مقدمه
برای آمادگی در آزمون کارشناسی رسمی دادگستری برنامه‌ریزی شهری، باید مباحث تخصصی مرتبط با این رشته و منابع مناسب مطالعه را بشناسید. دفترچه آزمون سال ۱۴۰۵ کتاب مشخصی را معرفی نکرده و طرح سؤال از کتب دانشگاهی رشته را مبنا قرار داده است. در این مقاله، مبنای رسمی آزمون، سرفصل‌های مهم و کتاب‌های پیشنهادی برای مطالعه را بررسی می‌کنیم.
اگر هنوز با این حرفه و حوزه فعالیت آن آشنا نیستید، راهنمای کارشناس رسمی دادگستری برنامه‌ریزی شهری را بخوانید.
منابع آزمون کارشناس دادگستری برنامه ریزی شهری کدامند؟
بر اساس بند ۵ «تذکرات مهم» دفترچه ۱۴۰۵ شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری (صفحه ۶)، منابع طرح سؤال‌های آزمون کتبی چهارجوابی از کتب دانشگاهی رشته موردتقاضا انتخاب می‌شود. این کار با رعایت استانداردها و تجارب لازم مربوط به هر رشته انجام می‌شود. نام کتاب، نویسنده یا سرفصل مشخصی برای برنامه‌ریزی شهری (کد ۲۶) اعلام نشده است. بنابراین همه کتاب‌ها و قوانین این مقاله منبع مطالعاتی پیشنهادی هستند، نه منبع رسمی آزمون.
منابع عمومی آزمون کارشناسی رسمی دادگستری
دفترچه فهرست جداگانه‌ای برای منابع عمومی ارائه نکرده است. با این حال، مقدمه دفترچه (صفحه ۱) به قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری (مصوب ۱۳۸۱/۱/۱۸) و آیین‌نامه اجرایی آن استناد می‌کند. این دو متن چارچوب حرفه کارشناسی را مشخص می‌کنند و برای شناخت وظایف و مسئولیت کارشناس مفیدند. آنها را مطالعه تکمیلی در نظر بگیرید.
منابع تخصصی کارشناسی برنامه‌ریزی شهری
مبنای تخصصی، کتب دانشگاهی رشته است. دفترچه در جدول شماره ۱ (صفحه ۱۶) برای «برنامه‌ریزی شهری (کد ۲۶)» این مدارک تحصیلی را فهرست کرده است:
عنوان رشته تحصیلی | کد |
طراحی محیط زیست | ۱۳۶۰ |
جغرافیا (صرفاً گرایش برنامه‌ریزی شهری) | ۱۳۶۱ |
طراحی شهری | ۱۳۶۲ |
مهندسی شهرسازی | ۱۳۶۳ |
برنامه‌ریزی شهری | ۱۳۶۴ |
برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای | ۱۳۶۵ |
شرط شرکت، داشتن مدرک کارشناسی یا بالاتر مرتبط و حداقل پنج سال سابقه تجربی مفید و مرتبط پس از اخذ مدرک است (صفحه ۲). سابقه تا آخرین روز ثبت‌نام محاسبه می‌شود و تشخیص مفید و مرتبط بودن آن با شورا است. گواهی سابقه باید روی سربرگ و ممهور به مهر نهاد صادرکننده باشد. تاریخ شروع و پایان کار، عنوان دقیق شغلی و شرح وظایف نیز باید در آن آمده باشد (تبصره ۳، صفحه ۲). پس مطالعه باید دروس اصلی همین رشته‌ها را پوشش دهد.
مهم‌ترین مباحث تخصصی آزمون کارشناسی رسمی دادگستری برنامه‌ریزی شهری چیست؟
دفترچه سرفصل رسمی اعلام نکرده است. محورهای زیر بر اساس ماهیت رشته و دروس دانشگاهی مرتبط تنظیم شده‌اند.
قوانین و مقررات شهرسازی و مدیریت شهری
این قوانین از نظر موضوعی با رشته ارتباط دارند. متن هرکدام را همراه با اصلاحات و الحاقات بعدی بخوانید:
قانون شهرداری‌ها (مصوب ۱۳۳۴، با اصلاحات و الحاقات بعدی). قانون اصلاح و الحاق مواد به قانون شهرداری (۱۳۴۵) در مرکز پژوهش‌های مجلس
قانون نوسازی و عمران شهری (مصوب آذر ۱۳۴۷)
قانون تأسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران (مصوب ۱۳۵۱/۱۲/۲۲)
قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها (مصوب ۱۳۷۴/۰۳/۳۱) با اصلاحیه ۱۳۸۵
قانون تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شهرک و نحوه تعیین آنها (مصوب ۱۳۸۴/۱۰/۱۴)
مصوبات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران نیز از نظر موضوعی مرتبط‌اند.
