آشنایی با کارشناس رسمی دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

مقدمه

آتش‌سوزی از جمله حوادثی است که می‌تواند در مدت‌زمانی کوتاه، خسارات مالی گسترده و گاه جبران‌ناپذیری به افراد، کسب‌وکارها و زیرساخت‌ها وارد کند. پس از وقوع چنین حوادثی، تعیین علت حریق، بررسی میزان خسارت و تشخیص مسئولیت اشخاص، نیازمند ارزیابی دقیق و تخصصی است. در این میان، کارشناس رسمی دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی به‌عنوان مرجع فنی مورد اعتماد مراجع قضایی، شرکت‌های بیمه و سایر نهادهای ذی‌ربط، نقش مهمی در روشن‌شدن ابعاد فنی پرونده ایفا می‌کند.

این کارشناسان با بررسی شواهد، تحلیل شرایط وقوع حادثه و ارزیابی آثار به‌جا‌مانده از حریق، گزارش‌های کارشناسی مستند و قابل استنادی ارائه می‌دهند که می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری در دعاوی حقوقی، کیفری و بیمه‌ای قرار گیرد. در این مقاله، با وظایف، صلاحیت‌ها، حوزه‌های فعالیت، شرایط ورود و تعرفه خدمات کارشناس رسمی دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی آشنا خواهید شد.

کارشناس رسمی دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی کیست؟

تعریف کارشناس رسمی امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

کارشناس رسمی دادگستری در رشته آتش‌سوزی و آتش‌نشانی، فردی متخصص است که با مدارک تحصیلی و سوابق کاری معتبر، در آزمون سالانه کانون کارشناسان رسمی دادگستری یا مرکز وکلا و کارشناسان قوه قضاییه شرکت می‌کند. پس از قبولی در آزمون کتبی و مصاحبه علمی، گذراندن دوره کارآموزی و اتیان سوگند، پروانه فعالیت خود را دریافت می‌کند. این کارشناس با اتکا به پروانه، وظیفه بررسی، ارزیابی کیفی، تعیین علل حوادث و اظهارنظر تخصصی درباره سیستم‌ها و تجهیزات ایمنی را در محاکم قضایی، ارگان‌های دولتی و بخش خصوصی بر عهده دارد.

عنوان‌های «کارشناس رسمی دادگستری» و «کارشناس رسمی قوه قضاییه» از نظر ماهوی تفاوت معناداری ندارند. هر دو به کارشناسانی گفته می‌شود که صلاحیت اظهارنظر رسمی در موضوعات تخصصی دارند؛ تفاوت اصلی فقط در مرجع صدور و نظارت پروانه است.

برای ورود به این حرفه، داوطلبان باید شرایط عمومی ماده ۱۵ قانون کارشناسان رسمی دادگستری را داشته باشند: تابعیت ایرانی، نداشتن پیشینه کیفری، سلامت جسمی کافی، حداقل ۲۵ سال سن و حداقل ۵ سال سابقه کار مرتبط پس از اخذ مدرک کارشناسی.

حوزه فعالیت و تخصص‌های مورد نیاز

وظایف کارشناس رسمی آتش‌سوزی در سه شاخه اصلی طبقه‌بندی می‌شود:

۱. علت‌یابی حریق: حساس‌ترین وظیفه کارشناس، تشخیص منشأ آتش‌سوزی است. او با بررسی صحنه، الگوی سوختگی و مصاحبه با شاهدان تعیین می‌کند که حریق عمدی بوده یا ناشی از خطا، نقص فنی و سهل‌انگاری. مراحل معمول این کار شامل مستندسازی صحنه، بررسی الگوی حریق، بازرسی تجهیزات الکتریکی، بررسی عوامل شیمیایی و گردآوری شواهد تکمیلی است.

۲. برآورد و ارزیابی خسارت: کارشناس، خسارت وارده به ساختمان، تأسیسات، اموال و کالاها را ارزیابی می‌کند. شرکت‌های بیمه برای تعیین خسارت قابل پرداخت، به نظریه او استناد می‌کنند. این ارزیابی بر پایه ارزش روز اموال پیش از حریق، ارزش اسقاطی و هزینه بازسازی انجام می‌شود.

