواع انرژی و فعالیت سازمانهای صنایع انرژی، در برنامه چهارم تشکیل شورای انرژی کشور پیشنهاد شده بود. این شورا در اوایل برنامه چهارم تشکیل شد ولی فعالیت آن ادامه نیافت.

با توجه به بررسیها و مطالعاتی که بعمل آمده و با توجه به تجربه ناموفق تشکیل شورای انرژی، یک نظام متمرکز و مؤثر جهت ایجاد هم آهنگی در اعمال سیاست جامع انرژی و انجام فعالیتهای سازمانهای صنایع انرژی بوجود خواهد آمد. پ - با توجه به سرمایه گذاریهائی که تا کنون در صنایع انرژی ایران (نفت، گاز و برق) بعمل آمده، باید منابع مالی لازم برای سرمایه گذاری در توسعه تأسیسات مورد نیاز توسط سازمانهای صنایع انرژی فراهم گردد. ت - از آنجا که عرضه گاز طبیعی در روستاهای مسیر شاه لوله گاز و نیروی برق در مراکز روستائی کشور و توسعه نفت رسانی به روستاها از نظر اجتماعی حائز اهمیت است و از آنجا که ممکن است ایجاد تأسیسات سوخت و برق در روستاها تا مدتی اقتصادی نباشد لازم است سرمایه گذاری در نواحی مزبور طی برنامه پنجم از اعتبارات عمرانی تأمین گردد. فصل هفتم

کشاورزی و دامپروری ۱ - هدفهای اساسی

هدفهای اساسی بخش کشاورزی در برنامه پنجم هماهنگ با هدفهای سایر بخشهای اقتصادی بشرح زیر میباشد:

الف - بهره برداری از منابع طبیعی در چهارچوب اصول منشور انقلاب شاه و ملت به ترتیبی که ضمن تحصیل حداکثر استفاده معقول از این منابع موجبات احیاء و نگهداری این ثروتهای ملی برای نسلهای آینده فراهم گردد.

ب - افزایش میزان تولیدات کشاورزی و درآمد سرانه زارعین و کشاورزان همراه با بالا بردن تولید سرانه آنان از طریق اعمال روشهای پیشرفته کشاورزی در واحدهای مختلف بهره برداری بویژه تعاونیها، شرکتهای سهامی زراعی و شرکتهای کشت و صنعت و مجتمعهای شیر و گوشت و واحدهای مکانیزه و تجارتی به ترتیبی که طی دوره برنامه پنجم ارزش افزوده کشاورزی بطور متوسط رشد سالانه ای معادل ۵/۵ درصد داشته باشد.

پ - کاهش میزان کم کاری در مناطق روستائی از طریق تأکید بیشتر به کشاورزی عمقی با شیوه های جدید و پیشرفته، گسترش صنایع تبدیلی فرآورده های کشاورزی در سطح روستاها، توسعه و ترویج صنایع دستی و فعالیتهای غیر کشاورزی، تلفیق زراعت و دامداری، عمران اراضی بایر و مراتع، ایجاد مجتمعهای صنعتی دامداری و نوسازی روستاها. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی ۱ – ۲ - نظام بهره برداری از اراضی: نظام بهره برداری از اراضی متکی بر اصل اول منشور انقلاب سفید و تکمیل مراحل سازندگی اصلاحات ارضی میباشد.

با خاتمه مراحل سه گانه اصلاحات ارضی و روشن شدن تکلیف قانونی افراد شاغل در فعالیتهای کشاورزی، در طول برنامه پنجم موجبات عضویت کلیه زارعان و کشاورزان در شبکه شرکتهای تعاونی و یا شرکتهای سهامی زراعی فراهم خواهد گردید. سرمایه گذاری بیشتر در واحدهای مکانیزه خصوصی و باغات میوه و کوشش در بهبود و گسترش فعالیت آنها مورد تشویق قرار خواهد گرفت و تسهیلات بیشتری برای صاحبان اینگونه واحدها که علاقمند به تشکل در تعاونیها و یا شرکتهای کشت و صنعت باشند فراهم خواهد شد.

واحدهای تجارتی کشت و صنعت اعم از خصوصی یا دولتی به ترتیبی که دانش پیشرفته کشاورزی را همراه با سرمایه گذاری کافی در راه افزایش و بهبود تولیدات و عرضه بهتر فرآورده ها به بازار بکار گیرد در ۳۰۰ هزار هکتار استقرار یافته و از حمایت دولت بهره مند خواهد شد. ۲ – ۲ - سیاست سرمایه گذاری:

سرمایه گذاری دولت در بخش کشاورزی در درجه اول متوجه عملیات زیربنائی، تأمین خدمات مختلف مورد نیاز از جمله ترویج - مهندسی زراعی - خاک شناسی - دفع آفات - دامپزشکی - افزایش کارائی نیروی انسانی شاغل در کشاورزی و ایجاد نظام لازم و کمک برای بازاریابی محصولات زراعی و دامی و در موارد لزوم سرمایه گذاری مستقیم خواهد بود.

سرمایه گذاری دولت در فعالیتهای کشاورزی که جنبه انتفاعی دارد در واحدهای کشت و صنعت و مجتمع های شیر و گوشت دولتی و مختلط و همچنین برای ایجاد واحدهای بهره برداری نمونه بمنظور راهنمائی بخش خصوصی و یا در مناطق خاص کشور که از لحاظ اجتماعی و اقتصادی چنین اقدامی ضروری باشد صورت خواهد گرفت. سرمایه گذاری بخش دولتی در فعالیتهای انتفاعی با توجه به این اصل خواهد بود که سهام دولت تدریجاً به تعاونیها، شرکتهای خصوصی و یا کارکنان واحدهای ایجاد شده انتقال داده شود.

بمنظور تشویق و افزایش سرمایه گذاری ثابت بخش خصوصی در فعالیتهای کشاورزی و صنایع وابسته، وامهای میان مدت و بلند مدت بصورت وام نظارت شده تا حدود ۶۰ درصد سرمایه در اختیار وامخواهان گذاشته خواهد شد و در پرداخت وام مفید بودن و بازدهی طرحهای ارائه شده توسعه وامخواه بیش از مسئله وثیقه مورد توجه قرار خواهد گرفت.

در دوران برنامه پنجم نسبت به یک کاسه کردن قروض تنزیلی زارعین و کشاورزان و تسویه تدریجی وامهای با شرایط سنگین مجدانه اقدام خواهد شد ولی در عین حال تدابیری اتخاذ خواهد شد که پس از واریز دیون تنزیلی از تکرار اینگونه وامهای با شرایط سنگین جلوگیری بعمل آید. ۳ – ۲ - سیاست بازاریابی: در راه کمک به بالا بردن سهم تولیدکننده از قیمتی که مصرف کنندگان نهائی محصولات کشاورزی میپردازند، کاهش دخالت واسطه ها و بهبود سایر امور مربوط به بازاریابی، علاوه بر اختصاص اعتبار کافی بصورت وام برای جلوگیری از سلف فروشی فرآورده های کشاورزی، برای ایجاد وسائل مورد نیاز مانند درجه بندی، بسته بندی، نگهداری، حمل و نقل، صنایع تبدیل، میادین منظم، کمکهای فنی و اعتباری پیش بینی گردیده و نهایت کوشش بکار خواهد رفت تا این تأسیسات توسط تعاونیها و یا اتحادیه ها تعاونی ایجاد و مورد بهره برداری قرار گیرند. با توسعه تعاونیهای مصرف در مناطق شهری و ارتباطی که بین تعاونیهای تولید و تعاونیهای مصرف برقرار خواهد گردید نظام معقولی در امر توزیع فرآورده ها استقرار خواهد یافت.

برای رفع نگرانی تولیدکننده از نوسان شدید قیمتها و تأمین ایمنی اقتصادی برای آنان، حداقل قیمت فرآورده های اصلی کشاورزی تعیین و تضمین خواهد شد. با توجه بتجربه سایر جوامع پیشرفته استقرار نظام تضمین حداقل قیمت بر مبنای مطالعات دقیق و بصورت تدریجی انجام میگیرد و حداقل قیمت درجه های مختلف هر محصول متناسب با هزینه های متعارف مناطق و نیز با توجه بقیمت محصول در بازارهای جهانی و اثرات متقابل قیمت ها معین می شود بنحویکه فرآورده های کشاورزی کشور در سطح جهانی قابل رقابت باشد.

سیاست تضمین حداقل قیمت بصورتی اجرا خواهد شد که موجبات توسعه تولید و افزایش بازدهی عوامل تولید فراهم گردد. ۴ – ۲ - سیاست بیمه محصولات کشاورزی: در برنامه پنجم بر مبنای مقرراتی که تدوین خواهد گردید بتدریج موجبات بیمه محصولات عمده در مقابل مخاطرات قهری و همگانی فراهم می شود و دامهای اصیل، تأسیسات کشاورزی و بازاریابی و فرآورده های ذخیره شده در انبارها نیز بیمه خواهد شد. ۵ – ۲ - سیاست درآمد و اشتغال: از هدفهای اساسی برنامه پنجم برقراری تناسب بهتری بین درآمد افراد روستانشین و شهرنشین میباشد. در بخش کشاورزی افزایش سطح درآمد زارعین و کشاورزان از طریق تولید بیشتر، تقلیل هزینه در واحد تولید و همچنین افزایش اشتغال مولد با کارائی هر چه بیشتر از سیاستهای اساسی برنامه پنجم خواهد بود. تقلیل دامداری و زراعت، برداشت دو محصول از یک زمین، توسعه صنایع دستی، استقرار صنایع بویژه صنایع وابسته به فرآورده های کشاورزی در روستاها از جمله طرقی است که به تحقق سیاست فوق الذکر کمک خواهد کرد. ۶ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۲ - سیاست تحقیق و بررسی: تحقیق در زمینه شناخت مسائل کشاورزی منجمله مسائل اقتصادی و اجتماعی روستاها و بازاریابی محصولات و تهیه مرغوبترین نهال و بذر سازگار با شرایط خاص مناطق مختلف کشور، مناسبترین نژادهای دام اصیل و پرحاصل، شناخت آفات و بیماریهای گیاهی و دامی و حاصلخیزی خاک و جنگل و مرتع و شناخت روشهای صحیح بهره برداری از آبزیان بر مبنای طرح جامعی در مراکز تحقیقاتی مجهز مورد بررسی قرار خواهد گرفت. دستگاه اجرائی مربوطه انجام تحقیقات پایه ای توسط دانشگاهها را حتی الامکان از طریق عقد قرارداد تشویق خواهد نمود و برای تحقیقات فنی و علمی نیز از تخصصهای موجود در دانشگاهها استفاده خواهد شد. ۳ - برنامه های مشخص ۱ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۳ - حفظ، احیاء و بهره برداری از منابع طبیعی: بهره برداری از جنگلها و مراتع بر اساس قوانین ملی شدن این منابع ادامه خواهد یافت. در طول برنامه پنجم مستثنیات منابع طبیعی ملی شده تعیین و تفکیک خواهد شد. بمنظور حفظ جنگلها از تخریب، گارد جنگل تکمیل و تجهیز میشود و ۱۵۰۰ کیلومتر راه دسترسی و ۲۰۰۰ کیلومتر راه بهره برداری در داخل جنگلها ایجاد خواهد گردید. مساحت مورد بهره برداری از جنگلها بر مبنای طرحهای تدوین شده به ۶۶۰ هزار هکتار افزایش خواهد یافت و حجم چوب استحصالی از ۹۰۰ هزار متر مکعب به ۷/۲ میلیون متر مکعب در پایان برنامه پنجم خواهد رسید.

شناسایی نیمه تفصیلی از تمام مراتع کشور در دوران برنامه پنجم خاتمه خواهد یافت. بر مبنای نتایج بدست آمده از این مطالعات طرحهای مرتع داری تهیه و در ۵/۱ میلیون هکتار بمورد اجرا گذاشته خواهد شد. مراتع بسیار فقیر در مساحتی قریب به ۴ میلیون هکتار قرق خواهد شد و مادام که پوشش نباتی ۳۰ درصد سطح را نپوشانده است از اچرای دام جلوگیری بعمل خواهد آمد.

در راه کمک به حفظ اراضی مرتعی و جلوگیری از فرسایش، در مناطقی از کشور که میزان بارندگی و سایر شرایط برای انجام زراعت دیم مناسب نباشد زارعین اینگونه زراعتها تشویق و راهنمائی خواهند شد تا تدریجاً زراعتهای دیم را تبدیل بمرتع دستکاشت بنمایند.

حفظ منابع طبیعی در مقابل عوامل مخرب و آلوده کننده و احیاء این منابع در برنامه پنجم مورد توجه خاص خواهد بود. در طول برنامه نسبت به شناسائی سه میلیون هکتار از کانونهای اصلی شنهای روان و مطالعه مناسبترین نحوه تثبیت آن اقدام خواهد گردید. عملیات تثبیت شن روان با ایجاد پوشش نباتی و استفاده از فرآورده های نفتی در مساحتی قریب بیک میلیون هکتار صورت خواهد گرفت.

-/۱۵ میلیون هکتار از آبخیزهای کشور شناسائی شده و در ۵/۱ میلیون هکتار با توجه به استعداد فرسایش پذیری، عملیات اجرائی بر حسب اولویت انجام خواهد گرفت.

ذخائر ماهی دریای مازندران با ایجاد پنج ایستگاه تکثیر ماهی تقویت خواهد شد. ۲ – ۳ - تولیدات زراعی و باغبانی: متوسط رشد سالانه برای تولیدات زراعی و باغبانی در دوران برنامه پنجم ۸/۴ درصد برآورده شده است و بدین ترتیب تولید غلات از ۶/۵ میلیون تن به ۳/۸ میلیون تن، تولید نباتات صنعتی از ۱/۵ میلیون تن به ۴۵/۷ میلیون تن، میوه جات از ۸/۱ میلیون تن به۴/۲ میلیون تن، سبزی و صیفی از ۲/۳ میلیون تن به ۶/۳ میلیون تن و تولید نباتات علوفه ای از ۲/۱ میلیون تن به ۴/۲ میلیون تن خواهد رسید.

با توجه بمیزان تقاضای محاسبه شده در دوران برنامه پنجم پیش بینی میشود که اقلام عمده صادرات پنبه حدود ۹۰ هزار تن، میوه و خشکبار در حدود ۲۵۰ هزار تن خواهد بود. واردات عمده، فرآورده های زراعی در دوران برنامه پنجم شامل غلات بویژه جو و ذرت حدود نهصد هزار تن و همچنین روغن نباتی در حدود یکصد هزار تن برآورد میشود.

هدفهای مشخص شده برای تولیدات زراعی و باغبانی از طریق و یا با اعمال شیوه های زیر تحقق خواهد یافت:

- افزایش مساحت اراضی آبی حدود ۳۹۰ هزار هکتار.

- گسترش برداشت دو محصول از زمین در یک سال زراعی بحدود ۱۵۰ هزار هکتار.

- افزایش بازده در واحد سطح از طریق توزیع بذر و نهال مرغوب، افزایش مصرف کود شیمیائی از ۳۵۰ هزار تن سال ۱۳۵۱ به ۸۰۰ هزار تن در سال پایان برنامه پنجم، دفع آفات نباتی عمومی و همگانی در مساحتی قریب به ۵ میلیون هکتار، تعمیم آموزش، ترویج شیوه های نوین کشاورزی از طریق سازمانهای متناسب و مؤثر مستقر در مراکز و حوزه های عمران روستاها.

- اعمال خط مشی های عنوان شده در مورد پرداخت وام، بازاریابی و تضمین حداقل قیمت نیز در افزایش تولیدات زراعی و باغبانی مؤثر خواهد بود.

در مورد نگهداری غله پیش بینی شده است که ظرفیت سیلوهای کشور همواره بیش از مصرف چهار ماه ساکنین شهرها باشد، لذا ظرفیت سیلوها که اینک در حدود ۳۹۲ هزار تن میباشد افزایش داده خواهد شد بطوریکه در سال ۱۳۵۶ بحدود ۷۹۲ هزار تن بالغ گردد. برای تأمین ظرفیت لازم برای نگهداری موقت غلات و خوراک دام و همچنین سایر نیازمندیها اقدام بایجاد انبارهای مجهز بظرفیت حدود ۷۰۰ هزار تن در سطح کشور خواهد شد. ۳ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۳ - تولیدات دامی: متوسط رشد سالانه برای فرآورده های دامی در طول برنامه پنجم ۶/۶ درصد برآورد شده است. بدین ترتیب تولید گوشت قرمز از ۳۵۰ هزار تن به ۵۴۰ هزار تن، شیر از ۹/۱ میلیون تن به ۸/۲ میلیون تن و تولید گوشت مرغ از ۵۰ هزار تن به ۱۲۰ هزار تن افزایش خواهد یافت. تولید گوشت مرغ و ماهی بیش از تقاضای محاسبه شده پیش بینی گردیده زیرا تولید گوشت قرمز کفاف تقاضا را نخواهد نمود. بدین جهت با اتخاذ تدابیری مصرف گوشت سفید جایگزین کمبود قسمتی از گوشت قرمز خواهد شد بطوریکه واردات گوشت قرمز در سال ۱۳۵۶ از حدود ۱۳ هزار تن تجاوز ننماید.

افزایش تولیدات دامی در اثر اعمال شیوه های زیر تحقق خواهد یافت:

ازدیاد خوراک دام از ۱۱ میلیارد به ۱۶ میلیارد واحد علوفه ای در پایان برنامه با توسعه کشت نباتات علوفه ای، ایجاد تحول در نحوه پرورش گوسفند و نگهداری و پرواربندی دام در آغل بطوریکه تعداد دام متحرک در مراتع با قدرت تعلیف چراگاهها متناسب شود و ضوابط لازم برای جلوگیری از فرسایش رعایت گردد. افزایش بازده گله ها از طریق به گزینی بطوریکه نسبت بازده از حدود ۳۵ درصد فعلی به ۴۰ درصد برسد.

مبارزه با بیماریهای دامی بطوریکه میزان تلفات دام از ۲۰ درصد در دوران برنامه چهارم به ۱۵ درصد در پایان برنامه پنجم کاهش یابد با تأکید بر بیماریهای مشترک انسان و دام.

افزایش ظرفیت تهیه واکسن و داروی مؤسسه رازی که اینک سالانه ۱۷۰ میلیون دز و ۲۰ میلیون واحد داروئی میباشد بمیزان بیست درصد در سال طی دوره برنامه پنجم با تأکید روی بیماریهای مشترک دام و انسان و همکاری وزارت بهداری.

ایجاد مجتمع های شیر و گوشت دولتی و خصوصی و مختلط بمنظور توسعه دامداری های مدرن زنجیری در کشور و ازدیاد واردات گوساله و گاو شیری و گوشتی اصیل از خارج بترتیبی که تعداد گاو اصیل در پایان برنامه بحدود ۲۰۰ هزار و تعداد گاوهای دو رگه بحدود یکصد هزار رأس افزایش یابد. و تشویق پرواربندی و جانشین کردن گاوهای اصیل بجای گاوهای بومی.

توسعه سریع مرغداریهای صنعتی در اطراف شهرها و در مناطق روستائی توسط شرکتهای تعاونی و شرکتهای سهامی زراعی و ایجاد مرغداریهای صنعتی نمونه توسط دولت جهت راهنمائی بخش خصوصی در مناطق مستعدی که فاقد این نوع مرغداریها میباشد.

توسعه صید ماهی و بهبود توزیع آن در شمال و جنوب آبهای داخلی و تأکید آن روی مناطق جنوبی و جنوب شرقی کشور.

اصلاح نظام بازاریابی گوشت قرمز و خرید و فروش دام بر اساس وزن زنده با توجه بسن و جنس و تضمین قیمت، از طریق ایجاد میدانهای خرید و فروش دام در محلهای مناسب و تولید خوراک دام در کارخانه های دولتی. ۴ – ۳ - نظام بهره برداری: از حدود ۹/۳ میلیون هکتار اراضی آبی در پایان برنامه پنجم ۵/۸ درصد توسط واحدهای کشت و صنعت، کمی بیش از ۸ درصد توسط شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای تولید، حدود ۱۰ درصد توسط واحدهای مکانیزه و حدود ۵/۷۳ درصد توسط زارعین و کشاورزان منفرد مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت.

اگر چه واحدهای بهره برداری زارعین و کشاورزان منفرد غالباً از نظر مساحت کوچک میباشد، ولی با اتکاء به نظام تعاونی موجباتی فراهم خواهد شد که این عده نیز بنحو مطلوبی از مزایای تأمین خدمات بهره مند گردند و تعاونیهای کشاورزی نقش مؤثرتری در سرمایه گذاریهای اساسی و تهیه و توزیع نهادها و عرضه فرآورده ها به بازار مصرف عهده دار شوند.

اعضای تعاونیهای روستائی و کشاورزی از ۸/۱ میلیون نفر در پایان برنامه چهارم بحدود سه میلیون نفر در پایان برنامه پنجم خواهد رسید.

سیاست ادغام تعاونیها دنبال خواهد شد، بطوریکه تعداد تعاونیهای بزرگ که عملا در تأمین هدفهای مشترک اقتصادی اعضاء فعالیت مؤثر داشته باشند بحدود ۳ هزار شرکت و تعاونیهای پراکنده به قریب ۲ هزار شرکت برسد.

در دوران برنامه نسبت به ایجاد یکصد تعاونی کشاورزی و فروش محصول توسط باغداران، دامداران و کشاورزان متوسط اقدام خواهد شد و پیش بینی میشود این تعاونیها در تحقق هدفهای تولیدی و بهبود نظام بازاریابی نقش مؤثری را ایفا کنند.

در طول برنامه بر اساس قانون تعاونی نمودن تولید و یکپارچه شدن اراضی ۶۰ شرکت تعاونی تولید ایجاد خواهد شد و تعداد اتحادیه های تعاونی به حدود ۱۵۰ خواهد رسید.

با گسترش آموزش تعاون در کلیه سطوح بویژه تعلیم مدیر و حسابدار محلی برای تصدی امور تعاونیها، تلفیق کمکهای فنی و ترویجی با اعتبارات وامی، توسعه صنایع و ایجاد تأسیسات بازاریابی در روستاها، تجهیز اتحادیه ها به انبار و تسهیلات لازم، تعاونیها تحت هدایت و رهبری دولت نقش قاطعی در پیشبرد هدفهای برنامه عهده دار خواهند شد. ۵ – ۳ - شرکتهای سهامی زراعی: بررسیهای انجام شده نشان میدهد که استقرار شرکتهای سهامی زراعی در روستاها موجبات پیشرفت اساسی در زمینه های فنی کشاورزی، رشد فکری دهقانان، افزایش تولیدات و درآمد سرانه آنان را فراهم نموده است. مشکل عمده در راه توسعه سریع این شرکتها کمبود مدیران و کارشناسان صلاحیتدار و آماده بکار در سطح روستاها میباشد.

در برنامه پنجم اقدام به ایجاد یکصد شرکت سهامی زراعی دیگر خواهد شد بطوریکه تعداد شرکتهای سهامی زراعی در سال ۱۳۵۶ به ۱۴۳ و حوزه فعالیت آنها به حدود ۴۲۰ هزار هکتار خواهد رسید.

شرکتهای سهامی زراعی در جهت تحصیل حداکثر ارزش افزوده از تولیدات خود با تلفیق دامداری و زراعت، درجه بندی و بسته بندی و تبدیل محصولات و عرضه مستقیم فرآورده های خود به بازارهای مصرف تجهیز و تقویت خواهند شد. ۶ – ۳ - کشت و صنعت: با تمرکز مدیریت، سرمایه و فنون جدید بمنظور تحصیل حداکثر تولید و تبدیل محصولات کشاورزی و دامی ایجاد اشتغال صنعتی و اشتغال فصلی در مناطق روستائی، واحدهای تجارتی کشت و صنعت و واحدهای مجتمع شیر و گوشت، اعم از خصوصی یا دولتی یا مختلط در مساحتی که تا آخر برنامه پنجم مجموع آن ۳۰۰ هزار هکتار باشد بوجود خواهد آمد. مجتمع های شیر و گوشت در استقرار نظام مناسب در تأمین خدمات مورد نیاز دامداران، بهبود نظام بازاریابی گوشت و با دخالت محدود در بازار، تنظیم عرضه و تقاضای گوشت مؤثر واقع خواهند شد.

در مناطق دامداری عمده عشایری نظیر فارس، آذربایجان، کردستان و لرستان این مجتمع ها توسط دولت و در سایر مناطق حتی الامکان توسط بخش خصوصی با راهنمائی فنی و کمکهای اعتباری دولت و در غیر اینصورت مستقیماً بوسیله دولت ایجاد خواهد گردید. ۷ – ۳ - تأمین خدمات کشاورزی در مناطق روستائی: در جهت تحقق هدفهای برنامه، خدمات و اعتبارات پیش بینی شده در برنامه بصورت وسیع و مؤثر بروستاها با حد اعلای همآهنگی سوق داده خواهد شد.

برای راهنمائیهای فنی شرکتهای تعاون روستائی و اعضای آن نسبت به استخدام، آموزش و استقرار مددکاران فنی تعاونی ها در سطح روستاها اقدام خواهد شد. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

کل اعتبارات کشاورزی از ۷۷ میلیارد ریال در برنامه چهارم، شامل ۵۱ میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و ۲۶ میلیارد ریال از محل بودجه عادی به حدود ۲۶۷ میلیارد ریال افزایش خواهد یافت که از این رقم ۲۰۸ میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی تأمین خواهد شد. جدول ۱ - کل اعتبارات کشاورزی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=(۵)

کشت و صنعت

۶۰/۰

-/۲۶

-/۲

-/۲۸

۶۰/۲۸

افزایش تولیدات زراعی

۵۹/۵

۴۰/۱۱

۹۰/۳

۳۰/۱۵

۸۹/۲۰

افزایش تولیدات دامی

۸۷/۶

۴۲/۱۸

۵۸/۵

-/۲۴

۸۷/۳۰

خدمات کشاورزی

۳۵/۱۵

۲۱/۱۱

۵۹/۳

۸۰/۱۴

۱۵/۳۰

تعاونیها و شرکتهای سهامی زراعی

۱۴/۱۲

۰۵/۲۲

۱۵/۹

۲۰/۳۱

۳۴/۴۳

تنظیم بازار محصولات کشاورزی

۹۱/۹

-/۱۳

۹۰/۰

۹۰/۱۳

۸۱/۲۳

تحقیق و بررسی

۸۱/۱

۷۷/۵

۱۳/۳

۹۰/۸

۷۱/۱۰

اعتبارات کشاورزی

۱۶/۰

-

-/۵۰

-/۵۰

۱۶/۵۰

جمع

۸۵/۵۸

-/۱۲۱

-/۸۷

-/۲۰۸

۸۵/۲۶۶

جدول ۲ - سرمایه گذاری ثابت در کشاورزی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

جمع کل

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

کشت و صنعت

۰۰/۲۲

۰۰/۴

۰۰/۲۶

۰۰/۵

۰۰/۴

۰۰/۹

۰۰/۳۵

افزایش تولیدات زراعی

۲۰/۹

۱۳/-

۳۳/۹

۲۵/۳

۲۰/۲

۴۵/۵

۷۸/۱۴

افزایش تولیدات دامی

۶۲/۱۰

۷۰/۱

۳۲/۱۲

۰۰/۵

۸۰/۷

۸۰/۱۲

۱۲/۲۵

خدمات کشاورزی

۲۱/۷

۲۰/-

۴۱/۷

۰۰/۳

۰۰/۴

۰۰/۷

۴۱/۱۴

تعاونیها و شرکتهای سهامی زراعی

۰۵/۱۳

-

۰۵/۱۳

۷۵/۲

۰۰/۹

۷۵/۱۱

۸۰/۲۴

تنظیم بازار محصولات کشاورزی

۵۰/۱۲

-

۵۰/۱۲

۰۰/۲

۵۰/-

۵۰/۲

۰۰/۱۵

تحقیق و بررسی

۷۷/۵

۱۳/-

۹۰/۵

-

-

-

۹۰/۵

جمع

۰۰/۹۳

۶۵/۹

۶۵/۱۰۲

۰۰/۲۲

۰۰/۲۸

۰۰/۵۰

۶۵/۱۵۲

فصل هشتم

توسعه منابع آب مقدمه

ایران بدلیل موقعیت جغرافیائی و توپوگرافی خود یکی از مناطق خشک و نیمه خشک جهان محسوب میگردد. بطور کلی ۵۲ درصد از مجموع بارانی که در ایران میبارد اختصاص به کرانه های دریای مازندران و غرب دارد که ۲۵ درصد از سطح کشور را شامل میشود. در فلات مرکزی که ۵۰ درصد از سطح کشور را در بر گرفته است، فقط ۲۸ درصد از بارندگی نازل میشود و ۲۰ درصد بقیه بارندگی در قسمت شرق و جنوب کشور با مساحتی مساوی ۲۵ درصد از سطح کشور نازل میگردد. توزیع بارندگی از نظر زمانی نیز آنچنان است که بیشتر بارندگی کشور در اواخر زمستان و اوایل بهار صورت میگیرد و در بقیه مدت سال که در واقع فصل رویش نباتات است بارندگی بحداقل میرسد. تحت چنین شرایطی کاهش میزان وابستگی به طبیعت برای تأمین احتیاجات آب مورد نیاز کشاورزی، شهری و صنعتی منظور اصلی از برنامه های توسعه منابع آب بوده است. در این جهت فعالیت های وسیعی برای ساختمان سدهای مخزنی در کشور بعمل آمده و موفقیت های زیادی حاصل شده است. ولی در مورد ساختمان شبکه های آبیاری و زهکشی بعلت وجود مشکلات بنیادی پیشرفت های حاصل از حد مطلوب کمتر و باعث گردیده است که حداکثر بهره برداری از آب تنظیم شده بعمل نیاید. ۱ - هدفهای اساسی

با توجه به توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و نیاز روزافزون به آب قابل اطمینان برای تأمین نیازمندیهای شهری، کشاورزی و صنعتی و با در نظر گرفتن شرایط طبیعی و اجتماعی و اقداماتی که در گذشته انجام گردیده، هدفهای اساسی توسعه منابع آب بشرح زیر تعیین میگردد:

الف - تأمین آب قابل اطمینان برای حدود ۸ میلیون نفر جمعیت شهرنشین کشور بطوریکه در پایان برنامه پنجم کلیه جمعیت شهری کشور که حدود۱۷ میلیون نفر خواهند بود از آب قابل اطمینان استفاده نمایند.

ب - تأمین آب مورد نیاز کشاورزی، بطوریکه سطح کشت زراعتهای آبی از ۵/۳ میلیون هکتار در آخر برنامه چهارم به حدود ۸۹/۳ میلیون هکتار در پایان برنامه پنجم برسد.

پ - افزایش قدرت نصب شده نیروگاه های برق آبی، بطوریکه از ۷۹۲ مگاوات در آخر برنامه چهارم به ۱۸۱۲ مگاوات در آخر برنامه پنجم بالغ گردد. ۲ - سیاست و خط مشی های کلی ۱ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۲ - تأمین آب: خط مشی های اساسی توسعه منابع آب با توجه به جنبه های طبیعی، اجتماعی و سازمانی در دو جهت تأمین آب بیشتر و صرفه جوئی در مصرف آن بشرح زیر تعیین شده است:

جلوگیری از هدر رفتن آبهائی که به دریاها، دریاچه ها، باطلاقها و کویرها جاری میشود از طریق ایجاد تأسیسات آبی لازم.

بهره برداری از آب رودخانه های مرزی و ایجاد شرایط لازم برای استفاده از حقابه های کشور.

انتقال آب از حوزه هائی که بیش از احتیاجات محلی منابع آب در اختیار دارند بمناطق مستعد، ولی خشک و کم آب.

بهره برداری همآهنگ از آبهای سطحی و زیرزمینی برای حداکثر استفاده از منابع آب موجود در هر منطقه.

جلوگیری از شور شدن آبهائی که بعلت عبور از طبقات شور و گنبدهای نمکی غیر قابل استفاده میگردند.

بکار گرفتن آخرین پدیده های علمی و فنی بمنظور استفاده از آب دریا، آبهای شور و لب شور داخلی، باروری ابرها، فاضل آب شهرها و در دسترس گذاشتن آبهائی که در حالت طبیعی نمیتوانند بمصرف امور کشاورزی، صنعتی و یا شهری برسند.

احداث شبکه های مدرن آبیاری در مناطقی که شبکه های سنتی با موازین فنی منطبق نبوده و موجب هدر رفتن آب میگردد.

بهره برداری از آبهای زیرزمینی با روشهای علمی و فنی، بقسمی که هدر رفتن آب بحداقل تقلیل یابد.

احداث شبکه های زهکشی بمنظور جلوگیری از شور شدن اراضی و تبخیر آبهای زیرزمینی کم عمق.

انجام تحقیقات لازم در مورد روشهای جدید آبیاری، مانند آبیاری بارانی و قطره ای.

جلوگیری از آلودگی منابع آب. ۲ – ۲ - تولید برق آبی با توجه به محدودیت های اساسی منابع آب کشور.

خط مشی اساسی تولید برق آبی بشرح زیر خواهد بود:

در مناطق کم آب، نظیر فارس، منابع آب تا حد امکان برای مصارف شهری کشاورزی و صنعتی اختصاص داده خواهد شد و از تأسیس نیروگاههای آبی که مستلزم رها نمودن آب اضافی بمنظور تولید برق میباشد صرفنظر خواهد شد.

در مناطق پرآب، نظر خوزستان که آب موجود بیشتر از احتیاجات شهری کشاورزی و صنعتی میباشد، بمنظور حداکثر استفاده از منابع آب ایجاد نیروگاههای برق آبی مورد توجه قرار خواهد گرفت. ۳ – ۲ - کنترل سیلابها: در احداث سدهای مخزنی کنترل سیلاب برای کاهش خسارات ناشی از آن در نظر گرفته خواهد شد، ولی با در نظر گرفتن محدودیت منابع آب کشور اولویت به احداث سد برای تأمین احتیاجات شهری کشاورزی و صنایع داده خواهد شد. ۴ – ۲ - کنترل کیفیت و حفاظت منابع آب: بمنظور کنترل کیفیت آب و نگهداری منابع آب کشور قانون آب و نحوه ملی شدن آن بتدریج در سراسر کشور بمرحله اجراء در خواهد آمد. ۳ - برنامه های مشخص

بمنظور تحقق هدفهای اساسی بالا شش برنامه برای تأمین آب احداث شبکه های آبیاری، آبرسانی به شهرها، تولید برق آبی، نظارت و مطالعات، بشرح زیر اجراء خواهد شد: ۱ – ۳ - برنامه تأمین آب: بمنظور تأمین احتیاجات آب شهرها و صنایع کشاورزی و تولید برق آبی و جلوگیری از طغیان رودخانه ها و خسارات ناشی از آن برنامه های زیر پیش بینی شده است:

- ساختمان سدهای مخزنی که در برنامه چهارم شروع شده است تکمیل خواهد گردید. بدین ترتیب حدود ۹۴۹۰ میلیون متر مکعب آب در سال مهار خواهد شد.

- ساختمان سدهای مخزنی جدیدی که مطالعات آنها در دوران برنامه چهارم کامل گردیده، شروع خواهد شد و عملیات ساختمانی تعدادی از آنها در برنامه پنجم و بقیه در برنامه های بعدی خاتمه خواهد یافت. مقدار آبی که توسط این سدها در برنامه پنجم تنظیم خواهد شد معادل ۴۳۰ میلیون متر مکعب در سال و در برنامه های بعدی حدود ۲۴۷۰ میلیون متر مکعب خواهد بود.

- ساختمان سدهای انحرافی در مناطق مستعد و بهره برداری مستقیم از آب رودخانه ها برای استفاده از ۱۱۳۰ میلیون متر مکعب آب در سال بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد.

- عملیات اجرائی برای انتقال ۴۳۰ میلیون متر مکعب آب از مناطق پرآب به مناطق خشک و کم آب که در برنامه چهارم شروع گردیده باتمام خواهد رسید و عملیات لازم برای انتقال ۱۹۵ میلیون متر مکعب آب دیگر در برنامه پنجم شروع خواهد گردید، که عملیات مربوط به انتقال ۹۵ میلیون متر مکعب آن خاتمه خواهد یافت.

- تأسیسات لازم برای بهره برداری از ۱۱۲۰ میلیون متر مکعب از آبهای زیرزمینی در مناطقی که مستلزم سرمایه گذاری بخش عمومی است به وجود خواهد آمد. بعلاوه بخش خصوصی نیز تأسیسات لازم را برای افزایش بهره وری از ۱۰۱۰ میلیون متر مکعب در سال ایجاد خواهد نمود. ولی در هر حال حدود عملیات بر حسب امکانات بخشهای فوق الذکر قابل تغییر خواهد بود.

- بمنظور تحصیل بهره وری بهتر از تأسیسات آبهای زیرزمینی و سطحی در نقاطی که از نظر فنی و اقتصادی قابل توجیه میباشد، از این منابع بطور تلفیقی برای آبیاری استفاده خواهد شد.

- ظرفیت دستگاههای شیرین کننده آب شور از حدود ۳ میلیون متر مکعب در سال به حدود ۱۶ میلیون متر مکعب در سال، در آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت. ۲ – ۳ - برنامه ساختمان شبکه های آبیاری و زهکشی: بمنظور آبرسانی به اراضی زیر سدها و اراضی که از منابع آب زیرزمینی استفاده مینمایند، برنامه ساختمان شبکه های آبیاری و زهکشی بشرح زیر اجرا میگردد:

- ساختمان شبکه های آبیاری و زهکشی اصلی ( درجه ۱ و ۲) که در برنامه چهارم شروع گردیده بود در سطح ۳۸۷ هزار هکتار تکمیل خواهد گردید.

- ساختمان شبکه های آبیاری و زهکشی اصلی جدید در سطح ۷۴۴ هزار هکتار شروع خواهد شد که در سطح ۴۵۵ هزار هکتار آن تا آخر برنامه پنجم خاتمه خواهد یافت.

- ساختمان شبکه های فرعی ( درجه ۳ و ۴) آبیاری و زهکشی که در برنامه چهارم شروع گردیده بود در سطحی معادل ۱۴۰ هزار هکتار تکمیل خواهد گردید.

- ساختمان شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی جدید در سطح ۹۹۸ هزار هکتار شروع خواهد شد که ۴۵۵ هزار هکتار آن تا پایان برنامه پنجم خاتمه خواهد یافت.

- اصلاح و بهبود شبکه های آبیاری سنتی در سطح ۱۶۵ هزار هکتار در دوران برنامه پنجم شروع و ۱۰۰ هزار هکتار آن خاتمه خواهد یافت.

نمودار شمارۂ یک روند رشد پوشش شبکه های آبیاری درجه سوم و چهارم و افزایش سطح کشت را نشان میدهد. ۳ – ۳ - برنامه آبرسانی به شهرها: ظرفیت تأسیسات مربوط به آبرسانی به شهرها از مراکز تأمین آب، شامل ساختمان آبگیر، تصفیه خانه، انتقال آب ایستگاههای پمپاژ به میزان ۴۸۳ میلیون متر مکعب در سال آخر برنامه پنجم گسترش خواهد یافت. ۴ – ۳ - برنامه تولید برق آبی: بمنظور تأمین برق مورد نیاز بخشهای کشاورزی، صنعتی و عمران شهری و روستائی برنامه تولید برق آبی بشرح زیر اجرا خواهد شد:

- ساختمان و نصب تأسیسات برق آبی که در برنامه چهارم شروع گردیده بود تکمیل میشود و در نتیجه یک میلیون کیلووات بقدرت نصب شده اضافه خواهد شد.

- قدرت نصب شده نیروگاههای برق آبی که در برنامه پنجم ساختمان آنها شروع خواهد شد ۲۰۵ هزار کیلووات میباشد که ۲۰ هزار کیلووات آن در پایان برنامه پنجم قابل بهره برداری خواهد بود. ۵ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۳ - برنامه نظارت بر منابع آب: بمنظور مراقبت در بهره برداری مناسب و معقول از منابع آب کشور و جلوگیری از آلودگی آبها، برنامه های زیر اجرا خواهد شد:

- نظام ملی شدن آب که مقدمات آن در برنامه چهارم انجام شده است نسبت به ۱۵ درصد از آبهای مورد استفاده در آخر برنامه پنجم اجرا خواهد شد.

- تشکیلات ضروری بمنظور اجرای آئین نامه های مربوط به جلوگیری از آلودگی آبها در مناطقی که شدت آلودگی زیاد بوده و آب برای نیاز شهری، کشاورزی و صنعتی کافی نمیباشد بوجود خواهد آمد.

- آمارهای لازم برای پیش بینی وقوع طغیان در مناطق پرجمعیت کشور از طریق ایجاد تشکیلات و تأسیسات مورد نیاز فراهم خواهد شد. ۶ – ۳ - برنامه تحقیق و بررسی: بمنظور شناخت کمیت و کیفیت منابع آب و بهره برداری مؤثر و مناسب از آن منابع، برنامه های زیر اجرا خواهد شد:

- تهیه آمار مربوط به آب و هوا که اساس مطالعات توسعه بهره برداری از منابع آب کشور میباشد و جمع آوری آمار مربوط به آبهای زیرزمینی و شناخت این منابع بمنظور برآورد ظرفیت مجاز مخزن و تعیین امکانات توسعه بهره برداری و همچنین کنترل مستمر کمی و کیفی سفره های آب زیرزمینی ادامه خواهد داشت.

- احتیاجات دراز مدت آب هر یک از شهرهای کشور مورد بررسی قرار خواهد گرفت و با توجه به منابع مختلف آب، بهترین، اقتصادی ترین، منبع یا منابع آب در هر منطقه مشخص و برنامه زمانی فعالیتهای مختلف تهیه و توزیع آب تنظیم خواهد گردید.

- محدودیت های منابع آب کشور ایجاب مینماید که از پیشرفت های روزافزون علم و فن در جهان و موفقیت هائیکه در زمینه توسعه بهره برداری از منابع آب بدست آمده در جهت پیدا کردن راه حلهای مناسب برای تهیه آب بیشتر و بهبود کیفیت آبهای موجود و همچنین صرفه جوئی در مصرف آب استفاده گردد.

- آموزش و تربیت کادر فنی لازم برای توسعه و بهره برداری از منابع آب در رشته های مختلف با توجه به احتیاجات آتی کشور توسعه خواهد یافت و ترتیباتی اتخاذ خواهد شد که متخصصین ایرانی از ورزیدگی و تجربه کافی برخوردار گردیده و بتدریج نیاز کشور به متخصصین خارجی مرتفع گردد. ۷ – ۳ - سیاست های اجرائی: در اجرای هدفها و برنامه های فوق الذکر سیاستهای اجرائی توسعه منابع آب در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: الف : تأمین آب:

- نظر به فعالیتهائی که تا کنون در زمینه تهیه و تنظیم آب انجام گردیده و عدم تعادلی که در حال حاضر بین بهره برداری از آب و تهیه و تنظیم آن بوجود آمده است، در برنامه پنجم به بهره برداری از آبهای مهار شده قبلی اولویت تام داده خواهد شد و سدهای مخزنی جدید بمنظور آبیاری منحصراً در مواردی احداث خواهند شد که تنظیم آب بلحاظ جبران عقب ماندگی اجتماعی و عمران ناحیه ای ضرورت کامل داشته باشد.

- بهره برداری از آب رودخانه های مرزی مورد توجه خاص قرار خواهد گرفت و امکانات لازم برای استفاده از حقابه های کشور فراهم خواهد گردید.

- در مناطقی که مطالعات فنی و اقتصادی بمنظور بهره برداری از منابع آبهای زیرزمینی انجام شده و امکان توسعه بهره برداری وجود دارد استفاده کنندگان از طریق تشکیل در شرکتهای تعاونی و شرکتهای سهامی زراعی تشویق به سرمایه گذاری خواهند شد. ولی بهرحال طبق قانون آب و نحوه ملی شدن آن بهره برداری از منابع آب تحت کنترل و نظارت دولت خواهد بود.

سرمایه گذاری بخش دولتی در امر بهره برداری از آبهای زیرزمینی در موارد زیر خواهد بود:

- در موارد استثنائی که بهره برداری صحیح از آبهای زیرزمینی با مشکلات فنی مواجه بوده و مستلزم سرمایه گذاری سنگینی باشد که از حدود توانائی بخش خصوصی (شامل شرکتهای سهامی زراعی، تعاونی و اتحادیه های تعاونی) خارج است.

- استفاده توأم از آبهای سطحی و زیرزمینی در شبکه های مدرن آبیاری که کنترل و بهره برداری از آبهای سطحی و زیرزمینی را توسط یک واحد بهره برداری ایجاب نماید.