طرح‌های توسعه شهری، کاربری اراضی، تراکم و سرانه
این حوزه هسته دانش برنامه‌ریزی شهری است. تفاوت طرح جامع و تفصیلی، برنامه ریزی کاربری اراضی و سازگاری کاربری‌ها در آن قرار می‌گیرند. تراکم جمعیتی و ساختمانی، سرانه‌های خدماتی و محدوده و حریم شهر هم از موضوعات همین بخش‌اند.
نظریه‌ها، روش‌ها و تکنیک‌های برنامه ریزی
در این بخش با نظریه‌های برنامه‌ریزی، مراحل تحلیل وضع موجود و تدوین اهداف و ارزیابی گزینه‌ها آشنا می‌شوید. روش‌های تحلیل جمعیت و فعالیت، تحلیل SWOT و مبانی GIS هم به همین بخش تعلق دارند.
مسکن، بافت‌های ناکارآمد و بازآفرینی شهری
محورهای این بخش عبارت‌اند از عرضه و تقاضای مسکن و سیاست‌های تأمین آن. شناخت بافت‌های فرسوده و ناکارآمد و رویکردهای بهسازی، نوسازی و بازآفرینی شهری هم در همین بخش جای می‌گیرد. برای ضوابط جاری، اسناد رسمی دستگاه‌های مسئول را بر مطالب آموزشی غیررسمی مقدم بدانید.
طراحی شهری، تاریخ شهر، جمعیت، آمار و اقتصاد شهری
این حوزه دانش‌های مکمل برنامه‌ریزی را شامل می‌شود. به ساختار فضایی و کیفیت فضاهای عمومی در طراحی شهری توجه کنید. تحولات شهرنشینی، رشد و توزیع جمعیت، آمار کاربردی و اقتصاد شهری (زمین، مسکن، توزیع فعالیت‌ها) هم در همین حوزه مطالعه می‌شوند.
مباحث ثبتی و عمومی کارشناسی رسمی
کارشناس رسمی در پرونده‌ها با اسناد ملک، نقشه‌ها و ضوابط طرح‌های مصوب سروکار دارد. آشنایی با مفاهیم مالکیت و اسناد املاک، حدود مسئولیت حرفه‌ای کارشناس و اصول تنظیم نظر کارشناسی مفید است. این بخش را مطالعه تکمیلی و کلی‌نگر بخوانید.
بهترین کتاب‌ها برای آزمون کارشناس رسمی دادگستری برنامه ریزی شهری کدامند؟
مرجع رسمی آزمون فهرست کتاب منتشر نکرده است، پس نمی‌توان کتابی را «بهترین» یا «اصلی‌ترین» منبع دانست. کتاب‌های زیر در فهرست منابع آزمون‌های تحصیلات تکمیلی و ارجاع‌های دانشگاهی این رشته آمده‌اند و منبع مطالعاتی پیشنهادی هستند:
کتاب | مؤلف |
برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری (سمت) | محمدرضا پورمحمدی |
فرایند برنامه‌ریزی شهری ایران (سمت) | محمدتقی رهنمایی و پروانه شاه‌حسینی |
مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری (دانشگاه علم و صنعت ایران) | اسماعیل شیعه |
درآمدی بر نظریه‌های برنامه‌ریزی با تأکید ویژه بر برنامه‌ریزی شهری (دانشگاه شهید بهشتی) | زهره دانش‌پور |
هنگام خرید، آخرین ویراست و فهرست مطالب را بررسی کنید. برای قوانین، به‌جای کتاب‌های نظری، متن به‌روز خود قانون را بخوانید.
کتاب‌های کمک‌آموزشی (درسنامه، جمع‌بندی و تست) برای مرور و تمرین مفیدند. آنها مکمل‌اند و جای کتب دانشگاهی و متن قوانین را نمی‌گیرند.
آیا مطالعه سوالات سال‌های گذشته برای آزمون برنامه‌ریزی شهری ضروری است؟
مرجع رسمی آزمون مطالعه سؤالات سال‌های گذشته را الزامی نکرده است، اما این کار برای داوطلب مفید است. به شناخت سبک سؤال، شناسایی مباحث پرتکرار، تمرین و مدیریت زمان کمک می‌کند. تکرار یک مبحث در سال‌های قبل تضمین نمی‌کند که در آزمون بعد هم بیاید.