۳. بررسی سیستم‌های ایمنی: در ساختمان‌های زیر پنج طبقه، مالکان برای اخذ پایان کار باید تاییدیه ایمنی از کارشناس رسمی بگیرند. کارشناس با بررسی سیستم‌های اعلام و اطفای حریق، کپسول‌ها و شیرهای هیدرانت، ایمنی سازه را تایید می‌کند.

بر اساس منابع آزمون کارشناسی رسمی سال ۱۴۰۴، تخصص‌های مورد نیاز شامل کانون‌یابی حریق، رفتارشناسی حریق، شیمی حریق، ارزیابی ریسک، سیستم‌های اعلام و اطفای حریق و آشنایی دقیق با مباحث مقررات ملی ساختمان (به‌ویژه مباحث ۴، ۵، ۶، ۷، ۹، ۱۰، ۲۱ و ۲۲) است.

جایگاه قانونی در نظام قضایی ایران

کارشناس رسمی آتش‌سوزی در ساختار صلاحیتی دادگستری، در گروه یازدهم یعنی گروه ایمنی و حوادث قرار دارد. نظریه مکتوب او به‌عنوان سند رسمی و معتبر به محاکم ارائه می‌شود. طبق رویه قضایی، نظریه کارشناس برای قاضی الزام‌آور مطلق نیست، اما در نبود دلایل موجه برای رد آن، معمولاً مبنای صدور رأی قرار می‌گیرد.

پرونده‌ها معمولاً در چهار قالب به کارشناس ارجاع می‌شوند: پرونده‌های کیفری در سوانح منجر به فوت یا آتش‌سوزی عمدی، پرونده‌های حقوقی در اختلافات مالکان و مستأجران، دعاوی بیمه‌ای برای تعیین میزان خسارت، و درخواست تامین دلیل برای مستندسازی فوری صحنه حادثه.

نقش و اهمیت کارشناس رسمی دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

نقش کارشناس در رسیدگی به پرونده‌های قضایی

در گذشته، ارجاع پرونده‌های کارشناسی به کارشناسان رسمی آتش‌نشانی محدود بود و دادگاه‌ها بیشتر به اظهارات مأموران عملیاتی حاضر در صحنه تکیه می‌کردند. اما وقوع آتش‌سوزی‌های بزرگ در دهه‌های اخیر در مجتمع‌های مسکونی و صنعتی، لزوم استفاده از تحلیل علمی کارشناسان رسمی را روشن کرد. برخلاف مأموران عملیاتی، کارشناس رسمی توانایی تحلیل علمی، ارزیابی سیستم‌های ایمنی و برآورد دقیق خسارت را دارد.

کارشناس رسمی آتش‌سوزی، بازوی فنی محاکم قضایی است. نقش او تبدیل یک حادثه مبهم به تحلیلی علمی و مستدل است. او با مستندسازی صحنه از طریق عکس، فیلم و نقشه، جهت گسترش آتش و کانون حریق را شناسایی می‌کند.

یکی از حیاتی‌ترین وظایف او، تشخیص عمدی یا غیرعمدی بودن حریق است. یافتن ردپای مواد اشتعال‌زا مانند بنزین، احتمال عمدی بودن را مطرح و پرونده را وارد فاز کیفری می‌کند. در مقابل، کشف نقص فنی مانند اتصالی در سیم‌کشی فرسوده، بحث مسئولیت مدنی یا بیمه را پیش می‌کشد.

انواع پرونده‌هایی که نیاز به کارشناسی دارند

پرونده‌های نیازمند کارشناسی را می‌توان در چند گروه اصلی دسته‌بندی کرد:

• پرونده‌های کیفری: آتش‌سوزی‌های عمدی و حریق‌های منجر به فوت.

• پرونده‌های حقوقی: اختلافات مالکان و مستأجران و خسارت به ساختمان‌های همجوار.

• پرونده‌های بیمه‌ای: حل اختلاف بین بیمه‌گذار و بیمه‌گر بر سر میزان خسارت.

• تامین دلیل: مستندسازی فوری صحنه بلافاصله پس از حادثه.