- در سایر مناطق کشور که مطالعات شناسائی امکان بهره برداری مجاز از منابع آب را تأیید مینماید و اجرای قانون مستلزم مطالعه و بررسیهای تفصیلی میباشد، با توجه به قانون آب و نحوه ملی شدن آن، موجبات سرمایه گذاری و بهره برداری از آبهای زیرزمینی توسط بخش خصوصی از طریق ارائه راهنمائی های فنی و اقتصادی و اعطای وامهای طویل المدت دولت فراهم خواهد شد.

- با توجه به سرمایه گذاریهائیکه در هر یک از طرحهای مختلف توسعه منابع آب شده، و با توجه به هزینه های نگهداری و بهره برداری از آنها، در هر مورد قیمت تمام شده هر متر مکعب آب بر اساس هزینه های جاری و استهلاک (شامل بهره سرمایه) محاسبه خواهد شد و با توجه بعوامل اقتصادی و اجتماعی، سیاست همآهنگی از نقطه نظر آب بها برای مصرف کنندگان کشاورزی و صنعتی برحسب مناطق مختلف کشور تعیین و تدریجاً بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد. ب : ساختمان شبکه های آبیاری:

- ساختمان شبکه های آبیاری و زهکشی در مناطقی که سدهای مخزنی یا انحرافی آن ساخته شده با سرعت هر چه بیشتر تکمیل خواهد شد.

- تکمیل و ایجاد شبکه های اصلی آبیاری و زهکشی از محل سرمایه گذاریهای بخش دولتی انجام خواهد شد.

- احداث شبکه های فرعی آبیاری ( کانالهای درجه ۳ و ۴) با سرمایه گذاریهای بخش دولتی انجام و طبق ضوابط خاص در اختیار استفاده کنندگان قرار خواهد گرفت.

- با استفاده از کمک های فنی و مالی دولت و خودیاری روستائیان نسبت باصلاح و بهبود شبکه های آبیاری و زهکشی سنتی در اراضی دایر اقدام بعمل خواهد آمد.

- در زمینه بهره برداری از اراضی، شرایط اجتماعی و اقتصادی موجود در اراضی زیر هر یک از شبکه های آبیاری مورد بررسی قرار خواهد گرفت و با در نظر گرفتن این شرایط نسبت بمتشکل کردن زارعین در واحدهای بهره برداری در هر منطقه اقدام بعمل خواهد آمد. پ - آبرسانی شهرها: بمنظور ایجاد تأسیسات متناسب با طرح جامع آب هر منطقه، شامل تأسیسات آب کشاورزی، صنعتی و شهری و بهره برداری معقول از منابع آب هر منطقه، سازمانهای آب منطقه ای عهده دار رساندن آب بشهرها و دهات مسیر خواهند گردید. برای احداث و بهره برداری از شبکه توزیع آب و همچنین ایجاد تأسیسات مربوط بفاضلاب در شهرها شرکتهائی تشکیل خواهند گردید که مدیریت آنها با سازمان آب منطقه ای وابسته بوزارت آب و برق خواهد بود. در مورد توزیع آب در روستاها وزارت آب و برق مبادرت بتربیت کادر فنی لازم خواهد نمود تا زیر نظر انجمن های ده اقدام به بهره برداری نماید.

- سرمایه گذاریهای اولیه مربوط بتأسیسات آبرسانی و توزیع داخلی آب و نیز شبکه فاضلاب شهرها طبق ضوابط خاص بطور بلاعوض از اعتبارات عمرانی تأمین خواهد گردید، مشروط بر آنکه کلیه درآمدهای حاصله از فروش آب منحصراً بمصرف بهره برداری و نگهداری و نیز توسعه تأسیسات آبرسانی برسد.

- در شهرهائی نظیر تهران که با کمبود آب مواجه هستند، نرخ فروش آب طوری تعیین خواهد شد که انگیزه کافی برای صرفه جوئی در مصرف آب ایجاد نماید. در مناطقی که قیمت تمام شده آب بالاست ولی بنا بمقتضیات اجتماعی وصول کل هزینه تأمین آب از مصرف کنندگان بمصلحت نیست، نرخ تعدیل شده ایکه شامل کمک دولت خواهد بود برای حداقل مصرف تعیین و ملاک عمل قرار خواهد گرفت. بهر حال نرخ آب همیشه بترتیبی خواهد شد که تکافوی هزینه های نگهداری و بهره برداری از تأسیسات را بنماید. ت - تولید برق آبی: با توجه به سرمایه گذاریهایی که در ایجاد نیروگاه های برق آبی شده است و نظر باینکه شبکه های آبیاری در اراضی جدید زیر سدهای مخزنی بتدریج آماده بهره برداری میگردند، در دورانی که هنوز احتیاجات آب برای کشاورزان بمیزان حداکثر خود نرسیده است از طریق تولید برق آبی اضافی حداکثر استفاده از سرمایه گذاریهای انجام شده خواهد شد. ث - تحقیق و بررسی: در برنامه پنجم استانداردها و معیارهای لازم برای جمع آوری و تهیه آمار، انجام مطالعات و احداث تأسیسات آبی و بهره برداری از آنها تهیه و بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد.

- در انجام تحقیقات مربوط بتوسعه منابع آب اولویت بتجهیز و استفاده از آزمایشگاه هیدرولیک وزارت آب و برق و امکانات دانشگاههای کشور داده خواهد شد.

- در برنامه پنجم بمنظور شناخت کمیت و کیفیت منابع آب و دستیابی به منابع جدید اهمیت خاصی بشناخت منابع زیرزمینی و تهیه برنامه ملی آب داده خواهد شد. ج - نظارت بر منابع آب: ملی شدن منابع آب در مناطق مختلف کشور با توجه باولویتهای زیر بمرحله اجرا گذاشته خواهد شد.

- در مناطقی که تراکم جمعیت و یا شدت آلودگی آب زیاد بوده، و منابع آب تکافوی احتیاجات شهری، کشاورزی و صنعتی را ننماید. در مناطقی که تأسیسات آبی لازم برای بهره برداری مفید و معقول از منابع آب ایجاد گردیده است. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی:

کل اعتبارات توسعه منابع آب از ۸/۴۶ میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل ۳/۴۵ میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و ۵/۱ میلیارد ریال از بودجه عادی دولت) به ۷/۱۱۰ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد.

- جدول شماره ۱ کل اعتبارات و جدول شمارۂ ۲ سرمایه گذاری ثابت در توسعه منابع آب را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱- کل اعتبارات توسعه منابع آب طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

(۱)

(۲)

(۳)

(۲+۳)=۴

(۴+۱)=۵

ثابت

غیرثابت

جمع

۳/۲۷

۱- تأمین آب

۸/۰

۵/۲۶

-

۵/۲۶

۹/۵۱

۲- ایجاد شبکه های آبیاری

۱/۰

۸/۵۱

-

۸/۵۱

۶/۱۴

۳- آبرسانی بشهرها

-

۶/۱۴

-

۶/۱۴

۰/۲

۴- تولید برق آبی

-

۰/۲

-

۰/۲

۰/۱۲

۵- تحقیق و بررسی

۹/۰

۱/۱۱

-

۱/۱۱

۹/۲

۶- خدمات و نظارت

۹/۰

-

۰/۲

۰/۲

۷/۱۱۰

جمع

۷/۲

۱۰۶

۲

۱۰۸

جدول ۲- سرمایه گذاری ثابت در توسعه منابع آب طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

جمع کل

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

(۱)

(۲)

(۲+۱)=(۳)

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- تأمین آب

۵/۲۴

-

۵/۲۴

۴/۱

۰/۲

۴/۳

۹/۲۷

۲- ایجاد شبکه های آبیاری

۸/۵۱

-/۵

۸/۵۶

۶/۰

-

۶/۰

۴/۵۷

۳- آبرسانی بشهرها

۶/۱۴

-

۶/۱۴

-

-

-

۶/۱۴

۴- تولید برق آبی

۰/۲

-

۰/۲

-

-

-

۰/۲

۵- تحقیق و بررسی

۱/۱۱

-

۱/۱۱

-

-

-

۱/۱۱

جمع

۰/۱۰۴

۰/۵

۰/۱۰۹

۰/۲

۰/۲

۰/۴

۰/۱۱۳

فصل نهم

صنایع ۱ - هدفهای اساسی – ۱ - هدفهای کیفی: هدفهای کیفی صنایع در برنامه پنجم عبارتند از:

الف - تکمیل، تجهیز و توسعه واحدهای صنعتی موجود و ادغام واحدهای مشابه بمنظور بهره برداری مؤثر از حداکثر ظرفیت اقتصادی صنایع و در نتیجه صرفه جوئی در هزینه ها، تقلیل قیمت تمام شده، و بهبود مرغوبیت کالاها.

ب - ایجاد صنایع جدید مرتبط با صنایع و منابع موجود و بالاخص ایجاد و توسعه صنایع تولیدکننده کالاهای واسطه و سرمایه ای به نحویکه موجبات کاهش وابستگی صنایع به واردات از خارج در آینده فراهم گردد.

ت - استفاده از تکنولوژی کاربر در صنایع بزرگ و سنگین که احداث آنها در این برنامه پیش بینی شده، و استفاده از تکنولژی سرمایه بر فقط در موارد ضروری.

ج - توجه بیشتر به صنایع وابسته به کشاورزی بمنظور تسریع رشد کشاورزی و مآلاً بالا بردن سطح درآمد سرانه روستائی و کمک به رفع کمبود کالاهای مصرفی غذائی و دامی کشور، و ایجاد اشتغال دائم و موقت برای خوش نشینان روستاها و حاشیه نشینان شهرها.

ح - تأکید به افزایش و تشویق تحقیقات صنعتی در سطح دانشگاه ها، مدارس عالی، و واحدهای تولیدی بمنظور جذب تکنولوژی صنعتی پیشرفته و ایجاد تکنولوژی صنعتی ایرانی.

خ - گسترش مالکیت صنعتی از طریق واگذاری سهام واحدهای صنعتی به کارگران، کارمندان و قاطبه مردم بمنظور توزیع عادلانه تر ثمرات پیشرفتهای صنعتی.

د - تعلیم مدیران صنعتی در سطوح مختلف بمنظور کمک به تفکیک هر چه بیشتر مالکیت از مدیریت.

ذ - فروش تدریجی واحدهای صنعتی دولتی که تا کنون بمنظور ارشاد آموزش و تشویق سرمایه گذاران خصوصی به سرمایه گذاری صنعتی بوجود آمده اند به بخش خصوصی.

ر - اعطای تسهیلات اعتباری و کمکهای زیربنائی به مناطق دورافتاده و مستعد کشور (خارج از قطبهای صنعتی موجود). ۲ – ۱ - هدفهای کمی: هدفهای کمی صنایع در برنامه پنجم بشرح زیر است:

الف - ارزش تولیدات صنایع از ۵۰۹ میلیارد ریال در سال آخر برنامه چهارم با رشد متوسطی حدود ۱۴ درصد در سال به ۹۷۲ میلیارد ریال در سال ۱۳۵۶ خواهد رسید و ارزش افزوده از ۷/۱۶۳ میلیارد ریال برآورد سال آخر برنامه چهارم به ۳۳۰ میلیارد ریال در سال آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت.

رسیدن باین هدف مستلزم آنست که رشدی بطور متوسط معادل ۱۵ درصد در سال (به قیمت سال ۱۳۵۱) در صنعت حاصل گردد و در نتیجه سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی از ۴/۱۳ درصد برآورد سال آخر برنامه چهارم به ۱۶ درصد در سال آخر برنامه پنجم برسد.

ب - کل شاغلین صنعتی کشور که در سال آخر برنامه چهارم حدود ۷۵/۱ میلیون نفر میباشد با رشد متوسط سالانه ای بیش از ۷ درصد، و با ایجاد ۷۳۵ هزار شغل مولد صنعتی، به حدود ۵/۲ میلیون نفر در پایان برنامه پنجم خواهد رسید به نحوی که نسبت شاغلین صنعتی به کل شاغلین کشور از ۷/۲۰ درصد در سال ۱۳۵۱ به ۲۵ درصد در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت.

پ - صادرات فرآورده های صنعتی غیر نفتی شامل کالاهای سنتی و صنعتی جدید با رشد متوسط سالانه ای حدود ۱۸ درصد از ۲۷ میلیارد ریال برآورد سال ۱۳۵۱، به حدود ۶۱ میلیارد ریال در سال آخر برنامه پنجم بالغ خواهد شد. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی: ۱ (اصلاحی ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۲ - خط مشی های کلی: خط مشی های کلی صنعتی در برنامه پنجم بقرار زیر تعیین میشود:

الف - تشویق انجام تحقیقات صنعتی در سطح دانشگاهها و واحدهای تولیدی دولتی و خصوصی، ایجاد همکاری مستمر بین واحدهای مهم تولیدکننده و مراکز تحقیقاتی بمنظور ایجاد تکنولوژی داخلی و بالا بردن کیفیت و استاندارد تولیدات صنعتی.

ب - مراقبت دائم در کنترل مرغوبیت محصولات ساخت کشور بمنظور حمایت از مصرف کنندگان داخلی و رقابت در بازارهای جهانی.

بند پ حذف شده است

ت - تأکید بر ایجاد صنایع متوسط و کوچک بعلت اشتغال زا بودن آنها خاصه در سطح مناطق عقب افتاده ولی مستعد بمنظور افزایش درآمد سرانه در آن مناطق و گسترش بازار کالاهای مصرفی و بادوام که تا کنون بیشتر مورد تقاضای شهرنشینان بوده است.

بند ث حذف شده است.

ج - تشویق مردم به استفاده از پس اندازها بمنظور خرید سهام کارخانه ها و گسترش مالکیت صنعتی از طریق تقویت بورس سهام فروش سهام کارخانه های دولتی و خصوصی به کارگران، کارمندان و قاطبه مردم.

بند چ حذف شده است ۲ – ۲ - سیاست تعرفه ای: بررسی مداوم سطح حمایتهای گمرکی در رشته های مختلف صنعتی با توجه به امکانات توسعه هر رشته بعنوان یک اصل اساسی در سیاست تعرفه ای کشور مورد نظر خواهد بود و نحوه کاربرد این اصل در مورد کالاهای مختلف صنعتی در برنامه پنجم عمرانی بصورت زیر تعیین میگردد.

الف - در مورد کالاهای مصرفی سیاست فعلی کاهش تدریجی حمایت گمرکی بمنظور بالا بردن کیفیت کالاهای ساخت کشور و ایجاد امکانات رقابت سالم با کالاهای مشابه خارجی ادامه خواهد یافت.

ب - در مورد کالاهای واسطه و سرمایه ای حمایت گمرکی مناسب نسبت به صنایع سازنده این کالاها بمنظور کاهش واردات آنها و تشویق ساخت آنها در داخل کشور و صرفه جوئی ارزی برقرار خواهد شد. بدیهی است که این حمایتها پس از یک دوره معقول تدریجاً باید کاسته شود. ۳ – ۲ - سیاست اعتباری - سیاست اعتباری برنامه پنجم در مورد صنایع عبارت خواهد بود از:

الف - تشویق شرکتهای بیمه دولتی و خصوصی و بیمه های اجتماعی کارگران به خرید سهام شرکتهای صنعتی.

ب - توسعه خدمات بانکهای تخصصی موجود به مناطق مختلف کشور برای کمک به ایجاد واحدهای صنعتی.

پ - تشویق بانکهای تجاری به ایجاد واحدهای مخصوص برای بررسی و ارزیابی صحیح طرحهای صنعتی بمنظور اعطای اعتبار و سرمایه در گردش به واحدهای صنعتی و یا مشارکت با آنها و بالاخص اعطای کمک اعتباری بصنایع کوچک و در سطح استانها.

ت - تأمین نیازمندیهای سرمایه در گردش کارخانجات دولتی و خصوصی از طریق بانکهای تخصصی و تجاری.

ث - ایجاد مشوقهای مالی مانند نرخهای بهره ترجیحی برای صنایع کوچک بخصوص در مناطق عقب افتاده و شهرکها.

ج - ایجاد تسهیلات لازم برای کارمندان و کارگران کارخانه ها و شرکتهای صنعتی جهت خرید سهام صنعتی.

چ - کمک به بانکهای تخصصی و تجاری بمنظور مشارکت در سرمایه گذاری صنایع کوچک و متوسط و یا اعطای وام به این صنایع بدون توجه به وثائق متداول بالاخص در شهرها و شهرکها و مناطق عقب افتاده.

ح - ایجاد سازمان سرمایه گذاری عام و پذیره نویسی توسط دولت بمنظور جمع آوری پس اندازها و حمایت از سهامداران کوچک.

خ - تجدید نظر در سیاست بانکهای تجاری و تخصصی بنحوی که اعطای کمکهای مالی به صاحبان صنایع خصوصی بر اساس ارائه طرحهای سالم و قابل اجرا و بدون توجه به وثائق متداول انجام گیرد. این سیاست خصوصاً در مورد کمکهائی که از محل اعتبارات عمرانی انجام میشود رعایت خواهد شد. ۴ – ۲ - سیاست مالیاتی: سیاست مالیاتی معطوف به هدفهای زیر خواهد بود:

الف - بهبود روشهای حسابداری در واحدهای صنعتی و همچنین بهبود بیشتر روشهای ممیزی مالیاتی.

ب - اتخاذ سیاستهای مالیاتی لازم در مورد زمین بمنظور سوق دادن پس اندازهائی که صرف بورس بازی زمین میشود به فعالیتهای صنعتی. ۵ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۲ - سیاست آموزشی و تحقیقاتی: با توجه به ناچیز بودن وجوهی که برای پژوهشهای علمی در صنایع اختصاص یافته است و لزوم افزایش آن، سیاست برنامه پنجم در این باره بشرح زیر خواهد بود:

الف - تجدید نظر اساسی در رشته های تحصیلی دانشگاهها و مؤسسات عالی از لحاظ کیفی و کمی و تقویت رشته های فنی و علمی و مدیریت بمنظور کمک به بخش صنایع و معادن.

ب - ایجاد مراکز آموزشی و تربیت حرفه ای در جوار واحدهای صنعتی دولتی و خصوصی بمنظور تعلیم تکنیسین و کارگر ماهر و تعلیم صاحبان حرفه و صنایع کوچک روستائی.

پ - ایجاد بورسهای آموزشی برای دوره های کارآموزی کوتاه مدت و دراز مدت در خارج از کشور در سطوح مختلف و در رشته های مورد نیاز صنایع و معادن.

ت - تشویق واحدهای صنعتی متوسط و بزرگ به استفاده از نظام حسابداری صنعتی و تعلیم حسابداران صنعتی. ۶ – ۲ - سیاست استاندارد کردن محصولات و حمایت از مصرف کننده:

بمنظور حمایت از مصرف کنندگان و کمک به قدرت رقابتی صنایع داخلی اقدامات زیر انجام خواهد گرفت:

الف - توسعه استاندارد کالا و تحقیقات صنعتی کشور و نظارت دائم بر کیفیت کالاها بمنظور بالا بردن مرغوبیت کالاهای مصرفی داخلی و صادراتی.

ب - حمایت از مصرف کننده داخلی از نظر قیمت فروش از طریق کنترل مرغوبیت جنس با توجه به قیمتهای تمام شده.

پ - جلوگیری از واردات کالاهای صنعتی خارج از استاندارد متعارف. ۷ – ۲ - سیاست ها و مقررات اداری: سیاست های اداری در زمینه صنایع معطوف به هدفهای زیر خواهد بود:

الف - اعطای اختیارات بیشتر به ادارات محلی دولتی و تقویت کادر فنی آنها جهت صدور پروانه تأسیس و بهره برداری صنایع کوچک و متوسط در شهرستانها بدون مراجعه به مرکز.

ب - موظف کردن سازمانهای دولتی و مؤسسات وابسته بتأمین نیازمندیهای خود از محصولات ساخت کشور، در صورت وجود کالاهای مشابه داخلی.

پ - تجدید نظر در قانون تجارت بمنظور حفظ منافع سهامداران کوچک و تطبیق قانون تجارت با سیاستهای جدید بمنظور گسترش مالکیت واحدهای صنعتی.

ت - تأمین آب و برق و تلفن مورد نیاز صنایع بصورتی مطمئن و با نرخهای معین و نسبتاً ثابت.

ث - بررسی و نظارت مداوم بر قیمت کالاهای واسطه صنعتی بمنظور جلوگیری از افزایش غیر معقول هزینه تولید کالاهای صنعتی و غیر صنعتی مصرفی.

ج - فروش واحدهای صنعتی دولتی ببخش خصوصی بر اساس ضوابطی که بتصویب مقامات قانونی خواهد رسید. ۸ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۲ - سیاست حفظ محیط زیست: تعیین ضوابط فنی لازم بمنظور حفظ محیط زیست و جلوگیری از آلودگی آن و اعمال تدریجی ضوابط مزبور در انتخاب محل و طرح فنی واحدهای تولیدی و اعطای اولویت و حمایت های گوناگون بطرحهای صنعتی که از این ضوابط پیروی مینمایند طی برنامه پنجم مورد تأکید خواهد بود. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص ۱ – ۳ - صنایع غذائی: ارزش افزوده صنایع غذائی، آشامیدنیها و دخانیات با رشد متوسط سالانه ای برابر ۸/۴ درصد افزایش خواهد یافت.

در اکثر رشته های صنایع غذائی سعی خواهد شد خودکفائی ایجاد گردد و کشور از واردات مواد غذائی بی نیاز شود.

- در مورد پاره ای از فرآورده های غذائی چون ماهی، خرما و روغن نباتی هدف صادراتی تعیین گردیده است.

- با توجه بآب و هوای متغیر مناطق مختلف کشور و دوری از مراکز تولید از مراکز مصرف، هدف آنستکه قسمت اعظم شبکه سردخانه ها در استانها و فرمانداریهای کل تکمیل گردد تا میوه، سبزی، گوشت، ماهی و لبنیات مطمئن و سالم در اختیار مصرف کننده قرار گیرد.

- با احداث کارخانه ها خوراک دام و طیور در نقاط مستعد کشور عرضه خوراک دام بنحوی تنظیم خواهد شد که تغذیه دام بخصوص در فصل زمستان با اشکال مواجه نگردد.

- برای رفع کمبود پروتئین حیوانی در داخل کشور و افزایش درآمد سرانه ساحل نشینان جنوب سعی خواهد شد که پس از انجام ماهیگیری آزمایشی در خلیج فارس و دریای عمان، صید تعقیبی عملی شود و کشتی های ماهیگیری ایران در آبهای بین المللی نیز صید ماهی نموده و با کنسرو کردن و تهیه آرد ماهی و صدور بخارج درآمد ارزی کسب گردد. ۲ – ۳ - صنایع نساجی، پوشاک، کفش و صنایع دستی: ارزش افزوده این رشته از صنایع با رشد متوسط سالانه ای برابر ۹/۸ درصد افزایش خواهد یافت.

- در رشته صنایع نساجی و پوشاک سعی در تأمین خودکفایی و صدور این کالاها به خارج، هدف مورد نظر بوده و در تهیه البسه و پوشاک آماده که ایران در تهیه آن مزیت نسبی قابل ملاحظه ای دارد تأکید خاصی بعمل خواهد آمد.

- با توجه به تغییر سلیقه مردم از الیاف مصنوعی به ابریشم طبیعی و افزایش تولید و مصرف قالی و محصولات دستی ابریشمی و صادرات آنها، صنعت سنتی چندین ساله و فراموش شده ابریشم تجدید حیات نموده و با تهیه مواد اولیه این صنعت در داخل کشور به کاهش بیکاری و کم کاری در پاره ای از مناطق روستائی کمک خواهد شد.

- صنایع دستی که تا کنون بیشتر در شهرها و شهرکها تشویق شده است، در روستاهائیکه دارای سابقه سنتی در این قبیل صنایع هستند نیز از طریق بهبود روش و وسائل کار، تضمین خرید مستقیم کالاها و عرضه آنها به بازارهای داخلی و خارجی مورد تشویق و حمایت قرار خواهد گرفت. ۳ – ۳ - صنایع سلولزی: ارزش افزوده صنایع سلولزی با رشد متوسط سالانه ای معادل ۵/۱۷ درصد افزایش خواهد یافت.

- در برنامه پنجم سعی خواهد شد از ۴/۱ میلیون هکتار جنگلهای تجارتی و قابل بهره برداری کشور استفاده کامل بعمل آید و با احداث مجتمع های چوب و کاغذ در جنگلهای شمال بیش از نیمی از کاغذ مصرفی کشور در داخل تولید گردد.

- در مورد محصولات چوبی، علاوه بر تأمین احتیاجات داخلی، هدف آنستکه فرآورده های قابل صدور نیز به خارج صادر شود. ۴ – ۳ - صنعت پوست و چرم: ارزش افزوده صنعت پوست و چرم در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ای معادل ۹/۹ درصد افزایش خواهد یافت.

- توسعه و تکمیل کارخانه های موجود و همچنین انجام اقدامات اساسی در زمینه بهبود مواد اولیه این صنعت هدف مورد نظر میباشد. ۵ – ۳ - صنایع شیمیائی و پتروشیمی: ارزش افزوده صنایع شیمیائی و پتروشیمی در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ای برابر ۱/۲۱ درصد افزایش خواهد یافت.

- مواد واسطه شیمیائی با ظرفیتهای اقتصادی بمنظور جانشینی واردات و صدور به بازارهای جهانی تولید خواهد شد.

- تولید مواد مصرفی نهائی شیمیائی و پتروشیمی از قبیل کود، رنگ، الیاف مصنوعی، پلاستیک و لاستیک وسائط نقلیه ادامه خواهد یافت.

- با استفاده از مزیت نسبی کشور در تولید پاره ای از کالاهای شیمیائی و پتروشیمی از قبیل پودر رختشوئی، مصنوعات پلاستیکی، کود شیمیائی و مواد آروماتیک، سعی خواهد شد این قبیل محصولات به خارج از کشور صادر گردد. ۶ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳ - صنایع معدنی غیر فلزی: ارزش افزوده این رشته از صنایع در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ای برابر ۳/۲۳ درصد افزایش خواهد یافت.

- در رشته مصالح ساختمانی، مواد و مصالح مورد نیاز برنامه های تأمین مسکن، احداث راهها، فرودگاهها، ساختمانهای صنعتی، کانالها، سدها و بنادر تأمین خواهد شد.

- خودکفائی محصولات معدنی غیر فلزی در برنامه پنجم مورد نظر خواهد بود و علاوه بر آن صدور کاشی نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. ۷ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳ - فلزات اساسی و محصولات فلزی: رشد متوسط ارزش افزوده این دسته از صنایع در برنامه پنجم سالانه ۲۴ درصد تعیین شده است.

- طی برنامه پنجم مصرف مصالح فلزی ساختمانی از قبیل تیرآهن، لوله، مفتول و پروفیل بطور کامل از محل تولید داخلی تأمین خواهد شد ولی احتیاجات ورق آهن که در حدود ۴۵ درصد آهن و فولاد مصرفی کشور میباشد کماکان از محل واردات تأمین خواهد گردید.

- ظرفیت کارخانه ذوب آهن آریامهر تا حدود ۹/۱ میلیون تن افزایش داده خواهد شد و ایجاد و کارخانه ذوب آهن از طریق احیاء مستقیم در مجاورت منابع گاز هر کدام با ظرفیتی حدود یک میلیون تن آهن اسفنجی پیش بینی شده است.

- با اکتشاف منابع عظیم مس سرچشمه کرمان و احداث کارخانه تغلیظ مس، پیش بینی میشود در سال آخر برنامه پنجم حدود ۱۶۰ هزار تن مس فلزی تولید گردد و قسمت اعظم آن به خارج صادر شود. ۸ – ۳ - صنایع ماشینهای غیر برقی (مکانیکی) - ارزش افزوده ماشینهای غیر برقی طی پنج سال برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ای برابر ۲/۲۸ درصد افزایش خواهد یافت.

ساخت کالاهای سرمایه ای و واسطه ای فلزی از قبیل ماشین های ابزار، ظروف تحت فشار، انواع دیگهای صنعتی، انواع ساختمانهای فولادی، پمپ و کمپرسورها، پرس و الکتروموتورها که پایه گذار سایر صنایع بوده و از طریق بالا بردن دانش فنی و آموزش نیروی انسانی ماهر نیازهای بلند مدت صنعتی شدن را برآورده مینمایند بیش از پیش افزایش خواهد یافت. ۹ – ۳ - صنایع ماشینهای برقی - ارزش افزوده ماشینهای برقی در برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ای معادل ۹/۱۵ درصد افزایش خواهد یافت.

- ساخت کالاهای مصرفی بادوام از قبیل یخچال، تلویزیون، تلفن و لامپ روشنائی همچنان ادامه خواهد یافت و با اجرای طرحهای ساخت قطعات و وسائل این کالاها در داخل کشور، ارزش افزوده این صنایع بالا خواهد رفت. ۱۰ – ۳ - صنایع وسائط نقلیه - در برنامه پنجم ارزش افزوده صنایع وسائط نقلیه با رشد متوسط سالانه ای برابر ۲/۱۹ درصد افزایش پیدا خواهد کرد.

- هدف آنست که در برنامه پنجم با ایجاد واحد موتورسازی، نسبت ساخت قطعات اتومبیل در داخل کشور از ۵۰ درصد تا میزان ۷۵ درصد افزایش یابد و بدین ترتیب واردات قطعات مزبور از خارج تا حد زیادی کاهش پیدا کند.

- در مورد تراکتور و ادوات کشاورزی برنامه توسعه واحدهای موجود از یک طرف، و ثابت بودن میزان افزایش سطح زیر کشت از طرف دیگر حصول هدف صدور به کشورهای همجوار را امکان پذیر میسازد.

- در برنامه پنجم مقدمات تأسیس تعمیرگاههای کشتی در سواحل جنوب فراهم و در برنامه ششم سعی خواهد شد که کشتی های تجاری و نفت کشهائی که در خلیج فارس و بحر عمان رفت و آمد میکنند در تعمیرگاههای سواحل ایران تعمیر شوند و با ایجاد مقدمات ساخت کشتی های کوچک برنامه های دراز مدت کشتی سازی در آینده عملی گردد. ۱۱ – ۳ - صنایع کوچک - از نظر اهمیتی که این دسته از صنایع در گسترش پایه های صنعتی کشور دارد و خاصه با توجه بتأکیدی که در برنامه پنجم در مورد ایجاد همبستگی بین صنایع مختلف بویژه میان صنایع بزرگ و کوچک شده است برنامه و سیاستهای مربوط به این دسته از صنایع بشرح زیر خواهد بود:

- شناخت صنایع کوچک خاصه از نقطه نظر استعداد ایجاد همبستگی با سایر صنایع و سایر بخشهای اقتصادی.

- اعطای کمکهای فنی و آموزشی به صنایع کوچک و انجام خدمات مشورتی و راهنمائی این واحدها بنحویکه اولویت آنها بر اساس درجه استعداد همبستگی تعیین گردد.

- اعطای وام و اعتبار به حدود ده هزار واحد صنعتی کوچک با شرایط سهل و تجدید نظر در نوع وثیقه با توجه بدرجه استعداد همبستگی این صنایع.

- تأسیس شعب و ادارات مستقل و جداگانه در بانکهای تخصصی صنعتی و تجاری برای اعطای وام و کمکهای مالی به صنایع کوچک.

- موظف کردن سازمانها و مؤسسات دولتی به خرید محصولات صنایع کوچک.

- ایجاد مراکز پیمانکاری بین صنایع کوچک و بزرگ.

- فراهم کردن تسهیلات زیربنائی از قبیل زمین - راه - آب - برق - تلفن و کارگاه آموزشی بمنظور استقرار صنایع کوچک در نقاط مستعد کشور. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی:

- برای تحقق هدفهای فوق الذکر و با توجه به عواملی نظیر بالا بردن بهره وری صنایع موجود، اقدامات لازم جهت بهبود مدیریت، راهنمائی و کمکهای فنی و مالی لازم به بخش خصوصی و سرمایه گذاری در صنایعی که دارای مزیت نسبی هستند، میزان سرمایه گذاری صنعتی طی برنامه پنجم عمرانی ۴/۵۰۶ میلیارد ریال ( شامل ۴ میلیارد ریال کمکهای فنی به صنایع) برآورد گردیده است که حدود ۴۰ درصد آن توسط دولت و ۶۰ درصد بقیه توسط بخش خصوصی انجام میگیرد از ۶/۱۹۹ میلیارد ریال سرمایه گذاری دولتی ۹/۱۸۳ میلیارد ریال آن از اعتبارات عمرانی و بقیه از محل منابع داخلی مؤسسات انتفاعی و بازرگانی دولت تأمین خواهد شد.

- در برنامه پنجم بیش از ۹۰ درصد سرمایه گذاریهای صنعتی دولت در خارج از تهران انجام خواهد گرفت.

- کل اعتبارات صنایع از ۵/۱۰۳ میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل ۲/۹۹ میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و ۳/۴ میلیارد ریال از محل بودجه عادی دولت) به ۵/۱۹۴ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد.

-جدول (۱) کل اعتبارات صنایع و جدول (۲) سرمایه گذاری ثابت در صنایع را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱ - کل اعتبارات صنایع طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- صنایع غذائی

-

۵۰/۸

-

۵۰/۸

۵۰۰/۸

۲- نساجی، فرش، دستی و روستائی

-

۰۰/۳

-

۰۰/۳

۰۰۰/۳

۳- سلولزی و چاپ

-

۰۰/۱۵

-

۰۰/۱۵

۰۰۰/۱۵

۴- چرم و پوست

-

-

-

-

-

۵- شیمیائی و پتروشیمی

-

۰۰/۴۲

-

۰۰/۴۲

۰۰۰/۴۲

۶- معدنی غیرفلزی

-

-

-

-

-

۷- فلزات اساسی

-

۰۰/۵۷

-

۰۰/۵۷

۰۰۰/۵۷

۸- ماشینهای غیربرقی

-

۲۴/۲۵

-

۲۴/۲۵

۲۴۰/۲۵

۹- ماشینهای برقی

-

-

-

-

-

۱۰- وسائط نقلیه

-

۱۶/۹

-

۱۶/۹

۱۶۰/۹

۱۱- انتقال ببخش خصوصی

-

۰۰/۲۰

-

۰۰/۲۰

۰۰۰/۲۰

۱۲- کمکهای فنی بصنایع**

۶۵۵/۱

-

۰۰/۴

-

۷۵۵/۵

۱۳- خدمات عومی و نظارت***

۰۱۷/۷

-

-

-

۰۱۷/۷

۱۴- طرحهای مستمر****

۹۶۷/۱

-

-

-

۹۶۷/۱

جمع

۶۳۹/۱۰

۹۰/۱۷۹

۰۰/۴

۵۳۹/۱۹۴ اعتبارات لازم جهت تأسیس کارخانه های ساخت قطعات پیش ساخته ساختمانی منظور نشده است. شامل مطالعات صنعتی – کمکهای فنی و تحقیقاتی و آزمایشگاههای صنعتی. *شامل نظارت بر امور صنعتی، بازرگانی داخلی و خارجی، آمار صنعتی، معدنی، بازرگانی، توسعه و بهبود صادرات، نمایشگاههای بین المللی و فعالیتهای سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران و سازمان مرکزی شرکتها و سازمان صنایع نظامی. **شامل هزینه های اداری شرکت ملی صنایع پتروشیمی، مرکز صنایع دستی، سازمان صنایع کوچک. جدول ۲ - سرمایه گذاری ثابت در صنایع طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

برنامه

سرمایه گذاری ثابت

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- صنایع غذائی

۵۰/۸

۷۵/۶

۲۵/۱۵

۲۵/۳۲

۰۰/۳

۲۵/۳۵

۵۰/۵۰

۲- نساجی، فرش، دستی و روستائی

۰۰/۳

۵۰/۰

۵۰/۳

۵۰/۴۵

۵۰/۱

۰۰/۴۷

۵۰/۵۰

۳- سلولزی و چاپ

۰۰/۱۵

۳۰/۰

۳۰/۱۵

۰۰/۱۰

-

۰۰/۱۰

۳۰/۲۵

۴- چرم و پوست

-

-

-

۰۰/۲

-

۰۰/۲

۰۰/۲

۵- شیمیائی و پتروشیمی

۰۰/۴۲

۰۰/۳

۰۰/۴۵

۲۰/۶۸

۰۰/۳

۲۰/۷۱

۲۰/۱۱۶

۶- معدنی غیرفلزی

-

۶۵/۱

۶۵/۱

۸۵/۵۰

۰۰/۵

۸۵/۵۵

۵۰/۵۷

۷- فلزات اساسی

۰۰/۵۷

-

۰۰/۵۷

۵۰/۵۵

۰۰/۴

۵۰/۵۹

۵۰/۱۱۶

۸- ماشینهای غیربرقی

۲۴/۲۵

۵۰/۳

۷۴/۲۸

۵۰/۱۱

۵۰/۱

۰۰/۱۳

۷۴/۴۱

۹- ماشینهای برقی

-

-

-

۵۰/۹

۰۰/۱

۵۰/۱۰

۵۰/۱۰

۱۰- وسائط نقلیه

۱۶/۹

-

۱۶/۹

۵۰/۲۰

۰۰/۱

۵۰/۲۱

۶۶/۳۰

۱۱- متفرقه

-

-

-

۰۰/۱

-

۰۰/۱

۰۰/۱

جمع صنعت

۹۰/۱۵۹

۷۰/۱۵

۶۰/۱۷۵

۸۰/۳۰۶

۰۰۰/۲۰

۸۰/۳۲۶

۴۰/۵۰۲ اعتبار جهت تأسیس کارخانه های ساخت قطعات پیش ساخته ساختمانی از محل اعتبارات عمرانی پیش بینی نشده است.

جدول ۳ - پیش بینی سرمایه گذاری در طرحهای صنعتی دولتی از اعتبارات

عمرانی و منابع داخلی مؤسسات انتفاعی و بازرگانی دولت در برنامه پنجم

(میلیون ریال)

طرح

جمع

اعتبارات عمرانی

منابع داخلی مؤسسات انتفاعی

۱- صنایع غذائی

توسعه کارخانه های قند (نیشکر و چغندر)

ماهی شیلات جنوب و شمال

سردخانه

لبنیات پاستوریزه

کشت و صنعت

چای، دخانیات و سایر صنایع غذائی

۱۵۲۵۰

(۷۰۰۰)

(۲۰۰۰)

(۱۰۰۰)

(۱۰۰۰)

(۱۰۰۰)

(۳۲۵۰)

۸۵۰۰

(۴۰۰۰)

(۱۵۰۰)

(۱۰۰۰)

(۱۰۰۰)

(۱۰۰۰)

-

۶۷۵۰

(۳۰۰۰)

(۵۰۰)

-

-

-

(۳۲۵۰)

۲- نساجی، فرش، صنایع دستی و روستائی

شرکت سهامی کارخانجات ایران

نساجی مازندران و غیره

دستی – فرش و روستائی

۳۵۰۰

(۲۵۰)

(۲۵۰)

(۳۰۰۰)

۳۰۰۰

-

-

(۳۰۰۰)

۵۰۰

(۲۵۰)

(۲۵۰)

-

۳- صنایع سلولزی

کارخانه کاغذ گیلان*

کارخانه کاغذ مازندران*

شرکت چوب گیلان

۱۵۳۰۰

(۸۰۰۰)

(۷۰۰۰)

(۳۰۰)

۱۵۰۰۰

(۸۰۰۰)

(۷۰۰۰)

-

۳۰۰

-

-

(۳۰۰)

۴- شیمیائی و پتروشیمی

پتروشیمی

صنایع نظامی (شیمیائی) **

کود شیمیائی

۴۵۰۰۰

(۳۰۰۰۰)

(۱۴۰۰۰)

(۱۰۰۰)

۴۲۰۰۰

(۳۰۰۰۰)

(۱۲۰۰۰)

-

۳۰۰۰

-

(۲۰۰۰)

(۱۰۰۰)

۵- معدنی غیرفلزی

۱۶۵۰

-

۱۶۵۰

۶- فلزات اساسی***

توسعه ذوب آهن (بدون معادن – مسکن – آموزش)

احیاء مستقیم

ذوب مس (بدون معان – مسکن)

۵۷۰۰۰

(۴۰۰۰۰)

(۷۰۰۰)

(۱۰۰۰۰)

۵۷۰۰۰

(۴۰۰۰۰)

(۷۰۰۰)

(۱۰۰۰۰)

-

-

-

-

۷- صنایع مکانیکی

توسعه ماشین سازی تبریز

توسعه ماشین سازی اراک

صنایع نظامی (مکانیکی)

۲۸۷۴۰

(۳۲۵۰)

(۳۲۵۰)

(۲۲۲۴۰)

۲۵۲۴۰

(۳۰۰۰)

(۳۰۰۰)

(۱۹۲۴۰)

۳۵۰۰

(۲۵۰)

(۲۵۰)

(۳۰۰۰)

۸- وسائط نقلیه

تراکتور سازی

تعمیرگاه کشتی (بدون خانه سازی و بندرسازی)

صنایع نظامی (هلیکوپتر و هواپیما)****

۹۱۶۰

(۳۰۰۰)

(۵۰۰۰)

(۱۱۶۰)

۹۱۶۰

(۳۰۰۰)

(۵۰۰۰)

(۱۱۶۰)

-

-

-

-

۹- کمکهای فنی بصنایع

مطالعات صنعتی

کمکهای فنی و تحقیقاتی

آزمایشگاههای صنعتی

۴۰۰۰

-

-

-

۴۰۰۰

-

-

-

-

-

-

-

سازمان نظارت بر سهام و پذیره نویس و سرمایه گذاری در صندوق ضمانت صادرات

-

-

-

۱۰- انتقال به بخش خصوصی

صنایع کوچک

صنایع متوسط

صنایع بزرگ

جمع*****

۲۰۰۰۰

(۵۰۰۰)

(۵۰۰۰)

(۱۰۰۰۰)

۱۹۹۶۰۰

۲۰۰۰۰

(۵۰۰۰)

(۵۰۰۰)

(۱۰۰۰۰)

۱۸۳۹۰۰

-

-

-

-

۱۵۷۰۰ کل سرمایه گذاری برای دو کارخانه ۳۰ میلیارد ریال برآورد گردیده که دولت مبلغ ۱۵ میلیارد ریال آنرا انجام میدهد. سرمایه گذاری در کارخانه ساخت باطری از این محل تأمین خواهد شد. *سرمایه گذاری جهت توسعه کارخانه ذوب آلومینیوم و ایجاد کارخانه ذوب روی و کارخانه دوم احیاء مستقیم منظور نشده است. **جمع کل اعتبارات پیش بینی شده جهت صنایع نظامی از اعتبارات عمرانی معادل ۴/۳۲ میلیارد ریال است. ***هزینه های آموزشی مربوط به صنایع و هزینه های خانه سازی برای طرحهای فوق در فصول آموزش و پرورش و عمران شهری منظور شده است. ***شامل مطالعات فنی و اقتصادی - تحقیقات صنعتی از طریق دانشگاهها، مؤسسات تحقیقات علمی و فنی و مؤسسه استاندارد - تأسیس دفاتر و مراکز فنی و طراحی، بهره وری، تکنولژی، متالوژی و جمع آوری اسناد فنی و مدارک علمی و صنعتی - کمکهای فنی و ترویجی بصنایع کوچک. جدول ۴- سرمایه گذاری در صنایع پتروشیمی طی برنامه پنجم عمرانی

(میلیون ریال)

نام طرح

سهم شرکت ملی صنایع پتروشیمی

درصد بکل طرح

سهم بخش خصوصی (داخلی و خارجی)

درصد بکل طرح

جمع کل

۱- توسعه واحد پی وی سی مجتمع آبادان

۴۸۰

۷۴

۱۷۲

۲۶

۶۵۲

۲- توسعه واحدهای مجتمع شیمیائی شاهپور

۶۵۶۳

۱۰۰

-

-

۶۵۶۳

۳- اولفین - آروماتیک

۱۷۰۲۵

۵۰

۱۷۰۲۵

۵۰

۳۴۰۵۸۰

۴- ماده نرم کننده پلاستیک

۱۵۰۰

۵۰

۱۵۰۰

۵۰

۳۰۰۰

۵- کاپرولاکتام و کود سولفات آمونیم

۴۷۲

۲۰

۱۸۹۸

۸۰

۲۳۷۰

۶- دی متیل ترفتالیت و پلی استر

۱۲۰۰

۳۰

۲۸۰۵

۷۰

۴۰۰۵

۷- استیرن مونومر

۱۱۲

۲۰

۴۵۸

۸۰

۵۷۰

۸- پلی استیرن

۱۳۵

۲۰

۵۵۵

۸۰

۶۹۰

۹- لاستیک استیرن ، بوتادین

۳۵۲

۲۰

۱۴۱۰

۸۰

۱۷۶۲

۱۰- پتروپروتئین

۵۱۷

۵۰

۵۱۷

۵۰

۱۰۳۴

۱۱- پلی پروپیلن

۳۸۳

۲۰

۱۵۳۰

۸۰

۱۹۱۳

۱۲- آیزوپرین و پلی آیزوپرین

۱۸۲۳

۵۰

۱۸۲۳

۵۰

۳۶۴۶

۱۳- آمینورزینها

۳۸

۱۱

۳۳۷

۹۰

۳۷۵

جمع*

۳۰۶۰۰

۵۰

۳۰۰۳۰

۵۰

۶۰۶۳۰ *هزینه های آموزشی مربوط بصنایع پتروشیمی و هزینه های خانه سازی برای طرحهای فوق در فصول آموزش و پرورش و مسکن منظور شده است.