برای استفاده بهتر از سؤالات گذشته:
هر سؤال را اول بدون نگاه به پاسخ حل کنید.
مشخص کنید سؤال به کدام مفهوم یا قانون برمی‌گردد.
پاسخ را با کتاب دانشگاهی یا متن قانون تطبیق دهید.
نکته‌های اشتباه را در یک فهرست مرور ثبت کنید.
به پاسخ‌های غیررسمی و بدون منبع اکتفا نکنید.
برای آزمون کارشناس رسمی برنامه‌ریزی شهری از کجا شروع کنیم؟
شرایط شرکت را تطبیق دهید. مدرک و سابقه خود را با ردیف «برنامه‌ریزی شهری (کد ۲۶)» در جدول ۱ دفترچه مقایسه کنید.
سابقه کار را مستند کنید. گواهی باید با ضوابط تبصره ۳ هم‌خوان باشد. مدارک پس از اعلام نتیجه آزمون کتبی دریافت می‌شود (بند ۶ تذکرات، صفحه ۶).
از مبانی شروع کنید. نظریه‌ها، روش‌ها و فرایند تهیه طرح‌های شهری را مرور کنید.
قوانین را از متن معتبر بخوانید. هر قانون را با آخرین اصلاحات مطالعه کنید.
حوزه‌ها را تکمیل کنید. کاربری اراضی، مسکن و بازآفرینی، جمعیت و اقتصاد شهری را به‌تناسب نقاط ضعفتان مرور کنید.
با سؤالات گذشته تمرین کنید. پس از مرور مباحث، نقاط ضعف را شناسایی کنید.
اطلاعیه‌های رسمی را دنبال کنید. اخبار رسمی را از شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری و سازمان سنجش آموزش کشور پیگیری کنید.
نتیجه‌گیری
آمادگی منطقی برای این آزمون بر سه پایه استوار است: قوانین شهرسازی، کتب دانشگاهی برنامه‌ریزی و کاربری اراضی، و تمرین با سؤالات گذشته. برای شرایط، زمان‌بندی و هر ادعای رسمی، به دفترچه ۱۴۰۵ و اطلاعیه‌های شورای عالی و سازمان سنجش مراجعه کنید.
سوالات متداول
آیا دفترچه ۱۴۰۵ کتاب مشخصی را برای برنامه‌ریزی شهری معرفی کرده است؟
خیر. بند ۵ تذکرات مهم (صفحه ۶) فقط به کتب دانشگاهی رشته، با رعایت استانداردها و تجارب لازم، اشاره می‌کند. فهرست عنوان کتاب در آن نیست.
کد رشته برنامه‌ریزی شهری چیست؟
طبق جدول ۱ دفترچه (صفحه ۱۶)، کد رشته ۲۶ است.
شرط سابقه کار چیست؟
مدرک کارشناسی یا بالاتر مرتبط و حداقل پنج سال سابقه تجربی مفید و مرتبط پس از اخذ مدرک، تا آخرین روز ثبت‌نام (صفحه ۲). تشخیص مفید و مرتبط بودن سابقه با شورا است.
آزمون چه زمانی برگزار می‌شود؟
طبق بند ۲ تذکرات مهم (صفحه ۶)، کارت شرکت در آزمون از دوشنبه ۱۴۰۵/۰۹/۱۶ در تارنمای سازمان سنجش قرار می‌گیرد. آزمون کتبی چهارجوابی پنجشنبه ۱۴۰۵/۰۹/۱۹ برگزار می‌شود. تاریخ آزمون شفاهی بعداً اعلام می‌شود (بند ۳، صفحه ۶).
حدنصاب مرحله کتبی چیست؟
طبق بخش چهارم (صفحه ۵)، کسب حداقل ۷۰ درصد امتیاز میانگین نمرات یک درصد حائزان بالاترین امتیاز رشته برای معرفی به آزمون شفاهی لازم است. «تبصره مهم» همان صفحه توضیح می‌دهد که منظور از امتیاز میانگین نمرات، «میانگین وزنی نمرات تراز شده» است.
منابع
بجز منابع اشاره شده در متن:
زمان ثبت‌نام و برگزاری آزمون کارشناسان رسمی - شورای عالی کارشناسان رسمی دادگستری
دفترچه راهنمای آزمون کارشناسان رسمی دادگستری ۱۴۰۵ - دفترچه آزمون کارشناسان رسمی دادگستری
قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری - متن قانون در منشور