• اخذ پایان کار ساختمان: صدور تاییدیه ایمنی برای ساختمان‌های زیر پنج طبقه.

• آتش‌سوزی‌های خاص: حریق در خودرو، هواپیما، قطار، کشتی، مزارع و جنگل‌ها.

تأثیر گزارش کارشناسی بر تصمیمات قضایی

خروجی نهایی کار کارشناس، نظریه‌ای مکتوب و مستند شامل مشخصات پرونده، تحلیل فنی علت حریق و جدول ارزیابی ریالی خسارت است. این گزارش به دلیل اتکا بر متدولوژی علمی، از اعتبار قانونی بالایی برخوردار است. در عمل، این گزارش مبنای اصلی صدور احکام قضایی در تعیین مجازات یا میزان خسارت قرار می‌گیرد.

شرایط و صلاحیت‌های لازم برای کارشناس دادگستری آتش سوزی و آتش نشانی

مدارک تحصیلی و رشته‌های مرتبط

این کارشناسان پس از طی مراحل قانونی و علمی، پروانه فعالیت حرفه‌ای خود را دریافت می‌کنند و به‌عنوان بازوی تخصصی محاکم قضایی، سازمان‌ها و بخش خصوصی فعالیت می‌کنند. عناوین «کارشناس رسمی دادگستری» و «کارشناس رسمی قوه قضاییه» از نظر ماهیت تفاوت معناداری ندارند و هر دو صلاحیت اظهارنظر رسمی دارند.

بر اساس ماده ۱۵ قانون کارشناسان رسمی دادگستری، متقاضیان باید شرایط عمومی و اختصاصی دقیقی داشته باشند. شرایط عمومی شامل تابعیت ایرانی، نداشتن پیشینه کیفری، عدم اعتیاد، حداقل ۲۵ سال سن و سلامت جسمی کافی برای انجام کار میدانی است. مدارک معادل، مانند دوره‌های داخلی سازمان‌ها، پذیرفته نمی‌شود و داوطلب باید دانشنامه رسمی کارشناسی یا بالاتر ارائه دهد.

شرایط اختصاصی نیز بسته به مرجع صادرکننده پروانه متفاوت است. کانون کارشناسان رسمی دادگستری، مدرک کارشناسی مدیریت حریق با حداقل ۵ سال سابقه یا هر مدرک لیسانس غیرمرتبط با حداقل ۱۵ سال سابقه کاری در آتش‌نشانی را می‌پذیرد. مرکز کارشناسان رسمی قوه قضاییه نیز دانشنامه لیسانس شیمی یا رشته‌های دیگر را به همراه ۱۰ سال تجربه مرتبط قبول می‌کند.

بسیاری از کارشناسان شاغل این رشته، علاوه بر مدرک پایه، دارای مقاطع کارشناسی ارشد یا دکتری تخصصی نیز هستند. این مدارک اضافی اگرچه در دفترچه‌های صلاحیت به‌طور رسمی درج نمی‌شود، اما به ارتقای کیفیت ارزیابی‌های کارشناس کمک می‌کند.

مهارت‌های فنی و تخصصی مورد نیاز

کارشناس رسمی آتش‌سوزی باید بر علوم فیزیک، شیمی، سازه و قانون تسلط همه‌جانبه داشته باشد. مهم‌ترین مهارت‌های او در چهار حوزه اصلی قرار می‌گیرد.

۱. علت‌یابی تخصصی حریق: شامل کانون‌یابی علمی بر اساس الگوی سوختگی و جهت دود، بررسی علل حریق در اماکن مسکونی، تجاری و صنعتی، علت‌یابی حوادث منجر به فوت، و بررسی آتش‌سوزی در مزارع، جنگل‌ها، خودروها و سایر وسایل نقلیه است.

۲. ارزیابی و برآورد ریالی خسارت: کارشناس باید بتواند هزینه‌های ایمنی و غرامت خسارت وارده به ساختمان، تأسیسات و کالاها را دقیق محاسبه کند. تسلط بر ارزیابی مواد نسوز، عایق‌های حرارتی و مصالح آسیب‌دیده در حریق نیز ضروری است.