فصل دهم (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹)

معادن ۱ - هدفهای اساسی

شناخت منابع و ذخائر معدنی نخستین گام در راه بهره برداری از معادن کشور میباشد. در برنامه پنجم هدف کلی این بخش آنست که فعالیت معدنی بصورت یک فعالیت مرتبط و هم بسته یا بخش صنعت و سایر فعالیت های اقتصادی کشور درآمده و اثرات آن در اقتصاد داخلی نمایان گردد.

باین منظور:

الف - مطالعات زمین شناسی و تهیه نقشه های زمین شناسی کشور در مساحتی حدود ۷۰۰ هزار کیلومتر مربع که هنوز مورد مطالعه زمین شناسی قرار نگرفته است انجام خواهد گرفت و نقشه های زمین شناسی کشور به مقیاس:

(۲۵۰).(۱) ،(۱۰۰).(۱) ، (۵۰).(۱) هزارم بر حسب ضرورت تهیه خواهد شد.

ب - حداقل در ۲۵ درصد از مساحت کشور (۴۰۰ هزار کیلومتر مربع) به ترتیب اولویت، پژوهشهای معدنی اصولی در دو مرحله شامل مرحله اکتشافات مقدماتی و عمومی و مرحله اکتشافات تفصیلی در نقاط و حوزه هائیکه علائم و آثار قابل ملاحظه معدنی مشاهده گردیده انجام خواهد شد.

پ - از معادن مکشوفه کشور اعم از سنگ مس، سنگ آهن، ذغال سنگ، سرب، روی و کرومیت که ذخائر و شرایط آنها معلوم شده است بهره برداری بعمل خواهد آمد و با تبدیل مواد اولیه معدنی بالاخص آنهائی که تا کنون مورد بهره برداری قرار نگرفته اند به کالاهای قابل مصرف در داخل کشور و قابل صدور به خارج، ارزش افزوده حاصل از تولیدات معدنی مستقیماً عاید اقتصاد کشور میگردد. اهم این معادن بشرح زیر می باشند.

معادن مس سرچشمه - میدوک - چهارگنبد - عباس آباد و مزرعه.

معادن ذغال سنگ چغارت و بافق - تنگه زاع و گل گوهر.

معادن ذغال سنگ کرمان و جبال البرز و شاهرود.

معادن خاک نسوز و مواد فرعی ذوب آهن.

معادن سرب نخلک و قنات مروان.

معادن کرومیت.

معدن طلای موته.

معادن متفرقه و معادن جدیدالاکتشاف. ۲ - سیاستها و خط مشی کلی:

خط مشی ها و سیاستهای کلی مربوط به معادن در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

الف - تقویت بنیه مالی سازمان زمین شناسی کشور بمنظور تأمین کادر فنی و تجهیزات لازم.

ب - استفاده از روشهای جدید متداول در دنیا از طریق جلب خدمات مؤسسات خارجی و مهندسین مشاور ذیصلاحیت بمنظور انجام اکتشافات اصولی معدنی.

پ - بهره برداری از منابع کشف شده معدنی از طریق تشویق بخش خصوصی و در صورت لزوم رأساً توسط بخش دولتی.

ت - ایجاد امکانات زیربنائی توسط دولت از قبیل شبکه راههای معدنی و تأمین آب و برق و تسهیلات حمل و نقل مواد معدنی و کمک به امر خانه سازی کارگران معدن.

ث - آموزش و تأمین کادر فنی معدن در سطوح مختلف توسط بخش دولتی.

ج - کمک دولت به بهره برداران خصوصی معادن از طریق عملیات گمانه زنی بمنظور ذخیره یابی معادن و همچنین ارائه روش استخراج معدن و مطالعات معدنی کانه آرائی.

چ - کمک مالی دولت به بخش خصوصی از طریق ایجاد صندوق خاص معادن و یا ایجاد شعب معدنی در بانکهای تخصصی موجود با توجه به آنکه ذخیره معدن را بعنوان وثیقه قبول نمایند.

ح - تجدید نظر در سازمانهای معدنی کشور.

خ - تجدید نظر در قوانین و مقررات مربوط به بهره برداری معادن بمنظور ایجاد تسهیلات لازم و تشویق و ترغیب بخش خصوصی جهت سرمایه گذاری در معادن و توجه به صادرات بیشتر. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص.

برنامه معادن که بر پایه اصول اساسی فوق الذکر تهیه گردیده است بخش معادن کشور را به هدفهای کمی زیر خواهد رساند:

الف - رشد متوسط ارزش افزوده معادن به قیمتهای ثابت معادل ۳/۲۲ درصد در سال تعیین شده است.

ب - صادرات سنگهای معدنی با رشد سالانه ای برابر ۷/۱۳ درصد افزایش خواهد یافت.

پ - مواد اولیه مورد نیاز کارخانه ذوب آهن آریامهر و کارخانه ذوب مس سرچشمه و همچنین مواد اولیه مورد نیاز کارخانه های ذوب آهن از طریق احیاء مستقیم از معادن کشور تأمین خواهد گردید و در صورت مثبت بودن نتایج مطالعات فنی و اقتصادی احداث کارخانه های ذوب و تغلیظ روی و سرب و تهیه فروکرم مواد معدنی مورد نیاز این کارخانه ها در داخل تأمین میگردد. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

الف - میزان سرمایه گذاری معدنی و هزینه های اکتشافی و زمین شناسی طی برنامه ۵۰ میلیارد ریال پیش بینی گردیده که حدود ۹۴ درصد آن ۵/۱۶ میلیارد ریال) از محل اعتبارات عمرانی تأمین خواهد شد و بقیه توسط بخش خصوصی انجام می گیرد.

ب - سرمایه گذاریهای معدنی دولت در برنامه پنجم بمنظور تجهیز و بهره برداری معدن مس سرچشمه، معادن سنگ آهن ذغال سنگ و سایر مواد معدنی مورد نیاز کارخانه های ذوب آهن، انجام بررسیهای زمین شناسی، اکتشافات معدنی و کمک فنی ببهره برداران معادن خصوصی صورت خواهد گرفت.

پ - دولت از اعتبارات عمرانی مبلغ ۲ میلیارد ریال از طریق ایجاد صندوق خاص معادن و یا ایجاد شعب معدنی در بانکهای تخصصی موجود، بامر تجهیز و بهره برداری معادن توسط بخش خصوصی بصورت وام و مشارکت کمک خواهد کرد.

همچنین در تهیه شبکه راههای معدنی، تأمین آب، برق و تسهیلات مربوط بحمل و نقل مواد معدنی، دولت رأساً و یا مشترکاً با بخش خصوصی همکاری خواهد نمود.

ت - کل اعتبارات معادن از ۳۰/۱۷ میلیارد ریال در برنامه چهارم به ۳۵/۴۷ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد.

-جدول شماره (۱) کل اعتبارات معادن و جداول شماره (۲ و ۳) سرمایه گذاری در معادن را طی برنامه پنجم نشان میدهند. جدول ۱- کل اعتبارات معادن طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- اکتشافات و زمین شناسی

-

۰۰/۸

-

۰۰/۸

۰۰/۸

۲- تجهیز معادن

-

۵۰/۳۵

-

۵۰/۳۵

۵۰/۳۵

۳- کمکهای فنی به بهره برداران معادن

-

۰۰/۱

-

۰۰/۱

۰۰/۱

۴- کمکهای مالی به بهره برداران خصوصی

-

۰۰/۲

-

۰۰/۲

۰۰/۲

۵- خدمات عمومی و نظارت

۸۵/۰

-

-

-

۸۵/۰

جمع

۸۵/۰

۵۰/۴۶

-

۵۰/۴۶

۳۵/۴۷

جدول ۲ - سرمایه گذاری ثابت در صنایع طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- اکتشافات و زمین شناسی

۰۰/۸

-

۰۰/۸

-

-

-

۰۰/۸

۲- تجهیز معادن

۵۰/۳۵

۳۰/۰

۸۰/۳۵

۲۰/۳

-

۲۰/۳

۰۰/۳۹

۳- کمکهای فنی به بهره برداران معادن

۰۰/۱

-

۰۰/۱

-

-

-

۰۰/۱

۴- کمکهای مالی به بهره برداران خصوصی

-

-

-

-

۰۰/۲

۰۰/۲

۰۰/۲

جمع

۵۰/۴۴

۳۰/۰

۸۰/۴۴

۲۰/۳

۰۰/۲

۲۰/۵

۰۰/۵۰۰

جدول ۳- پیش بینی سرمایه گذاری دولتی در معادن طی برنامه پنجم

(میلیون ریال)

طرح

جمع

از اعتبارات عمرانی

از منابع داخلی مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

۱- معدن مس سرچشمه و فوتاسیون

۲۰۰۰۰

۲۰۰۰۰

-

۲- معادن ذوب آهن

۱۳۵۰۰

۱۳۵۰۰

-

۳- بررسیهای زمین شناسی

۱۰۰۰

۱۰۰۰

-

۴- اکتشافات معدنی

۷۰۰۰

۷۰۰۰

-

۵- کمک ببهره برداران معادن*

۱۰۰۰

۱۰۰۰

-

۶- تجهیز معادن دولتی

۲۳۰۰

۲۰۰۰

۳۰۰

۷- انتقال ببخش خصوصی

۲۰۰۰

۲۰۰۰

-

جمع

۴۶۸۰۰

۴۶۵۰۰

۳۰۰ شامل خرید دستگاههای حفاری ثابت و متحرک – دستگاههای تغلیظ مواد معدنی (فلوتاسیون) فیزیکی و شیمیائی – انجام مطالعات ژئوفیزیکی و ژئوشیمی بمنظور برآورد ذخائر مواد معدنی – مطالعات فنی و اقتصادی معدن بمنظور کاهش ریسک سرمایه گذاری در معادن.

فصل یازدهم

نفت ۱ - هدفهای اساسی

هدفهای اساسی صنعت نفت در برنامه پنجم عبارتند از:

الف - تأمین فرآورده های نفتی مورد نیاز کشور و توزیع منظم آن در شهرها و روستاها.

ب - کوشش در ایجاد توازن اقتصادی بین نسبتهای مصرف و تولید فرآورده های مختلف نفتی با تأکید و توجه مخصوص به استفاده از گاز طبیعی در جانشینی مواد میان تقطیر.

پ - نفوذ مستقیم در بازارهای جهانی نفت خام و فرآورده های نفتی از طریق مشارکت در عملیات پالایش و بازاریابی و پخش و فروش فرآورده های نفتی در مراکز بزرگ مصرف دنیا.

ت - حفظ ذخائر نفت و گاز از طریق نظارت دقیق بر توسعه و بهره برداری صحیح از مخازن زیرزمین کشور و حصول اطمینان از توسعه بموقع و حداکثر استفاده اقتصادی از منابع نفتی واقع در نواحی قراردادهای مختلف.

ث - توسعه و تسریع برنامه های اکتشافی بمنظور کشف هر چه بیشتر منابع جدید.

ج - افزایش درآمد حاصل از صادرات نفت. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی:

خط مشی ها و سیاستهای صنعت نفت در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

۱ - ۲ - تفحص و اکتشاف: تهیه و اجرای یک برنامه تفحص و اکتشاف بمنظور افزایش و تعیین ذخائر ثابت شده نفت و نظارت دقیق و مستمر بر فعالیتهای شرکتهای نفتی در ایران بمنظور حداکثر بهره وری از منابع نفتی کشور.

۲ - ۲ - بهای اعلان شده نفت: تعیین ضوابط مشخص برای جبران اثرات تورم و کاهش نرخ ارز که مبنای تعیین بهای اعلان شده نفت خام و محاسبه درآمد نفت ایران است با توجه به تغییراتی که احتمالا در آینده در بازارهای پولی جهان بوجود خواهد آمد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص: ۱ – ۳ - مصرف: مصرف فرآورده های نفتی در کشور طی برنامه پنجم با رشد متوسط سالانه ۲/۱۳ درصد از ۲/۱۳ میلیون متر مکعب در سال ۱۳۵۱ به ۵/۲۴ میلیون متر مکعب در سال ۱۳۵۶ برآورد میشود. قسمتی از فرآورده های نفتی مانند نفتا، قیر و روغن ها غیر انرژی زا بوده و مقدار آن از ۶/۰ میلیون متر مکعب در سال ۱۳۵۱ به ۵/۲ میلیون متر مکعب در سال ۱۳۵۶ افزایش مییابد. مصرف سرانه فرآورده های نفتی با رشد سالانه ۱۰ درصد از ۴۲۳ لیتر در سال ۱۳۵۱ به ۶۸۰ لیتر در سال ۱۳۵۶ افزایش مییابد. ۲ – ۳ - پالایش: بمنظور تأمین نیازمندیهای مصرف کنندگان مختلف توسعه تأسیسات پالایشگاهی در دوره برنامه پنجم عمرانی ضرورت دارد. استفاده از ظرفیت پالایشگاهی کشور در سال ۱۳۵۱ برای تأمین مصارف داخلی معادل ۱۴ میلیون متر مکعب نفت خام (۲۴۲ هزار بشکه در روز) است و پیش بینی میشود به ۴/۲۸ میلیون متر مکعب در سال ۱۳۵۶ (۴۹۰ هزار بشکه در روز) افزایش یابد. در این دوره علاوه بر پالایشگاههای در دست ساختمان مانند پالایشگاههای آبادان، تهران، کرمانشاه، شیراز و دستگاه تقطیر لاوان دو پالایشگاه جدید مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت و ساختمان دو پالایشگاه دیگر برای بهره برداری در برنامه ششم عمرانی آغاز خواهد شد. ۳ – ۳ - حمل و انتقال فرآورده های نفتی و نفت خام: در برنامه پنجم عمرانی خط لوله دوم نفت خام اهواز، تهران و خط لوله فرآورده تهران تبریز که اکنون در دست ساختمان است مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت. علاوه بر آن یک رشته خط لوله نفت خام منشعب از خط لوله دوم نفت خام اهواز تهران باید ساخته شود و احداث یک خط لوله دیگر نفت خام آغاز گردد. احداث خط لوله فرآورده جدید جمعاً معادل ۱۱ هزار اینچ کیلومتر برآورد میگردد. ۴ – ۳ - توزیع فرآورده های نفتی: بمنظور توزیع فرآورده های نفتی حدود ۸۶۰ هزار متر مکعب مخازن جدید احداث و تأسیسات سوخت رسانی متناسباً در فرودگاهها و بنادر و جزایر خلیج فارس توسعه خواهد یافت. ۵ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۳ - تحقیقات و بررسی: هدف از این تحقیقات، بررسیهای کلی و اساسی در صنعت نفت، ایجاد ساختمانهای لازم برای توسعه آزمایشگاههای پژوهشی، و ایجاد ایستگاههای اندازه گیری آلودگی هوا و آب، تهیه زمین جهت تحقیقات کاربرد مالچ و فرآورده های مشابه در امور کشاورزی و هرزروی آب و تثبیت خاک خواهد بود. ۶ – ۳ - اکتشاف: بمنظور افزایش ذخائر ثابت شده نفت در کشور، فعالیتهائی توسط شرکت ملی نفت ایران و سایر شرکتهای نفتی طی برنامه پنجم بعمل خواهد آمد. فعالیتهای شرکت ملی نفت ایران شامل حفر حداقل ۱۰ حلقه چاه اکتشافی و عملیات زمین شناسی صحرائی و ژئوفیزیکی خواهد بود. ۷ – ۳ - تولید و صادرات: پیش بینی میشود تولید نفت در دوره برنامه پنجم از ۳۰۲ میلیون متر مکعب ۲/۵ میلیون بشکه در روز) در سال ۱۳۵۱ به حدود ۴۸۲ میلیون متر مکعب ۳/۸ میلیون بشکه در روز) در سال ۱۳۵۶ افزایش یابد. صادرات نفت ایران در دوره برنامه پنجم از ۲۸۸ میلیون متر مکعب ۹/۴ میلیون بشکه در روز) در سال ۱۳۵۱ به ۴۴۰ میلیون متر مکعب ۶/۷ میلیون بشکه در روز) در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت ۸ – ۳ - فعالیتهای خارج از کشور: شرکت ملی نفت ایران بمنظور تحصیل بازارهای ثابت در مراکز مصرف در خارج از کشور اقدامات زیر را بعمل خواهد آورد:

- اکتشاف و استخراج نفت در دریای شمال.

- مشارکت در طرح پالایشگاه اروپای غربی به ظرفیت ۸/۵ میلیون متر مکعب در سال (۱۰۰ هزار بشکه در روز).

- مشارکت در پالایش و توزیع نفت در بازارهای جدید برای حداقل ۴/۱۷ میلیون متر مکعب در سال (۳۰۰ هزار بشکه در روز).

- تأمین قسمتی از نفت خام مورد نیاز پالایشگاه های مدرس و آفریقای جنوبی.

- افزایش ظرفیت ناوگان نفتکش از ۱۸۳۵۰۰ تن به حدود یک میلیون تن.

- استفاده از طرحهای خطوط لوله بین المللی نفت در کشورهای مصرف کننده. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی:

سرمایه گذاری صنعت نفت در دوره برنامه پنجم عمرانی معادل ۶/۳۳۰ میلیارد ریال برآورد میشود که از ۷/۱۳۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی و ۲/۶۰ میلیارد ریال توسط شرکت ملی نفت ایران و ۷/۱۳۹ میلیارد ریال توسط شرکتهای عامل نفت ایران و سایر شرکتهای نفتی سرمایه گذاری خواهد شد. جدول (۱) اعتبارات صنعت نفت و جدول (۲) سرمایه گذاری ثابت در نفت را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱- اعتبارات نفت در برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات عمرانی

ثابت

غیرثابت

جمع

۱- اکتشاف

-

-

-

۲- استخراج و پالایش

۶/۵۷

۶/۵۷

۳- انتقال و پخش

-/۲۷

۱/۲۷

۴- تحقیقات و بررسی

-

۴/۰

۵- امور غیرصنعتی

-

-

۶- فعالیتهای خارج از کشور

۹/۳۷

۹/۳۷

۷- سرمایه گذاری در شرکتهای وابسته

۷/۷

۷/۷

جمع

۲/۱۳۰

۷/۱۳۰

جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت در نفت طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- اکتشافات

-

۵/۰

۵/۰

-

-

-

۵/۰

۲- استخراج و پالایش

۶/۵۷

-

۶/۵۷

-

-

-

۶/۵۷

۳- انتقال و پخش

-/۲۷

-

-/۲۷

-

-

-

-/۲۷

۴- امور غیرصنعتی

-

-/۸

-/۸

-

-

-

-/۸

۵- فعالیتهای خارج از کشور

۹/۳۷

۱/۳۳

-/۷۱

-

-

-

-/۷۱

۶- سرمایه گذاری در شرکتهای وابسته

۷/۷

۶/۱۸

۳/۲۶

-

-

-

۳/۲۶

۷- سرمایه گذاری سایر شرکتهای نفتی

-

-

-

۷/۱۳۹

-

۷/۱۳۹

۷/۱۳۹

جمع

۲/۱۳۰

۲/۶۰

۴/۱۹۰

۷/۱۳۹

-

۷/۱۳۹

۱/۳۳۰

فصل دوازدهم

گاز ۱ - هدفهای اساسی

هدفهای اساسی صنعت گاز در برنامه پنجم عبارتند از:

الف - استفاده بیشتر از منابع گاز ایران برای تأمین قسمت مهمی از انرژیهای اولیه مورد نیاز کشور.

ب - توسعه صادرات گاز.

پ - افزایش کارآئی سرمایه گذاری در صنعت گاز. ۲ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) - سیاستها و خط مشی های کلی:

برای اجرای برنامه توسعه صنعت گاز طی برنامه پنجم سیاستهای زیر اعمال خواهد شد:

الف - فراهم ساختن حداکثر تسهیلات لازم برای احداث خطوط لوله و شبکه های توزیع گاز طبیعی از طرف وزارت راه و شهرداریها. در اینمورد لازم است مقررات محدودکننده حفر جاده ها و خیابانها و عبور خطوط لوله در هر مورد تعدیل شود و همکاری کامل وزارت راه و شهرداریها در این زمینه جلب گردد.

ب - تشویق مصرف کنندگان خانگی و تجاری از طریق ایجاد تسهیلات لازم بمنظور تعدیل هزینه های اولیه استفاده از گاز طبیعی.

پ - فراهم آوردن تسهیلات مالی (تقسیط سپرده و هزینه های انشعاب و اعطای اعتبار بانکی) برای مصرف کنندگان مختلف بر حسب مورد.

ت - رفع کمبودهای کمی و کیفی نیروی انسانی از طریق بالا بردن سطح معلومات شاغلین فعلی در صنعت گاز و تربیت کارکنان جدید.

ث - تجدید نظر در نرخهای خانگی و تجاری گاز و منطبق ساختن آنها با مقدار مصرف مشترکین.

ج - ایجاد سرویس گازرسانی انقطاع پذیر برای مصارف صنعتی و برق (با اعمال نرخهای کمتر بمنظور جلب رضایت مشترکین) جهت تنظیم مصرف و حداکثر بهره برداری از تأسیسات گازرسانی.

چ - رعایت کامل شرایط ایمنی در تأسیسات گازرسانی. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص: ۱ – ۳ - مصرف گاز طبیعی - سهم گاز طبیعی در تأمین تقاضای انرژیهای اولیه در ایران از ۱۸ درصد در سال ۱۳۵۱ به ۵/۲۷ درصد در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت. مصارف گاز طبیعی در ایران بصورت انرژی از ۳ میلیارد متر مکعب در سال ۱۳۵۱ بحدود ۹ میلیارد متر مکعب در سال ۱۳۵۶ بشرح زیر بالغ خواهد گردید:

خانگی و تجاری ۵۸۰ میلیون متر مکعب

روستاها ۵۰ میلیون متر مکعب

برق ( اعم از برق عمومی و پتروشیمی) ۳۰۶۰ میلیون متر مکعب

سایر صنایع ۲۸۰۰ میلیون متر مکعب

سوخت کمپرسورها ۲۴۰ میلیون متر مکعب

میدانهای نفتی ۶۳۰ میلیون متر مکعب

پالایشگاه آبادان ۹۵۰ میلیون متر مکعب

صنایع پتروشیمی ( تهیه بخار) ۴۹۰ میلیون متر مکعب

۸۸۰۰ میلیون متر مکعب

با احداث شبکه های گازرسانی شهری پیش بینی میشود که مصارف خانگی و تجاری گاز طبیعی در سال ۱۳۵۶ به حدود ۶۰۰ میلیون متر مکعب برسد و بیشتر این مقدار گاز طبیعی جانشین فرآورده های میان تقطیر ( نفت سفید، نفت گاز) گردد. ۲ – ۳ - مصرف گاز مایع - تقاضای گاز مایع در ایران از سال ۱۳۵۱ تا سال ۱۳۵۶ تقریباً دو برابر خواهد شد و به ۲۳۰ هزار تن خواهد رسید. ۳ – ۳ - صادرات - صادرات گاز ایران در سال ۱۳۵۶ بشرح زیر پیش بینی میشود:

- صادرات گاز طبیعی به شوروی

( توسط شرکت ملی گاز ایران) ۱۰ میلیارد متر مکعب

- صادرات گاز مایع گچساران از خارک

( توسط شرکت ایران و آمریکا و ژاپن) ۴ میلیون تن

- صادرات گاز از کنگان

( توسط شرکت ایران و آمریکا و ژاپن) ۲/۷ میلیون تن

- صادرات گاز مایع از ماه شهر ۴/۱ میلیون تن

- صادرات گاز مایع از خارک

( توسط شرکت سهامی پتروشیمی خارک) ۳/۰ میلیون تن

- صدور احتمالی گاز مایع قشم به ژاپن ۴ تا ۶ میلیون تن ۴ – ۳ - طرحهای مشخص برای تأمین مصرف: بمنظور تأمین مصرف گاز طبیعی اجرای طرحهای زیر در برنامه پنجم عمرانی کشور پیش بینی گردیده است:

- ادامه عملیات مرحله دوم طرح شاه لوله گاز ایران.

- احداث خط لوله دوم گاز بمنظور تأمین احتیاجات روزافزون داخلی.

- احداث خط لوله قشم - بندرعباس.

- ایجاد و توسعه شبکه های توزیع گاز در شهرها برای تأمین مصارف خانگی و تجاری و صنعتی.

- گازرسانی به حدود ۵۰ روستای واقع در مسیر شاه لوله گاز ایران. ۵ – ۳ - طرحهای مشخص برای افزایش صادرات: در زمینه افزایش صادرات گاز، طرحهای زیر بموقع اجراء گذاشته خواهد شد:

- طرح صدور گاز طبیعی مایع منابع گچساران، پازنان، رگه سفید و بینک از بندر خارک. اجرای این طرح بر اساس مشارکت بین شرکت ملی گاز ایران و یک شرکت آمریکائی و ژاپنی صورت میگیرد. هزینه سرمایه گذاری آن بالغ بر ۴۴ میلیارد ریال و مقدار گاز صادراتی ۴ میلیون تن در سال برآورد میگردد.

- طرح صدور گاز طبیعی مایع حوزه استردادی دوپکو واقع در خلیج فارس از بندر کنگان. اجرای این طرح از طریق مشارکت بین شرکت ملی گاز ایران و شرکتهای آمریکائی و ژاپنی برای صدور ۲/۷ میلیون تن گاز مایع در سال صورت میگیرد و سرمایه گذاری آن حدود ۵۰ میلیارد برآورد میگردد. - طرح احتمالی صدور گاز طبیعی مایع از جزیره قشم. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات

سرمایه گذاری در صنعت گاز در برنامه پنجم ۵/۱۳۱ میلیارد ریال برآورد میشود و شامل ۲۹ میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی و ۵/۵۵ میلیارد ریال توسط شرکت ملی گاز ایران و ۴۷ میلیارد ریال توسط سرمایه گذاران خارجی خواهد بود.

- جدول ۱ اعتبارات گاز و جدول ۲ سرمایه گذاری ثابت در گاز را طی برنامه پنجم نشان میدهد: جدول ۱- کل اعتبارات صنعت گاز طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

پالایش

-

۸/۱

-

۸/۱

۸/۱

انتقال و جمع آوری

-

۵/۲۴

-

۵/۲۴

۵/۲۴

توزیع

-

۲/۲

-

۲/۲

۲/۲

گازرسانی روستائی

-

۵/۰

-

۵/۰

۵/۰

جمع

-

-/۲۹

-

-/۲۹

-/۲۹

جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت در صنعت گاز طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی*

جمع

از پس انداز خصوصی**

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

پالایش

۸/۱

۲/۰

-/۲

-

-

-

-/۲

انتقال و جمع آوری

۵/۲۴

۵/۱

-/۲۶

-

-

-

-/۲۶

توزیع

۲/۲

۸/۵

-/۸

-

-

-

-/۸

گازرسانی روستائی

۵/۰

-

۵/۰

-

-

-

۵/۰

تهیه و صدور گاز طبیعی مایع

-

-/۴۷

-/۴۷

-/۴۷

-

-/۴۷

-/۹۴

فعالیتهای غیر صنعتی

-

-/۱

۱

-

-

-

-/۱

جمع

۲/۱۳۰

۲/۶۰

۴/۱۹۰

۷/۱۳۹

-

-/۴۷

۵/۱۳۱

فصل سیزدهم

برق ۱ - هدفهای اساسی:

هدفهای اساسی صنعت برق در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

الف - تأمین نیروی برق برای مصارف صنعتی، کشاورزی، خانگی، تجاری و متفرقه.

ب - بهبود کیفیت تأمین نیروی برق و برخورداری از حداکثر مزایای اقتصادی و کاهش هزینه تولید نیروی برق از طریق ایجاد تأسیسات بزرگ تولید، تمرکز تأسیسات تولید، توسعه شبکه ملی بهم پیوسته و توسعه شبکه های توزیع شهری و روستائی.

پ - بهبود مدیریت و سازمان صنعت برق کشور و افزایش کارائی. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی: ۱ – ۲ - بهبود سازمان و مدیریت صنعت برق: سیاست و خط مشی هائیکه برای بهبود سازمان و مدیریت صنعت برق در برنامه پنجم اعمال خواهد شد بشرح زیر است:

الف - افزایش کارائی در صنعت برق ایران از طریق اعمال اصول و روشهای جدید مدیریت، آموزش مدیران برای اداره صنعت برق و آشنائی بیشتر با دانش و تکنولوژی جدید.

ب - تکمیل و بهبود روشهای مالی و حسابداری متحدالشکل در شرکت های برق.

پ - اداره تأسیسات تولید، انتقال و توزیع نیروی برق توسط شرکت های برق وابسته به وزارت آب و برق بطوریکه در پایان برنامه پنجم تأسیسات برق در کلیه شهرها و همچنین روستاهائیکه دارای برق خواهند شد در مدیریت وزارت آب و برق باشد.

در اجرای این سیاست عواملی مانند جمعیت و مقدار مصرف میتواند تعیین کننده اولویت در اداره تأسیسات برق توسط شرکتهای برق باشد.

ت - آموزش کارکنان صنعت برق در دوره برنامه پنجم عمرانی مورد توجه قرار خواهد بود تا کلیه کارکنان صنعت برق کشور که احتیاج به آموزش دارند در سطوح مختلف، مهارت و بصیرت لازم را برای اجرای طرحهای مختلف و اداره کلیه تأسیسات برق کشور بدست آورند و بتدریج کارشناسان ایرانی جانشین متخصصین خارجی گردند بطوریکه تا پایان برنامه پنجم نیاز بکارشناسان خارجی به حداقل کاهش یابد. در این مورد نسبت به استفاده از امکانات آموزشی زیر توجه کامل مبذول خواهد شد.

- استفاده از کلیه امکانات آموزشی کشور که بتربیت کارکنان فنی مورد نیاز صنعت برق کشور اشتغال دارند.

- استفاده از مراکز آموزش تخصصی صنعت برق کشور.

- آموزش ضمن ساخت و نصب و در دوره بهره برداری آزمایشی در تأسیسات تولید و انتقال و توزیع نیروی برق.

- آموزش کارگاهی کارگران در شرکتها و مؤسسات برق.

- آموزش کارشناسان ضمن همکاری با کارشناسان خارجی و تشکیل دوره های آموزشی کوتاه مدت.

در دوره برنامه پنجم عمرانی، امکانات آموزش افراد مورد نیاز برای ایجاد و بهره برداری از تأسیسات برق اتمی فراهم خواهد شد. ۲ – ۲ - توسعه تأسیسات برق: سیاست و خط مشی هائی که برای ایجاد و توسعه تأسیسات برق در دوره برنامه پنجم عمرانی اعمال خواهد شد شامل موارد زیر است:

الف - توسعه صنعت برق در چهارچوب برنامه جامع انرژی و همآهنگ با توسعه عرضه سایر انواع انرژی صورت خواهد گرفت.

ب - بررسی های اساسی بمنظور احداث نیروگاههای برق اتمی در ایران انجام خواهد شد.

پ - بمنظور کاهش آلودگی هوا در نواحی شهری و صنعتی و کاهش هزینه سوخت برای تولید برق و بمنظور مصرف مازوت سنگین و گاز طبیعی در نیروگاهها کوشش بعمل خواهد آمد تا تأسیسات تولید برق در کنار پالایشگاه ها یا در حوالی خطوط لوله و یا منابع گاز طبیعی احداث و متمرکز گردند.

ت - بمنظور بهبود روشهای بهره برداری و کاهش هزینه تولید حداکثر کوشش در استاندارد کردن تأسیسات تولید، انتقال و توزیع نیروی برق در سراسر کشور بعمل خواهد آمد.

ث - توسعه تأسیسات و شبکه های توزیع نیروی برق بر مبنای طرحهای جامع توزیع صورت خواهد گرفت و ضرورت دارد که هر گونه سرمایه گذاری در شبکه های توزیع در شهرهائی که نقشه جامع شهری تهیه شده بر مبنای طرح های جامع توزیع و در شهرهائی که چنین نقشه هائی وجود ندارد بر مبنای طرحهای توزیع صورت گیرد.

ج - اجرای طرحهای تأمین برق روستائی در مراکز روستائی هم آهنگ با سایر طرحهای مراکز مزبور و در قالب طرحهای جامع توزیع روستائی صورت خواهد گرفت و تأسیسات برق روستائی توسط شرکت های برق منطقه ای اداره خواهد شد. ۳ – ۲ - بهبود روشهای بهره برداری: اقداماتی که بمنظور بهبود روشهای بهره برداری از تأسیسات برق توصیه می گردد شامل موارد زیر خواهد بود:

الف - افزایش ضریب بار از طریق تأمین مصارف صنعتی و روستائی.

ب - تأمین نیروی برق بصورت مطمئن و مداوم و با کیفیت مورد نیاز انواع مشترکین.

پ - توجه به اولویت مصارف نیروی برق، بدین معنی که نیروی برق با توجه به سایر انواع انرژی برای مصارفی در دسترس مشترکین قرار خواهد گرفت که کمترین هزینه را برای مصرف کنندگان مختلف در بر داشته و از لحاظ سرمایه گذاری نیز حداکثر صرفه جوئی بعمل آید بنحویکه در زمینه مصارف خانگی و تجاری از نیروی برق بعنوان سوخت برای گرم کردن آب، فضا و پخت و پز، کمتر استفاده شود. ۴ – ۲ - تنظیم تعرفه های برق: ادامه فعالیتهائی که در دوره برنامه چهارم در زمینه تنظیم تعرفه های برق صورت گرفته ضرورت دارد. تعیین نرخهای برق در برنامه پنجم تابع اصول کلی زیر خواهد بود:

- تعیین نرخها برای گروههای مختلف مصرف کنندگان بر اساس هزینه تمام شده باضافه سود معقول.

- تأمین کلیه هزینه های توسعه صنعت برق از منابع داخلی صنعت مزبور در یک دوره طولانی.

- تعدیل نرخ بمنظور ایجاد هم آهنگی در نرخ فروش برق در مناطق مختلف کشور. ۵ – ۲ - منابع مالی برای سرمایه گذاری در تأسیسات برق:

با توجه به افزایش کارآئی و بهبود مدیریت در صنعت برق کشور و با توجه به سرمایه گذاریهائی که در صنعت برق بعمل آمده امکان تأمین سرمایه گذاری برای توسعه صنعت برق از منابع مالی صنعت مزبور فراهم خواهد شد. سرمایه گذاری در تأسیسات برق روستائی با توجه به گرانی و غیر اقتصادی بودن آن از منابع مالی دولت صورت خواهد گرفت. ۶ – ۲ - هم آهنگی در تأمین و عرضه انواع انرژی: بمنظور ایجاد هم آهنگی در فعالیتهای سازمانهای صنایع انرژی و اعمال سیاست جامع انرژی یک نظام متمرکز و مؤثر بوجود خواهد آمد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص:

هدفها و برنامه های مشخص صنعت برق بقرار زیر خواهد بود: ۱ – ۳ - رشد مصرف: مقدار مصرف نیروی برق با رشد سالانه ای معادل ۲۱ درصد از ۹۱۰۰ میلیون کیلووات ساعت در سال ۱۳۵۱ به ۲۳۷۹۰ میلیون کیلووات ساعت در سال ۱۳۵۶ بالغ خواهد گردید. از این مقدار پیش بینی میشود شرکتها و مؤسسات برق عمومی در سال ۱۳۵۶ معادل ۲۱۵۷۰ میلیون کیلووات ساعت مصرف را تأمین نمایند و بقیه توسط نیروگاههای اختصاصی مؤسسات صنعتی برای مصارف خود آنان تولید گردد. بدین ترتیب رشد آن قسمت از مصرف که توسط شرکتها و مؤسسات برق تابع وزارت آب و برق تأمین میشود به طور متوسط ۵/۲۷ درصد در سال خواهد رسید. مقدار مصرف سرانه نیروی برق با رشد سالیانه ۷/۱۷ درصد از ۲۹۲ کیلووات ساعت در سال ۱۳۵۱ به ۶۶۱ کیلووات ساعت در سال ۱۳۵۶ خواهد رسید.

تولید نیروی برق عمومی حدود ۸ هزار میلیون کیلووات ساعت در سال ۱۳۵۱ به حدود ۹/۲۵ هزار میلیون کیلووات ساعت در سال ۱۳۵۶ خواهد رسید.

مقدار تولید توسط انواع مولدهای برق در سال ۱۳۵۶ بقرار زیر پیش بینی میشود.

مولدهای آبی ۷۲۵۰ میلیون کیلووات ساعت -/۲۸ درصد

مولدهای حرارتی ۱۸۶۵۰ میلیون کیلووات ساعت -/۷۲ درصد

جمع تولید ۲۵۹۰۰ میلیون کیلووات ساعت ۱۰۰ درصد ۲ – ۳ - تأسیسات تولید: ظرفیت تأسیسات عمومی تولید برق کشور بمنظور تأمین نیازمندیهای مصرف کنندگان مختلف از ۲۲۰۶ مگاوات در سال۱۳۵۱ به حدود ۶۲۰۰ مگاوات در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت.

در دوره برنامه پنجم عمرانی معادل ۱۸۷۸ مگاوات مولدهای برق که خرید و نصب آنها در دوره برنامه چهارم شروع شده مورد بهره برداری قرار میگیرد و احداث نیروگاههای جدید با ظرفیت جمعاً حدود ۲۳۵۱ مگاوات ضرورت دارد.

با توجه بدوره ساختمان نیروگاه و نصب مولدهای برق، در طول برنامه پنجم برای احداث حدود ۳۱۰۰ مگاوات مولد جدید برای بهره برداری در برنامه ششم عمرانی اقدام خواهد شد.

قدرت انواع مولدها بشرح زیر پیش بینی میشود: «ارقام به مگاوات»

نوع مولد

وضع در سال ۱۳۵۱

فرسودگی

احداث مولدهای جدید در دوره برنامه پنجم

مجموع ظرفیت در سال ۱۳۵۶

در حال بهره برداری

در دست ساختمان

حرارتی

۱۴۰۳

۸۷۸

(۲۳۵)

۲۳۳۱

۴۳۷۷

آبی

۸۰۳

۱۰۰۰

(-)

۲۰

۱۸۲۳

جمع

۲۲۰۶

۱۸۷۸

(۲۳۵)

۲۳۵۱

۶۲۰۰

۳ – ۳ - شبکه خطوط انتقال نیرو: شبکه خطوط انتقال نیرو در برنامه پنجم عمرانی در سراسر کشور گسترش یافته و کلیه مراکز بزرگ تولید و مصرف بیکدیگر مرتبط خواهند گردید. طول خطوط انتقال نیروی برق از ۳۳۴۳ کیلومتر در سال ۱۳۵۱ به حدود ۱۰۰۰۰ کیلومتر در سال ۱۳۵۶ بشرح زیر افزایش خواهد یافت.

مشخصات خطوط انتقال

طول خطوط در سال ۱۳۵۱ (به کیلومتر)

پیش بینی طول خطول در سال ۱۳۵۶ (به کیلومتر)

ساخته شده

در دست ساختمان

خطوط ۴۰۰ کیلوولتی

-

-

۱۴۳۸

خطوط ۲۳۰ کیلوولتی

۱۷۸۴

۱۰۶۵

۶۲۳۱

خطوط ۱۳۲ کیلوولتی

۱۵۵۹

۷۵۰

۲۳۰۹

۴ – ۳ - توسعه شبکه های توزیع: توسعه شبکه های توزیع نیروی برق در کلیه شهرهای کشور بمنظور بهبود وضع شبکه های فعلی و برخورداری از حداکثر قابلیت اطمینان و ثبات ولتاژ صورت خواهد گرفت بطوریکه شبکه های توزیع قدرت توزیع کلیه تقاضاهای شهری را داشته باشد. ۵ – ۳ - برق روستائی: تأمین برق روستائی در برنامه پنجم عمرانی برای نیل به دو هدف در چهارچوب یک برنامه دراز مدت صورت میگیرد:

یکی بالا بردن سطح و معیار زندگی روستائیان و بهبود شرائط زندگی در روستاهای کشور است و دیگری برای مصارف کشاورزی، آبیاری و گرداندن چرخ صنایع کوچک روستائی میباشد.

با توجه به پیش بینی افزایش مصرف و پرهیز از مشکلات ناشی از نصب مولدهای برق دیزلی کوچک، احداث شبکه های برق روستائی اولویت داشته و نصب مولدهای دیزلی تنها برای شهرهای کوچک و روستاهای پراکنده که برق رسانی بآنها از طریق مراکز بزرگ تولید و شبکه های خطوط انتقال نیرو فراهم نباشد صورت خواهد گرفت.

تأمین برق روستائی شامل کلیه مراکز حوزه های عمران روستائی (۱۱۸۰ مرکز) و روستاهای اطراف مراکز مزبور بوده و اجرای طرحهای برق روستائی هم آهنگ با سایر طرحهای مراکز عمران روستائی بر اساس ضوابط مورد توافق وزارتخانه های آب و برق و تعاون و امور روستاها صورت خواهد گرفت.

علاوه بر آن برق رسانی به ۲۰۰ روستای منفرد که ممکن است تأمین برق آنها ضروری باشد پیش بینی شده است. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

در دوره برنامه پنجم عمرانی سرمایه گذاری در صنعت برق ۵/۱۱۹ میلیارد ریال برآورد میگردد و پیش بینی میشود شرکتهای برق ۶۶ میلیارد ریال از محل درآمد فروش و هزینه استهلاک سرمایه گذاری نمایند و ۵/۵۳ میلیارد ریال بقیه از محل اعتبارات عمرانی تأمین گردد.

ضمناً هزینه توسعه تأسیسات برق آبی در برنامه توسعه منابع آب و هزینه های آموزش در برنامه آموزش و پرورش منظور گردیده است.

-جدول ۱ اعتبارات برق و جدول ۲ سرمایه گذاری ثابت در برق را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱- کل اعتبارات برق طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- تولید

-

-/۲۱

-

-/۲۱

-/۲۱

۲- انتقال

-

۹/۱۱

-

۹/۱۱

۹/۱۱

۳- توزیع

-

۱/۱۳

-

۱/۱۳

۱/۱۳

۴- برق روستائی

-

۵/۶

-

۵/۶

۵/۶

۵- تحقیق و بررسی*

-

۳/۰

۷/۰

-/۱

-/۱

۶- نظارت و سرپرستی

-/۱

-

-

-

-/۱

جمع

-/۱

۸/۵۲

۷/۰

۵/۵۳

۵/۵۴ اعتبار مورد نیاز جهت آموزش نیروی انسانی صنعت برق در فصل آموزش و پرورش و توسعه تأسیسات برق آبی در فصل توسعه منابع آب منظور شده است. جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت در برق طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی*

جمع

از پس انداز خصوصی**

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- تولید

-/۲۱

۷/۲۱

۷/۴۲

-

-

-

۷/۴۲

۲- انتقال

۹/۱۱

۴/۱۰

۳/۲۲

-

-

-

۳/۲۲

۳- توزیع

۱/۱۳

۹/۳۳

-/۴۷

-

-

-

-/۴۷

۴- برق روستائی

۵/۶

-

۵/۶

-

-

-

۵/۶

۵- تحقیق و بررسی

۳/۰

-

۳/۰

-

-

-

۳/۰

۶- نظارت و سرپرستی

-

-

-

-

-

-

-

جمع

۸/۵۲

۶۶

۸/۱۱۸

-

-

-

۸/۱۱۸

فصل چهاردهم

حمل و نقل و ارتباطات ۱ - هدفهای اساسی

در دوران برنامه پنجم عمرانی، با توجه به هدفهای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و نیازمندیهائیکه توسعه حمل و نقل بوجود میآورد هدفهای اساسی برنامه ارتباطات عبارت خواهد بود از:

- تأمین زیربنای ارتباطی لازم برای توسعه حمل و نقل زمینی، دریایی، هوائی.

- کمک به توسعه مناطق مستعد و قطب های صنعتی و کشاورزی و توریستی.

- رفع موانعی که در راه توسعه اقتصادی و اجتماعی مناطق دور افتاده کشور وجود دارد.

