نظریه شماره 7/99/719 مورخ 1399/07/07 اداره کل حقوقی قوه قضاییه

این سند شامل خلاصه‌ای است که توسط مدل‌های زبانی (LLM) تولید شده است.

نظریه شماره 7/99/719 مورخ 1399/07/07 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره عدول دادگاه از قرارهای صادره در صورت اشتباه در صدور: چنانچه دادگاه پس از صدور قرارهای مختلفی مانند عدم صلاحیت، امتناع از رسیدگی، یا قبول دادخواست‌های واخواهی، تجدیدنظر، فرجام خواهی و اعاده دادرسی، متوجه اشتباه در صدور آن‌ها شود، آیا می‌تواند از این قرارها عدول کند؟ نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان می‌کند که اولاً، قرارهایی که قاطع دعوا نیستند، مانند قبول دادخواست، تابع قاعده فراغ دادرس نیستند و تا زمانی که پرونده در جریان است، قابلیت عدول دارند. ثانیاً، در برخی موارد مانند مواد معین قانونی، مرجع حل اختلاف یا مرجع صالح مشخص شده و دادگاه ملزم به ارسال پرونده به مرجع تعیین شده است و نمی‌تواند از قرار عدم صلاحیت خود عدول کند؛ اما در مواردی که مرجع حل اختلاف معرفی نشده و مرجع بالاتر به اشتباه خود پی ببرد، منع قانونی برای عدول از قرار و رسیدگی به موضوع وجود ندارد.

استعلام

چنانچه دادگاه پس از صدور قرارهای زیر متوجه شود در صدور قرار مرتکب اشتباه شده است، آیا دادگاه می تواند علی الرأس از این قرار عدول کند و یا آن که بر اساس قاعده فراغ دادرس، دادگاه مجاز نیست از قرارهای صادره عدول کند:

1- قرار عدم صلاحیت؛ 2- قرار امتناع از رسیدگی؛ 3- قرار قبول دادخواست واخواهی؛ 4- قرار قبول دادخواست تجدیدنظر؛ 5- قرار قبول دادخواست فرجام خواهی؛ 6- قرار قبول درخواست اعاده دادرسی.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

اولا، قرارهای قبولی دادخواست یا امتناع از رسیدگی مشمول قاعده فراغ دادرس نیستند؛ زیرا قرارهای نهایی قاطع دعوا محسوب نمی شوند و در نتیجه، تا زمانی که پرونده در آن دادگاه در جریان رسیدگی است و منجر به صدور رأی نشده است، قابلیت عدول را دارا هستند.

ثانیا، در موارد مشمول مواد 27 و 28 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 پس از حدوث اختلاف یا در مواردی که دادگاه ها به صلاحیت مراجع غیرقضایی از خود نفی صلاحیت می کنند، مقنن مرجع حل اختلاف یا تعیین کننده مرجع صالح را معین کرده است و حسب مورد مرجع قضایی اختلاف کننده یا نفی کننده صلاحیت به اعتبار مرجع غیر قضایی را مکلف به ارسال پرونده نزد مرجع حل اختلاف یا تعیین کننده صلاحیت کرده است. مرجع قضایی مزبور تکلیفی جز ارسال پرونده به مراجع یاد شده ندارد و نمی تواند از قرار عدم صلاحیت خود عدول کند؛ زیرا عدول از قرار بر خلاف ترتیب مقرر قانونی مذکور است؛ اما در مواردی مانند موارد مشمول ماده 15 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1394 که مقنن مرجع حل اختلاف را تعیین نکرده و پس از حدوث اختلاف، مرجع پایین تر را مکلف به تبعیت از نظر مرجع بالاتر کرده است، به نظر می رسد هرگاه متعاقب حدوث اختلاف، مرجع بالاتر به اشتباه خود در صدور قرار عدم صلاحیت پی ببرد، منع قانونی برای عدول از قرار مزبور و رسیدگی به موضوع نیست.