۳. ارزیابی سیستم‌های ایمنی: بررسی و اظهارنظر درباره تجهیزات ایمنی و آتش‌نشانی، مهم‌ترین صلاحیت این رشته و پرکاربردترین بخش ارجاع کار در محاکم است. تحلیل سیستم‌های پیشرفته اعلام و اطفای حریق اتوماتیک نیز در همین حوزه قرار می‌گیرد.

۴. دانش تئوریک: کارشناس باید بر رفتارشناسی حریق، شیمی حریق، ارزیابی ریسک، اصول بررسی حریق‌های عمدی و مبانی حقوقی آیین دادرسی مدنی و کیفری مسلط باشد.

تجربه عملی و آشنایی با مقررات ملی ساختمان

تلفیق تجربه کارگاهی طولانی‌مدت با تسلط بر مقررات ملی ساختمان، شالوده اصلی مهارت یک کارشناس مجرب است. کارشناس رسمی باید بر مباحث کلیدی زیر تسلط داشته باشد:

• مبحث ۳: حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق، به‌عنوان مبنای ضوابط ایمنی.

• مبحث ۴: الزامات عمومی ساختمان شامل عرض گذرها و راه‌های خروج.

• مبحث ۵: مصالح و فرآورده‌های ساختمانی و رفتار آن‌ها در حریق.

• مباحث ۶، ۷، ۹ و ۱۰: بارهای وارد بر ساختمان، پی‌سازی و طرح اجرای سازه‌های بتنی و فولادی.

• مبحث ۲۱: پدافند غیرعامل.

• مبحث ۲۲: مراقبت و نگهداری از ساختمان‌ها.

کارشناس همچنین باید تأسیسات ساختمانی را ارزیابی کند. در حوزه برق، این شامل استقلال کنتور سیستم اعلام حریق، نصب کلید محافظ جان (RCCB) و اجرای سیم ارت استاندارد است. در حوزه مکانیک، لوله‌کشی گاز، دودکش‌های مستقل و سیستم پمپاژ آب آتش‌نشانی بررسی می‌شود.

در ساختمان‌های زیر پنج طبقه، دفاتر خدمات الکترونیک شهر مالکان را ملزم به اخذ تاییدیه آتش‌نشانی از کارشناس رسمی می‌کنند. برای ساختمان‌های بالای چهار سقف یا بیش از شش واحد، ضوابط سخت‌گیرانه‌تری مانند دوربندی پلکان با درب‌های مقاوم حریق نیز اعمال می‌شود.

فرآیند اخذ پروانه کارشناسی رسمی دادگستری

دستیابی به پروانه رسمی این رشته، پنج مرحله دارد:

1. ثبت‌نام و بررسی مدارک: داوطلبان واجد شرایط عمومی و اختصاصی در زمان مقرر ثبت‌نام می‌کنند.

2. آزمون کتبی متمرکز: شامل سوالات فیزیک حریق، اصول ایمنی، تجهیزات اطفایی و قوانین آیین دادرسی است.

3. مصاحبه علمی و تجربی: بررسی سوابق کار و سنجش صلاحیت‌های علمی و اجرایی داوطلب.

4. دوره کارآموزی عملی: آموزش کانون‌یابی و تهیه گزارش مستند تحت نظارت کارشناسان باسابقه.

5. اتیان سوگند و دریافت پروانه: آخرین گام برای آغاز فعالیت رسمی در حدود صلاحیت تعیین‌شده.

وظایف و مسئولیت‌های کارشناس رسمی امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

وظایف اصلی کارشناس در پرونده‌های قضایی

رشته آتش‌سوزی و آتش‌نشانی در گروه یازدهم، یعنی گروه ایمنی و حوادث، قرار دارد. این جایگاه نشان می‌دهد قانون‌گذار این تخصص را صلاحیتی فنی و حقوقی ویژه می‌داند، نه یک مهارت عمومی. وظایف اصلی این کارشناسان در سه شاخه علت‌یابی حریق، ارزیابی خسارت و بررسی سیستم‌های ایمنی طبقه‌بندی می‌شود.