با توجه به این اصل که تنها ایجاد تسهیلات و وسائل ارتباطی از قبیل ایجاد شبکه راه و راه آهن و یا ساختمان فرودگاهها و بنادر کافی نیست بلکه باید به مسئله نگاهداری تسهیلات و وسائل ارتباطی موجود و تربیت کادر متخصص و اعمال مدیریت بهتر نیز توجه خاص معطوف گردد. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی ۱ – ۲ - خط مشی های ساختمان و نگاهداری راهها: خط مشی ها و سیاست های اجرائی مربوط بساختمان و نگاهداری راههای کشور بقرار زیر است:

- جهت ایجاد تمرکز و همآهنگی در فعالیتهای حمل و نقل، در برنامه پنجم مطالعات مربوط بتفکیک وظایف اجرائی مربوط بساختمان و نگاهداری از یک طرف و وظایف مربوط بتعیین و اعمال سیاستهای جامع و حمل و نقل از طرف دیگر در واحدهای تشکیلاتی جداگانه ای انجام و بر مبنای نتیجه مطالعات مذکور اقدام خواهد شد.

- برای جلوگیری از خرابی راهها، کنترل و نظارت شدید در مورد توزین وسایط نقلیه سنگین و فشار محورها اعمال خواهد شد.

- آمارگیری ترافیک در کلیه راههای کشور انجام خواهد شد.

- در مورد شاهراهها و پلهای خاص مهمی که در برنامه پنجم بموازات محورهای موجود ایجاد میگردد سعی خواهد شد که تمام و یا قسمتی از هزینه ساختمان آنان از طریق دریافت عوارض از استفاده کنندگان تأمین گردد.

- ساختمان کلیه راههای کشور از طریق وزارت راه انجام خواهد شد ولی در موارد کاملا استثنائی که سایر دستگاههای دولتی اقدام بساختمان راه در پروژه های خاص می نمایند مشخصات و ضوابط وزارت راه رعایت خواهد گردید تا مجموعه راههای ساخته شده شبکه ارتباطی همآهنگی را تشکیل دهد.

- برای احتراز از سرمایه گذاریهای زائد جهت خرید ماشین آلات سنگین راهسازی توسط پیمانکاران خصوصی که در نتیجه موجب افزایش قیمت واحد عملیات راهسازی می گردد، در برنامه پنجم پیش بینی گردیده که احتیاجات پیمانکاران بماشین آلات راهسازی از طریق کرایه از شرکت تعاونی که مأمور و مسئول تهیه و نگاهداری این نوع ماشین آلات خواهد بود تأمین گردد.

- با توسعه روزافزون شبکه ارتباطی، نگاهداری راههای کشور مسئولیت مهمی بوده و بمنظور اجرای صحیح این وظیفه تجدید نظر کلی در شیوه های برنامه ریزی و اجرائی اداره کل راهداری لازم خواهد بود. در برنامه پنجم مطالعات همه جانبه ای در مورد تعیین بهترین روش نگاهداری راهها انجام خواهد شد و بر اساس این مطالعات سازمان راهداری وزارت راه بنحوی تقویت و تجهیز خواهد گردید تا بتواند عهده دار اجرای چنین مسئولیت سنگینی گردد. ضمناً بمنظور آنکه وقفه ای در امور راهداری ایجاد نشود در برنامه پنجم بهیجوجه از اعتبارات وسائل و کادر فنی مربوط براهداری در ساختمان راهها استفاده نخواهد شد. ۲ – ۲ - خط مشی ها و سیاستهای مربوط براه آهن: انجام مطالعات لازم در مورد اینکه راه آهن دولتی ایران بصورت یک شرکت بازرگانی با رعایت اصول صحیح اداری و فنی و مالی اداره شود بر مبنای این مطالعات در روشهای مدیریت برنامه ریزی، بازاریابی و حسابداری راه آهن و در روابط مالی آن با دستگاههای دولتی تجدید نظر بعمل خواهد آمد بنحویکه راه آهن بتواند نقش اصلی خود را بعنوان وسیله مهم ارتباطی با کارائی بیشتری ایفا نماید. ۳ – ۲ - خط مشی ها و سیاست های مربوط به بنادر: با توجه بسرمایه قابل توجهی که در برنامه پنجم برای توسعه و تجهیز بنادر پیش بینی گردیده تأکید خاصی بامر مدیریت بنادر و تربیت کادر فنی و تأمین نیروی انسانی مورد لزوم خواهد شد.

بالا بردن کارائی بنادر تجارتی و بهبود کیفیت نگاهداری تأسیسات و وسائل بندری بمنظور آنکه بازده سرمایه گذاریها بحداکثر ممکن برسد یکی از هدفهای عمده برنامه بنادر خواهد بود و برای نیل باین هدف مطالعات مربوط بتفکیک وظایف:

- اعمال حاکمیت بر امور بنادر و کشتیرانی.

- امور بهره برداری بنادر و تخلیه و بارگیری.

در واحدهای تشکیلاتی جداگانه ای انجام و با توجه بنتیجه مطالعات مذکور اقدام خواهد شد. ۴ – ۲ - خط مشی ها و سیاست های مربوط بهواپیمائی کشوری: در برنامه پنجم لازم خواهد بود تجدید نظرهای کلی در تشکیلات و مقررات استخدامی هواپیمائی کل کشوری، بمنظور رفت اشکالاتی که بهره برداری صحیح از فرودگاهها را مشکل نموده بعمل آید و در ضمن مطالعات مربوط بتفکیک وظایف:

- اعمال حاکمیت بر امور فرودگاهها و هواپیمائی.

- امور بهره برداری فرودگاهها.

در واحدهای تشکیلاتی جداگانه ای انجام و با توجه بنتیجه مطالعات مذکور اقدام گردد.

ضمناً با توجه باهمیتی که نگاهداری صحیح و بموقع فرودگاهها دارد، توجه خاصی باین امر مبذول گردیده و در برنامه پنجم نسبت بواگذاری قسمتی از عملیات نگاهداری فرودگاهها ببخش خصوصی اقدام خواهد شد.

شرکت هواپیمائی ملی ایران نیز که یک مؤسسه بازرگانی است موظف به پرداخت حق پرواز و فرود و بهره برداری از کلیه فرودگاهها خواهد شد و ضمناً مبالغی را که برای خرید هواپیماها از اعتبار برنامه استفاده مینماید از محل درآمد خود بازپرداخت خواهد نمود. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص ۱ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳ - راههای اصلی: در پایان برنامه چهارم طول راههای آسفالته در دست بهره برداری بالغ بر ۱۲۵۰۰ کیلومتر است و در دوران برنامه پنجم نیز با توجه بلزوم تکمیل شبکه اصلی ارتباطی کشور و تأمین ارتباطات مورد نیاز بین مراکز اصلی جمعیت و قطب های کشاورزی و صنعتی و معدنی و بازارهای عمده آنها و همچنین اتصال بنادر بداخل کشور و تأمین ارتباط با مراکز توریستی علاوه بر تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم ( جدول شماره ۱) اقدام بساختمان ۵۶۰۰ کیلومتر راه اصلی جدید خواهد گردید.

راههای اصلی جدید، با توجه باولویت ساختمانی آنها بدو گروه تقسیم شده اند. گروه اول (جدول شماره ۲) شامل ۲۹۰۰ کیلومتر راههای واجد اولویت یک است که ساختمان آنها بطور کامل در برنامه پنجم عملی خواهد شد.

گروه دوم (جدول شماره ۳) شامل ۲۷۰۰ کیلومتر راه با اولویت درجه دو است که ساختمان آنها در نیمه دوم برنامه پنجم شروع شده و تکمیل آنها به برنامه ششم موکول خواهد شد.

با اجرای برنامه راههای اصلی پیش بینی میشود که در پایان برنامه پنجم طول راههای اصلی آسفالته آماده بهره برداری به حدود ۱۹ هزار کیلومتر بالغ گردد.

شرح کلی برنامه راههای اصلی طی برنامه عمرانی پنجم طبق جدول شماره ۴ میباشد. جدول شمارۂ ۱- پیش بینی عملیات ناتمام برنامه چهارم

که طی برنامه پنجم تکمیل خواهد شد

شمارۂ ردیف

نام راه

طول راه (کیلومتر)

اعتبار

(میلیون ریال)

۱

تهران – قم (ترمیم راه موجود)

۱۴۰

۱۵۰

۲

تهران – شاهرود – مشهد

۵۷۰

۱۰۷۰

۳

پهلوی – آستارا – اردبیل

۲۲۵

۶۲۰

۴

تبریز – اهر – اردبیل- سراب – بستان آباد

۴۰۰

۱۲۰۰

۵

کرمان – بم – میرجاوه

۶۰۰

۱۲۰۰

۶

سقز – میاندوآب – رضائیه – خوی – اوغلو

۳۹۰

۲۴۰۰

۷

نائین – یزد

۱۸۰

۵۲۰

۸

شیراز – بوشهر

۱۰۰

۱۶۵۰

۹

شاهراه کرج – قزوین (دو خط اول)

۱۰۰

۳۵۰

۱۰

شاه آباد – ایلام – مهران

۲۳۰

۹۰۰

۱۱

مسجد سلیمان – دوراهی شوشتر

۴۲

۳۳۰

۱۲

زیرآب – شاهی

۴۰

۱۰۰

۱۳

سنندج – همدان

۱۵۷

۹۶۰

۱۴

دارزین – سبزواران

۶۱

۶۵۰

۱۵

ساوه – روان

۱۵۰

۳۰۰

۱۶

شاهراه اصفهان – ذوب آهن

۲۵

۵۰۰

۱۷

اهواز – دارخوین – آبادان

۱۲۰

۱۲۰۰

۱۸

کرمان – زرند

۹۰

۴۰۰

۱۹

ایمنی راههای هراز و چالوس

-

۳۰۰

جمع

۳۶۲۰

۱۴۸۰۰

جدول شمارۂ ۲- پیش بینی عملیات جدید برنامه چهارم که طی برنامه مذکور

تکمیل خواهد شد

شماره ردیف

نام راه

طول راه (کیلومتر)

اعتبار

(میلیون ریال)

۱

شاهراه تهران – قم

۱۳۰

۳۶۰۰

۲

شاهراه کرج – قزوین (دو خط دوم)

۱۰۰*

۱۵۰۰

۳

تهران – گچسر و کرج – چالوس

۲۱۰

۳۷۸۰

۴

تهران – رود هن – دماوند – آبعلی (دو خط)

۷۳

۸۰۰

۵

دماوند – فیروزکوه – زیرآب

۱۵۰

۱۸۰۰

۶

ورودیها و کمربندیهای تهران

۱۰۰

۱۵۰۰

۷

تبریز – میاندوآب و بناب - مراغه

۱۹۰

۱۱۳۰

۸

سربندر- بندر شاهپور

۱۲

۱۲۰

۹

رفسنجان – سرچشمه – خاتون آباد

۱۰۰

۸۰۰

۱۰

سیرجان – شهر بابک – انار

۲۰۰

۱۲۵۰

۱۱

رودان – سبزواران

۱۷۳

۱۵۰۰

۱۲

نائین – کاشان

۲۲۷

۱۲۸۰

۱۳

رامسر – ساری (تعریض و پلسازی)

۲۶۰*

۵۲۰

۱۴

ورودیها و راههای انحرافی شهرهای واقع در محورهای اصلی

۲۵۰

۲۵۰۰

۱۵

اسفالت تکمیلی راه یزد – کرمان

۳۲۰*

۶۰۰

۱۶

مشهد – گناباد – بیرجند

۵۰۰

۱۷۵۰

۱۷

قزوین – بوئین – ساوه

۱۵۵

۹۲۰

۱۸

شیراز – داراب – کهگم

۴۳۰

۲۱۰۰

۱۹

عملیات اتفاقی

-

۱۲۵۰

جمع

۲۹۰۰

۲۸۷۰۰

بعلت اینکه طول این راهها در جای دیگر بحساب آمده و یا راه موجود است در جمع منظور نگردیده است.

جدول ۳- پیش بینی عملیات جدید برنامه پنجم که در برنامه ششم تکمیل

خواهد شد

شماره ردیف

نام راه

طول راه (کیلومتر)

اعتبار کل

(میلیون ریال)

اعتبار برنامه پنجم

(میلیون ریال)

۱

اصفهان – اهواز

۲۴۰

۳۱۲۰

۱۸۷۰

۲

اهواز به راه شیراز – بوشهنر

۲۶۰

۱۸۲۰

۱۰۹۰

۳

بابلسر – فرح آباد

۵۰

۵۰۰

۳۰۰

۴

اهواز – شوشتر – دزفول – اندیمشگ

۱۸۵

۱۱۱۰

۵۵۵

۵

میانه – میاندوآب

۲۰۰

۲۰۰۰

۱۰۰۰

۶

اراک – خمین – گلپایگان و خمین – محلات

۱۵۰

۱۰۵۰

۵۲۵

۷

شاه پسند – چهل دختر

۸۵

۵۱۰

۲۰۵

۸

میانه – فومن

۲۰۰

۴۰۰۰

۱۶۰۰

۹

اصفهان ۰- ازنا – محور همدان – خرم آباد

۳۱۰

۱۵۵۰

۴۶۵

۱۰

قوچان – باجگیران

۸۰

۸۰۰

۲۴۰

۱۱

راه کناره دریای مازندران

۳۲۰

۴۵۰۰

۷۰۰

۱۲

زاهدان – زابل – بیرجند

۴۴۵

۱۵۶۰

۲۵۰

۱۳

مشگین شهر – پارس آباد

۱۷۵

۱۳۵۰

۲۰۰

جمع

۲۷۰۰

۲۳۸۷۰

۹۰۰۰

جدول ۴- پیش بینی کلی برنامه راههای اصلی در دوران برنامه پنجم

شرح عملیات

اعتبار (میلیون ریال)

۱- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم.

۱۴۸۰۰

۲- ساختمان راه اصلی جدید:

- راههائیکه در دوران برنامه پنجم ساختمان آنها شروع و خاتمه یافته است.

- راههائیکه ساختمان آنها در برنامه پنجم شروع و تکمیل عملیات نیمه تمام به برنامه ششم موکول خواهد شد.

۲۸۷۰۰

۹۰۰۰

۳- مطالعه – تحقیقات – آمار.

۱۵۰۰

جمع

۵۴۰۰۰

۲ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳ - راههای فرعی: در کشور پهناوری مانند ایران که مراکز مهم جمعیت و مصرف و مناطق عمده تولید با فواصل زیاد از هم قرار گرفته اند، راههای فرعی در تأمین ارتباط نواحی کشاورزی، صنعتی و معدنی در فراهم نمودن امکانات بهره برداری از منابع جنگلی و بالاخره در ارتقاء سطح فرهنگ و بهداشت مناطق روستائی حائز اهمیت فراوان میباشد.

در پایان برنامه چهارم طول راههای فرعی در دست بهره برداری حدود ۱۲ هزار کیلومتر است و در برنامه پنجم بمنظور تکمیل عملیات اجراء شده در برنامه های قبلی از نظر توسعه شبکه راههای فرعی، علاوه بر اتمام عملیات شروع شده در برنامه چهارم، احداث ۱۲ هزار کیلومتر راه فرعی جدید بمرحله اجراء گذارده خواهد شد که از این مقدار ساختمان ۷۵۰۰ کیلومتر تا پایان برنامه پنجم خاتمه خواهد یافت و تکمیل ۴۵۰۰ کیلومتر دیگر ببرنامه ششم موکول میگردد.

ضمناً در مورد تعدادی از راههای فرعی ساخته شده و یا پیش بینی شده در برنامه که محورهای استانی یا شهرستانی را تشکیل میدهند و ترافیک نسبتاً سنگینی متوجه آنها میباشد اقداماتی برای جلوگیری از خرابی اینگونه راهها و تسهیل در نگاهداری آنها بعمل خواهد آمد. بدین منظور در برنامه پنجم مرمت و آسفالت نفوذی ۴ هزار کیلومتر از راههای فرعی ساخته شده در برنامه های گذشته و آسفالت نفوذی ۳ هزار کیلومتر از راههای فرعی جدید پیش بینی گردیده است.

شرح کلی برنامه راههای فرعی برنامه عمرانی پنجم طبق جدول شمارۂ ۵ میباشد. جدول ۵- پیش بینی کلی برنامه راههای فرعی در دوران برنامه پنجم

شرح عملیات

اعتبار

(میلیون ریال)

۱- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم.

۳۵۰۰

۶۴۰۰

۲- ساختمان راه اصلی جدید:

- راههائیکه در دوران برنامه پنجم شروع و تکمیل یافته است.

- راههائیکه طی برنامه پنجم شروع و در برنامه ششم تکمیل خواهد شد.

۷۵۰۰

۴۵۰۰

۱۵۰۰۰

۵۷۰۰

۳- ترمیم و اسفالت نفوذ ی راههای فرعی برنامه های.

۴۰۰۰

۲۸۰۰

۴- اسفالت نفوذی راههای فرعی برنامه پنجم

۳۰۰۰

۱۲۰۰

۵- مطالعات – تحقیقات

-

۹۰۰

جمع

-

۳۲۰۰۰ ۳ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳

- نگاهداری راهها: با توجه بسرمایه گذاریهای سنگینی که طی برنامه های گذشته جهت احداث راههای اصلی و فرعی شده، نگاهداری بموقع و صحیح و مرمت راههای موجود اولویت تام خواهد داشت. جمع اعتبار سرمایه ای پیش بینی شده از محل اعتبارات عمرانی جهت نگاهداری راهها طی برنامه پنجم معادل ۱۰ میلیارد ریال بشرح جدول شمارۂ ۶ میباشد و بموازات انجام این برنامه و بهره برداری از ماشین آلات خریداری شده بودجه دستگاه راهداری از محل بودجه عادی دولت نیز متناسباً افزایش داده خواهد شد. در ضمن برای آموزش و تربیت کادر فنی مورد لزوم امور راهداری در دوران برنامه پنجم پیش بینی لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. جدول ۶- برنامه نگاهداری راهها در دوران برنامه پنجم

نوع عملیات

اعتبار

(میلیون ریال)

۱- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم و تجدید اسفالت ۳۰۰۰ کیلومتر راههای اسفالت جدید از طریق پیمانکار.

۶۵۰۰

۲- تدارک ماشین آلات راهداری وزارت راه

۳۵۰۰

جمع

۱۰۰۰۰

۴ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳ - راه آهن: برنامه پنجم راه آهن با توجه بلزوم تأمین احتیاجات کارخانه ذوب آهن آریامهر و با توجه بحجم مبادلات بازرگانی خارجی و بمنظور برقراری ارتباط لازم بین شبکه سرتاسری راه آهن و بنادر تهیه و تدوین گردیده است. فعالیت های عمده برنامه پنجم راه آهن را میتوان بشرح زیر بیان نمود: الف - تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم: این عملیات شامل خرید لوازم ریلگذاری و تجهیزات ( واگن و لوکوموتیو و غیره) و نوسازی و احیای خطوط قدیمی و فرسوده و انطباق آن با خطوط جدید ساخته شده و همچنین برقی کردن خط تبریز - جلفا میباشد.

اعتبار مورد نیاز جهت تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم در برنامه پنجم معادل ۷/۷ میلیارد ریال است که ۴ میلیارد ریال آن مربوط به خرید وسایل و تجدید خطوط موجود میباشد که توسط راه آهن دولتی ایران بازپرداخت خواهد شد. ب - تجهیز و توسعه خطوط ذوب آهن: با توجه به برنامه توسعه کارخانه ذوب آهن آریامهر که ظرفیت آن در پایان برنامه پنجم به ۹/۱ میلیون تن در سال خواهد رسید کشش خط آهن زرند به کارخانه ذوب آهن متناسباً افزایش داده خواهد شد. بدین منظور بر مبنای نتیجه مطالعات فنی و اقتصادی مربوط که در دست انجام است نسبت به دو خطه کردن یا برقی کردن خط آهن مذکور اقدام خواهد شد. اعتبارات تخصیصی جهت اجرای عملیات معادل ۵ میلیارد ریال میباشد. پ - خط آهن زرند - کرمان - بندرعباس: این خط شامل حدود ۷۳۰ کیلومتر خطوط اصلی و فرعی بین زرند - کرمان و بندرعباس میباشد که پس از پایان مطالعه توجیه فنی و اقتصادی مربوط، ساختمان آن با توجه به میزان صادرات سنگهای معدنی بمرحله اجراء گذارده خواهد شد.

هزینه ساختمان این خطوط و تدارک و تجهیزات و وسایل ارتباطی و علائم برقی و غیره حدود ۱۲ میلیارد ریال ریال برآورد میشود که در اعتبارات برنامه پنجم منظور گردیده است. ت - خط آهن فرح آباد - ساری: چنانچه در برنامه پنجم با توجه به افزایش حجم مبادلات بازرگانی از طریق دریای مازندران ایجاد یک بندر جدید در سواحل بحر خزر ( بندر فرح آباد) واجد اولویت شناخته شود، اتصال این بندر به شبکه سراسری راه آهن ایران از طریق ساختمان یک خط ۵۰ کیلومتری بین ساری و فرح آباد لازم خواهد بود.

اعتبار پیش بینی شده در برنامه پنجم جهت ساختمان این خط معادل ۶۰۰ میلیون ریال میباشد. ث - ساختمان روگذرهای راه آهن: در شهرهائی که در مسیر خطوط آهن قدیمی قرار گرفته اند فقدان روگذر مشکل بزرگی در امور روزانه شهرها بوجود آورده که برای رفع این مشکل در برنامه پنجم نسبت بساختمان روگذرهای لازم اقدام خواهد شد.

اعتبار پیش بینی شده در برنامه پنجم برای ساختمان این روگذرها معادل ۷۰۰ میلیون ریال میباشد. ج - ایستگاه باری بندر شاهپور: با توجه به پیش بینی افزایش ظرفیت بندر شاهپور در طی برنامه پنجم و در نظر گرفتن نقش مهم راه آهن در حمل محمولات وارداتی و صادراتی، یک ایستگاه باری در بندر مذکور ایجاد خواهد شد. هزینه ساختمان این ایستگاه حدود ۲۰۰ میلیون ریال پیش بینی میگردد که در اعتبارات برنامه پنجم منظور گردیده است. چ - احداث گمرک خانه جدید: از آنجا که ظرفیت فعلی گمرک تهران بهیجوجه پاسخگوی میزان محمولات وارده راه آهن به تهران نیست و بدلائل متعدد توسعه آن غیر عملی میباشد بدین لحاظ در برنامه پنجم احداث گمرک خانه جدیدی بانضمام ایستگاه باری مربوطه در خارج از محدوده تهران پیش بینی گردیده و اعتبار لازم در فصل ساختمانهای دولتی منظور شده است.

همچنین در مورد آموزش کارکنان راه آهن و تربیت کادر فنی پیش بینی لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است.

شرح کلی برنامه راه آهن طی دوران برنامه پنجم بشرح جدول شماره ۷ میباشد. جدول ۷- شرح کلی برنامه راه آهن در دوران برنامه پنجم

شرح عملیات

اعتبار

(میلیون ریال)

۱- تعهدات برنامه چهارم

۷۷۰۰

۲- توسعه و تجهیز خطوط ذوب آهن

۵۰۰۰

۳- خط آهن زرند – کرمان – بندر عباس

۱۲۰۰۰

۴- خط آهن ساری – فرح آباد

۶۰۰

۵- روگذرهای راه آهن در شهرها

۷۰۰

۶- ایستگاه باری بندر شاهپور

۲۰۰

۷- مطالعات – تحقیقات

۸۰۰

جمع

۲۷۰۰۰

۵ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) – ۳ - بنادر و کشتیرانی: با در نظر گرفتن رشد اقتصادی کشور طی سالهای آینده و همبستگی آن با رشد حجم مبادلات بازرگانی، حجم واردات و صادرات کشور معادل ۷/۹ میلیون تن در سال ۱۳۵۶ و ۳/۱۳ میلیون تن در سال ۱۳۵۹ پیش بینی میگردد.

ظرفیت مورد نیاز در بنادر کشور در پایان برنامه پنجم معادل ۷۵۰/۷ میلیون تن در سال پیش بینی گردیده و این رقم بر اساس اینکه هشتاد درصد میزان کل واردات و صادرات کشور از طریق بنادر انجام شود محاسبه گردیده است. در ضمن پیش بینی شده که از این میزان حدود ۵/۲ میلیون تن حجم واردات و صادرات سنگهای معدنی و سیمان خواهد بود

در برنامه توسعه بنادر و کشتیرانی هدف این خواهد بود که اولا در پایان سال ۱۳۵۶ ظرفیت مورد نیاز آماده بهره برداری گردد و ثانیاً اقدامات مربوط به تأمین بموقع ظرفیت مورد نیاز در سالهای اول برنامه ششم بعمل آمده باشد.

فعالیت های عمده بنادر و کشتیرانی در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد: الف - تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم: عملیات عمده برنامه چهارم که تکمیل و بهره برداری آنها به برنامه پنجم موکول خواهد شد عبارتست از ساختمان تعمیرگاه و انبار و تأسیسات فرعی در بندرعباس، تعمیق کانال بوشهر و ساختمان انبار و بنای اداری، ساختمان چهار پست اسکله جدید در بندر شاهپور توسعه بنادر پهلوی و نوشهر و خرید تجهیزات تخلیه و بارگیری برای کلیه بنادر کشور.

پیش بینی میشود جمع اعتبار مورد لزوم جهت تکمیل مجموعه این عملیات در برنامه پنجم بالغ بر حدود ۵/۵ میلیارد ریال باشد. ب - ساختمان ۱۰ پست اسکله جدید در بندر شاهپور: علاوه بر چهار پست اسکله ای که در دست ساختمان است در برنامه پنجم نیز ساختمان ۱۰ پست اسکله دیگر در بندر شاهپور بمرحله اجرا گذارده خواهد شد. در ضمن بمنظور امکان تخلیه سریع و توزیع غلات وارداتی ساختمان یک سیلوی ترانزیت به ظرفیت ۶۰ هزار تن در بندر شاهپور اجرا خواهد شد.

هزینه ساختمان ۱۰ پست اسکله و تجهیزات مربوطه و سیلوی غلات جمعاً ۶ میلیارد ریال برآورد شده که در اعتبارات برنامه پنجم پیش بینی گردیده است. پ - سایر عملیات مربوط به توسعه بنادر تجارتی کشور: اقدامات دیگری که در دوران برنامه پنجم از نظر توسعه بنادر و ساختمان بنادر جدید مانند بندر صادراتی سنگهای معدنی در حوالی بندرعباس شامل تأسیسات ترانزیت غلات و یا بندر جدید در دریای مازندران ( بندر فرح آباد) بعمل خواهد آمد بر مبنای طرح جامعی که در دست تهیه است انجام خواهد شد.

اعتبار پیش بینی شده در برنامه پنجم جهت اجرای مجموع این عملیات معادل ۵/۹ میلیارد ریال میباشد. ت - عمران و تجهیز بنادر کوچک و جزایر خلیج فارس و بحر عمان و ایجاد خطوط کشتیرانی: بمنظور کمک به عمران بنادر کوچک و جزایر خلیج فارس از طریق ساختمان موج شکن و اسکله و همچنین ایجاد خطوط کشتیرانی در سواحل خلیج فارس و بحر عمان اعتباری معادل ۲ میلیارد ریال در برنامه پنجم پیش بینی گردیده است. ث - ایجاد بندر آزاد: مطالعاتی مربوط به ایجاد بندر آزاد در سواحل جنوب در دست اقدام است و در برنامه پنجم بر اساس نتیجه این مطالعات نسبت به ایجاد بندر آزاد با استفاده از سرمایه گذاریهای بانکهای تخصصی و بخش خصوصی اقدام خواهد شد. ج - برنامه های آموزشی بنادر: در مورد برنامه آموزشی سازمان بنادر و کشتیرانی و نیروی دریائی شاهنشاهی که شامل تربیت کادر فنی مورد لزوم امور بندری و کشتیرانی در رده های مختلف تخصص است پیش بینی لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است.

شرح کلی برنامه پنجم بنادر بشرح جدول شماره ۸ میباشد. جدول شماره ۸- شرح کلی برنامه بنادر و کشتیرانی در دوران برنامه پنجم

شرح عملیات

اعتبار

(میلیون ریال)

۱- تکمیل عملیات برنامه چهارم در برنامه پنجم

۵۵۰۰

۲- ساختمان ۱۰ پست اسکله جدید در بندر شاهپور و سیلوی ترانزیت غلات

۶۰۰۰

۳- سایر عملیات مربوط به توسعه بنادر تجارتی کشور

۹۵۰۰

۴- عمران و تجهیز بنادر کوچک و جزایر خلیج فارس و ایجاد خطوط کشتیرانی

۲۰۰۰

۵- مطالعات – تحقیقات

۱۰۰۰

جمع

۲۴۰۰۰

۶ – ۳ - فرودگاهها و هواپیمائی: برنامه پنجم فرودگاهها و هواپیمائی کشور با توجه به افزایش ترافیک هوائی و نیازمندیهای روزافزون کشور به فرودگاهها و تأسیسات و تجهیزات هواپیمائی تهیه و تنظیم گردیده است.

برنامه پنجم فرودگاهها و هواپیمائی به قسمتهای عمده زیر تقسیم گردیده است: الف - تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم: قسمتی از عملیات ساختمانی فرودگاههای کشور مانند ساختمان فرودگاه اصفهان و توسعه فرودگاه مهرآباد و همچنین عملیات مربوط به تهیه و نصب تجهیزات فرودگاهها که در دست اقدام است طی برنامه پنجم تکمیل خواهد شد.

اعتبار مورد لزوم برای تکمیل این عملیات در برنامه پنجم بالغ بر ۳/۲ میلیارد ریال برآورد میگردد. ب - توسعه فرودگاههای موجود: با توسعه فعالیتهای حمل و نقل هوائی و افزایش ترافیک فرودگاهها و همچنین بکار آمدن انواع جدید هواپیماها ( اعم از بازرگانی و نظامی) توسعه و تجهیز فرودگاههای موجود چه از نظر ترمینال و چه از نظر باند در دوران برنامه پنجم لازم است و اعتباری معادل ۲/۷ میلیارد ریال بدین منظور پیش بینی گردیده است. پ - ساختمان فرودگاههای کشوری جدید: عملیات ساختمانی فرودگاه بین المللی تهران که میبایست در سال ۱۳۵۹ آمادۂ بهره برداری باشد در برنامۂ پنجم شروع و طی برنامه ششم تکمیل خواهد شد.

اعتبار پیش بینی شده در برنامه پنجم برای ساختمان این فرودگاه معادل ۶ میلیارد ریال میباشد.

در مورد فرودگاههای داخلی نیز، با توجه به برنامه های توسعه خطوط هواپیمائی ملی ایران اقدام به ساختمان فرودگاههای بابلسر و گرگان و تکمیل فرودگاه نوشهر خواهد شد. اعتبار پیش بینی شده جهت اجرای مجموع این عملیات معادل ۲/۱ میلیارد ریال میباشد. ت - ساختمان فرودگاههای کوچک: بمنظور توسعه حمل و نقل و پست هوائی بین مراکز و شهرهای عمده استانها و تسهیل ارتباط با قطب های صنعتی و کشاورزی مهم، در برنامه پنجم نسبت به ایجاد یک سلسله فرودگاههای محلی درجه ۲ و ۳ اقدام خواهد شد که پس از آماده شدن، ایجاد و اداره خطوط هوائی منظم بین فرودگاههای محلی و خطوط هواپیمائی ملی ایران در مراکز استانها بعهده بخش خصوصی گذارده خواهد شد. اعتبار پیش بینی شده در برنامه پنجم برای ساختمان فرودگاههای کوچک در سراسر کشور بالغ بر ۱ میلیارد ریال میباشد. ث - تعمیر و مرمت اساسی فرودگاهها: در برنامه پنجم تعمیر و مرمت اساسی بعضی از فرودگاهها لازم خواهد بود که برای این منظور ۶۰۰ میلیون ریال در نظر گرفته شده است. ج - خرید هواپیماهای کنکورد: با توجه به سیاست و تصمیم دولت در مورد خرید سه فروند هواپیماهای کنکورد برای شرکت هواپیمائی ملی ایران اعتباری معادل ۴/۵ میلیارد ریال در اعتبارات برنامه پنجم پیش بینی گردیده است.

شرح کلی برنامه فرودگاهها در دوران برنامه پنجم بشرح جدول شمارۂ ۹ است و در ضمن بمنظور آموزش کادر فنی هواپیمائی پیش بینی لازم برای آموزشگاه عالی هواپیمائی کشوری و باشگاه هواپیمائی شاهنشاهی در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. جدول ۹- شرح کلی برنامه فرودگاهها در دوران برنامه پنجم

شرح عملیات

اعتبار

(میلیون ریال)

۱- تکمیل عملیات ناتمام برنامه چهارم

۲۳۰۰

۲- توسعه فرودگاههای موجود

۷۲۰۰

۳- ساختمان فرودگاههای جدید:

- فرودگاه بین المللی تهران

- سایر فرودگاهها

۶۰۰۰

۱۲۰۰

۴- ساختمان فرودگاههای محلی درجه ۲ و ۳

۱۰۰۰

۵- تعمیر و مرمت اساسی فرودگاهها

۶۰۰

۶- خرید هواپیماهای کنکورد

۵۴۰۰

۷- مطالعات - تحقیقات

۸۰۰ ۷ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۳ - هواشناسی: هدفهای عمده برنامه هواشناسی طی دوران برنامه پنجم عبارتند از:

- ادامه و تکمیل ساختمان مرکز هواشناسی در مهرآباد.

- ساختمان و تجهیز برجهای دیده بانی در فرودگاههای کشور.

- ساختمان و تجهیز فرستنده مخابرات هواشناسی در بندرعباس.

- اجرای برنامه های هواشناسی بمنظور جلوگیری از آلودگی هوا.

- ساختمان و تجهیز برج دیده بانی رادار و جو بالا در پنج فرودگاه.

- ساختمان و تجهیز مراکز هواشناسی در هفت منطقه کشور.

- ساختمان و تجهیز ایستگاه های باران سنجی و تبخیرسنجی.

- ساختمان و تجهیز ۱۵ ایستگاه اقلیم شناسی و ایستگاه مبنا و هواشناسی کشاورزی.

- نصب دستگاههای فرستنده در مراکز هواشناسی جهت تکمیل شبکه مخابرات هواشناسی.

- تأسیس چهار ایستگاه سینوپتیک هواشناسی و چهار ایستگاه سینوپتیک دریائی.

- تأسیس ایستگاه های هواشناسی خودکار

اعتبار پیش بینی شده در برنامه پنجم برای اجرای برنامه های فوق معادل -/۲ میلیارد ریال میباشد. در ضمن برای آموزش کادر فنی و متخصصین هواشناسی پیش بینی لازم در فصل آموزش و پرورش شده است. ۸ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) - ۳ - نقشه برداری: با توجه به اهمیتی که آماده بودن نقشه های عمومی هر چه دقیقتر و با مقیاس بزرگتر در اجرای صحیح امور فنی و مهندسی طرحهای عمرانی دارد در برنامه پنجم نسبت به تکمیل نقشه های عمومی به مقیاس ۵۰۰۰۰:۱ و تهیه نقشه های با مقیاس بزرگتر طبق برنامه هائیکه رفع احتیاجات نظامی و کشوری را خواهد نمود اقدام خواهد شد. در ضمن در برنامه پنجم نسبت به تهیه نقشه های کاداستر و کاداستر زراعی اقدام لازم بعمل خواهد آمد.

اعتباری که در برنامه پنجم جهت اجرای مجموعه عملیات فوق پیش بینی گردیده معادل ۱/۳ میلیارد ریال میباشد و در مورد تربیت کادر فنی پیش بینی لازم در فصل آموزش و پرورش بعمل آمده است. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

کل اعتبارات ارتباطات از ۹/۹۹ میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل ۷/۸۴ میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و ۲/۱۵ میلیارد ریال از محل بودجه عادی) به ۸/۱۹۶ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. جدول شماره ۱۰ اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان میدهد. جدول شماره ۱۱ کل سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی و بخش خصوصی را در ارتباطات نشان میدهد. جدول شماره ۱۰- کل اعتبارات ارتباطات طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- راههای اصلی

۰/۱

۰/۵۴

-

۰/۵۴

۰/۵۵

۲- راههای فرعی

۳/۰

۰/۳۲

-

۰/۳۲

۳/۳۲

۳- نگاهداری راهها

۱/۱۱

۰/۱۰

-

۰/۱۰

۱/۲۱

۴- راه آهن

۹/۰

۰/۲۷

-

۰/۲۷

۹/۲۷

۵- بنادر و کشتیرانی

-

۰/۲۴

-

۰/۲۴

۰/۲۴

۶- فرودگاهها و هواپیمائی

۸/۴

۵/۲۴

-

۵/۲۴

۳/۲۹

۷- هواشناسی

۹/۰

-/۲

-

-/۲

۹/۲

۸- نقشه برداری

۲/۱

۱/۳

-

۱/۳

۳/۴

جمع

۲/۲۰

۶/۱۷۶

-

۶/۱۷۶

۸/۱۹۶

جدول شمارۂ ۱۱ – سرمایه گذاری ثابت در ارتباطات طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- راههای اصلی

۰/۵۴

-

۰/۵۴

-

-

-

۰/۵۴

۲- راههای فرعی

۰/۳۲

-

۰/۳۲

-

-

-

۰/۳۲

۳- نگاهداری راهها

۰/۱۰

-

۰/۱۰

-

-

-

۰/۱۰

۴- راه آهن

۰/۲۷

۸/۱

۸/۲۸

-

-

-

۸/۲۸

۵- بنادر و کشتیرانی

۰/۲۴

۰/۱

۷/۲۵

۵/۲

۳/۰

۸/۲

۵/۲۸

۶- فرودگاهها و هواپیمائی

۵/۲۴

۰/۵

۳/۲۹

۰/۱

۲/۰

۲/۱

۵/۳۰

۷- هواشناسی

-/۲

-

-/۲

-

-

-

-/۲

۸- نقشه برداری

۱/۳

-

۱/۳

-

-

-

۱/۳

جمع

۶/۱۷۶

۸/۷

۹/۱۸۳

۵/۳

۵/۰

۰/۴

۹/۱۸۷

فصل پانزدهم

مخابرات ۱ - هدفهای اساسی

هدفهای اساسی مخابرات در برنامه پنجم بقرار زیر خواهد بود: الف - تلفن، تلگراف، مدارهای مخابراتی.

- ازدیاد تعداد تلفنهای خودکار کشور بنحوی که ۳۳ تلفن برای هر یکهزار نفر جمعیت کشور در پایان برنامه پنجم موجود باشد.

- اتصال ماهواره های مخابراتی به سیستم سویچینگ بین المللی و شبکه خودکار داخلی کشور بنحویکه شماره گیری مستقیم بین مردم ایران و سایر کشورهای جهان امکان پذیر شود.

- توسعه شبکه تلفن خودکار بین شهری و تأسیس شبکه تلگراف خودکار داخلی و بین المللی.

- تکمیل اتصالات خودکار بین المللی بنحویکه ایران بعنوان یکی از مطمئن ترین راههای عبوری مخابراتی مورد استفاده ممالک همجوار قرار گیرد و سایر ممالک دنیا نیز ترجیح دهند از طریق عبور از مدارهای بین المللی و داخلی ایران ارتباط خود را با کشورهای مجاور ایران دایر نمایند.

- ایجاد سرعت و بالا بردن میزان ترافیک و همچنین توجه کافی به اصل کارائی و مدیریت بنحویکه از نظر بهره برداری، شرکت مخابرات ایران قادر شود هزینه های جاری و سرمایه ای را از محل منابع خود و یا اخذ وام تأمین نماید.

- ارائه سرویسهای منظم مخابراتی با ضریب اطمینان بالا و همچنین تعیین نرخهای متعادل بمنظور بالا بردن حجم ترافیک مخابرات و بهره گیری بیشتر از تأسیسات. ب - رادیو و تلویزیون

در برنامه پنجم عمرانی کماکان توسعه کمی شبکه های رادیو و تلویزیون تأکید گردیده است. مرزهای کشور با ادامه فعالیتهای باقیمانده از برنامه چهارم، با امواج متوسط پوشیده خواهند شد. شبکه موج کوتاه بصورت مؤثر پی ریزی و مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت تا صدای رادیو ایران بهتر به گوش مردم دنیا برسد. علیهذا با گسترش کمی شبکه ها و تأسیسات توجه به کیفیت و محتوای برنامه ها حائز اهمیت فراوان میباشد. لذا کوشش خواهد شد شبکه رادیو و تلویزیون کشور بعنوان یکی از مؤثرترین وسائل ارتباط جمعی، با تولید و پخش برنامه های مناسب ارتباط لازم را با گروههای مختلف مردم برقرار نماید و به هدفهای آموزشی، توسعه فرهنگ ملی، اجتماعی و هنری مورد نظر برسد. پ – پست

پست کشور در برنامه پنجم وارد مرحله جدیدی از تکامل کیفی خواهد گردید و با ایجاد سیستم مکانیزاسیون، توسعه مراکز پستی، توسعه شبکه های توزیع و جمع آوری، همچنین تقویت پست از نظر تجهیزات و نیروی انسانی شبکه پست کشور تا حدود روستاها نفوذ خواهد کرد و نقش اساسی خود را ایفا خواهد نمود. ۲ - خط مشی ها و سیاستهای کلی

خط مشی ها و سیاستهای کلی مربوط به مخابرات در برنامه پنجم بقرار زیر خواهد بود: الف - تلفن، تلگراف، مدارهای مخابراتی.

- پیروی از استانداردهای بهره برداری و بالا بردن درجه کفایت و کارائی واحدهای مخابراتی.

- تأکید بیشتر ببرنامه های آموزشی، تقویت کادرهای فنی و واگذاری مسئولیت به آنان و همچنین کوشش در جهت جایگزین نمودن متخصصین ایرانی بجای متخصصین خارجی.

- بمنظور آنکه شرکت مخابرات ایران بتواند بر اساس ضوابط اقتصادی عمل نماید، کلیه سازمانهای دولتی استفاده کننده حق الاجاره استفاده از مدارات مخابراتی را پرداخت خواهند نمود.

- به لحاظ وابستگی روزافزونی که ایران به صنعت الکترونیک پیدا میکند، لزوم پایه گذاری این صنعت بیش از هر زمانی محسوس است.

لذا شرکت مخابرات ایران و سایر تأسیسات مخابراتی، با ایجاد تقاضا برای فعالیتهای داخلی و همچنین همکاریهای مؤثر تحقیقاتی دانشگاه های کشور نقش مهم خود را در جهت توسعه این صنعت ایفا خواهند نمود. ب - رادیو و تلویزیون

- شبکه رادیو و تلویزیون کشور از لحاظ کمی و کیفی تقویت خواهد گردید.

- به بهبود کیفیت و محتوای برنامه ها اولویت داده خواهد شد.

- برای نیل به هدفهای آموزشی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی کشور کلیه واحدهای ذیربط با قبول مسئولیتهای مشخص فعالیتهای خود را در جهت برنامه ها همآهنگ خواهند نمود.

با توجه به هدفهای اساسی رادیو و تلویزیون و لزوم ایجاد تعادل بین فعالیتهای کمی و کیفی در برنامه پنجم امکانات تجهیزاتی و ساختمانی برای ازدیاد ساعات تولید در سطح کشور افزایش خواهد یافت، تا همآهنگ با تجهیز نیروی انسانی متخصص و تقویت برنامه ریزی و مدیریت و همچنین توسعه فعالیتهای آموزشی و تحقیقاتی، بهره برداری مؤثر از تأسیسات شبکه امکان پذیر گردد.

در پایان برنامه چهارم عمرانی شبکه تلویزیون ۵۰ درصد از جمعیت کشور را پوشش میدهد. نتایج بررسی نشان میدهد که فعلاً حدود ۲۰ درصد از جمعیت تحت پوشش قادر باستفاده از برنامه های تلویزیونی میباشند. یکی از علل اساسی این امر، گرانی قیمت فروش گیرنده تلویزیون میباشد لذا تجدید نظر در قوانین موجود، سیاست نظارت مؤثر در هزینه تمام شده و قیمت فروش دستگاههای گیرنده بمصرف کننده، استاندارد نمودن حتی الامکان دستگاههای گیرنده و همچنین ایجاد تسهیلات در امر فروش دستگاههای گیرنده بطبقات کم درآمد از اقدامات اساسی خواهد بود. پ – پست

- خدمات مجانی پست حذف میگردد.

- با توجه به لزوم ایجاد تحرک لازم در نظام اداری، مالی و تصمیم گیری مربوط بامکان بهره برداری مؤثر و همچنین اجرای طرحهای بزرگ توسعه پست در تشکیلات پست کشور تجدید نظر لازم انجام خواهد گرفت. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص

اهم هدفها و برنامه های مخابرات بشرح زیر میباشد: الف - تلفن، تلگراف، مدارهای مخابراتی.

ازدیاد ظرفیت تأسیسات تلفنی کشور از ۴۳۰ هزار شماره به ۱۱۳۰ هزار شماره تلفن خودکار.