در پرونده‌های کیفری، کارشناس منشأ حریق را در حوادث با شائبه عمدی یا موارد فوت بررسی می‌کند. در پرونده‌های حقوقی، وظیفه شناسایی مقصر و برآورد ریالی خسارت را بر عهده دارد. در پرونده‌های بیمه‌ای، خسارت به ساختمان، تأسیسات و اموال را بر اساس ارزش روز پیش از حریق ارزیابی می‌کند. در پرونده‌های تامین دلیل، بلافاصله پس از حادثه در محل حاضر می‌شود تا شواهد از بین نروند. در ساختمان‌های زیر پنج طبقه نیز مسئول صدور تاییدیه ایمنی جهت اخذ پایان کار است.

فرآیند تهیه گزارش کارشناسی

کارشناس در صحنه حادثه، پنج مرحله فنی را طی می‌کند: مستندسازی صحنه، بررسی الگوی حریق، بازرسی تجهیزات الکتریکی، بررسی عوامل شیمیایی و گردآوری شواهد تکمیلی. گزارش نهایی نیز باید ساختار مشخصی داشته باشد و شامل مشخصات پرونده، مشخصات محل حادثه، شرح بازدید، مستندات میدانی، تحلیل علت حریق، جدول برآورد خسارت و نتیجه‌گیری نهایی باشد.

مسئولیت‌های قانونی و اخلاقی کارشناس

از آنجا که نظریه کارشناس مبنای تبرئه، محکومیت یا پرداخت غرامت‌های کلان است، مسئولیت سنگینی بر دوش او قرار دارد. کارشناس باید واجد شرط وثاقت باشد و پس از قبولی، سوگند رسمی یاد کند. او مجاز نیست خارج از تخصص خود اظهارنظر کند و باید در چارچوب رشته قبولی خود فعالیت کند. همچنین باید حقیقت فنی را از میان دستکاری‌های احتمالی صحنه استخراج کند و ارزش اموال را عادلانه محاسبه کند تا حقوق هیچ‌یک از طرفین تضییع نشود.

چالش‌ها و مشکلات کارشناس دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

چالش‌های قانونی و اجرایی

رشته کارشناسی رسمی امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی، در عین اهمیت، یکی از دشوارترین حوزه‌های کارشناسی در نظام قضایی ایران است. کارشناسان این رشته در مسیر انجام وظایف خود با چالش‌های قانونی، اجرایی، فنی و اطلاعاتی متعددی روبرو هستند.

نخستین چالش، تثبیت جایگاه قانونی کارشناس رسمی در برابر گزارش‌های توصیفی مأموران عملیاتی است، چرا که در گذشته مراجع قضایی بیشتر به اظهارات این مأموران تکیه می‌کردند. دومین چالش، مواجهه با ساختمان‌هایی است که ضوابط ایمنی در طراحی یا اجرای آن‌ها رعایت نشده است. سومین چالش، فشار برخی کارفرمایان برای چشم‌پوشی از نقایص پروژه در زمان صدور تاییدیه پایان‌کار است.

مشکلات فنی و محدودیت‌های اطلاعاتی

نخستین مشکل، نابودی شواهد فیزیکی در جریان اطفای حریق و فروریختن آوار است که تشخیص کانون حریق را دشوار می‌کند. دومین مشکل، اقدامات نسنجیده مالکان است؛ جابجایی زودهنگام کالاها، تمیزکاری شتاب‌زده و تأخیر در اطلاع‌رسانی، الگوهای سوختگی و شواهد شیمیایی را از بین می‌برد. سومین مشکل، نبود یا ناقص بودن نقشه‌های ازبیلت تأسیسات الکتریکی و مکانیکی در بسیاری از پرونده‌هاست.

طولانی شدن زمان فرآیند کارشناسی

بررسی حریق‌های مبهم یا با شائبه عمدی، به هماهنگی با تیم‌های جنایی و بررسی شواهد شیمیایی نیاز دارد که فرآیند را طولانی می‌کند. محاسبه دقیق خسارت مادی نیز مستلزم استعلامات قیمتی روزآمد است و مخالفت طرفین با برآوردها می‌تواند پرونده را ماه‌ها به تعویق بیندازد. همچنین تطبیق یافته‌ها با مباحث متعدد مقررات ملی ساختمان، از پله‌های فرار تا تأسیسات برقی، کاری زمان‌بر و دقیق است.