افزایش تعداد شهرهائیکه مرکز تلفن خودکار خواهند داشت از ۴۴ شهرستان به ۹۵ شهرستان.

ایجاد ارتباط تلفن خودکار بین ۶۹ شهر کشور.

تأسیس شبکه تلگراف خودکار داخلی و بین المللی.

ازدیاد ظرفیت کانالهای شبکه مخابرات مایکروویو بنسبت ۵۰ درصد ظرفیت اولیه.

نصب و بهره برداری از آنتن دوم مخابراتی مربوط بماهواره اقیانوس هند در سال ۱۳۵۲.

ایجاد سیستم سویچینگ بین المللی.

تأسیس و توسعه شبکه های مخابراتی جهت ایجاد ارتباط با نقاطی که ۵۰۰۰ نفر یا بیشتر جمعیت خواهند داشت.

ایجاد مدار تراپواسکاتر بین ایران و بحرین و همچنین تقویت مدارهای موجود با کشور افغانستان. ب - رادیو و تلویزیون

بهبود کیفیت و محتوای برنامه ها و انجام تحقیقات برای تأمین بهترین روشهای تهیه برنامه.

هدف دادن ببرنامه ها و همچنین توسعه امکانات تولید برنامه های استودیو.

آموزش نیروی انسانی و انجام فعالیتهای تحقیقاتی.

گسترش پوشش برنامه اول تلویزیون از ۵۰ درصد به ۶۰ درصد جمعیت.

گسترش پوشش برنامه دوم تلویزیون بنحویکه ۴۰ درصد از جمعیت کشور را پوشش دهد.

گسترش شبکه اول رادیو بنحویکه ۱۰۰ درصد جمعیت کشور را پوشش دهد.

گسترش پوشش برنامه دوم رادیو بنحویکه ۵۰ درصد از جمعیت کشور را پوشش دهد.

توسعه شبکه پخش صدای ایران برای خارج از کشور. پ - پست

ایجاد مراکز مکانیزه در ۸ مرکز عمده: مشهد، زاهدان، کرمان، شیراز، اصفهان، اهواز، همدان، تبریز.

توسعه شبکه حمل و نقل بمنظور تسریع در امر ارسال و توزیع پستی.

توسعه آموزشگاههای پست مراکز نه گانه تجزیه پستی تا ظرفیت ۱۰ هزار نفر.

- ایجاد پست مالی شامل حوالجات پست و حسابهای پس انداز.

- توسعه دفاتر پست شهری از ۲۶۹ به ۵۶۹ - دفاتر پست روستائی از ۸۶۲ به ۱۱۸۲ - نمایندگیهای پستی از ۶۲۱ به ۷۱۷ - صندوقهای پستی از ۹۳۵۰ به ۲۵۳۵۰ - ایجاد ۲۴۵ ایستگاه نامه رسانی و ۳۰ دفتر پست سیار، آموزش افراد از ۲۵۰۰ نفر به ۱۲۵۰۰ نفر و استخدام از ۶۲۰۰ نفر به ۱۵۴۰۰ نفر.

- تسلیم مراسلات پستی بگیرنده در شهرهای با جمعیت ۲۵ هزار نفر و بیشتر و همچنین بین شهرهای مذکور، حداکثر بمدت ۲۴ ساعت. برای شهرهائی با جمعیت کمتر از ۲۵ هزار نفر حداکثر بمدت ۴۸ ساعت و در سطح کشور از هر نقطه کوچک پستی بنقطه کوچک دیگر حداکثر بمدت۹۶ ساعت.

- توسعه روابط بین المللی در جهت ازدیاد دفعات ارسال. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

کل اعتبارات از ۴۴۰/۵۴ میلیارد ریال در برنامه چهارم به ۴۰۰/۵۹ میلیارد ریال در برنامه پنجم افزایش می یابد. جدول شماره (۱) تقسیم اعتبارات فوق و جدول شماره (۲) سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی را در مخابرات طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱- کل اعتبارات مخابرات طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- تلفن شهری

-

۶۰۰/۷

-

۶۰۰/۷

۶۰۰/۷

۲- خطوط اصلی مخابراتی

-

۵۶۰/۸

-

۵۶۰/۸

۵۶۰/۸

۳- خطوط فرعی مخابراتی

-

۲۳۰/۰

-

۲۳۰/۰

۲۳۰/۰

۴- تلگراف

-

۸۰۰/۰

-

۸۰۰/۰

۸۰۰/۰

۵- مخابرات بین المللی

-

۴۹۰/۰

-

۴۹۰/۰

۴۹۰/۰

۶- تحقیق

-

۱۸۰/۰

۴۵۰/۰

۶۳۰/۰

۶۳۰/۰

۷- رادیو تلویزیون

۷۰۰/۱۲

۹۰۰/۱۱

۵۰۰/۱

۴۰۰/۱۳

۱۰۰/۲۶

۸- پست

۵۰۰/۵

۵۰۰/۶

۳۹۰/۶

۸۹۰/۱۲

۳۹۰/۱۸

جمع

۲۰۰/۱۸

۲۶۰/۳۶

۳۴۰/۸

۶۰۰/۴۴

۸۰۰/۶۲

جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت دولتی در مخابرات طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت دولتی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

۱- تلفن شهری

۶۰۰/۷

۲۳۰/۱۸

۸۳۰/۲۵

۲- خطوط اصلی مخابراتی

۵۶۰/۸

۳۰۰/۰

۸۶۰/۸

۳- خطوط فرعی مخابراتی

۲۳۰/۰

۰۷۰/۱

۳۰۰/۱

۴- تلگراف

۸۰۰/۰

۶۴۰/۰

۴۴۰/۱

۵- مخابرات بین المللی

۴۹۰/۰

۵۰۰/۰

۹۹۰/۰

۶- تحقیق

۱۸۰/۰

-

۱۸۰/۰

۷- رادیو تلویزیون

۹۰۰/۱۱

-

۹۰۰/۱۱

۸- پست

۵۰۰/۶

-

۵۰۰/۶

جمع

۲۶۰/۳۶

۷۴۰/۲۰

۰۰۰/۵۷

سرمایه گذاری ثابت مربوط به برنامه آموزش در فصل آموزش و پرورش منظور شده است. فصل شانزدهم (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰)

عمران روستائی ۱ - هدفهای اساسی

بمنظور توسعه هر چه بیشتر خدمات و تأسیسات رفاهی در روستاها، عمران روستائی در برنامه پنجم بر اساس دو هدف اساسی زیر تدوین یافته است:

هدف اول، توزیع متعادل سرمایه گذاری و خدمات رفاهی و زیربنائی در جهت پوشش حداکثر جمعیت روستائی، تقلیل در تعداد بیشمار دهات و بالاخره پی ریزی شهرهای آینده کشور خواهد بود.

هدف دوم، در تکمیل هدف اول، استفاده و بهره برداری کامل از تأسیسات ایجاد شده از طریق گسترش برنامه های آموزش همه جانبه جامعه روستائی بمنظور ایجاد زمینه پذیرش پدیده های نو جهت سازندگی و توسعه مداوم دهات و تحکیم مبانی فرهنگ و استقلال ملی تعیین شده است. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی

برای نیل به هدفهای عمران روستائی در برنامه پنجم سیاستهای زیر بمورد اجرا گذاشته خواهد شد:

۱ – ۲ - مشارکت مقامات محلی: امکانات کافی جهت دخالت دادن هر چه بیشتر انجمن های ده، شهرستان و استان، شورای آموزش و پرورش منطقه ای و سایر سازمانهای محلی در اقدامات عمرانی مربوط به منطقه فراهم خواهد شد. این امکان به پیروی از اصل عدم تمرکز، از طریق اجرای طرحهای مجتمع استانی در گذشته فراهم آمده و در آینده پیگیری خواهد شد. ضمناً دستگاههای اجرائی نیز با تقویت کادر استانها بپیشرفت سریع این برنامه کمک خواهند نمود.

۲ - ۲ - ایجاد حوزه های عمرانی: تعاونیها و انجمنهای دهات با اعزام نمایندگان بمرکز حوزه شورای تعاون و انجمنهای دهات حوزه عمرانی را بوجود خواهند آورد تا مسائل کلی و مشترک دهات حوزه خود را بررسی و در انجام امور مشارکت و نظارت نمایند.

۳ - ۲ - توزیع هماهنگ کادر خدماتی: کادر خدماتی، مربوط بدستگاه های مختلف اجرائی ذیربط در سطح استانها به تناسب وسعت و احتیاجات حوزه های عمرانی با هماهنگی کامل توزیع خواهد شد.

۴ - ۲ - واگذاری زمین: زمین رایگان جهت ایجاد تأسیسات رفاهی در مراکز حوزه های عمرانی با پیش بینی توسعه آتی آنها واگذار خواهد شد.

۵ - ۲ - همکاری محلی: بمنظور ایجاد اشتغال و کمک به افزایش درآمد روستائیان از وجود کارگران محلی بخصوص خوش نشینها استفاده بعمل خواهد آمد.

به این ترتیب در بخش ساختمانهای روستائی در برنامه پنجم حدود ۱۰۰ هزار شغل جدید بوجود خواهد آمد که با استفاده از نیروی کار خوش نشینها حدود ۱۰ درصد از افراد فعال خانوارهای خوش نشین کشور در این برنامه مشغول بکار خواهند شد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص: الف (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - برای نیل بهدف اساسی اول و در قالب سیاستها و خط مشی های کلی از طریق ایجاد حوزه های عمران روستائی، اقدام خواهد شد. هر حوزه شامل مجموعه ای از دهات در محدوده ای مشخص میباشد. در این مجموعه یکی از دهات با توجه به ضوابط عمده زیر بعنوان مرکز حوزه انتخاب میشود:

- روند افزایش جمعیت از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۰.

- بالا بودن سطح تولیدات کشاورزی و دامی.

- وجود امکانات لازم، جهت ایجاد و یا توسعه سازمان های اداری و محلی.

- وجود سرویسهای مسافرتی، بانکی و بازار و یا دارا بودن زمینه ای مساعد جهت تأمین خدمات مذکور.

- مرکزیت از نظر جغرافیائی جهت سرویس رسانی به دهات حوزه.

در محدوده حوزه تعدادی از دهات که جمعیت هر یک بیش از ۲۵۰ نفر است. با توجه به سهولت دسترسی بمرکز حوزه بصورت دهات اقمار تعیین گردیده اند.

در مراکز حوزه های عمرانی، پروژه های آب آشامیدنی، درمانگاه، دبستان، دبیرستان، هنرستان روستائی، حمام، میدانهای کوچک و ساده ورزش، برق، انبار تعاونی، خانه های سازمانی، خانه های مسکونی جهت روستائیان، دفاتر اداری و سایر تأسیسات لازم بصورت همزمان و مجتمع اجرا خواهد شد.

در دهات اقمار حوزه پروژه های آب آشامیدنی، راه ارتباطی و دبستان پیاده میگردد. این دهات در صورت نیاز میتوانند سایر احتیاجات خود را از مرکز حوزه ها تأمین کنند.

ضمناً دهات کوچک و پراکنده با جمعیت کمتر از ۲۵۰ نفر میتوانند از خدمات آموزشی و در صورت لزوم از پروژه های سالم سازی آب استفاده کرده و سایر نیازمندیها را از دهات بزرگ مجاور تأمین نمایند.

بر اساس مطالعات انجام شده، در برنامه پنجم تشکیل حدود ۱۲۰۰ حوزه که ۱۴ هزار ده، با جمعیتی معادل ۱۰ میلیون نفر را در بر می گیرد پیش بینی گردیده است.

محدوده حوزه های عمرانی در مناطق مختلف کشور، با توجه به پراکندگی دهات در هر منطقه متغیر بوده و نوع کیفیت پروژه ها نیز در حوزه های هر منطقه از نظر مقیاس متفاوت خواهد بود. این محدوده ها حتی الامکان نقاطی خواهد بود که در آن شرکتهای سهامی زراعی و تعاونی تولید روستائی وجود دارد.

دلایل پیشنهاد حوزه های عمرانی بقرار زیر است:

- حدود ۵۷ درصد از جمعیت کشور، در ۶۶ هزار مرکز روستائی زندگی میکنند که از این جمعیت ۷۴ درصد در ۱۸ هزار روستا با جمعیتی بیش از ۲۵۰ نفر سکونت دارند، در حالی که ۲۶ درصد از جمعیت باقیمانده در ۴۸ هزار ده با جمعیتی کمتر از ۲۵۰ نفر ساکنند در نتیجه از طریق تمرکز فعالیت در حوزه های مذکور، جمعیت بیشتری از تسهیلات رفاهی برخوردار خواهند شد.

- در حرکت جمعیت دهات کوچکتر بدهات بزرگتر و شهرها تعادل بوجود میآید و باین ترتیب شهرگرائی نامتناسب روستائیان تعدیل میگردد و پیش بینی میشود که در آینده زمینه مساعدی جهت ادغام طبیعی مراکز کوچک در مراکز بزرگتر فراهم آید.

- در نحوه اجرای خدمات روستائی، ضوابطی روشن با روشی مشخص به وجود آمده و در نتیجه از هدر رفتن سرمایه در دهاتی که در آینده جذب مراکز بزرگتر خواهند شد، جلوگیری میشود. و ضمناً بدلیل استفاده از تخصصهای لازم در مناطق قابل توسعه و دهات بزرگتر، از نیرو و وقت این تخصصها نیز حداکثر استفاده بعمل خواهد آمد.

- از طریق مراکز حوزه های عمرانی، رساندن سایر خدمات و تعمیم آن در سطح روستاها با سهولت بیشتری امکان پذیر میگردد که از مهمترین این خدمات در زمینه فعالیتهای اجتماعی، برنامه های مربوط به بیمه درمانی و تغذیه روستائیان و تنظیم خانواده و در زمینه فعالیتهای اقتصادی توسعه صنایع دستی کوچک را میتوان نام برد.

با تشکیل حوزه ها، توسعه تأسیسات عمرانی دهات نیز در مقیاس وسیعتر مقدور میگردد. بطور نمونه در برنامه پنجم نسبت به برنامه چهارم تعداد پروژه های آب آشامیدنی به شش برابر، برق به ۱۲ برابر، راه به ۸ برابر، درمانگاه به ۲ برابر افزایش خواهد یافت. ب (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) - نیل به هدف دوم را برنامه هائی بشرح زیر مقدور خواهد ساخت:

- آشنا نمودن روستائیان به فنون و مهارتهای جدید، از طریق آموزشهای فنی و حرفه ای، به کمک این آموزش کارگر ماهر و نیمه ماهر کشاورزی، تکنیسین برق، ماشین آلات، و بالاخره سایر حرفه های مورد نیاز روستاها تربیت خواهند شد.

به آموزش حرفه ای جوانان خوش نشین نیز در این برنامه توجه میگردد.

ضمناً همگام با آموزش فوق مسئولان دولت در سطوح مختلف محلی مشتمل بر کادر تعاونیهای روستائی، مروجان و مربیان کشاورزی و دامداری آموزشهای تخصصی لازم را خواهند دید.

- آموزش انجمنهای محلی و افراد فعال روستاها، برای آنکه به اصل تعاون و همکاری در امور معتقد شده و مشتاقانه به کار جمعی پرداخته، و بپیشرفت توسعه فعالیتها کمک نمایند. ضمناً با درک اصول صحیح دموکراسی، سیاسی، بیش از پیش با مفاهیم انقلاب سفید ایران آشنا شوند.

در برنامه پنجم حدود نیم میلیون نفر از روستائیان در رده های مختلف سازمانهای دهات، از این آموزش که در دوره های کوتاه مدت و بیشتر در مراکز حوزه های عمران روستائی اجرا میگردد استفاده خواهند نمود.

اجرای این برنامه به زبانی ساده و با حداکثر استفاده از وسائل ارتباط جمعی صورت خواهد گرفت.

آموزش تلفیقی و توجیهی، برای تشریح هدفها و برنامه های عمران دهات مسائل اقتصادی، اجتماعی و امکانات خاص منطقه بمنظور ایجاد همآهنگی لازم در خدمات روستائی انجام میشود. در برنامه پنجم حدود ۱۱ هزار نفر، مشتمل بر نمایندگان انجمنهای ده، شرکتهای تعاونی و سهامی زراعی، انجمنهای شهرستان و استان، کادر خدماتی دولت در حوزه های عمرانی فرمانداران و بخشداران، سپاهیان انقلاب و سایر رؤسای ادارات ذیربط از قبیل سرپرستان سپاهیان مذکور، در سمینارها و دوره های کوتاه مدت تعلیمات تلفیقی و توجیهی شرکت خواهند نمود.

این آموزش در مرکزی بنام « مؤسسه مطالعاتی و توجیهی عمران دهات» که برای اولین بار در برنامه پنجم بطور آزمایشی در استانهای خراسان، گیلان، کرمانشاهان، اصفهان و ساحلی تأسیس خواهد شد صورت میگیرد. مؤسسه مذکور با مطالعه فعالیت های عمرانی و تماس دائم با روستائیان و کادر خدماتی دهات، برنامه های آموزش مؤسسه را با نیازهای روستائی منطبق می نماید که در اقدام اخیر از تمام امکانات منطقه از قبیل دفاتر برنامه ریزی، ادارات دولتی، مؤسسات آموزشی و تحقیقاتی کمک خواهند گرفت ضمناً برنامه های آموزشی از طریق همکاری با رادیو و تلویزیون محلی پیگیری خواهد شد.

برنامه سوادآموزی عمومی نیز که شامل سطوح مختلف آموزشهای کودکستانی، دبستانی، دبیرستانی و بزرگسالان میباشد در پیشبرد هدفهای عمران دهات کمک خواهد نمود بخصوص آنکه در برنامه پنجم محتوی این آموزش با نهادهای فرهنگی و اجتماعی و نیازهای شغلی و حرفه ای روستائیان منطبق است.

بطور خلاصه آموزش روستائیان در برنامه پنجم عمرانی نسبت ببرنامه چهارم، در مورد آموزش فنی و حرفه ای به ۵/۲ برابر، در مورد آموزش توجیهی به ۱۸ برابر و بالاخره در مورد آموزش فنی و تخصصی کادر دولت به ۳ برابر افزایش خواهد یافت. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات:

کل اعتبارات عمران روستائی از ۷/۱۱ میلیارد ریال (۶/۱۰ میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی ۱/۱ میلیارد ریال از اعتبارات بودجه عادی) به ۸/۳۷ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد.

-جدول شماره ۱ کل اعتبارات و جدول شماره ۲ سرمایه گذاری ثابت در عمران روستائی را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱- کل اعتبارات عمران روستائی در برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- تأمین آب آشامیدنی

-

۱۸

-

۱۸

۱۸

۲- راههای روستائی

-

۱۲*

-

۱۲

۱۲*

۳- تأسیسات بهداشتی (حمام، غسالخانه کشتارگاه)

-

۱

-

۱

۱

۴- مراکز تعلیمات عمومی و تحقیقات روستائی

-

۱

-

۱

۱

۵- تأسیسات حفاظتی

-

۴

-

۴

۴

۶- خدمات عمومی

۸/۱

-

-

-

۸/۱

جمع

۸/۱

۳۶

-

۳۶

۸/۳۷

*چهار درصد از اعتبارات مذکور جهت مرمت اساسی هزینه خواهد شد. جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت در فصل عمران روستائی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- تأمین آب آشامیدنی

۱۸

-

۱۸

۳/۱

-

۳/۱

۳/۱۹

۲- راههای روستائی

۱۲

-

۱۲

۸/۰

-

۸/۰

۸/۱۲

۳- تأسیسات بهداشتی (حمام، غسالخانه کشتارگاه)

۱

-

۱

۱/۰

-

۱/۰

۱/۱

۴- تأسیسات حفاظتی

۴

-

۴

۳/۰

-

۳/۰

۳/۴

۵- مراکز تعلیمات عمومی و تحقیقات روستائی

۱

-

۱

-

-

-

۱

جمع

۳۶

-

۳۶

۵/۲

-

۵/۲

۵/۳۸

فصل هفدهم

عمران شهری مقدمه

افزایش سریع تولید و درآمد سرانه، امید به اشتغال در صنایع و امکان استفاده از تسهیلات آموزشی، درمانی و فرهنگی بهتر در شهرها متدرجاً و بطور مداوم جمعیت را بسوی مراکز شهری و صنعتی کشور جذب نموده تا جائی که میزان رشد جمعیت در مناطق روستائی به ۶/۱ درصد تقلیل و در مناطق شهری به ۱/۵ درصد افزایش یافته است.

در سال ۱۳۴۵ تعداد ۲۴۹ شهر با جمعیتی معادل ۷/۹ میلیون نفر و در ۱۳۵۱ تعداد ۲۹۸ شهر با جمعیتی معادل ۲/۱۳ میلیون نفر جامعه شهری ایران را تشکیل داده است.

خصوصیات بارز شهرهای ایران در این دوره وجود تعداد زیادی شهر با جمعیت کم و تعداد معدودی با جمعیت بسیار زیاد میباشد بطوریکه حدود ۵/۴۸ درصد از کل جمعیت شهرنشین در سال ۱۳۵۱ در هفت شهر بزرگ (تهران - اصفهان - مشهد - تبریز - شیراز - آبادان و اهواز) که هر یک دارای جمعیتی بیش از ۲۵۰ هزار نفر میباشد سکونت دارند.

این ناهماهنگی در رشد و توزیع جمعیت شهری مبین این است که میل به زندگی در شهرهای بزرگ شدت گرفته و جمعیت بدون در نظر گرفتن ظرفیت و امکانات شهرهای بزرگ با مهاجرت های دائمی به تراکم بیش از حد این قبیل شهرها کمک نموده است. ادامه این گرایش مسائل و مشکلات حادی از قبیل تراکم جمعیت، ازدحام وسائط نقلیه، عدم تکافوی آب آشامیدنی، آلودگی هوا، کمبود تأسیسات و تسهیلات شهری و بالاخره عدم دسترسی به تأسیسات فرهنگی و بهداشتی را در شهرهای بزرگ موجب میگردد.

با توجه به توزیع نامتناسب جمعیت شهرنشین در وضع موجود و پیش بینی افزایش جمعیت مناطق شهری به میزان ۴ میلیون نفر طی برنامه پنجم عمرانی کشور و با در نظر گرفتن اینکه شهرها مراکز تحول و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی کشور هستند هدفهای اساسی برنامه پنجم عمران شهری بشرح زیر پیش بینی گردیده است. ۱ (اصلاحی ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) - هدفهای اساسی

الف - بهبود نظام برنامه ریزی شهری.

ب - برقراری تعادل مطلوب بین شهرها از طریق ایجاد و توزیع متناسب تأسیسات عمران شهری.

پ - [منسوخه شده است]. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی

بمنظور تحقق برنامه های عمران شهری خط مشی ها و سیاستهای اجرائی و اعتباری بشرح زیر میباشد: ۱ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ - همآهنگی - در تشکیلات وزارت آبادانی و مسکن تجدید نظر لازم بعمل آمده و تحت نظر واحد امور شهرسازی و معماری آن وزارت نسبت به ارائه سیاستهای کلی شهرسازی و نظارت در تهیه طرحهای توسعه شهری با همکاری شهرداریها و انجمن های شهر اقدام خواهد شد. ۲ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ - سیاستهای اعتباری - تخصیص منابع مالی برنامه بمنظور ایجاد تأسیسات لوله کشی آب شهرها، فاضلاب شهری و طرحهای حفاظتی بر اساس استانداردهائی که متناسب با اهمیت شهرها تعیین خواهد گردید بصورت کمک بلاعوض خواهد بود.

در سایر موارد با توجه به اهمیت شهر از نظر اجتماعی و اقتصادی و نسبت درآمد شهرداری به جمعیت و امکانات توسعه آینده شهر نسبت کمک بلاعوض و مشارکت شهرداریها در هر مورد مشخص خواهد گردید.

بمنظور تقویت مالی شهرداریها آن قسمت از هزینه های ادارات آموزش و پرورش، انجمن های بهداری و سازمان تربیت بدنی، سازمان پیشاهنگی، کمیته ملی پیکار با بیسوادی و انجمن کتابخانه های عمومی که از محل درآمد شهرداریها تأمین و بصورت درآمد اختصاصی وزارتخانه یا سازمان مربوط در بودجه نشان داده میشود از محل درآمدهای عمومی تأمین خواهد گردید. ۳ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ - سیاستهای عبور و مرور - بمنظور تمرکز فعالیت های تصمیم گیری برنامه ریزی و بهره برداری از سیستم حمل و نقل و عبور و مرور در شهرها سازمانهای مسئول عبور و مرور مورد ارزیابی قرار خواهند گرفت و بر اساس این ارزیابی در قالب یک برنامه مشخص مسئولیت کلیه واحدهای ذیربط در رفع مشکلات عبور و مرور شهری تعیین خواهد شد. ۴ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ - سیاستهای مالی - کلیه شهرداریها که فاقد سازمان مستقل آب و فاضلاب می باشند ملزم به افتتاح حساب اختصاصی میباشند تا درآمد و هزینه تأسیسات فوق را از سایر درآمدها و هزینه های شهرداری تفکیک و مشخص نمایند.

نظر باینکه پاره ای از شهرداریها در پرداخت اصل و بهره وامهای عمرانی خود بعلت فقدان امکانات مالی مواجه با اشکال میباشند پس از بررسیهای لازم کلیه بدهی اینگونه شهرداریها بخشوده خواهد شد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص ۱ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۳ - بمنظور سامان دادن بعملیات برنامه ریزی شهری و هدایت و کنترل توسعه شهرها برنامه های زیر بمرحله اجرا گذارده خواهد شد:

الف - تنظیم سیاست شهرنشینی و تعیین توزیع متناسب جمعیت شهرنشین کشور از طریق بررسی مسائل مربوط به مهاجرت و تحرک جمعیت، استعدادها و مشکلات مناطق کشور و بررسی رشد و توسعه شهرهای بزرگ و روشهای کنترل آنها.

ب - تهیه طرحهای توسعه شهری.

پ - تهیه طرحهای تفصیلی.

ت - تهیه طرحهای کاداستر شهری.

ث - کمک به ایجاد و تقویت دفاتر طرح و برنامه شهرداریها.

ج - بررسی مسائل دیگری از قبیل احتیاجات و جای یابی شهرهای جدید و آموزش فرهنگ شهرنشینی که بنوبه خود در تحقق هدف کلی بهبود نظام برنامه ریزی شهری ضروری می باشند. ۲ – ۳ - بمنظور برقراری تعادل مطلوب بین شهرها از طریق توزیع متناسب تأسیسات عمرانی بر اساس شناخت دقیق کمبودها و احتیاجات شهرها و برنامه های زیر بمرحله اجرا گذارده خواهد شد: الف - آب مشروب: تأمین و بهبود آب آشامیدنی شهرها از طریق ایجاد و توسعه تأسیسات شبکه لوله کشی، ساختمان مخازن، ایجاد تصفیه خانه ها و تعبیه شیرهای برداشت عمومی بنحوی که تا پایان برنامه پنجم عمرانی علاوه بر ۹/۸ میلیون نفر جمعیت شهری که هم اکنون از آب آشامیدنی تأمین شده استفاده می نمایند ۱/۸ میلیون نفر دیگر از طریق اشتراک واحد مسکونی و یا شیرهای برداشت عمومی از یک مصرف سرانه مطلوب برخوردار گردند. ب - فاضلاب: ارتقاء سطح بهداشت و رفاه عمومی ایجاد مینماید که پوشش کشوری شبکه های فاضلاب شهرها هر چه زودتر آغاز گردد. در انجام این برنامه به قطب های صنعتی و شهرهائی که بعلت بالا بودن سطح آب زیرزمینی با مشکلات متعددی مواجه هستند تقدم داده خواهد شد بنحوی که در این قبیل شهرها طی مدت ده سال و در مجموع طی مدت سی سال برنامه فوق تکوین گردد. پ - طرحهای حفاظتی شهرها: بمنظور جلوگیری از خسارات ناشی از سیلابها و طغیان رودخانه ها بر اساس مطالعه خصوصیات طبیعی و جغرافیائی شهرها طرحهای حفاظتی از قبیل سیل بند، سیل برگردان و دیوار ساحلی احداث خواهد شد. ت - بهبود عبور و مرور شهری: ازدیاد سریع جمعیت، توسعه روزافزون شهرها و بالا رفتن درآمد سرانه احتیاج به امکانات بهتر حمل و نقل شهری را افزایش داده است. از سوی دیگر استفاده بدون برنامه از وسائط نقلیه موتوری به بافت موجود شهرها و کیفیت محیط زندگی شهری لطمه خواهد زد. برقراری همآهنگی و تعادل بین حمل و نقل عمومی و حمل و نقل انفرادی هدف برنامه پنجم در زمینه عبور و مرور شهری خواهد بود و برای نیل به آن اقدامات زیر پیشنهاد گردیده است:

- توسعه تأسیسات حمل و نقل عمومی در داخل شهرها.

- ایجاد توقفگاهها بخصوص در حاشیه مراکز پرازدحام شهری.

- ایجاد ترمینال های خارج از شهر برای وسائل نقلیه سنگین.

- ایجاد راههای گذرا و کمربندی. ث - نوسازی و بهسازی شهری: بمنظور بهبود محیط زیست در شهرها نسبت به نوسازی و تجدید بناهای قدیمی و غیر بهداشتی و همچنین ایجاد پارک ها و فضای سبز اقدام خواهد شد.

در کلیه عملیات مزبور لزوم حفظ بافت تاریخی شهرها و توجه به معماری ملی و الهام پذیری از آن تأکید میگردد. ج - تقویت و بهبود مدیریت شهرداریها و سازمانهای محلی: بمنظور ارتقاء کارآئی دستگاههای مسئول شهری و تعمیم روشهای مترقی اداری، مالی، مدیریت برنامه ریزی و تربیت کادر مورد نیاز، برنامه های لازم در رابطه با مراکز آموزش عالی برای شهرداریها اجرا خواهد گردید. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

کل اعتبارات عمرانی از میزان ۱/۹ میلیارد ریال در برنامه چهارم به ۸/۳۳ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد.

-جدول شماره ۱ توزیع اعتبارات عمران شهری و جدول شماره ۲ سرمایه گذاری ثابت در عمران شهری را نشان میدهد. جدول ۱- کل اعتبارات عمران شهری طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- برنامه ریزی توسعه شهری

-

-/۱

-

-/۱

-/۱

۲- ایجاد و توسعه تأسیسات آب آشامیدنی شهرها

-

۵۰/۷

-

۵۰/۷

۵۰/۷

۳-

-

-

۴- بهبود عبور و مرور شهری

-

۷۵/۱۰

-

۷۵/۱۰

۷۵/۱۰

۵- ایجاد تأسیسات حفاظتی شهری

-

۵۰/۲

-

۵۰/۲

۵۰/۲

۶- سایر تأسیسات و تسهیلات شهری

-

۴۵/۳

-

۴۵/۳

۴۵/۳

۷- خدمات عمومی و اداری

۸۰/۰

-

۵۰/۰

۵۰/۰

۳۰/۱

جمع

۸۰/۰

۵۰/۳۲

۵۰/۰

-/۳۳

۸۰/۳۳

جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت عمران شهری طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی و شهرداریها

جمع

۱- برنامه ریزی توسعه شهری

-/۱

-/۱

-/۲

۲- تأسیسات آب مشروب شهرها

۵۰/۷

۵۰/۶

-/۱۴

۳-

۴- بهبود عبور و مرور و حمل و نقل شهری

۷۵/۱۰

۷۵/۵

۵۰/۱۶

۵- طرحهای حفاظتی

۵۰/۲

۵۵/۱

۰۵/۴

۶- سایر تأسیسات شهری

۴۵/۳

۷۰/۱۱

۱۵/۱۵

جمع کل

۵۰/۳۲

۵۰/۲۸

-/۶۱

برنامه تهران بزرگ ۱ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) - مقدمه

تهران بعنوان بزرگترین و مهمترین شهر کشور مجموع عوامل جاذب جمعیت نظیر امکانات شغلی، مدرسه، دانشگاه، تسهیلات درمانی، تسهیلات بانکی و بازرگانی، آب سالم و فراوان و تسهیلات فرهنگی و تفریحی را بطور یکجا عرضه میکند و همین امر موجب مهاجرت جمعیت از روستاها و شهرهای دیگر به تهران میگردد. هر چند اقداماتی که طی سالهای اخیر در جهت عدم تمرکز فعالیتهای اقتصادی صورت گرفته تا حدی در کاهش میزان مهاجرت به تهران مؤثر بوده معذالک پیش بینی شده است که در صورت عدم اتخاذ تدابیر حاد، جمعیت این شهر تا سال ۱۳۵۶ به ۱/۵ میلیون نفر و تا سال ۱۳۶۶ به ۹/۸ میلیون نفر برسد.

از نظر شهرسازی، تهران با مسائل مهمی بشرح زیر مواجه است:

- کمبود سطح خیابانها نسبت به حجم ترافیک و مساحت ساخته شده شهر و فقدان وسائل حمل و نقل سریع السیر نظیر مترو.

- آلودگی روزافزون هوا.

- کمبود مساحت پارکهای عمومی و فضاهای آزاد و پارکینگ.

- تراکم جمعیت در واحد مسکونی و فقدان تعداد کافی آپارتمانهای ارزان قیمت.

- پیش بینی کمبود منابع آب در آینده نه چندان دور. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی در سطح ملی

در جهت حل مسائل تهران اصول و خط مشی های زیر در سطح مملکتی بمرحله عمل در خواهد آمد: ۱ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۲ - عدم تمرکز اداری - با توجه به اینکه دولت طی برنامه پنجم حدود ۳۶ درصد تولید ناخالص ملی را بصورت هزینه های مصرفی و سرمایه گذاری بمصرف میرساند مسلم است که نحوه توزیع این هزینه ها در سراسر کشور توسط دولت عامل مهمی در دگرگونی موقعیت نسبی تهران در برابر شهرستانها خواهد بود. طبق محاسبات انجام شده هر کارمند دولتی در تهران از طریق قدرت خریدی که عرضه میکند برای ۴/۱ نفر شغل ایجاد میکند. بنابراین با احتساب ۵ نفر متوسط تعداد اعضای خانوار ایجاد هر شغل دولتی در تهران منجر به اقامت ۱۲ نفر در این شهر میگردد و به عکس انتقال هر یک شغل دولتی از تهران بسایر شهرستانها مآلاً منجر به افزایش اشتغال در شهرستانها و جلوگیری از انتقال ۱۲ نفر به تهران خواهد شد.

بر اساس یک بررسی کلی از وظایف دستگاههای دولتی، لازم است حداقل ۵۰ درصد از کارمندان این دستگاهها بنا بر ماهیت وظایفشان به شهرستانها منتقل شوند. انتقال این افراد باید توأم با انگیزه های مادی کافی و همراه با انتقال اختیار تصمیم گیری به شهرستانها، توسعه فعالیتهای خانه سازی، ساختمان مدارس، بیمارستانها، دانشکده ها و مراکز تفریحی و سایر سرمایه گذاریهای عمرانی باشد تا در عین حال که موجبات انتقال قدرت خرید قابل توجهی به شهرستانها فراهم میگردد، شرایط اقتصادی، اجتماعی و اداری مساعدی برای پیشرفت شهرستانها به وجود آید و مآلاً مهاجرت انسانها و سرمایه ها به تهران متوقف گردد.

بهر صورت قبل از هر چیز لازم است بررسی دقیقی از وظایف، کادر و تشکیلات کلیه وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی بعمل آید و پیشنهادات لازم به هیئت دولت ارائه گردد. همچنین لازم است با استفاده از مکانیزم بودجه سالانه و بر اساس دستورالعمل هیئت دولت از ایجاد واحدهای اجرائی جدید در تهران جلوگیری شود و انجام چند سال خدمت در شهرستانها شرط ارتقاء به مدارج بالاتر اداری قرار داده شود. ۲ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ - عدم تمرکز اقتصادی - محدودیتهائی که در زمینه احداث کارخانجات جدید در شعاع ۱۲۰ کیلومتری تهران ایجاد شده در امر سوق دادن سرمایه گذاری خصوصی به شهرستانها مؤثر بوده است ولی لازم است توسعه کارخانجات واقع در شعاع تهران نیز محدود به مواردی شود که این کارخانجات با استفاده از روشهای پیشرفته سرمایه طلب و تعداد کم کارگر اقدام به توسعه نمایند و برای سوق دادن واحدهای جدید تولیدی بخش خصوصی به شهرستانها شرایط مساعد زیر بوجود آید:

- آماده ساختن زمین بصورت پارکهای صنعتی مجهز به آب، برق و راه در شهرستانها و واگذاری آن به قیمت ارزان و شرایط مناسب به صاحبان صنایع.

- تخصیص قسمت عمده اعتبارات سیستم بانکی به شهرستانها و ایجاد تسهیلات اعتباری بیشتر برای سرمایه ثابت و در گردش صاحبان صنایع و بازرگانان شهرستانها.

- انعقاد قرارداد جهت خرید قسمتی از تولیدات کارخانجات شهرستانها برای مصارف دولتی.

- کمک به خانه سازی کارگران.

- کمک به ایجاد مدارس حرفه ای برای تربیت کارگران متخصص و نیمه متخصص.

- تأمین هزینه حمل و نقل و انتقال کارگران تهرانی که ممکن است مایل به مهاجرت به مراکز صنعتی شهرستانها باشند.

- تشویق انجمنهای استان و شهرستان به ایجاد تسهیلات و جلب صاحبان صنایع به منطقه خود.

- ارجاع کارهای مربوط به شهرستانها به مؤسسات و نیروی انسانی محلی در حد توانائی و تخصص آنها. ۳ – ۲ - سیاست تأمین آب - از نظر فنی تأمین آب برای جمعیت در حال افزایش تهران حتی اگر این جمعیت به بیش از ۵/۵ میلیون نفر و مصرف سرانه از ۶۵ متر مکعب به ۱۰۰ متر مکعب در سال برسد بلااشکال است زیرا میتوان از منابع آب رودخانه های لار، کرج و طالقان و غیره آب مصرفی این شهر را تأمین کرد. معذالک به دو دلیل اساسی زیر تأمین آب برای جمعیت در حال افزایش تهران دچار محدودیت میگردد:

اول آنکه استفاده از منابع آب دوردست تر مرتباً گرانتر میشود. دوم آن که سوق دادن این منابع آب از نقاط دوردست اطراف تهران منتج به تعطیل شدن فعالیتهای کشاورزی و صنعتی و سختی شرایط زیست در نقاط مزبور میگردد و مسئله مهاجرت به تهران را بیش از پیش تشدید مینماید. بنابراین در تنظیم سیاست تأمین آب برای تهران، توجه خاصی نسبت به تأثیر طویل المدت و اقداماتی که در این زمینه انجام میشود، از نظر اقتصادی و اجتماعی مبذول خواهد شد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص

برنامه ها و خطوط مشی مشخص زیر طی برنامه پنجم عمرانی کشور به مرحله اجرا در خواهد آمد: ۱ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۳ - تأمین مسکن - با توجه به افزایش جمعیت شهر تهران چه از طریق مهاجرت و یا رشد طبیعی، پیش بینی میگردد که در طول برنامه پنجم مجموعاً تعداد ۲۲۱۰۰۰ واحد مسکونی توسط بخش خصوصی و عمومی احداث گردد که سهم بخش عمومی از تعداد کل ۲۱ هزار واحد مسکونی خواهد بود. در اجرای این برنامه و بمنظور کاهش تراکم جمعیت در نقاط پر تراکم بامر تبدیل ساختمانهای محلات قدیمی و غیر بهداشتی بآپارتمانهای بزرگ ارزان قیمت که مجهز بخیابان بندی کافی و فضاهای آزاد جهت پارکینگ، بازی کودکان و فضای سبز و غیره باشند اولویت داده خواهد گردید. این اولویت همچنین در اعطای وام جهت خانه سازی بخش خصوصی نیز رعایت خواهد شد و در مواردی که فضاهای آزاد داخل محدوده قابل استفاده برای پروژه های عمومی نظیر پارکینگ، پارک کودکان، فضای سبز، مدرسه، درمانگاه، زمین ورزش و غیره باشد به ایجاد ساختمانهای مسکونی سنتی در این فضاها کمک نخواهد شد. ۲ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۳ - پارک و فضای سبز - با توجه به کمبود فعلی پارک و فضاهای سبز طی برنامه پنجم عمرانی کشور، از طریق ایجاد و توسعه پارکهای عمومی در داخل شهر مخصوصاً در نقاط جنوبی بتوسعه فضای سبز اقدام خواهد شد بعلاوه در محلات مختلف شهر بر اساس تقسیم بندیهای صحیح و رعایت اصول شهرسازی بایجاد زمینهای بازی برای کودکان اقدام بعمل خواهد آمد. ۳ – ۳ - همآهنگی توزیع تأسیسات شهری - نسبت بتدوین ضوابط و مقررات لازم برای ایجاد نظام توسعه و توزیع واحدهای تجارتی و کسب و کار در سطح شهر طبق اصول شهرسازی اقدام خواهد شد و بر آن اساس بمنظور تأمین حداکثر سهولت دسترسی و تقلیل مشکلات ارتباطی کوشش خواهد شد واحدهای جدید تجارتی حتی الامکان در اطراف شبکه های ارتباطی بوجود آیند. همچنین بمنظور تقلیل تراکم واحدهای اداری در سطح شهر نسبت بتوزیع مناسب آنها بر اساس اصول شهرسازی اقدام بعمل خواهد آمد. ۴ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۳ - حمل و نقل عمومی - بر اساس مطالعات ترافیک و حمل و نقل تهران ایجاد یک شرکت مجهز اتوبوسرانی و یک سیستم حمل و نقل سریع مورد توجه قرار گرفته و مقدمات ایجاد آن در برنامه پنجم فراهم خواهد گردید.

همچنین طرح تعریض خیابانهای موجود و احداث خیابانها و بزرگ راههای جدید آماده و تدریجاً بمرحله اجرا گذارده خواهد شد و نسبت بتنظیم عبور و مرور اقدامات مجدانه ای بعمل خواهد آمد. ۵ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۳ - آب و فاضلاب - مطالعات اجرائی آب و فاضلاب تهران بطور علیحده در دست اقدام است و بر اساس مطالعات مزبور طرحهای اجرائی تهیه و بمورد اجرا گذارده خواهد شد. ۶ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۳ - مبارزه با آلودگی - در مورد مبارزه با آلودگی مطالعات دقیقی در مورد منابع آلودگی، درجه وسعت و شعاع پخش آنها و طرق مؤثر مبارزه با آلودگی انجام خواهد گرفت و در عین حال نسبت برفع عوامل شناخته شده آلودگی اقدام جدی بعمل خواهد آمد. تبدیل سوخت وسائط نقلیه، کوره ها، حمامها، کارگاه ها، وضع قوانین لازم علیه کسانیکه موجبات آلودگی محیط را فراهم میسازند و ایجاد یک دستگاه قوی نظارت و کنترل از اقدامات اساسی است که طی برنامه پنجم صورت خواهد گرفت تا بتوان نه تنها تهران بلکه سراسر کشور را از عواقب آلودگی محیط زیست محفوظ داشت. ۷ (منسوخه ۱۹ˏ۰۶ˏ۱۳۹۹) – ۳ - ایجاد سازمان همآهنگی و نظارت بر توسعه تهران بزرگ - با توجه بمسائل متنوعی که تهران بزرگ با آن روبرو است و با توجه باین که هر یک از وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی بر اساس سیاست های مستقل خود اقدام بعملیات عمرانی و استخدامی در حوزه تهران میکنند بدون آنکه لزوماً این اقدامات در جهت هدف کنترل گسترش غیر متناسب شهر تهران و بهبود شرایط زندگی آینده در آن باشد. لذا در این مرحله ایجاد یک سازمان مستقل هماهنگی و نظارت بر توسعه شهر تهران زیر نظر نخست وزیر کاملا ضروری است هدفهای سازمان همآهنگی و نظارت بر توسعه تهران بزرگ بقرار زیر خواهد بود:

الف - کنترل افزایش جمعیت تهران بمنظور آنکه طی یکدوره طولانی جمعیت تهران در حداقل ممکن حفظ شود.

ب - بهبود محیط زیست شهر تهران.

پ - تسهیل شرایط زندگی برای عموم ساکنین شهر.

ت - ایجاد یک جامعه همگن از نظر اقتصادی و اجتماعی. فصل هیجدهم

ساختمانهای دولتی مقدمه

توسعه وظایف و خدمات دولتی در سراسر کشور احتیاجات دستگاههای دولتی را به استقرار در ساختمانهای مناسب اداری که با نوع و حجم فعالیت های آنها مطابقت داشته باشد بطور قابل ملاحظه ای افزایش داده است.

طی دهه گذشته بخصوص در برنامه عمرانی چهارم توسعه حدود وظایف و خدمات دولتی با افزایش سریع کادر مورد نیاز دستگاههای دولتی توأم بوده بطوریکه تعداد کارمندان دولتی از حدود ۳۰۰ هزار نفر در سال ۱۳۴۷ بحدود ۴۴۰ هزار نفر در پایان سال ۱۳۵۱ بالغ گردیده است.

در حال حاضر اکثر ساختمانهای اداری دولتی نظیر ادارات دادگستری، ثبت اسناد و املاک، آموزش و پرورش، بخشداریها و غیره در نقاط مختلف کشور فاقد ظرفیت لازم جهت پوشش کادر مورد نیاز خود میباشند و مشکل عمده آنها استفاده از ساختمانهای مسکونی بخش خصوصی بعنوان مراکز اداری است که اکثراً کهنه و قدیمی بوده و منطبق با احتیاجات محیط کار نمیباشد.

با توجه بمسائل یاد شده هدف اساسی برنامه پنجم عمرانی کشور در زمینه ساختمانهای دولتی تأمین نیازمندیهای ساختمانی دستگاههای مختلف کشوری و انتظامی و احداث ساختمانهای مورد احتیاج نیروهای سه گانه شاهنشاهی خواهد بود. ۱ - سیاست ها و خط مشی های کلی:

در اجرای هدف فوق خط مشی ها و سیاست های اجرائی بدین شرح پیشنهاد شده است:

۱ - ۱ - تمرکز ادارات دولتی - بمنظور صرفه جوئی در هزینه زمین و ساختمان و تسریع امور اداری و تسهیل امور ترافیک حتی المقدور ادارات جدیدالاحداث دولتی در سطح بخشها در یک مجموعه ساختمانی متمرکز خواهند گردید.

۲ - ۱ - اولویت شهرها و مناطق - در احداث ساختمانهای دولتی اولویت به بخشها و شهرهای کوچک و مناطقی داده خواهد شد که امکان سرمایه گذاری بخش خصوصی در آنها کمتر است.

۳ - ۱ - استاندارد ساختمانی - استاندارد ساختمانهای دولتی با توجه به کیفیت وظایفی که بعهده دستگاههای ذیربط محول گردیده و همچنین با در نظر گرفتن شرایط و خصوصیات اقلیمی مناطق تعیین خواهد شد و کلیه دستگاههای دولتی ملزم برعایت آنها خواهند بود.

۴ - ۱ - ساختمانهای دولتی در تهران - بمنظور احتراز از تورم کارکنان دولت در شهر تهران و توزیع متناسب خدمات دولتی در سطح کشور، حتی المقدور از ایجاد ساختمانهای جدید دولتی در تهران برای دستگاههائی که نوع وظایف آنها بترتیبی است که میتوانند در سایر مناطق کشور مستقر گردند جلوگیری بعمل خواهد آمد.

۵ - ۱ - تشویق بخش خصوصی - بخش خصوصی بمنظور ایجاد ساختمانهائی مطابق با احتیاجات ادارات دولتی در نقاط مختلف کشور از طریق تضمین اجاره آنها برای مدت طولانی تشویق خواهد شد. ۲ - هدفها و برنامه های مشخص

با توجه به هدفهای اساسی و سیاستها و خط مشی های پیش گفته برنامه های مشخص ساختمانهای دولتی بشرح جدول شمارۂ ۱ خواهد بود. جدول ۱- برنامه های ساختمانهای دولتی در برنامۂ پنجم

(ارقام به میلیون ریال)

-عنوان

کل هزینه

تهران

سایر مناطق

الف- ساختمانهای اداری کشوری:

۱- تکمیل ساختمانهای نیمه تمام منتقله از برنامه چهارم

۲- ساختمانهای مجتمع اداری در شهرستانها و بخشها

۳- ساختمانهای تخصصی اداری در تهران و شهرستانها

۱۹۷۹

۵۰۹۷

۶۰۲۴

۱۲۴۵

-

۳۰۸۰

۷۳۴

۵۰۹۷

۲۹۴۴

جمع

۱۳۱۰۰

۴۳۲۵

۸۷۷۵

ب- ساختمانهای دستگاههای انتظامی و امنیتی:

۱- ساختمان ندامتگاههای شهربانی کل کشور

۲- ساختمانهای اداری شهربانی کل کشور

۳- ساختمانهای اداری و پاسگاههای ژاندارمری کل کشور

۴- ساختمانهای ساواک در تهران و شهرستانها

۵- ساختمانهای سازمان دفاعی غیرنظامی

۶۰۰

۱۰۰۷

۲۱۲۳

۹۷۰

۲۰۰

۱۶۰

۸۳۰

۷۵

۳۰۰

۵۰

۴۴۰

۱۷۷

۲۰۴۸

۶۷۰

۱۵۰

جمع

۴۹۰۰

۱۴۱۵

۳۴۸۵

ج- سایر ساختمانهای دولتی

۷۲۸۰۰

۹۳۰۰

۶۳۵۰۰

جمع کل

۹۰۸۰۰

۱۵۰۴۰

۷۵۷۶۰

۳ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

سرمایه گذاری در ساختمانهای دولتی از مبلغ ۸/۳۳ میلیارد ریال در برنامه چهارم به ۸/۹۰ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد جداول شماره ۲ و ۳ میزان سرمایه گذاری و توزیع اعتبارات را بین برنامه های مشخص نشان میدهند. جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت ساختمانهای دولتی طی برنامه پنجم

(ارقام به میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

۱- ساختمانهای اداری کشوری

۱/۱۳

-

۱/۱۳

۲- ساختمانهای اداری دستگاههای انتظامی

۹/۴

-

۹/۴

۳- سایر ساختمانهای دولتی

۸/۷۲

-

۸/۷۲

جمع

۸/۹۰

-

۸/۹۰

جدول ۳- اعتبارات ساختمانهای دولتی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- ساختمانهای اداری کشوری

-

۱/۱۳

-

۱/۱۳

۱/۱۳

۲- ساختمانهای اداری دستگاههای انتظامی

-

۹/۴

-

۹/۴

۹/۴

۳- سایر ساختمانهای دولتی

-

۸/۷۲

-

۸/۷۲

۸/۷۲

۴- خدمات عمومی و اداری

۴/۰

-

-

-

۴/۰

جمع

۴/۰

۸/۹۰

-

۸/۹۰

۲/۹۱

فصل نوزدهم

مسکن ۱ – هدفهای اساسی

افزایش سریع جمعیت ارتقاء درآمد ملی و بالا رفتن سطح زندگی و فرهنگ مردم در دهه اخیر نیازمندیهای مختلف شهری را بخصوص در زمینه مسکن بنحو بارزی تشدید نموده بطوریکه در آغاز برنامه پنجم عمرانی میزان کمبود مسکن در سطح کشور بازاء هر خانوار یک مسکن در حدود۲ میلیون واحد مسکونی و در مناطق شهری بالغ بر ۱/۱ میلیون واحد مسکونی میباشد. بمنظور بهبود و تعدیل مضیقه مسکن هدف اساسی بخش مسکن در برنامه پنجم عمرانی کاهش تراکم فعلی افراد در واحدهای مسکونی و افزایش واحد سکونت برای گروههای مختلف بخصوص طبقات کم درآمد میباشد. در قالب این هدف برنامه تأمین مسکن در مناطق شهری ایجاد ۷۴۰ هزار واحد مسکونی جدید است که ۵۷۵ هزار واحد آن توسط بخش خصوصی و ۱۶۵ هزار واحد دیگر توسط بخش عمومی احداث میشود.

با اجرای این برنامه برای هر خانوار جدیدی که در طول برنامه پنجم بجمعیت شهرنشین کشور اضافه میگردد یک واحد مسکونی بوجود خواهد آمد و تعداد ۱۱۷ واحد مسکونی موجود برای هر یک هزار نفر جمعیت شهری به ۱۳۱ واحد مسکونی در آخر برنامه پنجم افزایش خواهد یافت و در نتیجه تراکم افراد در واحدهای مسکونی از ۵/۸ نفر به ۷/۷ نفر و تراکم افراد بر حسب اتاق از ۴۰/۲ نفر به ۱۶/۲ نفر تقلیل مییابد.

در سطح روستاها بمنظور بهبود وضع مسکن نسبت به ایجاد خانه های ارزانقیمت روستائی برای اعضاء شرکتهای سهامی زراعی و تعاونیهای روستائی از طریق کمکهای اعتباری اقدام خواهد شد و برای کادر خدماتی دولت در مراکز روستائی واقع در قطب های توسعه کشاورزی واحدهای مسکونی سازمانی ایجاد خواهد گردید و پیش بینی میشود که مجموعاً ۲۲۴ هزار واحد آن توسط بخش خصوصی و ۲۴ هزار واحد دیگر توسط بخش عمومی ایجاد میشود ( جدول شماره ۱). جدول ۱- واحدهای مسکونی جدید که طی دوران برنامه پنجم

عمرانی در مناطق شهری و روستائی احداث خواهد شد

تعداد واحدهای مسکونی

جمع کل

شهری

روستائی

بخش خصوصی

۵۷۵۰۰۰

۲۰۰۰۰۰

۷۷۵۰۰۰

بخش عمومی

۱۶۵۰۰۰

۲۴۰۰۰

۱۸۹۰۰۰

جمع کل

۷۴۰۰۰۰

۲۲۴۰۰۰

۹۶۴۰۰۰

۲ – سیاست ها و خط مشی های کلی: ۱ – ۲ – سیاستهای اعتباری – بمنظور اینکه سیستم بانکی کشور بصورت یک شبکه گسترده آماده اعطای وام مسکن برای عموم گردد صندوقهای پس انداز مسکن در شعب اکثر بانکهای کشور ایجاد و توسعه خواهد یافت و با وضع مقررات لازم ترتیبی اتخاذ خواهد گردید که بانکهای تجارتی سهم بیشتری از سپرده های خود را به اعتبارات مسکن اختصاص دهند.

شرکتهای پس انداز وام مسکن در جهت جلب پس اندازها و تخصیص آن بر امر مسکن توسعه یافته و تقویت خواهند شد.

بمنظور تجهیز اعتبارات بخش خصوصی در جهت تهیه و تدارک واحدهای مسکونی دسته جمعی ارزانقیمت به کارگران و کارمندان و مستخدمین کم درآمد و شرکتهای تعاونی مسکن و همچنین کارفرمایانی که نسبت به ایجاد خانه های سازمانی کارگری اقدام نمایند کمک بهره وام مسکن پرداخت خواهد شد و با اعطای کمکهای اعتباری با بهره نازل و همچنین معافیت های مالیاتی بخش خصوصی به آپارتمان سازی تشویق و هدایت خواهد شد. ۲ – ۲ – واحدهای صنعتی – در برنامه های خانه سازی برای واحدهای صنعتی ترتیبی اتخاذ میگردد که ساختمان واحدهای مسکونی و تسهیلات شهری مورد نیاز همزمان با شروع بهره برداری از واحدهای صنعتی، آمادۂ استفاده کارگران و کارمندان مربوط باشد. ۳ – ۲ – تشکیلات – با توجه به نقش مهمی که سازمان مسکن در اجرای برنامه مسکن بعهده دارد وظایف و تشکیلات سازمان مزبور از حالت چندگانگی فعلی خارج و برای هر یک از عملیات خانه سازی، خدمات مشاوره ای، تصدی زمینهای شهری، نگهداری و بهره برداری از خانه های سازمانی شرکت مستقلی تشکیل خواهد شد. ۴ – ۲ – استانداردها – بمنظور هدایت فعالیتهای خانه سازی بخش عمومی و جلوگیری از احداث خانه های لوکس و گرانقیمت کلیه دستگاههای دولتی در اجرای پروژه های خانه سازی ملزم برعایت استانداردهائی که بدین منظور تعیین میشود خواهند بود. ۵ – ۲ – نیروی انسانی – برای رفع کمبود نیروی انسانی ماهر در رشته های ساختمانی برنامه های آموزشی خاصی با همکاری وزارت کار و امور اجتماعی – وزارت آموزش و پرورش و وزارت آبادانی و مسکن تنظیم و در استانها و شهرستانهای مختلف بمرحله اجرا گذارده خواهد شد. ۶ – ۲ – مصالح ساختمانی – بمنظور افزایش تولید مصالح ساختمانی متناسب با افزایش فوق العاده فعالیتهای ساختمانی و مسکن و ایجاد تعادل بین عرضه و تقاضای این مصالح با اعطاء معافیتهای مالیاتی و تسهیلات اعتباری بخش خصوصی برای سرمایه گذاری در این رشته تشویق و هدایت خواهد شد. ۷ – ۲ – تحقیقات ساختمانی – بمنظور کمک به تقلیل هزینه ساختمان واحدهای مسکونی و ایجاد سرعت در انجام کار و همچنین جبران محدودیت نیروی انسانی ماهر، تحقیقات لازم در مورد مصالح ساختمانی بهتر و مناسب تر و همچنین در سبکهای ساختمانی موافق با شرایط اقلیمی بعمل آمده و مقدمات لازم برای صنعتی کردن فعالیتهای ساختمانی فراهم خواهد شد. ۸ (منسوخه ۱۰ˏ۱۱ˏ۱۴۰۰) – ۲ – تأمین زمین – نظر به اینکه هزینه تأمین زمین نسبت مهمی از هزینه تمام شده واحدهای مسکونی و سایر تأسیسات شهری و عمومی را تشکیل میدهد و با ترقی مداوم قیمت آن اجرای طرحهای عمرانی با دشواری مواجه خواهد گردید تنظیم سیاستی در این زمینه بمنظور تأمین زمین مورد نیاز اقدامات عمرانی و فعالیتهای مسکونی در شهرها و بخصوص در شهرهای بزرگ ضروری میباشد.

این سیاست شامل موارد زیر خواهد بود:

- وضع قوانین لازم بمنظور آنکه دولت اراضی مورد نیاز تأسیسات عمومی توسعه آینده شهرها از قبیل پارکهای عمومی، ورزشگاهها، مراکز آموزشی، مراکز صنعتی و غیره را از هم اکنون تهیه و ذخیره نموده و بر اساس طرحهای توسعه شهری به موقع خود مورد استفاده قرار دهد.

- وضع مقررات و ضوابط بمنظور اخذ حق مرغوبیت از مالکین اراضی شهری که بر اثر اجرای طرحهای عمرانی قیمت زمینهای آنها افزایش مییابد.

- وضع مقررات بمنظور ایجاد تسهیلات لازم برای بخش خصوصی در جهت نوسازی محلات قدیمی و غیر بهداشتی.

- تخصیص اراضی متعلق به دولت و شهرداریها و اوقاف از طریق فروش یا اجاره با قیمت مناسب به شرکتها و افرادیکه قصد اجرای طرحهای خانه سازی دارند. ۳ – هدفها و برنامه های مشخص:

برنامه های مشخص در زمینه تأمین مسکن بشرح زیر پیش بینی گردیده است:

- ایجاد ۵۳ هزار خانه سازمانی برای معلمین، سایر کارمندان دولت افسران و درجه داران نیروهای سه گانه شاهنشاهی و شهربانی و ژاندارمری کل کشور بخصوص در نقاط دورافتاده و مناطقی که امکان سرمایه گذاری بخش خصوصی وجود ندارد.

- احداث حدود ۸ هزار خانه سازمانی برای کادر خدماتی دولت شامل مروجان، کادر تعاون، دامپزشگان و غیره در قطب های توسعه کشاورزی.

- احداث ۲۵ هزار خانه سازمانی کارگری در قطب های صنعتی موجود و مراکز صنعتی که در آینده به وجود خواهد آمد.

- احداث ۴۵ هزار واحد مسکونی مجتمع و آپارتمانهای ارزان قیمت و واگذار نمودن آنها باقساط طویل المدت بافراد و طبقات کم درآمد.

- احداث ۲۰ هزار واحد مسکونی ارزانقیمت برای حاشیه نشینان شهری.

- احداث ۱۶ هزار خانه ارزانقیمت روستائی از طریق اعطای کمکهای اعتباری.

- ایجاد شهرک های اقماری و کویهای مسکونی کارگری در نزدیکی شهرهای بزرگ بمنظور ایجاد محیط مناسب برای کارگران و کارمندانیکه در واحدهای صنعتی و کشاورزی واقع در یک منطقه کار میکنند.

- تقویت بنیه مالی بانک رهنی ایران از طریق افزایش سرمایه در جهت گسترش فعالیت های این بانک در تشویق بخش خصوصی و تأمین اعتبارات خانه سازی مورد نیاز شرکت های تعاونی مسکن افراد و شرکت های ساختمانی ( جدول شماره ۲)

جدول ۲- برنامه های مشخص بخش عمومی در امر مسکن طی دوران برنامه پنجم

-عنوان

تعداد واحدهای مسکونی

اعتبار برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

شهری

روستائی

۱- از محل اعتبارات عمرانی:

الف- خانه های سازمانی کارمندی

ب- خانه های سازمانی کارمندی

پ- خانه های ارزانقیمت

ت- کمکهای اعتباری

۲۵۰۰۰

۵۳۰۰۰

۶۵۰۰۰

-

-

۸۲۶۰

۱۶۰۰۰

-

-/۹

۳/۴۹

۷/۲۰

۸/۳

جمع

۱۴۳۰۰۰

۲۴۲۶۰

۸/۸۲

۲- سایر منابع

(مؤسسات دولتی)

۲۲۰۰۰

-

-/۱۵

جمع کل

۱۶۵۰۰۰

۲۴۲۶۰

۸/۹۷

۴ – سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

با توجه به تأکید خاصی که طی برنامه پنجم به امر تأمین مسکن خواهد شد پیش بینی میگردد که کل سرمایه گذاری در امر مسکن از مبلغ ۱۹۰ میلیارد ریال طی دوران برنامه چهارم به ۴۰۲ میلیارد ریال در برنامه پنجم عمرانی بالغ گردد که بطور متوسط سالانه در حدود ۵ درصد تولید ناخالص ملی و ۲۰ درصد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص داخلی میباشد. سهم بخش خصوصی از میزان کل سرمایه گذاری حدود ۳۰۸ میلیارد ریال و سهم بخش دولتی معادل ۹۴ میلیارد ریال شامل ۷۹ میلیارد ریال از محل منابع عمرانی و ۱۵ میلیارد ریال از محل درآمدهای اختصاصی مؤسسات دولتی میباشد (جدول شماره ۳) جدول ۳- میزان سرمایه گذاری در مسکن طی دوران برنامه پنجم

(ارقام به میلیارد ریال)

مساکن شهری

مساکن روستائی

جمع کل

واحدهای مسکونی جدید

تعمیر و تکمیل

واحدهای مسکونی جدید

تعمیر و تکمیل

بخش عمومی

-/۸۷

۲

۵

-

-/۹۴

بخش خصوصی

۸/۲۳۳

۳۴

۱۵

۲۶

۸/۳۰۸

جمع کل

۸/۳۲۰

۳۶

۲۰

۲۶

۸/۴۰۲

۸/۳۵۶

۴۶

کل اعتبارات مسکن از مبلغ ۵/۹ میلیارد ریال در برنامه چهارم به ۲/۸۳ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ میگردد. جدول شمارۂ ۴ کل اعتبارات و جدول شمارۂ ۵ میزان سرمایه گذاری ثابت در مسکن را طی دوران برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۴- اعتبارات مسکن طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- خانه های سازمانی کارگری

-

-/۹

-

-/۹

-/۹

۲- خانه های سازمانی کارمندی

-

۳/۴۹

-

۳/۴۹

۳/۴۹

۳- خانه های ارزانقیمت

-

۷/۲۰

-

۷/۲۰

۷/۲۰

۴- کمکهای اعتباری

-

۸/۳

-

۸/۳

۸/۳

۵- خدمات عمومی و اداری

۴/۰

-

-

-

۴/۰

جمع کل

۴/۰

۸/۸۲

-

۸/۸۲

۲/۸۳

جدول ۵ – سرمایه گذاری ثابت در مسکن طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

۱- خانه های سازمانی کارگری

-/۹

-/۲

-/۱۱

-

-

-

-/۱۱

۲- خانه های سازمانی کارمندی

۳/۴۹

-/۳

۳/۵۲

-

-

-

۳/۵۲

۳- خانه های ارزانقیمت

۷/۲۰

-/۱۰

۷/۳۰

۳۰۵

-

۳۰۵

۷/۳۳۵

۴- کمکهای اعتباری

-

-

-

-

۸/۳

۸/۳

۸/۳

جمع

-/۷۹

-/۱۵

-/۹۴

۳۰۵

۸/۳

۸/۳۰۸

۸/۴۰۲

فصل بیستم

آموزش و پرورش ۱ - هدفهای اساسی

برنامه پنجم آموزش و پرورش بر این اساس تنظیم شده است که نظام آموزشی کشور از لحاظ تربیت نیروی انسانی و تأمین صلاحیت های علمی و فنی جوابگوی پیشرفتهای ایران باشد و اساس این نظام و برداشت آن از مفهوم آموزش و پرورش بترتیبی اصلاح شود که همگام با پرورش نیروی انسانی بتعلیم و تفهیم هدفهای ملی بپردازد و روح انضباط و همکاری اجتماعی و حس میهنی و غرور ملی را در جوانان کشور تقویت کند و در واقع عامل مؤثر در تجهیز ملی برای پیشرفت و استقلال کشور باشد، و برای اینکه جهت ملی و میهنی نظام آموزشی کشور تأکید گردد روح و مفهوم انقلاب ایران اساس کار قرار گیرد.

تحقق این مقصود ایجاب میکرد که برنامه پنجم آموزش و پرورش در واقع با توجه بهدفهای دور مدت لااقل ده ساله تدوین گردد بنحویکه در این مدت کلیه نقائص و کمبودهای فعلی از میان برداشته شود و جهت گیری نظام آموزشی منطبق با نیازهای اقتصادی و اجتماعی جامعه متحول ایران گردد.

هدف ده ساله برنامه آموزش و پرورش که در قالب آن برنامه پنجم تهیه شده است بشرح زیر میباشد: الف - تعمیم کامل آموزش ابتدائی و ریشه کن ساختن بی سوادی در گروههای فعال جمعیت.

آهنگ توسعه آموزش ابتدائی بنحوی پیش بینی شده که در پایان برنامه پنجم کلیه کودکان شهری در سن دبستانی و ۸۰ درصد کودکان روستائی در این سن بمدارس راه یابند. ب - توسعه سریع آموزش فنی و تربیت حرفه ای و آموزش عالی بمنظور تأمین مهارتها و صلاحیت های فنی و علمی مورد نیاز بطوریکه تا پایان برنامه ششم ظرفیت کافی برای تربیت افراد ماهر و متخصص ایجاد گردد و جز در موارد خاص و محدود نیازی به خرید خدمات فنی و علمی خارجی نباشد. از اینرو در تهیه برنامه پنجم تا حدی که آمادگی اجرائی اجازه میدهد و تأمین معلم و مربی ممکن تشخیص داده شده به توسعه آموزش فنی و حرفه ای توجه گردیده است.

در عین حال پیش بینی شده است که طی همین برنامه قدرت اجرائی و مدیریت سازمانها و وزارتخانه های مسئول برای تأمین مقصود افزایش یابد. پ - آماده ساختن نظام آموزشی کشور برای جوابگوئی سریع به نیاز متحول اقتصادی و اجتماعی کشور.

برای تحقق این هدف در تهیه برنامه پنجم به امر تربیت و تأمین معلم و مربی و هیئت آموزشی با صلاحیت اولویت داده شده و مراکز تربیت معلم به میزانی ایجاد خواهد شد که از اواسط برنامه ششم همه ساله به تعداد مورد نیاز معلم با صلاحیت تربیت گردد. ت - اعمال نوآوری های لازم در مجموع نظام آموزشی چه در مدیریت و کاربرد وسائل و چه در محتوی و روش آموزش. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی

بمنظور تحقق هدفهای مذکور خط مشی های اجرائی بشرح زیر پیش بینی گردیده است:

۱ - ۲ - اولویت ها - در اجرای برنامه های آموزشی ببرنامه های تربیت معلم آموزش فنی و تربیت حرفه ای - آموزش ابتدائی و بزرگسالان اولویت اول داده شده است و از انتقال اعتبارات مربوط به این برنامه ها بسایر سطوح و همچنین انتقال اعتبارات تخصیص یافته برای اجرای هر یک از برنامه ها در سطح روستا به برنامه های مربوط به شهرها احتراز خواهد شد.

۲ - ۲ - سیاستهای اداری - سازمانها و وزارتخانه های مسئول برای اجرای سریع برنامه های آموزشی و کاربرد روش های علمی مدیریت و تفویض اختیارات اجرائی به مسئولان استانها و شهرستانها تقویت و تجهیز خواهند شد.

- برای تسهیل در جذب و نگهداری افراد با صلاحیت در خدمات آموزشی خاصه در مناطق روستائی مراکز سکونت معلمان همراه با ایجاد مدارس جدید روستائی بوجود خواهد آمد.

۳ - ۲ - مدارک تحصیلی - پیش بینی شده است وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت آموزش و پرورش و سازمان امور اداری و استخدامی کشور تدابیر و اقدامات لازم را بکار برند تا مدرک تحصیلی تنها معیار استخدامی و ارتقاء شغل محسوب نشود و صلاحیت علمی و تخصصی و تجربی نیز در ضوابط استخدامی و ارتقاء مقام به حساب آورده شود و بدین طریق کسب دانش و صلاحیت بیشتر از اخذ مدرک تحصیلی اهمیت پیدا کند. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص

هدفهای کمی آموزش و پرورش برای دوران برنامه پنجم در جدول شمارۂ ۱ مشخص شده است. در سطوح مختلف تحصیلی این هدفها بشرح زیر میباشند. جدول ۱ – هدفهای آموزش و پرورش در برنامه پنجم کشور

(ارقام به هزار نفر)

سطح یا نوع آموزش

تعداد در پایان برنامه چهارم

تعداد در پایان برنامه پنجم

افزایش دوران برنامه پنجم

افزایش در برنامه پنجم (درصد)

آموزش کودکستانی

۲۴

۴۱۵

۳۹۱

۱۶۲۹

آموزش ابتدائی

۳۴۲۴

۵۰۰۰

۱۵۷۶

۴۶

آموزش راهنمائی

۵۷۸

۱۵۴۴

۹۶۶

۱۶۷

آموزش متوسط عمومی (۱)

۶۱۹

۹۵۳

۳۳۴

۵۴

آموزش فنی (۲)

۶۶

۱۸۴

۱۱۸

۱۷۹

آموزش عالی

۱۰۸

۱۹۰

۸۲

۷۶

تربیت حرفه ای (۳)

۳۱

۱۷۹

۱۴۸

۴۷۷

آموزش بزرگسالان (۴)

۸۲۵۰

۱۵۶۰۰

۷۳۵۰

۸۹

توضیحات:

(۱) منظور از آموزش متوسطه عمومی دانش آموزان پایه های ۹ تا ۱۲ در نظام قدیم یا جدید است در پایان برنامه چهارم مجموع دانش آموزان دوران اول و دوم متوسطه عمومی بالغ بر ۹۹۵ هزار نفر میباشد.

(۲) شامل مجموع فعالیتهای آموزش فنی وزارتخانه های مربوطه و تربیت معلم ابتدائی.

(۳) تربیت حرفه ای در اینجا فقط ارقام مربوط به کارگر ماهر و نیمه ماهر را شامل میشود.

(۴) باسوادان در گروه سنی (۴۴ - ۱۰) ساله. ۱ – ۳ - آموزش کودکستانی - در آموزش و پرورش پیش از دبستان تعداد نوآموزان از ۲۴ هزار نفر در سال ۱۳۵۱ به ۴۱۵ هزار نفر یعنی به ۱۷ برابر در سال ۱۳۵۶ افزایش خواهد یافت. بیشتر این توسعه در شهرکهای صنعتی و روستاها و در میان خانواده های کم درآمد که امکانات لازم برای پرورش مناسب کودکان خود را ندارند انجام خواهد گرفت و کلیه کودکان کودکستان های دولتی از برنامه کمک غذائی استفاده خواهند کرد. ۲ – ۳ - آموزش ابتدائی - از لحاظ توسعه آموزش ابتدائی کلیه کودکان شهری و ۸۰ درصد کودکان روستائی در پایان برنامه پنجم مشغول تحصیل خواهند بود و با ارتباطی که میان آموزش ابتدائی و آموزش بزرگسالان بوجود آمده است در پایان برنامه پنجم شبکه ای از امکانات آموزشی بوجود میآید که کلیه روستاهای دارای ۵۰ نفر جمعیت و بیشتر را که تعدادشان حدود ۴۵ هزار ده است میپوشاند.

در تعمیم آموزش ابتدائی و آموزش بزرگسالان روستائی بخصوص از سپاهیان دانش استفاده خواهد شد.

در دوران برنامه پنجم تعداد ۱۲۸ هزار سپاهی دانش بروستاها اعزام میگردند. ۳ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۳ - آموزش بزرگسالان - در زمینه آموزش بزرگسالان فقط به آموزش سواد عمومی اکتفا نخواهد شد، توسعه سوادآموزی حرفه ای که تجربه آن در کشور ما موفق بوده است و آموزشهای کوتاه مدت حرفه ای و توجیهی و اجتماعی در برنامه پنجم بخصوص در روستاها مورد توجه خواهد بود و برای این منظور علاوه بر اعزام بیش از ۳۲ هزار سپاهی ترویج و آبادانی و بهداشت به روستاها از وسائل ارتباطی جمعی نیز استفاده میگردد.

با اجرای این برنامه ها نسبت باسوادان در گروه سنی ۱۰ تا ۴۴ ساله که در حال حاضر به حدود ۵۰ درصد میرسد در پایان برنامه پنجم به حدود ۸۰ درصد افزایش خواهد یافت و با این آهنگ و با توجه به آنچه که در توسعه آموزش ابتدائی پیش بینی شده است بیسوادی در گروه سنی ۶ تا ۴۴ ساله کشور در پایان برنامه ششم ریشه کن میشود.

بدین ترتیب فقط حدود ۲ میلیون نفر بیسواد در میان افراد سالخورده کشور باقی خواهند ماند.

از لحاظ پی گیری در امر ریشه کنی بیسوادی و سوادآموزی حرفه ای و آموزشهای توجیهی و اجتماعی و شغلی که توسط سپاهیان ترویج و آبادانی و بهداشت و خانه های فرهنگ روستائی داده میشود پیشرفتهای چشم گیری تا کنون حاصل شده است و اگر مجموع این فعالیت ها و روش های نو و ملی در آموزش بزرگسالان بنحو منظم و علمی بررسی و ارزیابی و نتیجه گیری شود، هم موجب اصلاح و بهبود این برنامه ها خواهد شد و هم میتواند منشأ نوآوریهائی در روش و محتوای برنامه های سایر سطوح آموزشی گردد. بهمین مناسبت ایجاد مرکز تحقیق و آموزش بزرگسالان در برنامه پنجم پیش بینی شده است. ۴ – ۳ - آموزش راهنمائی تحصیلی: در زمینه آموزش راهنمائی تحصیلی که بمنظور شناخت استعداد و آمادگی های نوجوانان و راهنمائی آنان بسوی رشته های مورد نیاز در نظام آموزشی کشور منظور گردیده تعداد دانش آموزان تا حدود دو برابر و نیم برنامه چهارم افزایش مییابد و در پایان برنامه به ۵۴/۱ میلیون نفر خواهد رسید.

بعلاوه امکانات لازم فراهم خواهد شد تا دانش آموزان با استعداد و کم بضاعت بخصوص روستازادگان مستعد بتوانند در مدارس شبانه روزی دولتی به تحصیل ادامه دهند. ۵ – ۳ - آموزش متوسط: در برنامه پنجم آهنگ رشد تعلیمات متوسطه عمومی حتی المقدور تعدیل میشود و حدود ۹ درصد تقلیل مییابد و با تنوع بخشیدن به رشته های تحصیلی در دبیرستانها و توسعه مدارس جامع تعداد زیادی از داوطلبان تحصیل، به رشته های خدماتی و امور فنی اداری سوق داده میشوند. ۶ – ۳ - آموزش حرفه ای: در آموزش فنی و تربیت حرفه ای هدف اساسی برنامه پنجم آنست که افزایش ظرفیت مدارس و مراکز آموزشی با آهنگی انجام گیرد که در پایان برنامه ششم میان عرضه و تقاضا در زمینه مهارتها و تخصص های فنی و حرفه ای تعادل برقرار شود.

بدین منظور برای تربیت افراد در سطوح مختلف مهارت در رشته های صنعتی، کشاورزی و خدمات، ایجاد ۵۰۰ واحد فنی و حرفه ای جدید پیش بینی شده است که ظرفیت آموزشی مدارس و مراکز موجود را از ۹۵ هزار نفر در برنامه چهارم به حدود ۳۶۲ هزار نفر یعنی به حدود ۴ برابر در برنامه پنجم میرساند.

بر اثر افزایش این ظرفیت ۷۲ هزار نفر تکنیسین درجه یک و ۱۳۲ هزار نفر تکنیسین درجه دو ۶۰۰ هزار نفر کارگر ماهر و نیمه ماهر در رشته های صنعت، کشاورزی، خدمات تربیت میشوند. فعالیت های آموزشی وزارت کار و امور اجتماعی از طریق صندوق کارآموزی که موجبات مشارکت بخش خصوصی را در تربیت حرفه ای فراهم آورده است مورد تشویق و حمایت قرار خواهد گرفت و در پایان برنامه پنجم ۲۹ صنعت عمده کشور مشمول قانون کارآموزی خواهند بود.

اجزاء مختلف برنامه آموزش فنی و تربیت حرفه ای در جدول شماره ۲ منعکس شده است. جدول ۲ – آموزش فنی و تربیت حرفه ای در برنامه پنجم

(نفر)

رشته های تخصصی

ظرفیت در پایان برنامه چهارم

ظرفیت در پایان برنامه پنجم

تعداد تربیت شدگان طی برنامه پنجم

تکنسین درجه ۱ (فوق دیپلم) در رشته های صنعت – کشاورزی – خدمات (۱)

۲۴۷۶۰

۴۲۵۰۰

۷۲۷۰۰

تکنسین درجه ۲ (دیپلم) در رشته های صنعت – کشاورزی و خدمات

۶۴۵۵۰

۱۸۳۴۰۰

۱۳۲۱۰۰

کارآموزی های قبل و حین خدمت (باستثنای) کادر آموزشی

-

-

۱۴۱۰۰۰

تربیت حرفه ای کارگران ماهر و نیمه ماهر

۳۱۰۵۰

۱۷۹۰۰۰

۶۰۳۹۰۰

(۱)- آمار دانشجویان دوره های فوق دیپلم در آموزش عالی نیز به حساب آمده است.

برای فراهم ساختن شرایط جذب سریعتر دیپلم های متوسطه عمومی که وارد بازار کار میشوند آموزشهای کوتاه مدت حرفه ای ترتیب خواهد یافت.

نظام آموزش فنی و تربیت حرفه ای باید بنحوی آمادگی پیدا کند که در برابر نیازهای جدیدی که به مناسبت برنامه ها و طرحهای پیش بینی نشده مطرح میگردد سریعاً جوابگو باشد.

بدین منظور شورای عالی آموزش فنی و تربیت حرفه ای ایجاد میشود تا همآهنگی لازم، در برنامه ها و خط مشی های مربوط به تربیت نیروی انسانی را میسر سازد و در موارد حاد و فوری که تعداد دستگاههای اجرائی سرعت تصمیم گیری را دشوار میسازد سریعاً اقدام نماید. ۷ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۳ - آموزش عالی: در آموزش عالی تعداد دانشجویان از ۱۰۸ هزار نفر در پایان برنامه چهارم به ۱۹۰ هزار نفر در پایان برنامه پنجم خواهد رسید.

قسمت قابل توجهی از این افزایش بصورت دوره های آموزشی - فنی و حرفه ای دوساله و تربیت معلم پیش بینی شده است. چگونگی توزیع دانشجویان در رشته های مختلف تحصیلی در جدول شماره ۳ نشان داده شده است.

مسئله اساسی در نظام آموزش عالی اینست که دانشگاهها و مؤسسات عالی آموزش برای جوابگوئی به نیازهای جامعه ایران آماده گردند. جدول شماره ۳- توزیع دانشجویان در رشته های تخصصی در برنامه پنجم

نوع تخصص

تعداد در پایان برنامه چهارم

هدف برنامه پنجم

تعداد

درصد

تعداد

درصد

علوم انسانی

۱۵۱۰۰

-/۱۴

۱۹۰۰۰

-/۱۰

تربیت معلم و علوم تربیتی (۱)

۲۰۰۰۰

۵/۱۸

۳۷۳۰۰

۵/۱۹

هنرهای زیبا

۳۴۰۰

۱/۳

۵۳۰۰

۸/۲

حقوق

۲۰۰۰

۹/۱۸/۲۱

۳۴۰۰

۸/۱

علوم اجتماعی

۲۳۶۰۰

-/۱۰

۴۲۰۰۰

۲/۲۲

علوم طبیعی و ریاضی

۱۰۸۰۰

۷/۱۶

۲۰۹۰۰

-/۱۱

فنی (مهندسین)

۱۸۰۰۰

۷/۹

۳۴۸۰۰

۳/۱۸

پزشکی

۱۰۵۰۰

۳/۴

۱۹۰۰۰

۰/۱۰

کشاورزی

۴۶۰۰

۱۰۰

۸۳۰۰

۴/۴

جمع کل

۱۰۸۰۰

۱۹۰۰۰۰

۱۰۰

۱- در برنامه پنجم ۵ هزار نفر از این گروه در رشته علوم تربیتی و بقیه در رشته های تخصصی تربیت معلم خواهند بود.

برای این منظور پیش بینی شده است که محتوای دروس و برداشت آموزش عالی مورد مطالعه و تجدید نظر قرار گیرد و به وظائف و رسالت ملی دانشگاهها در تربیت افراد مؤمن و معتقد به هدفهای ملی توجه شود. برای جوابگوئی به نیاز جامعه ایران کوتاه کردن دوره آموزش و تجدید نظر در محتوای برنامه ها و روش تربیت پزشک، معلم، پرستار و بعضی رده های دیگر حرفه ای پیشنهاد شده است.

چون هدف از آموزش عالی تأمین صلاحیت های علمی و فنی مورد نیاز کشور است بنابراین دقت و نظارت کافی بعمل میاید که تأسیس و توسعه مؤسسات عالی آموزشی صرفاً بخاطر اعطای گواهینامه بالاتر تحصیلی نباشد. ۸ – ۳ - برنامه های پژوهشی: شورای گسترش تحقیقات کشور تقویت میشود که به تعریف و تعیین سیاست علمی کشور و تشخیص مداوم نیازهای پژوهشی بپردازد.

دانشگاه ها و مؤسسات عالی آموزشی بعنوان عامل اصلی در انجام برنامه های تحقیقاتی شناخته میشوند و حتی المقدور از ایجاد مؤسسات تحقیقاتی جدا از واحدهای آموزشی احتراز خواهد شد. در این صورت لازم است دانشگاهها نیز با جهت گیری تخصصی و با توجه به اصل تقسیم کار در سطح ملی برنامه های پژوهشی مشخص را جانشین فعالیتهای اتفاقی و پراکنده بنمایند و عموم دانش جویان را در فعالیتهای پژوهشی انفرادی و گروهی شرکت دهند. ۹ – ۳ - تربیت معلم - در زمینه تربیت و تأمین معلم بر اساس هدفهای بلند مدتی که ذکر شد، پیش بینی شده است که طی برنامه پنجم برای سطوح مختلف آموزشی جمعاً ۸۰ مرکز تربیت معلم و مربی ایجاد گردد و مادام که این مراکز قابل بهره برداری نشده اند از طریق کارآموزیهای کوتاه مدت در مراکز موجود و از دانشگاه های کشور نیاز برنامه پنجم تأمین شود.

مستعدترین و مناسبترین افراد ( در درجه اول افراد محلی) انتخاب میشوند و پس از استخدام در وزارت آموزش و پرورش یا در سایر وزارتخانه ها به تربیت آنان اقدام خواهد شد. بهمین مناسب مجموعه برنامه تربیت و تأمین معلم در یک شبکه بهم پیوسته ای پیاده خواهد شد که با واحدهای استفاده کننده ارتباط کامل داشته باشد. ۱۰ – ۳ - ورزش و برنامه های کمک آموزشی - برای پرورش جسمی دانش آموزان بخصوص برای پرورش حس انضباط و همکاری و فداکاری که لازمه درک هدفهای ملی و میهنی است به توسعه ورزش در مدارس و مؤسسات آموزشی در برنامه پنجم توجه خاص مبذول شده است. حدود ۵۰۰ مجتمع ورزشی خاص مدارس در شهرها و روستاها و در نقاطی که مدارس دارای فضای کافی برای انجام فعالیت های ورزشی نیستند ایجاد خواهد شد. کتابخانه های مدارس و کتابخانه های سیار بعنوان وسیله کمک آموزشی و تربیتی توسعه خواهند یافت و برای این منظور تهیه و چاپ و توزیع ۱۵ میلیون جلد کتاب و نشریات آموزشی پیش بینی شده است. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

مجموع اعتبارات برای اجرای برنامه های آموزش و پرورش از ۱۳۴ میلیارد ریال در برنامه چهارم به ۴۰۵ میلیارد ریال در برنامه پنجم افزایش مییابد. از کل اعتبارات آموزشی برنامه چهارم ۵/۴۴ میلیارد ریال از محل اعتبارات عمرانی تأمین گردیده است و این رقم در برنامه پنجم به ۲۳۰ میلیارد ریال افزایش خواهد یافت.

از مبلغ ۴۰۵ میلیارد ریال کل اعتبارات آموزش و پرورش در برنامه پنجم حدود ۳۰ درصد یعنی ۱۲۵ میلیارد ریال در روستاها یا برای روستاها به مصرف خواهد رسید. با توجه به حجم اعتبارات برنامه پنجم، میزان سرمایه گذاری دولت در وزارت آموزش و پرورش از معادل ۴/۳ درصد درآمد ناخالص ملی در پایان برنامه چهارم به ۴/۵ درصد افزایش مییابد. اگر مجموع هزینه های مردم را نیز در امر وزارت آموزش و پرورش به حساب آورده شود میتوان گفت که در حال حاضر معادل ۸/۳ درصد درآمد ناخالص ملی بمصرف آموزش و پرورش میرسد این رقم در پایان برنامه پنجم به حدود ۶ درصد افزایش خواهد یافت.

-جدول شماره ۴ کل اعتبارات و جدول شماره ۵ سرمایه گذاری ثابت را در آموزش و پرورش طی برنامه پنجم نشان میدهد: جدول شماره ۴- کل اعتبارات آموزش و پرورش طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

آموزش کودکستانی

-

۵/۱

۵/۱

-/۳

-/۳

آموزش ابتدائی

۶/۸۰

۴/۲۲

۲/۲۶

۶/۴۸

۲/۱۲۹

آموزش راهنمائی تحصیلی

۹/۱۳

۵/۱۶

۳/۲۰

۸/۳۶

۷/۵۰

آموزش متوسط عمومی

-/۲۳

۵/۷

۵/۱

-/۹

-/۳۲

آموزش فنی و تربیت حرفه ای

۲/۵

۷/۲۲

۱/۱۶

۸/۳۸

-/۴۴

آموزش عالی

۴/۲۸

۵/۲۹

۲/۱۴

۷/۴۳

۱/۷۲

آموزش بزرگسالان

-

-/۱

۶/۵

۶/۶

۶/۶

تربیت معلم

۶/۴

۷/۱۶

۸/۱۰

۵/۲۷

۱/۳۲

برنامه های کمک آموزشی

-

-/۲

-/۲

-/۴

-/۴

تحقیق و بررسی

۳/۲

-

-/۴

-/۴

۳/۶

ورزش در مدارس

-

۲/۷

۸/-

-/۸

-/۸

خدمات عمومی

-/۱۷

-

-

۲۳۰

-/۱۷

جمع کل

-/۱۷۵

۱۲۷

۱۰۳

-/۴۰۵

جدول ۵ – سرمایه گذاری ثابت در آموزش و پرورش طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

آموزش کودکستانی

۴/۱

-

۴/۱

۱/-

۱/-

۲/-

۶/۱

آموزش ابتدائی

۴/۲۲

-

۴/۲۲

۲/-

-

۲/-

۶/۲۲

آموزش راهنمائی تحصیلی

۲/۱۶

-

۲/۱۶

۴/-

۳/-

۷/-

۹/۱۶

آموزش متوسط عمومی

۳/۷

-

۳/۷

۳/-

۲/-

۵/-

۸/۷

آموزش فنی و تربیت حرفه ای

۷/۲۲

-

۷/۲۲

-

-

-

۷/۲۲

آموزش عالی

-/۲۹

-

-/۲۹

۵/-

۵/-

-/۱

-/۳۰

آموزش بزرگسالان

-/۱

-

-/۱

-

-

-

-/۱

تربیت معلم

۷/۱۶

-

۷/۱۶

-

-

-

۷/۱۶

برنامه های کمک آموزشی

-/۲

-

-/۲

-

-

-

-/۲

تحقیق و بررسی

-

-

-

-

-

-

-

ورزش در مدارس

۲/۷

-

۲/۷

-

-

-

۲/۷

جمع کل

۹/۱۲۵

-

۹/۱۲۵

۱/۵

۱/۱

۶/۲

۵/۱۲۸

فصل بیست و یکم

فرهنگ و هنر ۱ - هدفهای اساسی:

از آنجا که حق برخورداری از فرهنگ مانند دیگر نیازمندیهای مادی و فکری از حقوق اجتماعی انسان است، با امر رشد و توسعه ملی نیز رابطه نزدیک و مؤثر دارد. شناخت و حفظ هویت ملی، پاسداری از خاک مرز و بوم، کاربرد توأم با مسئولیت ابزار تولید، انضباط و وظیفه شناسی و سازش و تعاون اجتماعی همه از ارزشهای فرهنگی جامعه سرچشمه می گیرد و در راه نیل بهدف تمدن بزرگ نقش و مسئولیت مهمی بر عهده فرهنگ خواهد بود.