بازار کار و فرصت‌های شغلی کارشناس رسمی امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

زمینه‌های فعالیت و همکاری با نهادهای مختلف

رشته کارشناسی رسمی امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی، به دلیل پیوند مستقیم با امنیت جان و مال شهروندان، به یکی از حوزه‌های پرتقاضای بازار کار خدمات فنی و حقوقی تبدیل شده است. در گذشته، ارجاع پرونده به کارشناسان رسمی این رشته محدود بود و دادگاه‌ها بیشتر به اظهارات مأموران عملیاتی حاضر در صحنه حریق تکیه می‌کردند. اما وقوع حوادث حریق گسترده در دهه‌های اخیر در مجتمع‌های مسکونی، تجاری و صنعتی نشان داد که مهار عملیاتی آتش، تخصصی جدا از تحلیل علمی و علت‌یابی است.

رشد جمعیت و گسترش مجتمع‌های بزرگ شهری، اعمال سخت‌گیری بیشتر از سوی نهادهای صادرکننده پایان‌کار را ضروری کرده است. کوتاهی برخی مسئولان و ناآگاهی از اصول ایمنی نیز بر تقاضای این خدمات افزوده است. حوزه فعالیت این کارشناسان با چند نهاد اصلی گره خورده است:

شهرداری‌ها و دفاتر خدمات الکترونیک شهر: یکی از پرکاربردترین کانال‌های ارجاع کار، بازدید میدانی و صدور تاییدیه ایمنی جهت اخذ پایان کار است. مالکان ساختمان‌های زیر ۵ طبقه ملزم به دریافت این تاییدیه از کارشناس رسمی هستند. برای ساختمان‌های بالای ۴ سقف یا بیش از ۶ واحد، ضوابط سخت‌گیرانه‌تری مانند دوربندی پلکان با مصالح مقاوم در برابر حریق و نصب درب‌های دودبند خودبسته‌شو اعمال می‌شود.

محاکم قضایی: کارشناس در پرونده‌های کیفری به علت‌یابی آتش‌سوزی‌های منجر به فوت، انفجارهای ناشی از مواد محترقه و حریق‌های عمدی (ارسون) ورود می‌کند. در پرونده‌های حقوقی نیز ارزیابی میزان تقصیر در اختلافات موجر و مستأجر یا خسارت به املاک مجاور بر عهده اوست.

شرکت‌های بیمه و بیمه مرکزی: ارزیابی و برآورد ریالی خسارت وارده به سازه، تأسیسات و اموال پس از حریق، بخش بزرگی از حجم کاری این کارشناسان را تشکیل می‌دهد.

صنایع، کارخانجات و انبارها: صنایع بزرگ تولیدی، نفتی و پتروشیمی برای ارزیابی ریسک، برآورد نیازهای آتش‌نشانی و کنترل کیفیت سیستم‌های اطفای حریق به این کارشناسان مراجعه می‌کنند.

درآمد و حق‌الزحمه کارشناس رسمی دادگستری آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

تعرفه دستمزد کارشناسان رسمی سال ۱۴۰۵ در تاریخ ۷ مرداد ۱۴۰۵ به تصویب ریاست قوه قضائیه رسید و در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ به مراجع قضایی و اجرایی کل کشور ابلاغ شد. تمامی دستگاه‌های دولتی، مراجع قضایی، شهرداری‌ها و بانک‌ها موظف به رعایت این تعرفه‌اند و پرداخت دستمزد خارج از آن ممنوع است.

بر اساس ماده ۵۵ تعرفه، دستمزد کلیه رشته‌های گروه ۱۱ (ایمنی و حوادث) — از جمله امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی — با توجه به کمیت و کیفیت کار در هر موضوع قابل‌بررسی تعیین می‌شود. طبق تبصره این ماده، تعداد موضوعات مورد نیاز جهت بررسی در هر پرونده نیز با نظر مقام ارجاع‌دهنده تعیین می‌گردد.