هدفهای اساسی برنامه فرهنگ و هنر در ۵ اصل بر مبنای اصول مصوب فرهنگی ایران، که همگی دارای ابعاد سه گانه پژوهش، آموزش و گسترش میباشد بنا گردیده است:

الف - پژوهش فرهنگی و نگهداری و زنده کردن میراث ارزنده فرهنگی

ب - آموزش های فرهنگی و هنری.

پ - گسترش فرهنگ و هنر.

ت - ایجاد تسهیلات برای آفرینش هنری و ادبی.

ث - روابط فرهنگی. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی:

۱ - ۲ - توجه به میراث ارزنده فرهنگی ضمن توسعه کمی فرهنگ از سیاستهای اصلی است. پژوهش درباره عناصر گوناگون فرهنگ آن چنان خواهد بود که مردم ایران بتوانند در جهانی که بسرعت دگرگون میگردد و تحول مییابد در راه حفظ اصالت فرهنگی و هویت ملی خود بصورت تکیه گاه مستحکمی از آن بهره مند گردند و دانشمندان و هنرمندان از مایه های ارزنده آن الهام گیرند.

۲ - ۲ - در امر آموزش فرهنگی و هنری توجه فقط معطوف به تربیت هنرمندان و مربیان هنری و مروجان فرهنگی نبوده بلکه تربیت و آموزش فرهنگی و هنری جامعه نیز مورد نظر خواهد بود و بمدد وسایل اشاعه فرهنگ کوشش خواهد شد همگان با ارزشهای فرهنگی و هنری آشنا شوند.

۳ - ۲ - توجه به اولویت جغرافیائی و اجتماعی سیاست اصل گسترش فرهنگ را تشکیل میدهد. از نظر جغرافیائی لزوم توجه بمناطقی که گسترش فعالیتهای فرهنگی در آن جاها خاصه از نظر یکپارچگی و حفظ تمامیت کشور حائز اهمیت اساسی است در اولویت اول خواهد بود. اولویت دوم ناشی از ضرورت توجه به قشرهای مختلف اجتماع بخصوص جوانان و کارگران مراکز روستائی و صنعتی است رعایت اصل برابری در برخورداری از مظاهر فرهنگی، مورد تأکید قرار خواهد گرفت و عامل فرهنگ در جایی که بیشترین مردم کشور در آن سکنی دارند حضور و نقشی سازنده خواهد داشت.

۴ - ۲ - حفظ، تقویت و ایجاد پیوندهای فرهنگی در قلمرو جغرافیائی فرهنگ ایرانی و میدان نفوذ زبان فارسی، بخصوص با کشورهائی که با ایران در میراث فرهنگی اشتراک دارند و نیز برقراری روابط مداوم با دوستداران فرهنگ و هنر ایران در سایر کشورها، مبنای سیاست روابط فرهنگی خواهد بود. ۳ - برنامه های مشخص

برنامه های مشخص فرهنگ و هنر بر اساس اصول پنجگانه که در قسمت مربوط بهدفها مشخص شده طرح ریزی شده است. ۱ – ۳ - پژوهش فرهنگی و نگهداری و زنده کردن میراث ارزنده فرهنگی که شامل فعالیتهای زیرین خواهد بود:

کاوشهای باستانشناسی - پژوهشهای مردم شناسی و فرهنگ عامه فرهنگستان زبان ایران - فرهنگستان ادب و هنر ایران - بنیاد شاهنامه فردوسی - انجمن تاریخ - پژوهشهای دبیرخانه شورایعالی فرهنگ و هنر - مطالعه و مرمت و حفاظت آثار باستانی و هنرهای ملی. اهم اقدامات پیشنهادی در این اصل عبارتند از: ایجاد مرکز ملی پژوهشهای باستانشناسی و تاریخ و هنر ایران، اقدام در جهت تأمین نیروی انسانی در رشته های باستان شناسی و مرمت آثار باستانی بخصوص با تجدید نظر در دروس و برنامه های آموزشی دانشگاه های ایران، تأسیس مرکز ملی پژوهشهای مردم شناسی و فرهنگ عامه و اقدام در جهت حفظ بافت تاریخی شهرهای باستانی و اصالت آن با تدوین قانون خاص در اینمورد و بررسی نیازهای فرهنگی جامعه و چگونگی ایجاد هماهنگی میان اقدامات و فعالیتهای فرهنگی کشور. ۲ – ۳ - آموزش فرهنگی و هنری شامل آموزش هنری، آموزشهای سمعی و بصری - موزه و کتابخانه، در این قسمت عمده اقدامات پیش بینی شده عبارتند از افزایش تعداد پذیرش هنرجویان حداقل بدو برابر تعداد فعلی، تأسیس لااقل ۴ دانشسرای مقدماتی هنر در مراکز استانها، تکمیل و تجهیز ساختمانها و تأسیسات مراکز آموزش هنری، تکمیل و تجهیز و ایجاد مراکز سمعی و بصری و متعلقات آن، ایجاد باشگاههای فعالیتهای فرهنگی و هنری، ایجاد مدرسه عالی موزه داری، تکمیل موزه های موجود، ایجاد موزه های جدید، احداث ساختمان جدید کتابخانه ملی با گنجایش ۳ میلیون جلد کتاب و ۲۰۰ باب کتابخانه های درجه ۱ و ۲ و ۳ در سراسر کشور. ۳ – ۳ - گسترش فرهنگ و هنر با فعالیتهای نگارش، امور سینمائی و تولید فیلم و فعالیتهای صحنه ای. اهم اقدامات پیش بینی شده در این امور عبارتند از ایجاد خانه های فرهنگ شهری، ایجاد ۳۰ مرکز جدید در شهرستان ها اعطای وام به مؤسسین سینما در شهرستانها و شهرک ها و تولیدکنندگان فیلم های ایرانی و ایجاد استودیو مجهز سینمائی، احیاء تقویت و توسعه نمایشهای سنتی، تهیه انتشارات و کتب ساده نویسی شده و تقویت کتابخانه های عمومی و کتابخانه های خانه های فرهنگ، تقویت و ایجاد ادارات و نمایندگی های فرهنگی در کشور. ۴ – ۳ - ایجاد تسهیلات برای آفرینش هنری و ادبی که کمک به برگزاری نمایشگاهها برای عرضه آثار هنری، ایجاد خانه رفاه هنرمندان و نوازندگان تشکیل و تأسیس گالریهای دولتی و خرید آثار ارزنده هنری هنرمندان برای موزه ها و نمایشگاهها از اهم اقدامات آن خواهد بود. ۵ – ۳ - روابط فرهنگی که اهم اقدامات آن بشرح زیر پیش بینی گردیده است:

احیاء و تقویت زبان فارسی در فلات ایران و کشورهای همجوار، ایجاد خانه فرهنگ ایران در حیدرآباد (دکن) و توسعه روابط فرهنگی و تبادل کتاب، نشریات، دانشجو و استاد. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی:

کل اعتبارات فرهنگ و هنر از ۴/۴ میلیارد ریال در برنامه چهارم ( شامل ۵/۱ میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و ۹/۲ میلیارد ریال از محل بودجه عادی) به ۹/۱۵ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ می گردد.

-جدول شماره ۱ اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان می دهد.

در جدول شماره ۲ کل سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی و بخش خصوصی در فرهنگ و هنر منعکس است.

ضمناً اعتبارات آموزش های اختصاصی هنر در برنامه آموزش پیش بینی گردیده است. جدول ۱- کل اعتبارات فرهنگ و هنر طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

- پژوهش، احیاء و نگهداری میراث فرهنگی

۲۱۴/۰

۸۷۳/۱

۸۵۰/۱

۷۲۳/۳

۹۳۷/۳

- گسترش فرهنگ

۵۶۵/۰

۷۶۸/۱

۴۰۰/۱

۱۶۸/۳

۷۳۳/۳

- آموزش هنر

۱۹۰/۰

۳۹۹/۱

۶۱۷/۰

۰۱۶/۲

۲۰۶/۲

- ایجاد تسهیلات برای آفرینش ادبی و هنری

-

۱۶۰/۰

۱۶۵/۰

۳۲۵/۰

۳۲۵/۰

- روابط فرهنگی

۱۰۰/۰

-

۱۶۸/۰

۱۶۸/۰

۲۶۸/۰

- تحقیق و بررسی

-

-

-

-

-

- خدمات اداری

۴۷۰/۵

-

-

-

۴۷۰/۵

جمع کل

۵۳۹/۶

۲۰۰/۵

۲۰۰/۴

۴۰۰/۹

۹۳۹/۱۵

جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت فرهنگ و هنر طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

- پژوهش، احیاء و نگهداری میراث فرهنگی

۸۷۳/۱

-

۸۷۳/۱

-

-

-

۸۷۳/۱

- گسترش فرهنگ

۵۶۸/۱

-

۵۶۸/۱

۲۰۰/۰

۲۰۰/۰

۴۰۰/۰

۹۶۸/۱

- آموزش هنر

۳۹۹/۱

-

۳۹۹/۱

-

-

-

۳۹۹/۱

- ایجاد تسهیلات برای آفرینش ادبی و هنری

۱۶۰/۰

-

۱۶۰/۰

-

-

-

۱۶۰/۰

- روابط فرهنگی

-

-

-

-

-

-

-

جمع

۰۰۰/۵

-

۰۰۰/۵

۲۰۰/۰

۲۰۰/۰

۴۰۰/۰

۴۰۰/۵

فصل بیست و دوم

جهانگردی ۱ - هدفهای اساسی:

ایران علاوه بر دارا بودن موقع مناسب و مساعد جغرافیائی بین دنیای شرق و غرب، دارای بسیاری از مواهب طبیعی و اکتسابی و فرهنگی نیز هست که قادر است این کشور را به انواع جاذبه های قابل عرضه به بازارهای جهانگردی بین المللی مجهز سازد. در عین حال اجرای برنامه های عمرانی کشور، رونق اقتصادی و بالاخره افزایش درآمد سرانه و ازدیاد ساعات فراغت باعث ایجاد جنبش جهانگردی داخلی نیز گردیده است. علاوه بر همه اینها، فواید اقتصادی و تحصیل ارز خارجی نیز بر این فعالیت مترتب است. لذا با توجه بکلیه این عوامل، شناخت و معرفی فرهنگ ایران، ایجاد وسایل رفاه و تأمین وسایل پذیرائی برای جهانگردان خارجی و داخلی و جلب ارز خارجی، هدفهای اساسی این برنامه را تشکیل می دهد. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی:

۱ - ۲ - بخش خصوصی: با توجه به تجارب حاصله از اجرای برنامه های گذشته، در برنامه پنجم حتی الامکان از مباشرت مستقیم بخش دولتی در امر اداره و نگهداری تأسیسات جهانگردی احتراز خواهد شد و سرمایه گذاری دولت بیشتر معطوف به تأسیساتی خواهد بود که هنوز بخش خصوصی توانائی یا رغبت به سرمایه گذاری در آن موارد را ندارد.

۲ - ۲ - جهانگردی داخلی: به جهانگردی داخلی از لحاظ ایجاد وسایل رفاه و آسایش و تفریح مسافران توجه خاص خواهد گردید و تأسیسات متوسط و ارزان قیمت با شرایط مناسب برای گروههای مختلف اجتماعی احداث خواهد گردید.

۳ - ۲ - سیاست اعتباری: در مقررات اعطای وام به بخش خصوصی تجدید نظرهای اساسی بمنظور ترغیب و ارشاد این بخش به سرمایه گذاری در جهات مطلوب خواهد شد.

۴ - ۲ - شرکت تأسیسات جهانگردی: در نحوه اداره و بهره برداری مؤسسات جهانگردی وابسته به شرکت سهامی تأسیسات جهانگردی تجدید نظرهای اساسی معمول خواهد گردید تا این شرکت بصورت انتفاعی اداره گردیده و حتی الامکان از زیان دهی آن جلوگیری بعمل آید.

۵ - ۲ - تسهیلات جهانگردی: سازمان جلب سیاحان با معاضدت و همکاری سایر دستگاههای مملکتی نسبت به ایجاد تسهیلات بیشتر در امر تردد و استراحت و تفریح و سیاحت جهانگردان اقدام لازم خواهد نمود. ۳ - برنامه های مشخص:

۱ - ۳ - تأمین موجبات افزایش تعداد جهانگردان خارجی از ۴۱۵ هزار نفر در سال پایان برنامه چهارم به ۹۲۵ هزار نفر در سال پایان برنامه پنجم.

۲ - ۳ - تأمین موجبات افزایش تعداد جهانگردان داخلی از حدود ۴ میلیون نفر در سال پایان برنامه چهارم به ۶ میلیون نفر در سال پایان برنامه پنجم.

۳ - ۳ - افزایش اتاقها و تخت های پذیرائی هتلها و تأسیسات مشابه از ۱۱۸۰۰ اتاق و ۲۵۳۵۰ تخت در پایان برنامه چهارم به ۲۱ هزار اتاق و ۴۵۷۵۰ تخت در پایان برنامه پنجم.

بدین ترتیب هدف برنامه پنجم ایجاد ۹۲۰۰ اتاق جدید در هتلهای با درجات مختلف با ۲۰۴۰۰ تخت است.

انواع تأسیسات پذیرائی دیگر در مناطق شهری، مرزها و مسیرها و مراکز جهانگردی و تفریحی نیز پیش بینی گردیده است. نظیر اقامتگاه جوانان، اردوگاهها، مراکز جهانگردی در شمال، مراکز آبهای معدنی و سایر مراکز جهانگردی و تفریحی در ییلاقات و اطراف سدها و چایخانه ها و زائرسراها. ضمناً ۴۷۵۰ چادر با ۱۸۵۰۰ تخت و ۸ مرکز جهانگردی با ۱۲۰۰۰ تخت و ۷۵۰ اتاق با ۲۵۰۰ تخت برای اقامتگاه جوانان و بهمین میزان زائرسرا دایر خواهد شد.

علاوه بر این اقدامات، برنامه های تبلیغات جهانگردی و آموزش خدمات جهانگردی در دوره های مقدماتی، متوسطه و فوق دیپلم نیز به مرحله اجراء در خواهد آمد. ۴ - اعتبارات جهانگردی:

کل اعتبارات جهانگردی از ۴ میلیارد ریال در پایان برنامه چهارم ( شامل ۶/۳ میلیارد ریال از محل بودجه عمرانی و ۴/۰ میلیارد ریال از محل بودجه عادی) به ۹/۸ میلیارد ریال در برنامه پنجم بالغ می گردد.

-جدول شماره (۱) اجزاء اعتبارات فوق را در برنامه پنجم نشان میدهد.

-جدول شمارۂ (۲) کل سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی و بخش خصوصی را در جهانگردی نشان میدهد.

ضمناً اعتبارات آموزشهای خدمات جهانگردی در برنامه آموزش پیش بینی گردیده است. جدول ۱- کل اعتبارات جهانگردی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

- ایجاد و توسعه تأسیسات جهانگردی تجملی

-

۵۷۰/۲

-

۵۷۰/۲

۵۷۰/۲

- ایجاد و توسعه تأسیسات جهانگردی متوسط

-

۱۲۷/۳

-

۱۲۷/۳

۱۲۷/۳

- ایجاد و توسعه تأسیسات جهانگردی ارزان

-

۳۵۳/۱

-

۳۵۳/۱

۳۵۳/۱

- تبلیغات توسعه جهانگردی

۴۲۵/۰

-

۵۴۰/۰

۵۴۰/۰

۹۶۵/۰

- تحقیق و بررسی

-

۱۱۰/۰

-

۱۱۰/۰

۱۱۰/۰

- خدمات اداری

۸۴۲/۰

-

-

-

۸۴۲/۰

جمع کل

۲۶۷/۱

۱۶۰/۷

۵۴۰/۰

۷۰۰/۷

۹۶۷/۸

جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت جهانگردی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

- ایجاد و توسعه تأسیسات جهانگردی تجملی

۰۷۰/۱

-

۰۷۰/۱

۱۰۰/۳

۵۰۰/۱

۶۰۰/۴

۶۷۰/۵

- ایجاد و توسعه تأسیسات جهانگردی متوسط

۹۱۷/۱

-

۹۱۷/۱

۹۱۷/۱

۱۰۰/۱

۱۰۰/۵

۰۱۷/۷

- ایجاد و توسعه تأسیسات جهانگردی ارزان

۸۶۳/۰

-

۸۶۳/۰

۸۶۳/۰

۶۰۰/۰

۵۰۰/۲

۳۶۳/۳

- تحقیق و بررسی

۱۱۰/۰

-

۱۱۰/۰

۱۱۰/۰

-

-

۱۱۰/۰

جمع

۹۶۰/۰

-

۹۶۰/۰

۹۶۰/۳

۲۰۰/۳

۲۰۰/۱۲

۱۶۰/۱۶

فصل بیست و سوم (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹)

بهداشت، درمان، تغذیه و تحدید موالید ۱ - هدفهای اساسی

با توجه به اینکه سلامت یکی از حقوق مسلم فردی و اجتماعی است و نیز سلامت افراد زیربنای مهم پیشرفت اقتصادی و اجتماعی را تشکیل میدهد، هدف اساسی برنامه پنجم ارتقاء میزان سلامت افراد از طریق پیشگیری و مبارزه با بیماریها، توسعه بهداشت محیط، بهبود تغذیه عمومی، کنترل موالید، توسعه کمی و کیفی خدمات درمانی و بالاخره توان بخشی است. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی ۱ – ۲ - اصول و سیاستهای اجرائی برنامه بهداشت، درمان، تغذیه و تحدید موالید بقرار زیر خواهد بود:

- تأمین حداقل نیاز خدمات درمانی برای مردم از وظایف دولت خواهد بود بطوریکه همه مردم از این خدمات بهره مند گردند.

- طرح ریزی خدمات درمانی کشور بر اساس تعمیم حداقل خدمات مورد نیاز برای کلیه نقاط محیطی و عرضه خدمات تخصصی متناسب با اصول پزشکی مترقی در مراکز بزرگ خواهد بود.

- کلیه واحدهائی که خدمات پزشکی عرضه میدارند بنحوی از انحاء در داخل یک شبکه جامع و هم آهنگ قرار خواهد داشت و در برنامه کمک دولت و هر گونه سرمایه گذاری دیگر برای ایجاد واحدهای درمانی، توزیع عادلانه این امکانات در چهارچوب شبکه مزبور رعایت خواهد شد.

- با توجه به کمبود نیروی انسانی متخصص و همچنین با در نظر گرفتن جنبه های علمی و اقتصادی از ساختن بیمارستان در روستاها و نیز ساختن بیمارستان با تختهای کم پرهیز میشود و ایجاد بیمارستانهای بزرگ با توجه به نیاز مناطق مورد تأکید قرار میگیرد.

- سیاست تأمین خدمات درمانی بر پایه بیمه درمانی استوار خواهد بود.

- نحوه اجرای بیمه درمانی علی الاصول از طریق خرید خدمات از بخش خصوصی است ولی در مناطقی که گرایش و امکان استقرار بخش خصوصی در آن نقاط بعید است، بخش عمومی عهده دار تأمین خدمات درمانی و در صورت لزوم خدمات بیمه ای خواهد بود.

- کلیه بیمارستانهای بخش عمومی و سازمانهای خیریه خدمات خود را به گروههای کم درآمد بیمه نشده اختصاص خواهند داد.

- بمنظور تشویق طبابت آزاد و توسعه بیمارستانهای خصوصی، با استفاده از تجاربی که طی برنامه چهارم در این زمینه حاصل شده است، ضمن استفاده از روش اعطای وام درمانی به گروههای پزشکی، دولت بیمارستانهای پیش بینی شده در برنامه را پس از ساختمان و تجهیز، بصورت اجاره یا فروش، با شرایط سهل در اختیار گروههای پزشکی قرار میدهد و خود خدمات مورد نیاز برای افراد کم درآمد و کارمندان دولت را از گروههای مذکور خریداری خواهد کرد.

- در مورد خدمات درمانی - بهداشتی روستاها، با توجه به پراکندگی جمعیت در این نقاط، عرضه خدمات بهداشتی بصورت کاملا سیار و در سطح کلیه دهات و حتی الامکان خانه به خانه ارائه میگردد و در مورد خدمات درمانی نیز ایجاد واحدهای سیار کوچکی در اطراف مراکز درمانی بهداشتی روستائی ضروری میباشد، ضمناً بمنظور ارائه درمانهای بی خطر و کمکهای اولیه در روستاهای دورافتاده، نیروی انسانی جدید آموزش دیده و بروستاها اعزام خواهند شد. این افراد تحت نظارت مراکز درمانی بهداشتی روستائی، تأمین خدمات درمانی فوق را ضمن مراقبت بیماریهای واگیر بعهده خواهند داشت همچنین بمنظور بهبود کیفیت خدمات درمانی بهداشتی روستائیان، با توجه به مشکلات اعزام پزشک بروستا، از ورود سازمان درمانی جدید باین مناطق جلوگیری بعمل خواهد آمد و کوشش خواهد گردید که بین شبکه درمانی و بهداشتی روستائی و شهری ارتباط عملیاتی بوجود آید.

- جهت اساسی سیاست جامع تغذیه طی برنامه پنجم بر اصل تأمین نیازمندیها و جبران کمبود تغذیه ای گروههای نیازمند میباشد.

- خدمات و محتویات برنامه تغذیه در رابطه با نوع مشکلات گروه زیر پوشش رعایت حداقل هزینه و در نظر گرفتن عادات و فرهنگ و قابلیت اجرا انتخاب خواهد شد و کوشش خواهد گردید که از جامعیت کافی برخوردار بوده و هماهنگ با سایر خدمات بهداشتی در اختیار گروههای نیازمند قرار گیرد.

- بمنظور بثمر رساندن سیاست جامع ملی تغذیه و ایجاد هماهنگی در اجرای فعالیتهای مختلف، کمیته ای مرکب از نمایندگان سازمانهای اجرائی در سازمان برنامه تشکیل خواهد شد.

- در زمینه آموزش پزشکی، نارسائی نظام موجود در تأمین نیازهای جامعه کاملا احساس میگردد و بدین جهت تجدید نظر در آموزش پزشکی ایران، با در نظر گرفتن تأمین نیازهای کمی و با توجه به اهمیت کیفی این نیازها در هر یک از خدمات بهداشتی، درمان سرپائی، درمان بستری و تخصصی ضروری میباشد. ۲ – ۲ - وظایف و مسئولیتها: حدود وظایف و مسئولیت هر یک از مؤسسات عمده درمانی بخش عمومی بشرح زیر میباشد:

- وزارت بهداری علاوه بر مسئولیتی که در زمینه کنترل و هماهنگی کلیه مؤسسات درمانی و بهداشتی دارد، اجرای برنامه خدمات بهداشتی و قسمتی از درمان سرپائی و همچنین اداره بیمارستانهای بیماریهای مزمن را عهده دار خواهد بود.

- دانشکده های پزشکی به تناسب نیازهای آموزشی، نسبت به بهبود کمی و کیفی بیمارستانهای خود اقدام نموده و کوشش لازم را در جهت اختصاص بیشتر بیمارستانهای مذکور به امر آموزش معمول خواهند داشت.

- جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران مسئول تأمین خدمات بیمارستانی برای افراد غیر متشکل و کم درآمد میباشد و برای ایفای چنین نقشی بیمارستانهای خود را با توجه بضوابط برنامه توسعه داده و از کمکهای مالی دولت برخوردار خواهد شد.

سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی ضمن پرهیز از ایجاد بیمارستان جدید و با افزودن فعالیتهای درمانی و بهداشتی در درمانگاههای خود سهم بیشتری در تأمین نیازهای درمانی و بهداشتی روستائیان بعهده خواهد گرفت.

بیمارستانهای موجود سازمان مذکور در قالب برنامه جامع بیمارستانی کشور با توجه برعایت وحدت مدیریت در منطقه توسعه خواهد یافت.

- درمان سرپائی کلیه روستائیان از طریق شبکه درمانی بهداشتی روستائی تأمین میگردد و مادام که از طریق شبکه مذکور خدمات درمانی مورد نیاز روستائیان بیمه شده تأمین نشده است سازمان بیمه های اجتماعی روستائیان رأساً در منطقه مورد نظر بعرضه خدمات درمانی مورد نیاز اقدام و پس از تأمین موجبات درمان سرپائی روستائیان در منطقه انجام امر بشبکه درمانی بهداشتی روستائی مربوط واگذار خواهد شد و درمان بستری بیمه شدگان روستائی با خرید خدمت درمانی از بخش خصوصی انجام خواهد شد و در مواردیکه خدمات فوری پزشکی مورد نیاز بیماران بیمه شده باشد تمام بیمارستانهای بخش عمومی و سازمانهای خیریه موظف بقبول و درمان این نوع بیماران میباشد.

- سازمان بیمه های اجتماعی که مسئول بیمه درمانی مشمولین قانونی خود میباشد، کوشش لازم را بمنظور افزایش تعداد بیمه شده آن چنان معمول خواهد داشت که در یک برنامه دراز مدت تقریباً همه مزد و حقوق بگیران غیر کارمند دولت از مزایای بیمه درمانی برخوردار گردند.

با توجه به خطوط کلی سیاست درمانی کشور، سازمان مذکور مجاز به ایجاد بیمارستان جدید نبوده و خدمات مورد نیاز را بتناسب افزایش گروههای بیمه شده از بخش خصوصی تأمین خواهد نمود (باستثنای مناطقی که بیمارستان بخش خصوصی و یا عمومی بحد کافی در برنامه پیش بینی نشده باشد).

- بنگاه حمایت مادران و نوزادان نسبت به تکمیل و بهره برداری زایشگاههای نیمه تمام خود اقدام خواهد کرد و بمنظور افزایش بازدهی زایشگاههای کوچک واحدهای فوق را به بیمارستان عمومی تبدیل خواهد نمود و جهت تحقق این هدف با جمعیت شیر و خورشید سرخ هماهنگی خواهد داشت.

- بمنظور جلوگیری از تفرق سازمانی در امر درمان، سایر سازمانهای خیریه مجاز نخواهند بود از محل کمکهای دولت (خواه برای ایجاد و خواه نگهداری) اقدام به تأسیس بیمارستان نمایند. البته بیمارستانهای نیمه تمام سازمانهای خیریه تکمیل خواهد شد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص

در برنامه پنجم هفت برنامه عمده بشرح زیر در زمینه بهداشت تنظیم شده است:

الف - تحدید موالید.

ب - خدمات بهداشتی.

پ - خدمات درمانی.

ت - خدمات درمانی - بهداشتی روستائی.

ث - بهبود تغذیه.

ج - آموزش کادر فنی.

چ - تحقیقات و بررسیهای بهداشتی. ۱ – ۳ - برنامه تحدید موالید - میزان افزایش سالیانه جمعیت کشور اینک حدود ۱/۳صد میباشد و ایران از این نظر در ردیف کشورهائ است که بیشترین میزان افزایش جمعیت را دارد. برای تحقق هدفهای اقتصادی و اجتماعی کشور به اجرای برنامه کنترل موالید اولویت تام داده شده است، بخصوص به این جهت نیز که نرخ مرگ و میر بعلت بهبود شرایط زیست تدریجاً کاهش مییابد.

چون کاهش میزان موالید تابع عوامل مختلف اجتماعی و فنی است، لذا با توجه بضوابط موجود اقدام لازم برای حداکثر تقلیل موالید بعمل خواهد آمد بنحوی که میزان رشد سالانه جمعیت در آینده به ۱ درصد برسد.

برای وصول به هدف مزبور و با توجه به پیش بینی حداکثر متقاضیان این خدمات، کاهش نرخ موالید طی برنامه پنجم معادل ۷ در هزار پیش بینی گردیده است ( کاهش از ۴۷ به ۴۰ در هزار) و در این صورت با در نظر گرفتن پیش بینی کاهش نرخ مرگ و میر از ۱۶ به ۱۴ در هزار میزان افزایش جمعیت در پایان برنامه پنجم ۶/۲ درصد خواهد بود، تحقق این هدف مستلزم افزایش پوشش مؤثر از ۶ درصد به ۲۰ درصد زنان در شرایط باروری است، شبکه بهداشتی کشور طی برنامه پنجم بنحوی توسعه خواهد یافت که بتواند هدفهای فوق را عملی سازد. ۲ – ۳ - برنامه خدمات بهداشتی - چون ارتقاء سلامتی جسمی و روانی جامعه از طریق پیشگیری، عملی تر و از نظر اقتصادی موجه تر از درمان است لذا با توجه به حداکثر امکان فنی و اجرائی، هدفهای این برنامه بشرح زیر پیش بینی گردیده است.

- کنترل کلیه بیماریهای واگیر که پیشگیری آن از طریق مصونسازی متداول است. حجم و میزان پوشش برنامه برابر جدول شماره ۱ خواهد بود.

- کاهش میزان شیوع سایر بیماریهای واگیر مانند تراخم، آمیزشی، جذام، تب مالت و غیره به نسبت ۳۰ درصد.

- توسعه بهداشت مادران و کودکان، بهداشت مدارس، بهداشت حرفه ای، بهداشت روانی، بهداشت دهان و دندان.

- کنترل بهداشت محیط، مواد غذائی، داروئی، آرایشی.

هدفهای فوق و همچنین اجرای برنامه تحدید موالید بوسیله شبکه بهداشتی مشتمل بر ۰۵۰/۱ مرکز بهداشت اصلی و فرعی در شهرها و ۷۰۰/۱ مرکز درمانی بهداشتی در روستاها انجام می پذیرد و توسعه برنامه شامل ایجاد ۷۰ مرکز بهداشت اصلی و ۳۴۰ مرکز فرعی در شهرها و ۶۰۰ مرکز مختلط در روستاها میباشد. ۳ – ۳ - برنامه خدمات درمانی - تعداد تختهای بیمارستانی و آسایشگاهی برای هر ده هزار نفر جمعیت در پایان برنامه چهارم ۶/۱۳ میباشد. جدول ۱- حجم و میزان پوشش برنامه مصونسازی

نوع واکسن

گروههای سنی

پوشش درصد فعلی

پوشش تا آخر برنامه پنجم (درصد)

تعداد واکسیناسیون در طول برنامه پنجم

سرخک

۷ ماهه تا ۹ ساله

۵۰

۹۰

۵ میلیون بار

ب.ث.ژ

۶ ماهه تا ۲۰ ساله

۳۰

۹۰

۱۳ میلیون بار

دیفتری، گزاز، سیاه سرفه

۳ ماهه تا ۵ ساله

۴۰

۷۰

۷ میلیون بار

دیفتری، کزاز

۵ ساله تا ۱۰ ساله

۴۰

۷۰

۷ میلیون بار

پولیو

صفر تا ۱۴ ساله شهری

۷۵

۹۰

۹ میلیون بار

آبله

کلیه سنین

۷۵

۹۰

۵۰ میلیون بار

التور

سالیانه ده میلیون در مناطق مورد نیاز

۵۰ میلیون بار

جمع

۱۴۱ میلیون بار

با توجه به محدودیت تأمین نیروی انسانی پزشکی، ارتقاء ۳۵ درصد در میزان فوق و رسیدن به ۴/۱۸ تخت برای هر ده هزار نفر جمعیت، هدف پیش بینی شده برنامه میباشد. رسیدن به هدف فوق مستلزم افزایش تعداد ۲۴ هزار تخت بیمارستانی است که ۲۷۰۰ تخت مربوط به جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران، ۱۵۰۰ تخت بیمارستانی آموزشی و ۱۰۸۰۰ تخت متعلق به سایر سازمانهای وابسته به بخش عمومی بوده و ۷ هزار تخت از طریق اعطای وام به بخش خصوصی ایجاد میگردد. بعلاوه پیش بینی میشود که دو هزار تخت دیگر بوسیله بخش خصوصی بدون استفاده از وام تأسیس گردد.

- با تحقق هدفهای فوق، در پایان برنامه پنجم ۶۶ هزار تخت وجود خواهد داشت که توزیع آن از نظر وابستگی سازمانی بشرح زیر خواهد بود:

- بیمارستانهای وابسته به بخش خصوصی بظرفیت ۱۵ هزار تخت که حدود ۲۳ درصد تختهای بیمارستانی است.

- بیمارستانهای وابسته به بیمه های اجتماعی و سایر مؤسسات معادل شش هزار تخت که ده درصد کل تختها را شامل میشود. ۴ – ۳ - برنامه خدمات درمانی - بهداشتی روستائی - بهبود کیفی و کمی خدمات درمانی و بهداشتی روستاها، یکی دیگر از هدفهای عمده برنامه بهداشت میباشد. بدین منظور با افزایش ۶۰۰ مرکز مختلط درمانی بهداشتی جدید در حوزه های عمرانی روستا، شبکه ای مشتمل بر ۱۴۰۰ مرکز مختلط و ۳۰۰ گروه سپاه بهداشت بوجود خواهد آمد که هر واحد ۴ وظیفه درمان سرپائی، مصونسازی، تحدید موالید و بهبود تغذیه را در سطح روستاها عهده دار خواهد بود. ۵ – ۳ - برنامه بهبود تغذیه عمومی: بهبود تغذیه عمومی از دید دراز مدت، تابع سیاستهای عمرانی بخصوص ازدیاد درآمد خانوارهای کم درآمد تأمین مواد غذائی لازم، حمایت از قیمت مواد غذائی به ویژه گندم و نان بنفع تولید کننده و مصرف کننده میباشد. ولی از آنجائیکه تحقق این هدفها مستلزم زمان طولانی است، لذا اجرای برنامه تغذیه ای در برنامه پنجم پیش بینی گردیده است.

خطوط اصلی برنامه مستقیم تغذیه ای طی برنامه پنجم بقرار زیر میباشد:

- افزایش مصرف نان بمنظور تأمین کالری و پروتئین برای کلیه گروههای سنی باستثنای کودکان زیر سه سال.

- افزودن ویتامینهای آ، ب ۲ و در صورت امکان ویتامین c به نان.

- بررسی امکان افزودن آهن به نان برای جبران کم خونی و افزودن ید به نمک طعام برای پیشگیری از بیماریهای گواتر.

- برقرار نمودن خدمات تغذیه ای در قالب شبکه بهداشتی بمنظور کنترل سوء تغذیه کودکان کمتر از سه سال.

- تغذیه کمکی دانش آموزان، مادران، کارگران.

- گسترش ظرفیت اجرائی در برنامه ریزی، تحقق و تأمین نیروی انسانی لازم.

هدفهای مشخص تغذیه در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

- تغذیه کودکان کمتر از سه سال.

درمان و توان بخشی کودکان مبتلاء به سوء تغذیه شدید توسط مؤسسات درمانی واجد شرایط که در سال آخر برنامه ۱۵ هزار کودک را در بر میگیرد.

توان بخشی کودکان مبتلاء به سوء تغذیه خفیف توسط ۱۰۰ مرکز توان بخشی که در پایان برنامه شامل ۵۰ هزار کودک میگردد.

جبران کمبود غذائی کودکان نیازمند گروه سنی مربوطه از طریق شبکه بهداشت مادر و کودک با استفاده از غذای مخصوص کودک و غذای مناسب تهیه شده از امکانات غذائی خانوار. پوشش این فعالیت در پایان برنامه به ۳۰ درصد در جامعه شهری و ۱۰ درصد در جامعه روستائی خواهد رسید.

- تغذیه کودکان ۳ تا ۵ سال.

تأمین کمکهای غذائی برای کلیه کودکان کودکستانی روستاها (۱۳۸ هزار نفر در پایان برنامه پنجم) و کودکان نیازمند کودکستانی شهری (۲۲۰ هزار نفر در پایان برنامه).

- تغذیه گروه کودکان دبستانی.

کمک غذائی به این گروه از کودکان در پایان برنامه پنجم به پوشش ۴۸۰ هزار کودک در جامعه شهری و یک میلیون نفر در روستا خواهد رسید.

- تغذیه سایر گروههای آسیب پذیر.

تغذیه زنان باردار و شیرده که مهمترین گروه آسیب پذیر در بین بالغین میباشند از طریق مراکز بهداشت مادر و کودک انجام میگیرد که پوشش آن در پایان برنامه پنجم به ۳۰ درصد در شهر و ۱۰ درصد در روستا خواهد رسید.

تأمین کمبود ویتامین های ضروری با غنی کردن آرد در کارخانه های آردسازی بزرگ بطور نسبی انجام میگیرد.

آموزش عمومی تغذیه. آموزش اصول تغذیه صحیح و حداکثر استفاده از امکانات غذائی خانوار و منطقه و توجه دقیق به فرهنگ و رسوم محلی در قالب یک برنامه کلی آموزش توسط وزارت بهداری تنظیم و بصورت آموزش مستقیم چهره بچهره و حداکثر بهره برداری از وسائل روابط جمعی بعمل خواهد آمد. ۶ – ۳ - برنامه آموزش کادر فنی: بمنظور تأمین نیازهای نیروی انسانی پزشکی، هدفهای زیر در برنامه پنجم پیش بینی شده است:

- تأسیس دو دانشکده پزشکی، سه آموزشگاه کمک پزشکی، ۳۶ آموزشگاه کادر پرستاری، ۹ آموزشگاه مامایی و مامائی روستائی، ۳۵ آموزشگاه تربیت تکنیسین و کمک تکنیسین آموزشگاه، رادیولوژی، داروسازی و مهندسی بهداشت و ۳ آموزشگاه تربیت کارشناسان برنامه ریزی، مدیریت، تغذیه، خدمات تغذیه ای و رژیم درمانی. ۷ – ۳ - برنامه تحقیقات و بررسیهای بهداشتی: تحقیقات و بررسیهای لازم بمنظور شناسائی و مشکلات بهداشتی و یافتن راه حلهای مناسب و بالاخره ارتقاء دانش بهداشتی هدف مشخص برنامه میباشد و برای تحقق این هدف اجرای تحقیقات زیر در برنامه پیش بینی شده است:

- تحقیق در زمینه برنامه تحدید موالید بمنظور یافتن بهترین روش پیشگیری از موالید ناخواسته در ایران و ارائه بهترین روش ثبت وقایع حیاتی.

- تحقیق و بررسی در زمینه تعیین میزانهای نرخ مرگ و میر اختصاصی و چگونگی کارائی تسهیلات بهداشتی و درمانی و بالاخره تعیین مسائل بهداشت محیط.

- تحقیق در مورد بیماریهای بومی، تهیه واکسن و مواد بیولوژیک مورد نیاز.

- تحقیق در مورد بیماریهای سرطان - قلب و عروق.

- تحقیق بالینی بیماریهای واگیر.

- تحقیق و بررسی در زمینه برنامه و سیاست درمانی و بهداشتی دراز مدت کشور.

- تحقیق و بررسی برای یافتن بهترین روش آموزش پزشکی و کارکنان وابسته.

- تحقیقات گوناگون در مورد غذا و تغذیه.

سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

کل اعتبارات بهداشت، درمان، تغذیه و تحدید موالید بالغ بر ۵/۱۱۶ میلیارد ریال است که ۵۲ میلیارد ریال آن از محل بودجه عمرانی تأمین خواهد شد.

-جدول شماره ۲ کل اعتبارات و جدول شماره ۳ سرمایه گذاری ثابت در بهداشت و درمان، تغذیه و تحدید موالید را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۲- کل اعتبارات بهداشت، درمان، تغذیه، تحدید موالید طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- تحدید موالید

۷۰/۴

۱۰/۰

۱۰/۳

۲۰/۳

۹۰/۷

۲- خدمات بهداشتی

۲۰/۱۴

-/۶

-/۸

-/۱۴

۲۰/۲۸

۳- خدمات درمانی

-/۲۴

-/۱۵

۵۰/۶

۵۰/۲۱

۵۰/۴۵

۴- خدمات درمانی و بهداشتی روستائی

۵۰/۱۵

۹۰/۱

۱۰/۴

-/۶

۵۰/۲۱

۵- بهبود تغذیه

الف: بهبود تغذیه کودکان کمتر از سه سال

ب: بهبود تغذیه کودکان کودکستانی و دبستانی

پ: بهبود تغذیه عمومی و آموزش همگانی

-

۳۵/۰

۲۰/۰

-

-

-

۵۰/۲

۸۰/۲

۴۰/۰

۵۰/۲

۸۰/۲

۴۰/۰

۵۰/۲۰

۱۵/۳

۶۰/۰

۶- تحقیق و بررسی

الف: تحقیق و بررسی بهداشتی

ب: تحقیق و بررسی تغذیه ای

۵۰/۱

۲۵/۰

۶۰/۰

۰۵/۰

۸۰/۰

۱۵/۰

۴۰/۱

۲۰/۰

۹۰/۲

۴۵/۰

۷- خدمات اداری

۸۰/۳

-

-

-

۸۰/۳

جمع

۵۰/۶۴

۶۵/۲۳

۳۵/۲۸

-/۵۲

۵۰/۱۱۶

اعتبار آموزش کادر فنی در فصل آموزش و پرورش منظور شده است. جدول ۳ – سرمایه گذاری ثابت در بهداشت، درمان، تغذیه، تحدید موالید جهانگردی طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

جمع کل

(۱)

(۲)

(۲+۱)=۳

(۴)

(۵)

(۵+۴)=(۶)

(۶+۳)=(۷)

تحدید موالید

۱۰/۰

-

۱۰/۰

-

-

-

۱۰/۰

خدمات بهداشتی

-/۶

-

-/۶

-

-

-

-/۶

خدمات درمانی

-/۱۰

-/۱

-/۱۱

-/۴

-/۵

-/۹

-/۲۰

خدمات درمانی و بهداشتی روستائی

۹۰/۱

-

۹۰/۱

-

-

-

۹۰/۱

بهبود تغذیه

-

۳۰/۰

۳۰/۰

۲۰/۰

-

۲۰/۰

۵۰/۰

تحقیقات بهداشتی تغذیه ای

۶۵/۰

-

۶۵/۰

-

-

-

۶۵/۰

خدمات اداری

-

-

-

-

-

-

-

جمع

۶۵/۱۸

۳۰/۱

۹۵/۱۹

۲۰/۴

-/۵

۲۰/۹

۱۵/۲۹

اعتبار آموزش کادر فنی در فصل آموزش و پرورش منظور شده است. فصل بیست و چهارم

تأمین و رفاه اجتماعی مقدمه

با استفاده از تجرببرنامه چهارم در مورد رفاه اجتماعی و مسائل و مشکلاتیکه بعلت تازگی این برنامه چه از نظر برنامه ریزی و چه از نظر اجرا پیش آمد، در تنظیم برنامه پنجم کوشش گردید که بر اساس ضوابط و ملاکهای مشخص، نوع نیازمندی گروههائیکه میتوانند از خدمات رفاهی بهره مند شوند معین گردد و سپس با توجه به امکانات مالی و سایر عوامل محدودکننده اولویتها مشخص شود.

از سوی دیگر به علت اهمیت بیمه های اجتماعی، این برنامه با بینشی وسیعتر بنام تأمین اجتماعی خوانده شد، و حدود و شمول آن گسترش یافت - با توجه باین مسائل در ارائه خدمات رفاهی، اولویتها بشرح زیر خواهد بود:

- پائین بودن سطح درآمد: طبق این ضابطه گروههای مناطق عقب مانده شهری و روستائی و کارگران ساده از کمکهای رفاهی استفاده خواهند کرد.

- اهمیت اجتماعی گروه: بر اساس این ضابطه کودکان بخاطر نقشی که در فردای اجتماع بعهده خواهند داشت و معلمان بعلت نقش حساسی که در پرورش و تربیت نسلهای آینده جامعه دارند حائز اولویت میباشند.

- ناتوانی و آسیب پذیری: طبق این ضابطه بهبود وضع معلولین جسمی، روانی و اجتماعی از نقطه نظر جنبه های انسانی و حمایتهای اجتماعی مورد توجه خواهد بود. بر این اساس تأمین و رفاه اجتماعی مبتنی بر ۵ برنامه اصلی شامل بیمه های اجتماعی کارگران، بیمه های اجتماعی روستائیان، بیمه های اجتماعی کارمندان، خدمات رفاهی، و توان بخشی معلولین و ۲ برنامه تبعی شامل مشارکت و ارتباطات اجتماعی، آموزش نیروی انسانی و تحقیقات خواهد بود. تأمین اجتماعی(منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) : ۱ - هدفهای اساسی

تأمین اجتماعی مجموعه تدابیر و اقداماتی است که هدفهای زیر را تحقق بخشد:

- تأمین زندگی افراد کشور و ارائه خدمات لازم بآنان بهنگام وقوع حوادث و خطرات.

- تأمین حمایت مقتضی و مطلوب در مورد افراد خانواده در صورت فوت یا ازکارافتادگی سرپرست آنان.

- تأمین معیشت بموقع پیری، ناتوانی، بیکاری.

- تأمین مراقبت های پزشکی و درمانی در زمان بیماری و وضع حمل.

- تأمین کمکهای اجتماعی و تعاونی ضروری. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی ۱ – ۲ - بیمه های اجتماعی کارگران: در مورد بیمه های اجتماعی کارگران خط مشی و سیاستهای اجرائی بشرح زیر میباشد:

- طی برنامه پنجم باید کلیه بیمه شدگان سازمان بیمه های اجتماعی که حق بیمه می پردازند حق و امکان استفاده از مزایای قانونی بیمه های اجتماعی را داشته باشند. ( در حال حاضر حدود ۳۰ درصد از بیمه شدگانیکه حق بیمه بابت آنان پرداخت میشود امکان استفاده از مزایای قانونی را ندارند).

- نرخ حق بیمه باید در مورد هر یک از تعهدات قانونی سازمان بیمه های اجتماعی، بیمه های بیماری، بازنشستگی، فوت و غیره تفکیک شود.

- لازم است مقداری از درآمد سازمان بیمه های اجتماعی پس از کسر هزینه و ذخائر قانونی به سرمایه گذاری، بمنظور توسعه تأسیسات درمانی در کشور، از طریق اعطای وام بگروههای پزشکی، اختصاص یابد.

- بمنظور جلوگیری از مراجعات غیر ضروری بمراکز درمانی لازم است بیمه شده سهم مختصری از هزینه های درمانی را بطور مستقیم پرداخت نماید.

- بیمه شدگان سازمان بیمه های اجتماعی باید از حق انتخاب آزاد پزشک برخوردار شده و از توسعه نظام پزشک کارمندی جلوگیری بعمل آید.

- سازمان بیمه های اجتماعی باید سوابق بیمه شدگان را از طریق ایجاد و تکمیل کارتهای حسابهای انفرادی محفوظ داشته و کارفرما نیز مکلف به ارسال اسامی بیمه شدگان در لیست های مربوط به حق بیمه خواهد شد.

- بمنظور توسعه سریع خدمات تأمین اجتماعی به مزد و حقوق بگیران کشور باید با توجه به طبیعت تعهدات سازمان بیمه های اجتماعی و عدم ارتباط بین مسائل مربوط بدرمان و تعهدات دراز مدت، امور درمانی بیمه شدگان در تشکیلات مستقلی تمرکز یافته و سایر تعهدات بازنشستگی ازکارافتادگی و فوت، در سازمان مستقل دیگری متمرکز گردد.

شورای عالی بیمه های اجتماعی هماهنگی و ارتباط لازم را در مورد دو سازمان مزبور برقرار خواهد نمود.

- هزینه پرسنلی و اداری سازمان مزبور باید با توجه به درصد متعارف جهانی بر حسب تعهدات، مورد محاسبه و ملاک عمل قرار گیرد و تعداد استخدام سالانه با توجه به حجم کار و ضوابط صحیح و علمی انجام پذیرد.

- با توجه به قلت مستمریهای برقرار شده در مورد بازنشستگان، بازماندگان و از کارافتادگان، لازمست نسبت به ارتقاء حداقل مستمریهای مذکور با توجه به هزینه زندگی و حداقل دستمزد اقدام گردد.

- اصلاح و تجدید نظر در قانون بیمه های اجتماعی بمنظور پوشش درمانی کلیه بازنشستگان، از کارافتادگان و خانواده آنان و نیز بازماندگان بیمه شدگان متوفی، ضروری است.

- با توجه به سیاست درمانی کشور سازمان بیمه های اجتماعی باید ضمن بهبود کیفی تأسیسات درمانی موجود، کمبود خدمات درمانی مورد نیاز خود را از طریق خرید خدمات از بخش خصوصی و عمومی تأمین نموده و در نقاطی که امکانات درمانی کافی وجود نداشته باشد در ارتباط با شبکه تأسیسات درمانی کشور و با تأیید وزارت بهداری نسبت به ایجاد بیمارستان اقدام نماید. ۲ – ۲ - بیمه های اجتماعی کارمندان: در مورد بیمه های اجتماعی کارمندان خط مشی و سیاستهای زیر پیش بینی شده است:

بمنظور تأمین عدالت اجتماعی لازم است قانون تأمین درمان مستخدمین شاغل و بازنشسته دولت در وهله اول شامل کارمندانی شود که از خدمات درمانی برخوردار نمیباشند.

- لازم است که طی برنامه پنجم بمنظور ایجاد صندوق بازنشستگی کارمندان دولت بمفهوم واقعی اقدام گردد و با ایجاد ذخائر محدود مالی تا حد امکان از وابستگی مالی صندوق مزبور بطور مستقیم به بودجه دولت جلوگیری بعمل آید.

- سهم دولت و کارمند در زمینه میزان حق بیمه باید مورد تجدید نظر و محاسبه قرار گرفته و ترتیبی اتخاذ گردد که کسور بازنشستگی و پرداخت مستمری متفقاً بر اساس حقوق، یا حقوق و مزایا باشد.

- کلیه قوانین و مقررات استخدامی کشور که بنحوی موجب تضییع حقوق بازنشستگی کارمندان میگردد باید مورد تجدید نظر و اصلاح قرار گیرد.

- لازم است تا حد امکان قوانین بازنشستگی مؤسسات و شرکتهای دولتی هماهنگ گردد. ۳ – ۲ - بیمه های اجتماعی روستائیان: در مورد بیمه های اجتماعی روستائیان سیاست اجرائی تعیین شده بقرار زیر است:

درمان سرپائی کلیه روستائیان از طریق شبکه درمانی کشور تأمین میگردد.

مادام که از طریق شبکه درمانی بهداشتی روستائی، خدمات درمانی سرپائی مورد نیاز روستائیان بیمه شده در منطقه مورد نظر تأمین نشده است سازمان بیمه های اجتماعی روستائیان رأساً بعرضه خدمات درمانی مورد نیاز اقدام خواهد نمود.

بدیهی است پس از فراهم شدن امکانات درمانی در منطقه، سازمان بیمه های اجتماعی روستائیان کوشش خود را بانجام سایر وظایف قانونی خود مصروف خواهد کرد.

در مورد خدمات تخصصی و بستری، بیمه شدگان از بخش خصوصی و در صورت عدم دسترسی از بخش عمومی استفاده خواهند کرد. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص.

هدف دراز مدت تأمین اجتماعی، پوشش ۹۰ درصد جمعیت شهری طی ۱۵ سال در موارد بیمه های بیماری، فوت، ازکارافتادگی و بازنشستگی و تأمین۸۰ درصد جامعه روستائی طی ۲۰ سال آینده در مورد درمان، ازکارافتادگی و فوت سرپرست خانواده میباشد. ۱ – ۳ - بیمه های اجتماعی کارگران: هدفهای برنامه عمرانی پنجم در مورد بیمه های اجتماعی کارگران عبارتست از:

- افزایش تعداد مشمولین بیمه درمان از ۹۰۰ هزار نفر به ۴/۱ میلیون نفر در پایان برنامه پنجم که سطح پوشش این برنامه با احتساب افراد خانواده بیمه شدگان از ۴/۳ میلیون نفر به ۱/۵ میلیون نفر میرسد.

- افزایش تعداد مشمولین بیمه های فوت، از کارافتادگی، بازنشستگی، از ۹۵۰ هزار نفر به ۵/۱ میلیون نفر در پایان برنامه که بدین ترتیب سطح پوشش از۶/۳ به ۷/۵ میلیون نفر بالغ میگردد.

- افزایش تعداد تخت بیمارستانی از ۹/۱ به ۵/۲ تخت به ازاء هزار بیمه شده (با خانواده) و کاهش تعداد مراجعات بیمه شدگان به هر پزشک از ۶۰ تا۱۰۰ مراجعه در روز به ۵۰ مراجعه.

- اجرای بیمه بیکاری در مورد ۱۰۰ هزار نفر از مشمولین قانون کار بعنوان برنامه آزمایشی که با احتساب افراد خانواده ۵۰۰ هزار نفر را شامل میشود. ۲ – ۳ - بیمه کارمندان و کارکنان مستقل و گروههای متشکل دیگر: هدفهای این برنامه بشرح زیر میباشد:

- پوشش بیمه درمانی به ۸۰ درصد از کارمندان دولت و خانواده آنان که سطح پوشش از ۲۶۰ هزار نفر به ۲ میلیون نفر در پایان برنامه پنجم میرسد.

- عده مشمولین صندوق بازنشستگی از ۳۰۰ هزار نفر به ۴۵۰ هزار نفر افزایش خواهد یافته و سطح پوشش این برنامه از ۹۴۰ هزار نفر به ۴/۱ میلیون نفر خواهد رسید.

- حدود ۳۰۰ هزار نفر از کارمندان بخش خصوصی و خانواده آنان و ۴۰۰ هزار نفر از کارکنان مستقل بخش شهری مشمول بیمه های درمان و بازنشستگی خواهند شد.

- کلیه دانش آموزان و دانشجویان بخش شهری از طریق قرارداد با شرکتهای بیمه، مشمول مزایای بیمه حوادث میشوند. ۳ – ۳ - بیمه های اجتماعی روستائیان: هدف برنامه افزایش سطح پوشش درمانی روستائیان از ۱۵۰ هزار نفر به ۴ میلیون نفر در پایان برنامه پنجم بوده و همچنین ۱۰۰ هزار نفر از روستائیان مشمول بیمه فوت خواهند شد که با احتساب افراد خانواده ۵۰۰ هزار نفر تأمین خواهند یافت.

-جدول شمارۂ ۱ مقایسه تعداد استفاده کنندگان از حمایتهای تأمین اجتماعی در پایان برنامه چهارم و پنجم عمرانی کشور را نشان میدهد: جدول ۱- مقایسه استفاده کنندگان از حمایتهای تأمین اجتماعی در پایان برنامه های چهارم و پنجم

(ارقام به هزار نفر )

گروههای بیمه شده

مشمولین بیمه های درمانی

عده مشمولین بیمه های فوت و بازنشستگی و از کار افتادگی

بیمه شده

بیمه شده با خانواده

بیمه شده

بیمه شده با خانواده

پایان برنامه چهارم

پایان برنامه پنجم

پایان برنامه چهارم

پایان برنامه پنجم

پایان برنامه چهارم

پایان برنامه پنجم

پایان برنامه چهارم

پایان برنامه پنجم

مزد و حقوق بگیران غیرکارمند (سازمان بیمه های اجتماعی)

۹۰۰

۱۴۰۰

۳۴۰۰

۵۱۰۰

۹۵۰

۱۵۰۰

۳۶۰۰

۵۷۰۰

کارمندان دولت و شرکت های دولتی

۳۶۰

۶۰۰

۲۶۰

۲۰۰۰

۳۰۰

۴۵۰

۹۶۰

۱۴۰۰

کارمندان بخش خصوصی

-

۸۰

-

۳۰۰

-

۸۰

-

۳۰۰

کاکنان مستقل

-

۱۰۰

-

۱۰۰

-

۱۰۰

-

۴۰۰

روستائیان

۲۰

۸۰۰

۱۰۰

۴۰۰۰

-

۱۰۰

-

۵۰۰

جمع

۱۱۸۰

۲۹۸۰

۳۷۶۰

۱۱۵۰۰

۱۲۵۰

۲۲۳۰

۴۵۶۰

۸۳۰۰

خدمات رفاهی ۱ - هدفهای اساسی

هدف کلی در این برنامه تأمین قسمتی از حداقل نیازمندیهای اساسی گروههائی است که بدلائل محرومیت نسبی و یا ویژگیهای اجتماعی حایز اولویت میباشند، باین ترتیب گروههای مناطق عقب مانده شهری و روستائی، کارگران ساده، کودکان، اطفال بی سرپرست، سالمندان، آسیب دیدگان، معلمان، معلولین جسمی، روانی و اجتماعی مشمول این برنامه میگردند. ۲ - سیاست و خط مشی های کلی ۱ – ۲ - سیاستهای کلی: سیاستهای کلی برنامه خدمات رفاهی در برنامه پنجم عمرانی کشور مبتنی بر اصول زیر است:

- تشویق و جلب کمک طبقات مرفه بمنظور رسیدن بهدفهای برنامه.

- استفاده از نهادهای سنتی (مانند اوقاف) در ارتباط با سیاستهای برنامه فصل تأمین و رفاه اجتماعی.

- بررسی و تجدید نظر در بعضی از قوانین و تشکیلات و برخی از سازمانها بمنظور انطباق آنها با دگرگونیهای اجتماعی و هدفهای برنامه پنجم.

- رعایت امر عدم تمرکز و استفاده وسیع از سازمانهای محلی در اجرای برنامه ها.

- کوشش در مشارکت استفاده کنندگان از خدمات از طریق جلب همکاری و خودیاری آنان در کلیه زمینه ها.

- ایجاد همآهنگی در خدمات اجتماعی از طریق تقویت دبیرخانه شورایعالی رفاه اجتماعی.

- استفاده از مشمولین قانون خدمات اجتماعی زنان در تأمین نیروی انسانی مراکز رفاهی.

- ایجاد مراکز چند وظیفه ای بمنظور تلفیق خدماتی که ادغام آنها در جهت رسیدن به هدف لازم و ممکن است.

- استفاده از خدمات داوطلبانه در جهت نیل به هدفها. ۲ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۲ - حدود وظائف و مسئولیت وزارتخانه ها: وزارتخانه ها و سازمانهای دولتی مسئول اجرای برنامه ها به ترتیب زیر می باشند:

- وزارت کار و امور اجتماعی: برنامه های بیمه های اجتماعی کارگران، رفاه خانواده، رفاه کارگران و رفاه معلولین جسمی بزرگسال.

- وزارت آموزش و پرورش: رفاه کودکان، معلمان و امور آموزشی معلولین خردسال.

- وزارت دادگستری: کودکان بی سرپرست، اطفال بزهکار و زندانیان.

- وزارت کشور: مادران تنها، سالمندان و متکدیان.

- وزارت تعاون و امور روستاها: بیمه های اجتماعی و رفاه روستائیان.

- وزارت بهداری: بیمه درمانی کارمندان دولت و توان بخشی عقب افتادگان بزرگسال، بیماران روانی و معتادین.

- وزارت اطلاعات: ارتباطات اجتماعی.

- لژیون خدمتگذاران بشر و دیگر سازمانهای ذیربط: خدمات داوطلبانه. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص ۱ – ۳ - رفاه خانواده و کودک: هدف عبارتاست از ارائه خدمات رفاهی به خانواده های کم درآمد در نواحی پرجمعیت و عقب مانده شهری از طریق مراکز رفاه خانواده و نگهداری کودکان زنان شاغل در مهدهای کودک با احداث ۱۰۰ مرکز رفاه خانواده و ۱۵۰ مهد کودک. ۲ – ۳ - رفاه کودکان بی سرپرست: هدف تأمین وسائل زیست و نگهداری کودکان بی سرپرست میباشد که در جهت تحقق این امر اقدامات زیر انجام می پذیرد:

- ایجاد ۱۲۰ کانون شبه خانواده، تجهیز ۱۰ شیرخوارگاه و ۱۰ شبانه روزی ایجاد یک شیرخوارگاه جدید با ظرفیت ۵۰۰ طفل و ایجاد یک مرکز مجتمع شبه خانواده. ۳ – ۳ - رفاه روستائیان: در برنامه پنجم عمرانی کشور فعالیت خانه های فرهنگ روستائی در قالب حوزه های عمرانی روستائی متمرکز گردیده و تعدادی از خانه های احداث شده در برنامه چهارم نیز نوسازی میشوند. همچنین کلیه خانه ها تجهیز شده و نیروی انسانی مورد نیاز آنها تأمین میگردد. ضمناً برای تمرکز و پرداخت کمکهای مالی مورد نیاز کشاورزان در مواردیکه محصول آنان در اثر خشک سالی، آفات عمومی، سرمازدگی و نظایر آن از بین رفته باشد، وزارت تعاون و امور روستاها نسبت به تشکیل صندوقی در سازمان مرکزی تعاون روستائی ایران اقدام خواهد نمود. اعتبارات مورد نیاز این صندوق از محل کمکهای دولت و خودیاری کشاورزان عضو شرکتهای تعاونی روستائی تأمین خواهد شد. ۴ – ۳ - رفاه کارگران: در این برنامه کوشش در جهت تحقق کامل اصل سهیم کردن کارگران در سود کارگاه های تولیدی و صنعتی است.

همچنین نسبت به ایجاد مراکز خدمات اجتماعی کارگران در مراکز مجتمع کارگری، قطبهای صنعتی کشور و یک اتحادیه از تعاونیهای مصرف که به ۳۰۰ تعاونی کوچک سرویس خواهد داد و تجهیز ۸۰ تعاونی مصرف موجود اقدام خواهد شد. ۵ – ۳ - رفاه معلمان: هدف این برنامه تأمین وسائل رفاه و سرگرمی اوقات فراغت معلمان است هدفهای کمی برنامه بشرح زیر است:

- ایجاد ۲۴ مرکز فرهنگی و اجتماعی، احداث یک پلاژ و ۴ استراحتگاه در مناطق ییلاقی و ایجاد و توسعه ۱۵۰ تعاونی مصرف در شهرهای مختلف. ۶ – ۳ - آسیب دیدگان از سوانح طبیعی: هدف عبارتاست از تمرکز کلیه کمکهای اولیه بوسیله و یا زیر نظر شیر و خورشید سرخ در منطقه آسیب دیده، کنترل دولت در امر خانه سازی بویژه در روستاها از نظر ایمنی در مقابل زلزله و نوسازی مناطق آسیب دیده با خودیاری مردم. ۷ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۳ - برنامه توان بخشی گروههای خاص: هدف کلی برنامه در این زمینه فراهم نمودن موجبات بهبود وضع معلولین اجتماعی، روانی و جسمی است. اقدامات پیش بینی شده در جهت این هدف عبارتند از:

الف - در مورد اطفال بزهکار: ایجاد ده کانون اصلاح و تربیت در ده شهر و ایجاد یک مدرسه شبانه روزی برای کودکان بی سرپرست خارج شده از کانون.

ب - در مورد معتادین: تجهیز ادارات مبارزه با مواد مخدر شهربانی و ژاندارمری، ایجاد ۳۰۰۰ تخت بیمارستانی برای درمان معتادین، اجرای برنامه های رادیوئی و تلویزیونی برای پیشگیری از اعتیاد و ایجاد یک ستاد عالی برای هماهنگی کردن فعالیتهای مبارزه با اعتیاد و پی گیری ( توان بخشی بعد از درمان).

پ - در مورد زندانیان: ایجاد ساختمان و نوسازی ۱۶ زندان موجود (از محل اعتبارات ساختمانهای دولتی)، آموزش سواد و حرفه به حدود ۵۰۰۰ نفر از زندانیان (از محل اعتبارات آموزش و پرورش) و کمک به انجمن حمایت زندانیان و بنگاه تعاون و صنایع زندان.

ت - در مورد متکدیان: تکمیل ساختمان کانون های کارآموزی موجود و آموزش سواد و حرفه به متکدیان.

ث - در مورد افراد عقب مانده هوشی: آموزش سواد به ۵۰۰۰ نفر کودک عقب افتاده، ایجاد یک کلینیک مجهز بمنظور تشخیص نوع و درجه عقب افتادگی، ایجاد ۱۰ واحد نگهداری بزرگسالان عقب افتاده غیر قابل علاج و تربیت ۵۰۰ نفر مربی مخصوص.

ج - در مورد بیماران روانی: ایجاد ۲ ساختمان در کنار دو بیمارستان روانی دولتی تهران هر یک به ظرفیت ۲۵۰ نفر برای نگهداری بیماران روانی غیر قابل علاج و ۳ مرکز نگهداری دیگر در شهرستانها.

چ - در مورد ناشنوایان: ایجاد یک کلینیک مجهز شنوائی، آموزش سواد و حرفه بحدود ۷۵۰۰ نفر ناشنوا و تجهیز سه آموزشگاه موجود.

ح - در مورد نابینایان: تربیت ۴۸۰ نفر مربی متخصص، توجه بیشتر به پیشگیری و درمان بیماریهای چشمی در سطح روستاها، آموزش سواد برای۵۰۰۰ نفر نابینا، آموزش حرفه ای ۲۵۰۰ نفر، تربیت ۵۰ نفر کادر متخصص از طریق اعطای بورس برای آموزش ویژه نابینایان، ایجاد کارگاههای حمایت شده، تأسیس ۲۰۰۰ کیوسک و یک دهکده کشاورزی.

خ - در مورد معلولین جسمی دیگر: ایجاد ۵۰۰ تخت درمان و توان بخشی تأسیس یک مرکز توان بخشی ضایعات ستون فقرات از محل اعتبارات بهداشت ایجاد کارگاههای حمایت شده برای پوشش ۷۵۰۰ نفر و آموزش حرفه ای معلولین و ایجاد مراکز نگهداری معلولین غیر قابل علاج. ۸ – ۳ - برنامه ارتباطات اجتماعی و خدمات داوطلبانه: هدف عبارتاست از ایجاد ارتباط و روحیه اشتراک مساعی بین مجریان امور و مردم بمنظور ترغیب و تشویق آنان جهت ایفای نقش فعال و مشارکت در برنامه ها و طرحهای عمرانی. ۹ – ۳ - خدمات داوطلبانه: هدف اساسی بسیج نیروی کلیه داوطلبان بویژه جوانان و زنان در جهت اجرای برنامه های عمران و توسعه در سطح ملی و بین المللی از طریق لژیون خدمتگزاران بشر میباشد. ۱۰ – ۳ - برنامه آموزش نیروی انسانی و تحقیقات: هدف این برنامه تربیت نیروی انسانی مورد نیاز برنامه های رفاهی و انجام تحقیقات بمنظور شناخت مسائل موجود و یافتن راه حلهای سنجیده میباشد.

الف - در مورد آموزش نیروی انسانی: هدفها بشرح زیر است:

- ایجاد دوره جدید آموزش مددکاری اجتماعی با ظرفیت سالانه ۶۰ نفر.

- تربیت ۲۵۰ نفر کارشناس در رده های مختلف خدمات رفاهی از طریق تغییر در محتوای در سی رشته های مشابه از قبیل علوم اجتماعی، روانشناسی، علوم تربیتی و غیره.

- تربیت ۱۰۰ نفر کارشناس برنامه ریزی اجتماعی در سطح فوق لیسانس.

- ایجاد دوره جدید آموزش مربی کودک با ظرفیت ۱۰۰ نفر و افزایش ظرفیت آموزشگاه موجود و تربیت ۶۰۰ نفر مربی کودک در سطح فوق دیپلم.

- ایجاد دوره های کوتاه مدت آموزشی با همکاری دستگاههای اجرائی بمنظور تربیت ۶۵۰ نفر کمک مربی کودک.

- ایجاد واحد جدید آموزش ضمن خدمت و قبل از خدمت کارکنان سازمانهای اجتماعی و عام المنفعه و آموزش حدود ۱۲۰۰ نفر از مدیران سازمانهای عام المنفعه.

ب - در مورد تحقیقات: هدفها بشرح زیر است:

- ایجاد دوره تربیت کارشناس تحقیق در زمینه امور اجتماعی بمنظور تربیت ۱۰۰ نفر محقق در طول برنامه.

- اعزام ۵۰ نفر از کارشناسان ممتاز تحقیق بکشورهای پیشرفته و اشتغال در مؤسسات تحقیقاتی بمنظور آموزش کارگردان تحقیق.

- تربیت ۱۰۰ نفر پژوهشگر اجتماعی (در سطح کارشناس تحقیق).

- اجرای ۲۵ طرح تحقیقی در زمینه شناسائی مسائل و مشکلات خاص خدمات رفاهی - تأمین اجتماعی و توسعه اجتماعی.

- ایجاد و تجهیز واحدهای تحقیقات اجتماعی در مؤسسات آموزشی.

- تألیف و ترجمه ۱۵ کتاب معتبر روش شناسی در تحقیقات اجتماعی.

- تشکیل ۲ سمینار ویژه بررسی مسائل تحقیقات اجتماعی. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی

- کل اعتبار فصل تأمین و رفاه اجتماعی برای برنامه جدیدی که در دوره برنامه پنجم بمرحله اجرا گذارده خواهد شد معادل ۱۶ میلیارد ریال است که معادل ۸/۷ میلیارد ریال آن بتأمین اجتماعی و ۲/۸ میلیارد ریال آن بخدمات رفاهی اختصاص دارد. جداول شماره ۲ و ۳ نحوه توزیع اعتبارات و سرمایه گذاری در تأمین و رفاه اجتماعی را طی برنامه پنجم نشان میدهند: جدول ۲- کل اعتبارات تأمین و رفاه اجتماعی طی برنامه پنجم

(ارقام به میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

۱- بیمه های اجتماعی کارگران

-

-

۱۰/۰

۱۰/۰

۱۰/۰

۲- بیمه های اجتماعی کارمندان

۳۴

-

۵۰/۴

۵۰/۴

۵۰/۳۸

۳- بیمه های اجتماعی روستائیان

۲۰/۰

-

۲۰/۳

۲۰/۳

۴۰/۳

۴- خدمات رفاهی

۶۳/۳

۷۶/۳

۷۳/۱

۴۹/۵

۱۲/۹

۵- توان بخشی معلولین

۶۱/۰

۴۱/۱

۶۲/۰

۰۳/۲

۶۴/۲

۶- مشارکت و ارتباطات اجتماعی

-

۳۳/۰

۱۰/۰

۴۳/۰

۴۳/۰

۷- آموزش و تحقیقات در رفاه اجتماعی(*)

۰۲/۰

-

۲۵/۰

۲۵/۰

۲۷/۰

جمع

۴۶/۳۸

۵۰/۵

۵۰/۱۰

۱۶

۴۶/۵۴ اعتبار آموزشهای رفاهی در فصل آموزش و پرورش منظور شده است. جدول ۳ – سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی در تأمین و رفاه اجتماعی

طی برنامه پنجم

(ارقام به میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت بخش عمومی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

بیمه های اجتماعی کارگران

-

-

-

بیمه های اجتماعی کارمندان

-

-

-

بیمه های اجتماعی روستائیان

-

-

-

خدمات رفاهی

۷۶/۳

-

۷۶/۳

توان بخشی معلولین

۴۱/۱

-

۴۱/۱

مشارکت و ارتباطات اجتماعی

۳۳/۰

-

۳۳/۰

آموزش و تحقیقات

-

-

-

جمع

۵۰/۵

-

۵۰/۵

فصل بیست و پنجم

تربیت بدنی، جوانان و پیشاهنگی ۱ - هدفهای اساسی

هدفهای اساسی برنامه پنجم در زمینه تربیت بدنی، جوانان و پیشآهنگی بقرار زیر می باشد:

- پرورش نیروی جسمانی و سلامت روان افراد.

- کمک به رشد متعادل کودکان و نوجوانان و آماده کردن آنها جهت ادامه یک زندگی سالم.

- پرورش سجایای اخلاقی و ایجاد حس همکاری و تعاون میان افراد جامعه.

- ترغیب افراد به استفاده از تفریحات سالم.

- فراهم نمودن امکانات لازم و فرصتهای مناسب بمنظور مشارکت مؤثر و مفید جوانان در فعالیتهای اجتماعی و عمرانی.

- تحکیم تفاهم ملی و بین المللی. ۲ - سیاست ها و خط مشی های کلی ۱ – ۲ - ورزش و تربیت بدنی: سیاستها و خط مشی های کلی در زمینه ورزش و تربیت بدنی طی برنامه پنجم بشرح زیر می باشد:

- تعمیم و گسترش ورزش و تربیت بدنی بعنوان یکی از وظائف دولت و تقویت سازمان تربیت بدنی ایران بعنوان تعیین کننده خط مشی و سیاستهای ورزشی و مسئول همآهنگی، نظارت و بازرسی برنامه های ورزشی در کلیه واحدهای ورزشی کشور.

- اجرای برنامه های اساسی ورزشی حتی المقدور توسط سازمانهای مربوط مانند وزارتخانه های علوم و آموزش عالی، آموزش و پرورش، کار و امور اجتماعی، تعاون و امور روستاها و سایر سازمانهای مربوط.

- ترویج ورزشهای زیربنائی در مدارس ( شنا، دو و میدانی، ژیمناستیک) و اشاعه ورزشهای ملی و محلی و همچنین اجرای مراسم روز ورزش در سراسر کشور بمنظور شرکت دادن هر چه بیشتر مردم در فعالیتهای ورزشی.

- افزایش میزان بهره دهی مراکز موجود از طریق تقویت مدیریت و آموزشهای کوتاه مدت مسئولین و تکمیل مؤسسات موجود.

- توجه بورزشهای طبیعی، پیاده روی، کوهنوردی و کشاندن هر چه بیشتر مردم بخارج از شهرها. - استفاده از وسائل ارتباط جمعی بمنظور جلب هر چه بیشتر مردم بورزش و استفاده از تلویزیون در آموزش مهارتهای ورزشی و جبران کمبود مربی.

- اولویتهای برنامه ورزش و تربیت بدنی بترتیب اهمیت بقرار زیر می باشد:

اول - تجهیز و تکمیل تأسیسات موجود.

دوم - ایجاد تأسیسات ورزشی مدارس و کودکستانها.

سوم - آموزش و بازآموزی کادرهای فنی و اداری.

چهارم - تشویق بخش خصوصی بسرمایه گذاری و مشارکت در امر ورزش و تربیت بدنی از طریق اعطای وام به صاحبان باشگاههای خصوصی. ۲ – ۲ - جوانان: سیاستها و خط مشی های کلی در زمینه برنامه جوانان بشرح زیر میباشد:

- بررسی و تجدید نظر در قوانین و تشکیلات برخی از سازمانهای مسئول بمنظور انطباق فعالیتهای آنها با دگرگونیهای اجتماعی.

- غنی تر ساختن محتوای دوره های آموزشی نظامی بنحوی که برای جوانان مخصوصاً جوانان عشایری و روستائی بصورت دوره های آموزش نظامی حرفه ای درآید و در بالا بردن امکانات اشتغال جوانان پس از خاتمه خدمت سربازی مفید واقع گردد.

- ایجاد همآهنگی در فعالیتهای سازمانهای اجرائی مربوط به امور جوانان از طریق شورایعالی رفاه اجتماعی و تعیین وظائف مشخص آنها بر اساس بررسی فعالیتهای سازمانهای مزبور.

- رعایت اصل مشارکت و استفاده بیشتر از نیروی انسانی نسل جوان در مراحل تدوین برنامه ها، اجرا و ارزشیابی فعالیتها.

- حمایت از فعالیتهای دسته جمعی و اجتماعی جوانان بمنظور استفاده از ابتکارات آنان. کمک به ایجاد فروشگاههای تعاونی جوانان.

- فراهم نمودن امکانات شناسائی و عرضه آثار برجسته نوجوانان و جوانان مستعد بمنظور تشویق آنان به کارهای خلاق و ایجاد درآمد برای آنان.

- تأسیس مراکز چند وظیفه ای بمنظور تلفیق خدماتی که ادغام آنها در جهت رسیدن به هدفهای فوق لازم باشد. ۳ – ۲ - پیشاهنگی: سیاستها و خط مشی های کلی پیشاهنگی طی برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

- تنظیم برنامه های پیشاهنگی بر اساس نیازهای جامعه بمنظور جلب افراد بخدمات پیشاهنگی.

- استفاده جوانان غیر پیشاهنگ از خانه های پیشاهنگی و گسترش پیشاهنگی به کلیه گروهها و قشرهای اجتماعی. ۳ - هدفها و برنامه های مشخص ۱ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) – ۳ - ورزش و تربیت بدنی: هدفها و برنامه های مشخص ورزش و تربیت بدنی در برنامه پنجم بشرح زیر میباشد:

الف - ورزش و بازیهای کودکستانی: بمنظور توسعه ورزش و بازیها برای گروههای کودکستانی تأسیسات زیر پیش بینی گردیده است:

- ایجاد ۲۵ محوطه بازی برای کودکان ۳ تا ۶ ساله در پارکهای عمومی مراکز استان و سه شهر بزرگ این محوطه ها هر یک شامل زمینهای بازی وسائل و تجهیزات بازی و نیز سالن بازی کوچک و سرویسهای ضروری و بهداشتی مربوطه برای کودکان می باشند.

- تجهیز بیش از یکهزار مهد کودک، کودکستان، پارک کودک و مراکز نگهداری کودکان با وسائل بازی، ورزش و تفریح کودکان.

ب - ورزش دانش آموزان و دانشجویان: در مورد برنامه ورزش دانش آموزان و دانشجویان هدفهای پیش بینی شده بشرح زیر میباشد:

ایجاد ۵۰۰ مجموعه ورزشی برای مدارس مناطق پرجمعیت شهری که تسهیلات ورزشی کافی در اختیار ندارند و ایجاد ۵ سالن ورزشی سرپوشیده بزرگ تمرینی برای رشته تربیت بدنی دانشسرایعالی و مدارس عالی و ایجاد مجموعه ورزشی برای دانشگاههای تهران و مشهد.

پ - ورزش عمومی: در زمینه توسعه ورزش عمومی (شهری و روستائی) هدفهای زیر پیش بینی گردیده است:

- توسعه و تکمیل مجموعه ورزشی آریامهر و فرح آباد، توسعه و تکمیل استادیوم ها و باشگاههای عمومی موجود، تکمیل مدرسه ورزش و تربیت بدنی.

- ایجاد دو استادیوم ۲۵ هزار نفری و ایجاد ۳۰ مجموعه تمرینی (۵ مجموعه برای کارگران) که هر یک علاوه بر تمرینهای روباز شامل استخر شنا، سالن و پیست دو و میدانی خواهد بود و حدود ۱۲ هزار متر مربع وسعت خواهد داشت.

- ایجاد ۱۰ استخر شنای سرپوشیده و ۳۵ استخر شنای روباز.

- حمایت از باشگاه های خصوصی از طریق اعطای وام.

- توسعه ورزش روستائی از طریق برنامه های مربوط به خانه های فرهنگ روستائی که توسط وزارت تعاون و امور روستاها اجرا خواهد شد.

ت - آموزش کادر فنی: ایجاد رشته های جدید و توسعه رشته های موجود در سطح دیپلم، لیسانس، فوق لیسانس، آموزش ضمن خدمت و کوتاه مدت (چند روزه تا چند هفته ای) حدود ۱۰ هزار نفر معلمین، مربیان و راهنمایان ورزش.

ث - تحقیقات: تعیین حداقل آموزشهای مورد لزوم برای معلمین ورزش مدارس ابتدائی، راهنمائی و متوسطه و بررسی چگونگی ایجاد نظام هماهنگ فنی و اداری ورزشی در سطح کشور با در نظر گرفتن تأسیسات مورد نیاز. ۲ – ۳ - برنامه جوانان: هدفها و برنامه های مشخص برنامه جوانان بشرح زیر میباشد:

- ایجاد ۴۰ مرکز جوانان در مناطق شهری.

- تجهیز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و ایجاد ۵۰ مرکز پرورش فکری کودکان و نوجوانان در سطح کشور.

- تجهیز و بهره برداری از ۱۰ خانه جوانان شیر و خورشید سرخ.

- ایجاد دوره جدید تربیت مربی و راهنمای جوانان در سطح فوق دیپلم و لیسانس بمنظور تربیت ۴۰۰ مربی جوانان.

- کمک به ایجاد فروشگاه های تعاونی جوانان.

۳ - ۳ - برنامه پیشاهنگی: هدفها و برنامه های مشخص پیشاهنگی بشرح زیر میباشد:

- تکمیل و تجهیز و بهره برداری از ۱۰۰ خانه پیشاهنگی و افزایش تعداد پیشاهنگان تا ۵۰۰ هزار نفر.

- ایجاد ۲۰ خانه جدید پیشآهنگی.

- تدارک مقدمات ژامبوری جهانی پیشآهنگی.

- افزایش و تربیت مربیان پیشاهنگی کشور تا حدود ۲۰ هزار نفر.

- توسعه مجتمعهای تفریحی اطراف شهرها. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات کل

اعتبارات و میزان سرمایه گذاری تربیت بدنی جوانان و پیشاهنگی طی برنامه پنجم بشرح جدول شماره ۱ و ۲ میباشد. جدول ۱- کل اعتبارات تربیت بدنی، جوانان و پیشاهنگی

طی برنامه پنجم

(ارقام به میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل اعتبارات

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

ورزش و تربیت بدنی

۷۱/۱۹

۵۰/۷

-/۱

۵۰/۸

۲۱/۲۸

جوانان

۸۱/۰

۶۴/۰

۲۵/۰

۸۹/۰

۷۰/۱

پیشاهنگی

۳۴/۰

۵۶/۰

۰۵/۰

۶۱/۰

۹۵/۰

جمع

۸۶/۲۰

۷۰/۸

۳۰/۱

-/۱۰

۸۶/۳۰

علاوه بر مبلغ ۵/۸ میلیارد ریال اعتبار ورزش و تربیت بدنی که در فصل تربیت بدنی، پیشاهنگی و جوانان منظور شده است معادل ۸ میلیارد ریال نیز از اعتبارات فصل آموزش و پرورش جهت ورزش مدارس و دانشگاه ها اختصاص داده شده است. جدول ۲ – سرمایه گذاری ثابت در فصل تربیت بدنی، پیشاهنگی و امور جوانان، طی برنامه پنجم (میلیارد ریال)

عنوان برنامه

سرمایه گذاری ثابت

جمع کل

(۶ + ۳) - ۷

بخش عمومی

بخش خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

از محل منابع مؤسسات انتفاعی و بازرگانی

جمع

از پس انداز خصوصی

از محل اعتبارات عمرانی

جمع

(۱)

(۲)

(۲ + ۱) - ۳

(۴)

(۵)

(۵ + ۴) - ۶

تربیت بدنی

امور جوانان

پیشاهنگی

تفریحات سالم

۱۵ /۱۳

۰۸ /۱

۷۰ /۰

۰۷ /۰

-

-

-

-

۱۵ /۱۳

۰۸ /۱

۷۰ /۰

۰۷ /۰

۴۰ /۰

-

-

-

-

-

-

-

۴۰ /۰

-

-

-

۵۵ /۱۳

۰۸ /۱

۷۰ /۰

۰۷ /۰

جمع

۰۰ /۱۵

-

۰۰ /۱۵

۴۰ /۰

-

۴۰ /۰

۴۰ /۱۵ فصل بیست و ششم

آمار و بررسیها ۱ (منسوخه ۰۵ˏ۰۸ˏ۱۳۹۹) - هدفهای اساسی

در برنامه پنجم به آمار بعنوان یک وسیله اساسی برای برنامه ریزی در همه سطوح بخشهای اجتماعی - اقتصادی اهمیت داده شده است.

از همین رو هدفهای پیشنهاد شده برای این برنامه آنچنان است که انتظارهای گوناگونی را که از جهت مختلف از آمار وجود دارد برآورده سازد.

طی برنامه پنجم ضمن توجه برفع کمبودهای موجود، برای اولین بار کوشش خواهد شد، تا آمارهای مختلف اقتصادی و اجتماعی از حالت وظیفه های پراکنده و مستقل دستگاهها درآید و در قالب مجموعه واحدی بنام حسابهای ملی تنظیم گردد.

هر چند تدوین این حسابها بشکل کامل مستلزم دسترسی به اطلاعات بسیار است، ولی میتوان حسابها را از صورت های ساده شروع کرد و تدریجاً بصورتهای کاملتر، تکامل بخشید.

با چنین برداشتی هدفهای اساسی آمار و بررسیها در برنامه پنجم بشرح زیر خواهد بود:

الف - با توجه به امکان عملی تدوین حسابهای ملی طی یک برنامه پنجساله تولید، استخراج و انتشار جدول های ساده تر این حسابها برای برنامه پنجم بصورت سری های زمانی منظم، نخستین هدف آمار را تشکیل میدهد.

ب - دومین هدف آمار در برنامه پنجم، تولید، استخراج و انتشار آمارهای پایه ای نفوس، نیروی انسانی، مهاجرت، اشتغال بیکاری و کم کاری و مانند آن بصورت سری های زمانی منظم است.

پ - هدف سوم عبارت است از تولید، استخراج و انتشار منظم آمارهای جاری دستگاههائی که ضمن نمایش میزان فعالیت آن دستگاهها نیازمندیهای برنامه ریزی و اندازه گیری نتیجه های بدست آمده از اجرای برنامه ها را تأمین میسازد. مانند آمارهای آموزش و پرورش و بهداشت و درمان و رفاه و مانند آنها، چه در سطح کل کشور و چه در سطح استانها و شهرستانها.

ت - انجام بررسی های عمیق موردی که بمنظور شناخت، ارزیابی، تعیین سیاست در زمینه های گوناگون برنامه ریزی لزوم پیدا میکند. ۲ - سیاستها و خط مشی های کلی:

بمنظور فراهم ساختن شرایط مناسب برای رسیدن بهدفهای یاد شده:

- نحوه تقسیم کار و مسئولیت میان دستگاههای آماری کشور بطور مشخص و دقیق معلوم خواهد گردید.

- آمار بعنوان یک وظیفه مستقل در همه دستگاهها، سازمان داده خواهد شد.

- نظام گردآوری آمارهای جاری در سطح استان بر اساس نیازمندیهای برنامه و حوائج دفاتر برنامه ریزی منطقه ای، تقویت خواهد گردید.

- تعریف ها و تقسیم بندی های جغرافیائی، حوزه های آماری در دستگاههای مختلف همساز و قابل انطباق خواهد گردید تا بتوان آمارهای مختلف را با هم مقایسه کرد.

- به تحقیقات در جهت رفع نیازهای اساسی توسعه اقتصادی و اجتماعی توجه کافی مبذول خواهد گردید. ۳ (منسوخه ۲۴ˏ۱۰ˏ۱۳۹۹) - هدفها و برنامه های مشخص

در قالب هدفهای یاد شده که جنبه کلی دارند، پنج فعالیت ویژه طی برنامه پنجم به ترتیب زمانی زیر انجام خواهد گرفت:

- سرشماری کشاورزی در سال ۱۳۵۲

- سرشماری صنعتی و معدنی در سال ۱۳۵۳

- آمارگیری نمونه ای با حجم بزرگ بمنظور

برآورده ساختن نیازمندیهای آماری تهیه برنامه ششم در سال ۱۳۵۴

- سرشماری ده ساله نفوس و مسکن در سال ۱۳۵۵

- اصلاح سازمان آمار جاری وقایع چهارگانه از نخستین سال آغاز برنامه پنجم. ۴ - سرمایه گذاری و اعتبارات عمرانی:

اعتبارات آمار و بررسیها طی برنامه پنجم عمرانی متجاوز از ۶ میلیارد ریال خواهد بود که نسبت باعتبارات برنامه چهارم نزدیک بسه برابر میباشد.

-جدول شماره ۱ اجزاء اعتبارات آمار و بررسیها را طی برنامه پنجم نشان میدهد. جدول ۱- اعتبارات آمار و بررسیها طی برنامه پنجم

(میلیارد ریال)

-عنوان برنامه

اعتبارات جاری نگهداشت سطح عملیات

اعتبارات عمرانی

جمع کل

ثابت

غیرثابت

جمع

(۱)

(۲)

(۳)

(۳+۲)=۴

(۴+۱)=۵

تهیه و انتشار آمارهای عمومی

-/۲

۳/۱

-

۳/۱

۳/۳

تهیه و انتشار آمارهای اختصاصی

-/۱

۲/۲

-

۲/۲

۲/۳

ثبت احوال شخصیه

۵/۳

-/۱

-

-/۱

۵/۴

تحقیق و بررسی

-/۴

-/۱

۷/۰

۷/۱

۷/۵

جمع

۵/۱۰

۵/۵

۷/۰

۲/۶

۷/۱۶

نایب رئیس مجلس شورای ملی – دکتر جواد سعید