نحوه دقیق محاسبه این دستمزد، طبق ماده ۹ تعرفه صورت می‌گیرد: در مواردی که دستمزد مشخصی برای موضوع کارشناسی تعیین نشده باشد — مانند بررسی فنی سیستم‌ها، تعیین نقایص یا سایر موارد مشابه — دستمزد کارشناس با توجه به اهمیت و تخصصی بودن موضوع، به پیشنهاد کارشناس و موافقت مقام ارجاع کننده تعیین می‌شود. حداقل این دستمزد ۲۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال و حداکثر آن ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال خواهد بود.

هزینه کارشناسی برآورد آتش‌سوزی و آتش‌نشانی

هزینه خدمات تخصصی این رشته بر اساس نوع پرونده تفکیک می‌شود:

علت‌یابی و تعیین مسئولیت خسارت: کارشناس باید هم‌زمان علت حادثه، عامل مقصر و میزان خسارت را تعیین کند. دستمزد بر اساس جدول ارزیابی خسارت محاسبه شده و ۵۰ درصد فوق‌العاده تخصصی به آن افزوده می‌شود.

ارزیابی تجهیزات ایمنی و سیستم‌های اطفای حریق: دستمزد بر اساس ارزش روز تجهیزات محاسبه شده و ۵۰ درصد افزایش می‌یابد.

خدمات غیرمالی و بازدیدهای کیفی: برای مواردی مانند بازرسی فنی سیستم‌های ایمنی یا ارزیابی پایان‌کار بدون برآورد ریالی، دستمزد بین ۲۰ تا ۱۰۰ میلیون ریال و بر اساس پیشنهاد کارشناس و تایید قاضی تعیین می‌شود.

قرار تامین دلیل: برای ثبت فوری وضعیت صحنه پیش از مخدوش شدن آثار حریق، حداقل دستمزد ۲۰ میلیون ریال است.

هزینه مأموریت: در صورت نیاز به سفر کارشناس، مأموریت داخل استان روزانه ۷,۵۰۰,۰۰۰ ریال و مأموریت خارج از استان روزانه ۱۵,۰۰۰,۰۰۰ ریال، جدا از دستمزد اصلی، بر عهده متقاضی است.

هزینه آزمایشگاه: نمونه‌برداری از کابل‌های سوخته یا خاکستر کانون حریق برای بررسی فرضیه اتصالی یا کشف مواد اشتعال‌زا، هزینه‌ای مجزا از دستمزد کارشناسی دارد و بر عهده متقاضی است.

نتیجه‌گیری

کارشناس رسمی دادگستری امور آتش‌سوزی و آتش‌نشانی یکی از مهم‌ترین مراجع تخصصی در بررسی حوادث ناشی از حریق، تعیین منشأ آتش‌سوزی، ارزیابی خسارات و تبیین مسئولیت اشخاص در پرونده‌های قضایی و بیمه‌ای است. گزارش‌های این کارشناسان می‌تواند نقش مؤثری در روشن‌شدن ابعاد فنی حادثه و تسهیل تصمیم‌گیری مراجع رسیدگی‌کننده داشته باشد.

دستیابی به این جایگاه مستلزم برخورداری از دانش تخصصی، تجربه عملی، موفقیت در آزمون‌های مربوط و احراز شرایط قانونی تعیین‌شده از سوی مراجع ذی‌صلاح است. از سوی دیگر، آشنایی با وظایف، صلاحیت‌ها و حدود اختیارات این کارشناسان به مالکان، شرکت‌های بیمه، مدیران مجموعه‌های صنعتی و اصحاب دعوا کمک می‌کند در زمان بروز حوادث، مسیر صحیح پیگیری و حل‌وفصل اختلافات را با آگاهی بیشتری دنبال کنند.

پرسش‌های متداول

منابع

کانون کارشناسان رسمی دادگستری استان تهران

کانون کارشناسان رسمی دادگستری اصفهان

مرکز وکلا و کارشناسان رسمی قوه قضاییه

پایگاه خبری اختبار